^

Nauəuə Asim Rəha Uhgɨn Nəmtətiən Vi

The New Testament in the Whitesands language of Tanna Island, Vanuatu

Niutesteman long Nərak, lanwis blong Whitesands Tanna, Vanuatu

Copyright © 2014 Wycliffe Bible Translators, Inc.
℗ Wycliffe Bible Translators, Inc.
Language: Whitesands
Translation by: Wycliffe Bible Translators

This translation is made available to you under the terms of the Creative Commons Attribution-Noncommercial-No Derivatives license 4.0.

You may share and redistribute this Bible translation or extracts from it in any format, provided that:

You include the above copyright and source information.

You do not sell this work for a profit.

You do not change any of the words or punctuation of the Scriptures.

Pictures included with Scriptures and other documents on this site are licensed just for use with those Scriptures and documents. For other uses, please contact the respective copyright owners.

2022-03-11

ePub generated by Haiola 22 Feb 2024 from source files dated 31 Aug 2023

913a182a-255f-5344-b6b0-0294ba221e87

FRT

Nauəuə Asim Rəha Uhgɨn
Nəmtətiən Vi

(Niutestɨmɨn)

Niutesteman long Nərak,
lanwis blong Whitesands Tanna, Vanuatu

The New Testament in Nərak,
the language of Whitesands Tanna, Vanuatu

Le Nouveau Testament en Nərak,
langue du Whitesands de l'île de Tanna au Vanuatu

Illustrations on pages … by Horace Knowles revised by Louise Bass
© The British & Foreign Bible Society, 1994.

Illustrations on pages … by Horace Knowles
© The British & Foreign Bible Society, 1954, 1967, 1972, 1995.

Illustrations on pages … by Louise Bass
©The British & Foreign Bible Society, 1994.

Illustrations on pages … used by permission of the
© 1978 David C. Cook Publishing Co.

Illustrations on pages … used by permission of Gordon Thompson.

Illustration on page … used by permission of Melody Carlson.

Color photographs used by permission of Mark Evans.

First Edition
2014 2M

© 2014 Bible League International

Pej mɨn iətəm natimnati kəutatɨg lan

Nərgɨ nauəuə … Nərgɨn əkuəkɨr … Pej

Nərgɨ nauəuə mɨn rəha Nəmtətiən Əuas
mɨne nərgɨlah əkuəkɨr

Nərgɨ nauəuə | Nərgɨn əkuəkɨr
Jenesis | Jen
Eksodas | Eks
Levitikas | Lev
Namba | Nam
Dutronome | Dut
Josua | Jos
Jajes | Jaj
Rut | Rut
Fas Samuel | 1Saml
Seken Samuel | 2Saml
Fas King | 1King
Seken King | 2King
Fas Kronikel | 1Kron
Seken Kronikel | 2Kron
Esra | Esra
Nehemaea | Neh
Esta | Esta
Job | Job
Ol Sam | Sam
Ol Proveb | Prov
Eklesiastis — Prija | Pri
Sing Blong Solomon | Sing
Aesea | Aes
Jeremaea | Jer
Ol Krae | Krae
Esikel | Esik
Daniel | Dan
Hosea | Hos
Joel | Joel
Amos | Amos
Obadaea | Obad
Jona | Jona
Maeka | Maeka
Neham | Neham
Habakuk | Hab
Sefanaea | Sef
Hagae | Hag
Sekaraea | Sek
Malakae | Mal

Mak rəha nauəuə mɨn rəha Nəmtətiən Vi

Matiu … Mat

Mak … Mak

Luk … Luk

Jon … Jon

Uək Mɨn … Uək

Rom … Rom

1 Korən … 1Kor

2 Korən … 2Kor

Kəlesiə … Kəl

Efəsɨs … Efəs

Fɨlɨpai … Fɨl

Kolosi … Kol

1 Təsalonaikə … 1Təs

2 Təsalonaikə … 2Təs

1 Timoti … 1Tim

2 Timoti … 2Tim

Taitəs, Fɨlimon … Tait, Flm

Hiprus … Hip

Jemɨs … Jem

1 Pitə, 2 Pitə … 1Pitə, 2Pitə

1 Jon, 2 Jon, 3 Jon, Jut … 1Jon, 2Jon, 3Jon, Jut

Nəhan-əhaniən … Nəh

Nəghatiən tətaupən

Fastok

From wanem nao yumi transletem Baebol i kam long lanwis blong Whitesands? Taem ol man oli raetem Baebol, oli raetem long ol lanwis blong olgeta we oli kolem Hipru mo Grik mo Aramaik. Bihaen, sam man oli tanem i kam long sam defdefren lanwis. Baebol i no kam long Inglɨs lanwis bitim 1300 yia i pas. Be i had wok tumas blong ridim tok blong God long wan narafala lanwis. Mo nating we wan man i save rid long wan defren lanwis, be lanwis ya i no rili tajem hat blong hem. Be taem tok blong God i stap long stret lanwis blong wan man, mo hem i ridim o hem i harem, be tok blong God i tajem hat blong hem.

Fasin blong tanem tok i kam long lanwis

Mifala i wok long wan rod we i blong folem mining blong toktok. Mifala i no traem blong tanem wan wan wod, be mifala i lukluk gud ful mining blong stampa toktok, afta nao mifala i lukaotem wan rod blong talem sem mining long lanwis blong Whitesands.

Oltaem mifala i stap lukluk gud long Grik lanwis we oli raetem Niutestɨmɨn long hem fastaem, blong mekem sua se mifala i karem stret mining we i gat i stap.

Fasin blong joenem ol fes

Long wan wan ples long buk ya, bae yumi faenem sam fes we oli joenem, olsem Rom 1:3-4. Fasin blong raetem Grik lanwis mo Inglɨs lanwis mo Bislama lanwis hem i defren long fasin blong raetem lanwis blong Whitesands. Ale, wan wan taem ol transleta oli mas muvum sam laen we oli stap bihaen, mo oli mas pulum i kam antap smol. Mining blong Grik lanwis mo Whitesands lanwis i semak nomo, be sam laen oli muv-muv lelebet.

Ol defren mak long buk ya

Taem yu ridim sam wod we oli luk olsem: Kig Rəha Kig Mɨn, hemia i min se hemi wan spesel nem blong wan man. O maet hemi tokbaot samting we oli raetem abaot wan man olsem: Inu Iesu, kig rəha nətəm Isrel, we oli putum antap long kros blong Jisas.

Taem yu luk stael olsem, hemi min se, bae yu ridim strong, olsem fes ya blong Rom 2:13 we i talem se, “Tol lanəha mətəu-inu səniəmə nətəmimi nətəm kautətəu Lou iətəm kotəhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn, mətəu nətəmimi nətəm kautol nati iətəm Lou tətəni, ilah əha, Uhgɨn otəni məmə ilah kotəhruahru e nəhmtɨn.”

O maet yu ridim sam wod we oli wan defren lanwis olsem, “Talitə kum.” Man we i raetem i putum stret long lanwis blong Aramaik o Hipru.

Ol kwestin, yumi makem olsem Bislama, we i gat mak ia “?” long stat mo long en blong laen, olsem hemia, “?Pəh təmətei nauəuə u?”

Mak ya “!” i min se yu ridim strong. Mak ia i kam long stat mo long en blong laen olsem, “!Amərəkɨs muvən isəu, Setən!”

Tufala mak ya tugeta “!?” o “!!” i min se man i sapraes o hemi kros o hemi no save olgeta. Taem yu ridim, yu ridim strong, olsem, “!?Onəhgɨn nəpanotəhrun!?”

Mak ya “:” i min se i gat sam samting i stap kam yet, olsem wan list olsem, “Ol man blong Jisas nem blong olgeta ya: Pita, mo Jemes, mo Jon, mo…” “Ol frut blong Tabu Speret oli olsem: lav; mo gladhat; mo pis…”

Mak ya “;” i min se tingting we i kam afta i defren be klosap nomo long hemia we i go fastaem.

Stret lanwis blong Gris

Wan wan taem, i had we i had blong tanem lanwis blong Gris from sam wod long lanwis Gris, i no gat long sam narafala lanwis olsem Inglɨs o lanwis blong Whitesands. Mo fasin blong toktok blong ol man Gris i no semak wetem fasin blong yumi. Ale mifala i mas jusum wan defren rod blong tanem toktok. Wan wan taem mifala i jusum blong raetem wan samting we yumi savegud long lanwis, be oli gat wan defren samting long taem blong Jisas. Olsem long Bislama Baebol, oli no raetem “sid blong mastat,” be oli raetem “sid blong nambangga.” Sipos i olsem, bae yumi putum wan futnot we i talem olsem se: “stret lanwis blong Gris i talem olsem se…”

Ol futnot mo ol refrens

Wan wan taem bae yu luk wan smol leta i stap klosap long en blong wan wod o long en blong wan laen olsem hemia.* Mining blong leta i olsem se, i gat wan tok we i stap daon long en blong pej blong talemaot wan samting blong wod ya o laen ya. Luk daon long en blong pej blong faenem wan futnot we i gat wan leta we i olsem hemia long en blong laen wan. Wan wan taem bae i talemoat mining blong wan samting, mo narafala taem bae i talemaot stret lanwis Gris blong wod o laen, o bae i talemaot wan narafala ples long Baebol we i gat sem tingting or tok. I gud blong yumi lukluk ol smol tok ya.

Ananit long ol futnot, bae yu luk ol refrens. Ol refrens oli talemaot wan narafala ples long Baebol we i gat sem tingting o tok olsem ves we refrens i stap tokbaot. Traem luk daon long en blong pej ya blong faenem wan eksampol blong wan refrens blong Rom 7:23.*

Taem wan stori i stap long wan defren buk bakegen

Yumi save se ol buk blong Matiu, Mak, Luk, mo Jon, oli stap tokbaot laef mo ded blong Jisas Kraes, mo olsem wanem hem i laef bakegen long ded. Plante taem yumi ridim wan stori long buk blong Matiu, be i gat sem stori nomo long Mak o Luk o Jon. Sipos i olsem, bae yumi faenem rod blong narafala stori ya ananit long blakmak, olsem hemia blong Mak 1:9:

Jon təmol bəptais e Iesu əpəha e nəhu Jotən

(Mat 3:13-17; Luk 3:21-22)

Ale, stori ya blong baptaes blong Jisas long Mak 1:9, hem i stap bakegen long Mat 3:13-17 mo long Luk 3:21-22.

Ol buk we oli raetem Baebol long hem fastaem

Ol man we oli raetem Niutestɨmɨn, oli bin raetem buk blong olgeta klosap tu tausɨn yia i pas finis. Taem man i raetem wan buk, be sam narafala man oli ridim mo oli mekem wan kopi blong hem. Oli raetem nomo wetem pen mo pepa from we oli no gat masin blong printim. Afta, sam narafala man oli ridim ol kopi ya, mo oli mekem kopi bakegen. Ol stret buk we oli raetem fastaem, yumi nomo gat naoia. Be i gat plante kopi i stap. Wan wan taem, yumi faenem se ol kopi oli no agri long sam smol ples. Taem yumi faenem wan ples olsem, yumi ting se kopi we i olfala bitim ol narawan, hemia nao i gat stret tok olsem buk we oli raetem fastaem. Be wan wan taem yumi no sua se weswan long ol kopi i stret olgeta. Ale, bae yumi putum wan futnot we i talem olsem se, “Long sam olfala kopi blong Niutestɨmɨn we oli raetem long lanwis blong Gris bifo, fes ya i talem olsem se, …”

Tiksonari

Sipos yu no save mining blong wan wod long buk ya, traem lukluk long tiksonari bihaen. Bae yumi faenem plante wod we oli talemaot gud mining blong olgeta.

Ol Stampa Tok Long Baebol

Bihaen long tiksonari, i gat wan Baebol stadi we i soem ol ples long Niutesteman we oli tokbaot ol defren stampa tok long Baebol, olsem “God i olsem wanem,” “Hao nao bae yumi kam ol man blong Jisas Kraes,” “Famli,” “Tabu Speret i mekem wanem kaen wok.” Yumi lukluk gud ol ves we oli stap ananit long stampa tok ya.

Ol map

Bae yumi faenem sam defren map blong ol defren ples we Jisas i wokbaot long hem, mo sam map we oli soemaot wokbaot blong Pol.

Lastok

Whitesands Baebol Translesen Projek i mekem ol wok blong tanem Niutesteman i kam long lanwis blong Whitesands. Projek ya i satp ananit long Vanuatu Baebol Translesen we hem i wan Komiti blong Kristin Kaonsel blong Vanuatu.

I gat plante man mo woman oli bin givhan long wok blong tanem Niutestɨmɨn i kam long lanwis blong Whitesands. Mifala evriwan i wantem leftemap nem blong Masta mo Sevia Jisas Kraes mo talem tangkiu long hem from we hem nomo i givim paoa blong mekem bigfala wok ya. Prea blong mifala se, taem yumi ridim buk ya, bae God i tajem hat mo jenisim laef blong yumi wan wan.

* 0: Hemia nao wan eksampol blong wan futnot we i stap long japta 3 mo ves 5 long wan buk.

* 0: Kal 5:17; 1 Pita 2:11 (Eksampol ya i kamaot long Rom 7:23. Ale tufala refrens ya, oli gat sem tok, o sem tingting olsem Rom 7:23.)

MATIU

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Matiu

Nanusiən Təuvɨr Rəha Iesu Krɨsto Iətəm Matiu Təmətei

Nəghatiən əkuəkɨr rəha nauəuə u Matiu

?Pəh təmətei nauəuə u? Matiu təmətei nauəuə u. In iətəmi tueləf kəti rəha Iesu. Nərgɨn kəti mɨn u Lifai. Matiu in iətəm Isrel iətəm tatos məni rəha takɨs rəha kəpmən rəha Rom. Mətəu Iesu təmauɨn lan məmə in otuva rəhan kəti iətəmimi.

?Təmətei tatuvən kəm pəh? Təmətei nauəuə u tatuvən o nətəm Isrel, mətəu təmətei e nəghatiən Kris iətəm təhmen e Bislama rəha nətəmimi mɨn rəfin ikɨn əha. (Afin-to “Nəghatiən Kris” e tiksɨnəri.)

?Natɨgiən təhro lanu nian təmətei? Nauəuə u tatɨlpɨn Oltestɨmɨn mɨne Niutestɨmɨn mətəu-inu in tətəghati tepət e nəghatiən rəha iəni mɨn rəha Uhgɨn aupən iətəm kəmətei e Oltestɨmɨn. Kəməutəhtahnin iətəmi kəti iətəm otuva mosmiəgəh ilah. Kəutauɨn e iətəmi u məmə Krɨsto, uə Məsaiə. E nian rəha Iesu, nətəm Isrel kəmautatɨg ahgəl kəpmən rəha Rom.

?Təmətei nauəuə u o nak? Matiu təmətei nauəuə u məmə otəni pətɨgəm vivi məmə Iesu in Krɨsto (Məsaiə), iətəmi iətəm Uhgɨn təməni rəkɨs məmə otəpanahli=pa məmə otuva mosmiəgəh Isrel. Matiu təməghati e nəghatiən tepət rəha Uhgɨn e Oltestɨmɨn iətəm iəni mɨn kəmotəghati lan e Iesu, kəni mətəgətun məmə nəghatiən mɨn u kohiet=pa e nəmiəgəhiən rəha Iesu. Kəni Matiu tolkeikei məmə nətəmimi okotəhrun məmə Iesu in Kig iətəm in ilɨs e kig mɨn rəfin.

1

Tɨpɨ Iesu Krɨsto tərah mɨn

(Luk 3:23-38)

1 Ilah mɨn u nərgɨ tɨpɨ Iesu Krɨsto tərah mɨn nəuvein. Kig Tefɨt in tɨpɨn tərah asoli kəti. Kəni tɨpɨn tərah asoli mɨn kəti u tətaupən in Epraham.*

2 Epraham in tatə rəha Aisək,

kəni Aisək in tatə rəha Jekəp,

kəni Jekəp in tatə rəha Juta mɨne pian mɨn,

3 kəni Juta in tatə rəha Peres mɨne Serə, rəhalau mamə u Temar,

kəni Peres in tatə rəha Hesron,

kəni Hesron in tatə rəha Ram,*

4 kəni Ram in tatə rəha Aminatap,

kəni Aminatap in tatə rəha Nason,

kəni Nason in tatə rəha Salmon,

5 kəni Salmon in tatə rəha Poas u rəhan mamə Rehap,

kəni Poas in tatə rəha Opet u rəhan u mamə Rut,

kəni Opet in tatə rəha Jese,*

6 kəni Jese in tatə rəha Kig Tefɨt.*

Kəni Kig Tefɨt in tatə rəha Solomən u rəhan mamə in pətan rəha Uraiə aupən,

7 kəni Solomən in tatə rəha Rehopom,

kəni Rehopom in tatə rəha Apia

kəni Apia in tatə rəha Asa,

8 kəni Asa in tatə rəha Jehosəfat,

kəni Jehosəfat in tatə rəha Jehorəm,

kəni Jehorəm in kəha tərah rəha Usaiə,

9 kəni Usaiə in tatə rəha Jotəm,

kəni Jotəm in tatə rəha Ahas,

kəni Ahas in tatə rəha Hesɨkaiə,

10 kəni Hesɨkaiə in tatə Mənase,

kəni Mənase in tatə rəha Amon,

kəni Amon in tatə rəha Josaiə,

11 kəni Josaiə in tatə rəha Jekonaiə mɨne pian mɨn, kəni uərisɨg lan, tɨkɨmɨr mɨn rəha nəuanɨləuɨs mɨn rəha Isrel kəmotəmki ilah məhuvən Papilon məmə ilah okəhuva slef mɨn rəhalah.*

12 Kəni inu nərgɨ kəha mɨn iətəm təmətuəuin e nian nəuanɨləuɨs mɨn rəha Isrel kəməhuvən Papilon.

Jekonaiə in tatə rəha Sealtiel,

kəni Sealtiel in kəha rəha Serupapel,*

13 kəni Serupapel in tatə rəha Apiut,

kəni Apiut in tatə rəha Eliakim,

kəni Eliakim in tatə rəha Asor,

14 kəni Asor in tatə rəha Satok,

kəni Satok in tatə rəha Akim,

kəni Akim in tatə rəha Eliut,

15 kəni Eliut, in tatə rəha Eleasar,

kəni Eleasar in tatə rəha Matən,

kəni Matən in tatə rəha Jekəp,

16 kəni Jekəp in tatə rəha Josɨp u iərman rəha Meri.

Kəni Meri təmələs Iesu, kəni kətauɨn lan məmə Krɨsto iətəm Uhgɨn təməni məmə otahli=pa.

17 Təmətuəuin e Epraham mətəuarus=pən Kig Tefɨt, kəha tərah mɨn əmə u nəuvein kəmətei rəkɨs nərgɨlah, ilah fotin. Kəni təmətuəuin mɨn e Kig Tefɨt mətəuarus=pən nəuanɨləuɨs mɨn rəha Isrel kəməhuvən Papilon, kəha tərah mɨn ilah rəfin fotin. Kəni təmətuəuin mɨn e nəuanɨləuɨs mɨn rəha Isrel kəməhuvən Papilon mətəuarus=pən Krɨsto iətəm Uhgɨn təməni məmə otahli=pa, kəha tərah mɨn ilah rəfin fotin.

Nairiən rəha Iesu Krɨsto

(Luk 2:1-7)

18 Inu nanusiən təuvɨr rəha nairiən rəha Iesu Krɨsto.

Mamə rəha Iesu, nərgɨn u Meri, kɨnəni rəkɨs məmə okos rəhan kətɨm kan məmə otɨtəu=pən suah kəti, nərgɨn u Josɨp. Mətəu e nian kəsiəuva əhanəhiən muatɨg pəti kətiəh, kəni Josɨp təsuvən əhanəhiən meruh, mətəu Narmɨn Rəha Uhgɨn tɨnol məmə Meri, iəpəou tɨnatɨg rəkɨs lan.* 19 Kəni rəhan iauəhli Josɨp in iətəmi əhruahru, kəni tətəlɨg lan məmə otəpəh Meri, mətəu in təsolkeikeiən məmə otol Meri taulɨs, kəni nɨkin təhti məmə otəsəni pətɨgəmiən kəm nətəmimi.

20 Mətəu nian nɨkin təmatəhti məmə in otol nətəlɨgiən əha, kəni agelo kəti rəha Iərmənɨg tuva ohni e nəməhlairiən məni=pən kəm in məmə, “Josɨp, mipɨ Tefɨt tərah. Onəsəgɨniən məmə onəkit Meri məmə in rəham pətan, mətəu-inu suakəku əha tətatɨg lan, in təmsɨpən əmə e Narmɨn Rəha Uhgɨn. 21 Kəni in otələs nətɨn kəti iərman, kəni onəkauɨn e nərgɨn məmə Iesu* mətəu-inu in otosmiəgəh rəhan mɨn nətəmimi e noliən tərah mɨn rəhalah.”* 22 Natimnati mɨn rəfin əha kəməhuva motol əmə nɨpəhriəniən e nəghatiən rəha Iərmənɨg iətəm rəhan kəti iəni təməni aupən ikɨn məmə, 23 “Pətan mɨtə kəti iətəm iərman təsuvən əhanəhiən ohni, otəpəh məuɨg, kəni məpanələs nətɨn kəti iərman, kəni okauɨn e nərgɨn məmə Imaniuel,”* inu nɨpətɨn təni məmə, “Uhgɨn tətatɨg kitah min.”

24 Kəni nian Josɨp təmair, kəni təmɨtəu=pən əmə nəghatiən rəha agelo rəha Iərmənɨg. Kəni təmuvən mit Meri muva e rəhan lahuənu məmə rəhan pətan, 25 mətəu in təməsuvən əhanəhiən meh matuvən mətəuarus=pən Meri tələs nətɨn iərman. Kəni Josɨp təmauɨn e nərgɨn məmə Iesu.*

2

Nətəmi asoli kəmotəsal e Iesu

1  Iesu təmair əpəha nɨtəni Jutiə e taun Petlehem e nian Kig Herot Asoli in təmətarmənɨg lan. Kəni uərisɨg lan, nətəmi asoli mɨn nəuvein kəmotsɨpari isəu məhuva Jerusɨləm. Koteinatɨg vivi e nəniən nɨpətɨ məhau mɨn. Kəni məhuva motətapuəh məmə, 2 “?Suakəku u in iə, iətəm təmair məmə in kig rəha nətəm Isrel? Iəmoteh rəhan məhau təməri əpəha pari, kəni iəkəhuva məmə iəkotəfən nɨsiaiən kəm in.”*

3 Nian Kig Herot Asoli təmətəu nəghatiən əha, ilah nətəm Jerusɨləm nɨkilah rəfin təmərah.* 4 Kəni tuhapumɨn pris asoli mɨn mɨne nəgətun mɨn rəha Lou rəha nəfakiən rəha nətəm Isrel, kəni mətapuəh o lah məmə, “?Krɨsto iətəm Uhgɨn təməni rəkɨs məmə otahli=pa, in otair iə?” 5 Kəni kəmotəni=pən kəm in məmə, “In otair əpəha taun Petlehem e nɨtəni rəha Jutiə. Mətəu-inu iəni kəti rəha Uhgɨn aupən, təmətei tol lanu lan məmə, 6 ‘Ik Petlehem əpəha e nɨtəni Juta,† ko kəsəniən məmə ik nati əpnapɨn e nətəmi asoli mɨn əpəha ikɨn Juta, mətəu-inu iətəmi asoli kəti otsɨpən lam, kəni in otateh vivi rəhak mɨn nətəm Isrel təhmen=pən e iətəmi tətəsal vivi o rəhan mɨn sipsip mɨn.’ ”*

7 Kəni Kig Herot Asoli təmauɨn e nətəmi mɨn u koteinatɨg vivi e nəniən nɨpətɨ məhau mɨn kəhuva tuhapumɨn oneuən ilah, mətapuəh o lah məmə məhau əha təməri əhruahru e nian nak, kəni kəmotəni=pən nian rəha məhau kəm in. 8 Kəni in təməni=pən kəm lah məmə, “Əhuvən Petlehem motəsal vivi e suakəku. Nian onəkoteruh, kəni nəkotos nəghatiən lan məhuva məmə iəu mɨn iəkuvən məfən mɨn nɨsiaiən kəm in.”

9-10 Nian kəmotətəu nəghatiən əha, kəmohiet məhuvən, kəni moteh məhau əpələ iətəm kəmoteh əpəha pari, kəni nɨkilah təmagiən təmagiən ohni. Kəni məhau u təmaupən e lah muvən məhtul əhruahru əha suakəku əpələ tətapɨli ikɨn. 11 Kəni kəməhuvən əha imə, moteh suakəku ilau rəhan mamə Meri. Kəni kəmotasiəulɨn mautəfən nɨsiaiən kəm suakəku əha. Kəni kəmotiəlgi nautə e rəhalah kətɨm mɨn iətəm nəhmtɨlah tiəkɨs, motəfən kəm in. Kəmotəfən aiən u kol toraip-oraip, mɨne nati kəti mɨn iətəm nəmiəvɨn təuvɨr nian kuvan e nɨgəm, nərgɨn u frankɨnsens, mɨne fomat iətəm nəmiəvɨn təuvɨr, nərgɨn u mɨr.*

12 Kəni Uhgɨn təməniəhu ilah e nəməhlairiən məmə okəsohtəlɨg-pəniən o Kig Herot Asoli. Kəni inəha ilah kəmotauvlək e Kig Herot məhuvən=pən e suaru pɨsɨn mautəhuvən imalah ikɨn.

Josɨp mɨne Meri kəmuos Iesu mɨhlagɨm mɨhluvən Ijɨp

13 Nian nətəm koteinatɨg vivi mɨn u kəmohiet rəkɨs mɨnautəhuvən, kəni agelo kəti rəha Uhgɨn təmuva miet pətɨgəm o Josɨp e nəməhlairiən mətəni=pən kəm in məmə, “Əhtul uəhai, mələs suakəku ilau rəhan məmə, onəklagɨm mɨhluvən əpəha Ijɨp. Kəni onəklatɨg əha ikɨn mɨlətəuarus=pən iəu əmə iəkəni=pɨnə mɨn kəm ik məmə onəklɨtəlɨg=pa mɨn, mətəu-inu otəsuvəhiən, Kig Herot Asoli otəsal e suakəku u məmə otohamu.”

14 Kəni əmeiko e nian əmə əha lapɨn, Josɨp təməhtul mələs suakəku ilau rəhan məmə mɨhlagɨm mɨhluvən əpəha Ijɨp. 15 Kəni kəməhlatɨg e nɨtəni əha mɨlətəuarus Kig Herot Asoli tɨmɨs. Nati u tɨnuva məmə otol nɨpəhriəniən e nəghatiən iətəm Iərmənɨg təməni rəkɨs aupən e nəghatiən rəha iəni kəti tətəni lanu lan məmə, “Iəmauɨn e nətɨk iərman məmə otiet rəkɨs Ijɨp.”*

Soldiə mɨn rəha Kig Herot Asoli kəmotohamu nəpəou mɨn nəman

16 Kəni e nian Kig Herot Asoli təməhrun məmə nətəm koteinatɨg vivi e məhau mɨn kəməsotoliən nəuian motauvlək e suaru pɨsɨn motagɨm, kəni nɨkin təmahmə pɨk agɨn. Kəni in təmahli=pən rəhan mɨn soldiə mɨn məmə okəhuvən Petlehem mɨne ikɨn mɨn rəfin tɨtəlau lan, məmə okotəsal e nəpəou mɨn nəman rəhalah nu təsapirəkɨsiən nu keiu, kəni okotohamu rəfin ilah. In təmɨtəpɨn nu keiu lanəha mətəu-inu nɨkin təməhti məmə nian əhruahru əha iətəm nətəm koteinatɨg kəmoteh məhau lan.

17 Natimnati mɨn u təmol nəghatiən u tuva mol nɨpəhriəniən lan iətəm iəni Jerɨmaiə təməni rəkɨs aupən ikɨn məmə, 18 “Nətəm Ramə kəmotətəu pətan kəti tətasək mətasək mətəu-inu tətətəu tərah agɨn. Pətan əha in Reijel, in tətasək o nenətɨn mɨn. Kəni məsolkeikeiən məmə iətəmi kəti otuva məghati məfəri mɨn rəhan nətəlɨgiən mətəu-inu nenətɨn mɨn kɨnohmɨs rəfin.”*‡

Josɨp mɨne Meri mɨne suakəku kəmhliet Ijɨp mɨhlɨtəlɨgpən Nasərɨt

19 Uərisɨg e nian Kig Herot Asoli təmɨmɨs, mətəu Josɨp mɨne Meri mɨne suakəku kəhlatɨg əhanəh əpəha Ijɨp, kəni agelo kəti rəha Uhgɨn təmuva o Josɨp e nəməhlairiən kəti mətəni=pən kəm in məmə, 20 “Josɨp. Əhtul mələs suakəku mɨne rəhan mamə kəni mɨhlɨtəlɨg=pən e nɨtəni Isrel, mətəu-inu nətəmi mɨn u kəmotolkeikei məmə okotohamu suakəku, ilah kɨnohmɨs rəkɨs.” 21 Kəni Josɨp təməhtul mələs suakəku əha mɨne rəhan mamə, kəni mɨhlɨtəlɨg=pən mɨn e nɨtəni əha Isrel.

22 Mətəu nian Josɨp təmətəu məmə Akeleas təmos nɨmei rəhan tatə Kig Herot Asoli mətarmənɨg e Jutiə, kəni in təməgɨn e nɨtəlɨg-pəniən Jutiə. Kəni Uhgɨn təməghati kəm Josɨp e nəməhlairiən kəti mɨn məmə in otəsuvəniən Jutiə, kəni təmiet muvən ikɨn pɨsɨn e nɨtəni asoli Kaləli. 23 Kəni kəmhluvən məhlatɨg e nɨtəni əha Kaləli e taun u Nasərɨt. Nati u tɨnuva məmə otol nəghatiən rəha iəni mɨn rəha Uhgɨn aupən otuva mol nɨpəhriəniən. Ilah kəmotəni=pən məmə, “Okotəni məmə in iətəm Nasərɨt.”*

3

Jon Bəptais təmanus pətɨgəm nəghatiən rəha Uhgɨn

(Mak 1:1-8; Luk 3:1-9,15-17; Jon 1:19-28)

1 Nu mɨn nəuvein tɨnuva mɨnuvən rəkɨs, kəni Jon Bəptais təmiet pətɨgəm, kəni mətəni pətɨgəm nəghatiən rəha Uhgɨn əpəha Jutiə ikɨn təpiə-məpiə ikɨn, 2 mətəni məmə, “Otəuhlin itəmah e rəhatəmah noliən tərah mɨn, kəni məhuvən o Uhgɨn, mətəu-inu, nian iətəm Uhgɨn otarmənɨg e nətəmimi rəfin tɨnuva iuəkɨr.”* 3 Jon Bəptais u, iətəm Aiseə, iəni rəha Uhgɨn aupən, təmətəghati lan məmə, “Suah kəti tətauɨn əpəha təpiə-məpiə ikɨn mətəni məmə, ‘Itəmah, otol əpenə-penə e suaru rəha Iərmənɨg, kəni motol rəhan suaru təhruahru.’ ”**

4 Jon tatuvən e napən iətəm kəmol e nɨmeimei nati miəgəh kəti kətəni məmə kaməl, kəni rəhan kətəuti kəmol e nɨlosɨ kau, kəni nɨgɨn nauəniən, tatun pitu mɨne nəhu sukəpak.†* 5 Kəni nətəmimi tepət kəmotsɨpən Jerusɨləm, mɨne ikɨn mɨn e nɨtəni Jutiə, mɨne ikɨn mɨn iuəkɨr o nəhu əha Jotən, kəməhuva məmə okoteruh Jon. 6 Kəni kəmotəni pətɨgəm rəhalah noliən tərah mɨn, kəni in təmol bəptais e lah e nəhu əha Jotən.

7 Mətəu nian Jon təmafu məmə Farəsi mɨn mɨne Satusi mɨn tepət kəməhuva məmə otol bəptais e lah, kəni təməni=pən kəm lah məmə, “!Itəmah nəkotəhmen e təgəluə mɨn! Rəhatəmah noliən tekəu-ekəu. Nɨkitəmah təsəhtiən məmə, nəmə nautol əmə bəptais u, kəni onəkotagɨm rəkɨs e nalpɨniən mɨne niəməha rəha Uhgɨn iətəm otuva. !Kəpə!* 8 Otol natimnati iətəm kautəgətun məmə nəmotəlali e nətəlɨgiən rəhatəmah, motəpəh pəhriən noliən tərah mɨn, kəni məhuvən o Uhgɨn.

9 “Kəni sotəni aruiən kəm təmah e nəfəriən məmə itəmah nəkotəhruahru əmə mətəu-inu itəmah nəuanɨləuɨs mɨn rəha Epraham. !Kəpə! Inu nati əpnapɨn əmə. Iətəni kəm təmah məmə nati əpnapɨn kəpiel mɨn əmə, mətəu Uhgɨn təhrun nəuhliniən ilah kəhuva nəuanɨləuɨs mɨn rəha Epraham.‡* 10 Mətəu-inu rəueiu mɨne, Uhgɨn tɨnəhtul maru rəkɨs məmə otəuahli nɨgi iətəm təsəuəiən e nəuan iətəm təuvɨr. Kəni in otəuahli=pən nɨgi əpəha e nəukətɨn məraki=pən lan e nɨgəm.*

11 “Rəueiu, iatol bəptais e təmah e nəhu mətəu-inu, itəmah nəmotəuhlin rəhatəmah nətəlɨgiən e noliən tərah mɨn rəhatəmah. Mətəu iətəmimi kəti otuva iətəm rəhan nəsanəniən mɨne nepətiən tapirəkɨs iəu. Kəni iəu ləhtəni agɨn, iəsəhmen-pəniən məmə iəkos rəhan put təhmen e iol əhruin. Kəni suah kəha, in otol bəptais e təmah e Narmɨn Rəha Uhgɨn mɨne nɨgəm.* 12 In tətəhtul maru o nakiliən noliən rəha nətəmimi məmə otəuəri nətəmimi, təhmen=pən e iətəmi tətasum mətəuəri rəkɨs nəua wit təuvɨr mɨne nɨlosɨ wit tərah. Tatos nəua wit təuvɨr matuvən lahuənu. Mətəu tətəraki=pən e nɨlosɨ wit tərah e nɨgəm asoli iətəm tatuəu naunun tɨkə.”§

Jon təmol bəptais e Iesu

(Mak 1:9-11; Luk 3:21-22)

13 Kəni Iesu təmiet e nɨtəni Kaləli muva e nəhu Jotən məmə Jon otol bəptais lan. 14 Mətəu Jon tətəniəhu əskasɨk in məni=pən məmə, “Təhruahru əmə məmə ik onəkol bəptais lak. ?Təhro nətuva məmə iəkol bəptais lam?” 15 Mətəu Iesu təməni=pən kəm in məmə, “Kəpə. Pəh otol lan u rəueiu. E noliən əha, kilau okuol nati kəti iətəm Uhgɨn tolkeikei.” Kəni Jon təmegəhan lan.

16 Kəni Jon təmol bəptais e Iesu, kəni rəueiu agɨn Iesu təməri e nəhu, kəni əmeiko negəu e neai təməuag, kəni təmeruh Narmɨn Rəha Uhgɨn təmeiuaiu=pa təhmen e mak, kəni məharəg-pəri lan.* 17 Kəni nəuia Uhgɨn təmsɨpəri e neai mətəni məmə, “Inu nətɨk keikei iətəm iəkolkeikei pɨk, kəni nɨkik tagiən pɨk ohni.”*

4

Setən təməfən-əfən kəm Iesu

(Mak 1:12-13; Luk 4:1-13)

1 Kəni Narmɨn Rəha Uhgɨn təməghati=pən e nɨki Iesu məmə in otuvən əpəha ikɨn təpiə-məpiə ikɨn məmə Setən otəfən-əfən kəm in. Kəni Iesu təmuvən ikɨn.* 2 Kəni Iesu təməpəh nauəniən o nian fote, e nərauiə mɨne lapɨn, kəni uərisɨg lan nəumɨs təmus pɨk.* 3 Kəni Setən təmuva mɨnatəfən-əfən kəm Iesu məni=pən kəm in məmə, “Nəmə ik Nətɨ Uhgɨn, əni=pən kəm kəpiel mɨn pəh kotəuhlin ilah məhuva motol pɨret lan.”

4 Mətəu Iesu təmuhalpɨn nəghatiən rəha Setən məmə, “Kəmətei e Nauəuə Rəha Uhgɨn məmə, ‘Nətəmimi ko kəsotəmiəgəhiən e nauəniən əmə, mətəu okotatɨg e nəghatiən mɨn rəfin iətəm tatsɨpən o Uhgɨn.’ ”*

5 Kəni Setən təmit Iesu mian əpəha Jerusɨləm, e nəhue nimə əpəha ilɨs agɨn e Nimə Rəha Uhgɨn, 6 kəni məni=pən kəm Iesu məmə, “Nəmə ik Nətɨ Uhgɨn, iuvɨg pətɨgəm, mətəu-inu Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə, ‘Uhgɨn otəni=pən kəm rəhan nagelo mɨn məmə okotəsal vivi lam, kəni motələs ik əpə ilɨs e nəhlmɨlah məmə nəsoriniən nəhlkəm nəuvetɨn e kəpiel.’ ”*

7 Kəni Iesu təmuhalpɨn nəghatiən rəha Setən məmə, “Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni mɨn məmə, ‘Ko nəsəfən-əfəniən kəm rəhatəmah Iərmənɨg Uhgɨn matol məmə in tətatɨg itəmah min, uə kəpə.’ ”*

8 Kəni Setən təmit mɨn Iesu mian əpəha ilɨs e nɨtəuət asoli, kəni məgətun in e nɨtənimtəni mɨn rəfin, mɨne nepətiən rəhalah, mɨne natimnati təuvɨr agɨn mɨn rəfin iətəm kəutatɨg lan, 9 kəni təməni=pən kəm Iesu məmə, “Natimnati mɨn rəfin mɨn əha, iəkəfɨnə kəm ik məmə onətarmənɨg e lah, nəmə nəkasiəulɨn=pa kəni məfaki=pa kəm iəu.”

10 Kəni Iesu təmuhalpɨn rəhan nəghatiən məmə, “!Amərəkɨs muvən isəu, Setən! Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə, ‘Onəkotəfaki əmə kəm rəhatəmah Iərmənɨg Uhgɨn, kəni in əmə, onautol əmə rəhan nətəlɨgiən.’ ”*

11 Kəni Setən təmagɨm məpəh Iesu, kəni nagelo mɨn kəməhuva motasiru lan.

Iesu təmətuəuin mətəni pətɨgəm nəghatiən rəha Uhgɨn e nɨtəni Kaləli

(Mak 1:14-15; Luk 4:14-15)

12 Kəni e nian əha, kəmaskəlɨm Jon Bəptais kləfən e kaləpus. Kəni nian Iesu təmətəu nəghatiən lan, kəni in təmiet muvən e taun Nasərɨt e nɨtəni Kaləli.* 13 Kəni ko uərisɨg, təməpəh natɨgiən Nasərɨt, kəni miet muvən əpəha ləuahtəni e taun kəti, nərgɨn u Kapeniəm, iuəkɨr o nəhu Lek Kaləli, kəni mətatɨg ikɨn əha e nɨtəni asoli rəha nəuanɨləuɨs mɨn rəha Sepulun mɨne Naptali aupən. 14 Təmuvən ikɨn əha məmə nəghatiən rəha iəni Aiseə otuva mol nɨpəhriəniən lan iətəm təməni aupən məmə, 15 “Nɨftəni rəha nəuanɨləuɨs rəha Sepulun, mɨne nɨftəni rəha nəuanɨləuɨs rəha Naptali tətəməhli e suaru tatuvən e nəhu Lek Kaləli, nəven=pən e nəhu Jotən. Inu nɨtəni asoli Kaləli, ima Nanihluə mɨn. 16 Nətəmi ikɨn kəmotatɨg e napinəpuiən, mətəu kəmoteruh nəhagəhagiən asoli kəti. Kəni tɨnatian, kəni nəhagəhagiən asoli təmasiəgəpɨn ilah nətəm kəmotatɨg e napinəpuiən rəha nɨmɨsiən u tətəhtərain ilah nian rəfin.”*

17 Kəni mətuəuin e nian əha, Iesu təmətəni pətɨgəm nəghatiən rəha Uhgɨn mətəni məmə, “Otəuhlin itəmah e rəhatəmah noliən tərah mɨn, kəni mohtəlɨg=pən o Uhgɨn, mətəu-inu Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn tɨnatuva iuəkɨr.”*

Iesu təmauɨn e nətəmimi kuvət məmə okotohtəupən in

(Mak 1:16-20; Luk 5:1-11)

18  Iesu təmətaliuək e nɨkalɨ nəhu Lek Kaləli, kəni meruh suah mil keiu ilau pian, Antɨru mɨne Saimon, u nərgɨn kəti mɨn u Pitə. Ilau kətuatu e net e nəhu Lek Kaləli mətəu-inu ilau iətəmimi mil rəha niuviən nəmu mɨn. 19 Kəni təməni=pən kəm lau məmə, “Iəuva, muɨtəu=pa iəu, miəuva rəhak iətəmimi mil, kəni iəu iəkol itəlau nəkiəuva iətəmimi mil rəha niuviən nətəmimi məmə okəhuva rəhak mɨn nətəmimi.” 20 Kəni rəueiu agɨn, ilau kəmuəpəh rəhalau net, kəni muɨtəu=pən.

21 Kəni Iesu təmaliuək muvən nəuan nəuvetɨn mɨn, kəni meruh suah mil keiu mɨn ilau pian, nərgɨlau u Jemɨs mɨne Jon, nətɨ Səpəti mil. Kətuəharəg e nɨpəgnəua bot ilahal rəhalau tatə mətuəhli vivi rəhalau mɨn net. Kəni Iesu təmauɨn e lau məmə okiəuva miauərisɨg lan. 22 Kəni rəueiu agɨn, ilau kəmuəhtul muəpəh bot mɨne tatə rəhalau, kəni miatəu=pən Iesu.

Iesu təməgətun nətəmimi kəni matol vivi nətəmimi
e nɨmɨsiən

(Luk 6:17-19)

23 Kəni Iesu təmaliuək ikɨn mɨn rəfin e nɨtəni Kaləli, mətəgətun nətəmimi əpəha e nimə mɨn rəha nuhapumɨniən, kəni mətəni pətɨgəm nanusiən təuvɨr rəha Uhgɨn kəm nətəmimi, kəni matol vivi nətəmimi nətəm kautohmɨs e nɨmɨsiən rəfin, mɨne nətəmimi nətəm nɨpətɨlah tərah o nɨmɨsiən rəfin.* 24 Kəni nanusiən e Iesu təmɨtəlau rəfin e profens ikɨn Sɨriə, kəni nətəmimi kəmotos nətəmimi rəfin nətəm kautohmɨs məhuva o Iesu, rəhalah nɨmɨsiən tol mɨn lanu: nəuvein kautohmɨs, nəuvein nɨpətɨlah tətahmə, nəuvein narmɨn tərah tətatɨg e lah, nəuvein kautos nɨmɨsiən rəha mənɨg məutauɨt, kəni nəuvein nɨpətɨlah nəuvetɨn təmɨmɨs. Mətəu Iesu təmol vivi ilah.* 25 Kəni nɨmənin nətəmimi kəmohiet e ikɨn mɨn rəfin. Mohiet e nɨtəni Kaləli, mɨne ikɨn Tekapolɨs, mɨne Jerusɨləm əpəha Jutiə, mɨne ikɨn pɨsɨn mɨn nəuvein əpəha Jutiə, mɨne ikɨn mɨn nəven=pən e nəhu Jotən kəni ilah rəfin kəməhuarisɨg e Iesu.*

5

Əpəha ilɨs e nɨtəuət, Iesu təməgətun rəhan nətəmimi nətəm kautəhuərisɨg lan

1 Nian Iesu təmeruh nɨmənin nətəmimi nətəm kəutohtəu=pən in, kəni in təmuvən əpəha ilɨs e nɨtəuət, kəni mətəharəg, kəni rəhan nətəmimi nətəm kautəhuərisɨg lan, ilah kəməhuva. 2 Kəni mɨnətuəuin mətəgətun ilah.

Nətəmimi nətəm kəutatɨg e nəuvɨriən pəhriən

Iesu təməni məmə,

3 “Nəkəutatɨg e nəuvɨriən pəhriən nian nautosiahu itəmah, məutəni e nɨkitəmah məmə nəutəhtul=pən əmə e Uhgɨn. In nəuvɨriən pəhriən mətəu-inu, itəmah nətəmimi rəha Uhgɨn, kəni in tətarmənɨg e təmah.*

4 Nəkotatɨg e nəuvɨriən pəhriən nian nəutasək kəni nɨkitəmah tətahmə.* In nəuvɨriən pəhriən mətəu-inu, Uhgɨn otosiahu nɨkitəmah.*

5 Nəkotatɨg e nəuvɨriən pəhriən nian nəsotəfəri aruiən itəmah. In nəuvɨriən pəhriən mətəu-inu, o nian kəti Uhgɨn otəfɨnə nəhue nɨftəni kəm təmah u rəhan mɨn.*

6 Nəkotatɨg e nəuvɨriən pəhriən nian nəkotolkeikei pɨk e nɨkitəmah rəfin agɨn məmə nəmiəgəhiən rəhatəmah otəhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn. In nəuvɨriən pəhriən mətəu-inu, Uhgɨn otol itəmah nəkotəhruahru.*

7 Nəkotatɨg e nəuvɨriən pəhriən nian nəkotasəkəhruin nətəmimi. In nəuvɨriən pəhriən mətəu-inu, Uhgɨn otasəkəhruin itəmah.

8 Nəkotatɨg e nəuvɨriən pəhriən nian nɨkitəmah təhruahru məuvɨr. In nəuvɨriən pəhriən mətəu-inu, onəkoteruh Uhgɨn.

9 Nəkotatɨg e nəuvɨriən pəhriən nian itəmah nətəmimi rəha nələhuiən nəməlinuiən. In nəuvɨriən pəhriən mətəu-inu, okauɨn e təmah məmə nenətɨ Uhgɨn.

10 Nəkotatɨg e nəuvɨriən pəhriən nian nautol natimnati iətəm kotəhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn, kəni nətəmimi kautol tərah kəm təmah ohni. In nəuvɨriən pəhriən mətəu-inu, itəmah nətəmimi rəha Uhgɨn, kəni in tətarmənɨg e təmah.*

11 “Nəkotatɨg e nəuvɨriən pəhriən nian nətəmimi kautol natimnati mɨn tərah kəm təmah mətəu-inu itəmah nətəmimi rəhak, inəha kəutəni rah itəmah, kəni məutərəkɨn itəmah, kəni məuteiuə e təmah məutəni nəghatiən tərah mɨn məutərəkɨn itəmah lan.* 12 Nɨpəhriəniən, nətəmimi kəmautol noliən əhmen mɨn əmə kəm iəni mɨn aupən ikɨn iətəm ilah kautol kəm təmah. Kəni otagiən pɨk, mətəu-inu nətəouiən asoli rəhatəmah tətatɨg əpah e negəu e neai.*

Sol mɨne nəhagəhagiən

(Mak 9:50; Luk 14:34-35)

13 “Itəmah nəkotəhmen e sol o nətəmimi rəfin e nəhue nɨftəni.† Mətəu nəmə rəhan nətəhiən tɨnɨkə, otəhro muva mətəhiən mɨn? !Təsəuvɨr mɨniən o nati kəti mɨn! Okəraki lan, kəni nətəmimi okotaliuək lan.‡

14 “Itəmah nəhagəhagiən rəha nətəmimi e nəhue nɨftəni. Taun iətəm kəmol əpəha ilɨs e nɨtəuət, ko təsəhluaigiən.* 15 Kəni iətəmimi kəti tɨkə məmə otasiəpən e lait, kəni masuəpəpɨm lan e bəkɨt. Kəpə, nian tasiəpən e lait, kəni in otəkeikei maharu-pəri ilɨs, ikɨn lait tətəharəg ikɨn məmə lait otasiəgəpɨn rəfin nɨpəgnəua nimə o nətəmimi rəfin.* 16 Kəni e noliən əhmen mɨn əmə, otol rəhatəmah lait e nəmiəgəhiən rəhatəmah tasiə məmə nətəmimi okoteruh uək təuvɨr mɨn iətəm itəmah nautol, kəni ilah okotəfəri nərgɨ tatə Uhgɨn iətəm tətatɨg e negəu e neai.”*

Lou rəha Mosɨs

17 Kəni Iesu təmətəkeikei mətəni=pən kəm lah məmə, “Məta nɨkitəmah təhti məmə iəmuva məmə iəkərəkɨn Lou iətəm Uhgɨn təməfən kəm Mosɨs mɨne iəni mɨn aupən. !Kəpə! Iəməsuvaiən məmə iəkərəkɨn ilah, mətəu iəmuva məmə iəkol nɨpətɨ nəghatiən pəhriən mɨn əha okəhuva motol nɨpəhriəniən.* 18 Pəhriən, iatəni kəm təmah məmə nian nɨftəni mɨne neai kətuatɨg, kəni Lou, in mɨn otətatɨg. Kəni ko nati kəti otəsɨkəiən lan, nati əpnapɨn in letə əkəku agɨn, kəni Lou otəhtul matol uək mətəuarus=pa nəghatiən mɨn rəfin rəha Lou kəhuva motol nɨpəhriəniən lan.* 19 Kəni, o nati əha inəha, iətəmi kəti iətəm təpəh Lou mətəgətun nətəmimi mɨn məmə ilah mɨn okotəpəh, nati əpnapɨn in Lou kəti ləhtəni agɨn, kəni okotauɨn e iətəmi əha məmə in ləhtəni agɨn e Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn. Mətəu iətəmi kəti iətəm tatol Lou mɨn əha, mətəgətun nətəmimi lan, kəni okotauɨn e iətəmi əha məmə in ilɨs agɨn e Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn.* 20 Iatəni lanəha kəm təmah mətəu-inu, rəhatəmah noliən otəkeikei məhruahru vivi agɨn e nəhmtɨ Uhgɨn, tapirəkɨs noliən mɨn rəha Farəsi mɨn mɨne nəgətun mɨn rəha Lou nətəm nɨkilah əmə təhti məmə kotəhruahru vivi. Nəmə rəham noliən təsəhruahru viviən lanəha lan, kəni ko nəsuvəniən matɨg ahgəl Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn.”

Nəniən rəha Iesu
o noliən niəməha

(Luk 12:57-59)

21 Kəni Iesu təməni mɨn məmə, “Itəmah nəmotətəu rəkɨs nəghatiən iətəm nəgətun mɨn kəmotəni kəm kəha mɨn rəhatəmah aupən. Ilah kəmotəni məmə, ‘Sotohamuiən itəmi,’ kəni ‘Iətəmimi iətəm təmohamu iətəmi, otəkeikei məhtul e nəhmtɨ kot mos nalpɨniən.’* 22 Mətəu iəu iətəni kəm təmah məmə,§ nəmə iətəmi kəti niəməha tatol əmə o nati kəti pian təmol, kəni təhruahru məmə iətəmi əha iətəm niəməha təmol, otəhtul e nəhmtɨ kot. Kəni nəmə iətəmi kəti tətəni rah pian, kəni təhruahru məmə in otəhtul e nəhmtɨ kaunsɨl asoli. Kəni nəmə iətəmi kəti təuiakən e iətəmi kəti, * kəni təhruahru məmə iətəmi təməni nəghatiən əha otuvən e nɨgəm asoli.*

23 “Kəni o nati əha inəha, nəmə nian natuvən e oltə e Nimə Rəha Uhgɨn məmə onəkəfən nati kəm Uhgɨn, mətəu ikɨn əha, nɨkim tɨnəhti piam iətəm tatol niəməha kəm ik o nati kəti nəmol lan təsəhmeniən,* 24 əpəh pɨpɨm rəham nati əha, kəni muvən meruh piam muələhu əhruahru nətəlɨgiən rəhatəlau, muəpəh noliən tɨkɨmɨr, miəuva matuol kətiəh, kəni uərisɨg nəpanɨtəlɨg muvən məfən nati kəti rəham kəm Uhgɨn e oltə əpəha e Nimə Rəha Uhgɨn.

25 “Kəni nəmə nəmol nati kəti təsəhmeniən e iətəmimi kəti, kəni iətəmi u tolkeikei məmə otələs ik nəkian e kot, təuvɨr məmə nəkuvən uəhai əmə, nian nəsian əhanəhiən e kot, kəni muələhu əhruahru pɨpɨm nɨpəgnəmtɨn rəhatəlau. Nəmə nəkəpəh, iətəmimi u otləfən ik e nəhlmɨ iətəm tətakil nəghatiən, kəni iətəm tətakil nəghatiən otləfən ik e nəhlmɨ polɨs, kəni polɨs otləfən ik e kaləpus. 26 Nɨpəhriəniən iatəni kəm təmah məmə, nəmə tol lanəha, ko nəsietiən e kaləpus mətəuarus nəkəkeikei mətəou e məni rəfin agɨn o nalpɨniən rəham.”

Iətəmimi iətəm tətakləh e pətan

27 Kəni Iesu tətəkeikei mətəni=pən kəm lah məmə, “Itəmah nəmotətəu rəkɨs nəghatiən u məmə, ‘Itəmah nətəm nəmotol rəkɨs marɨt, nəsotakləhiən e nɨpətan pɨsɨn mɨn.’* 28 Mətəu iəu, iəu iətəni kəm təmah məmə nian suah kəti iətəm tɨnol rəkɨs marɨt tateruh pətan pɨsɨn kəti matolkeikei məmə otakləh lan, kəni in tɨnol rəkɨs təfagə tərah e nɨkin, təhmen əmə məmə in tɨnakləh pəhriən lan. 29 Nəmə nəhmtəm tol ik natol təfagə, kəni təuvɨr məmə nəkələs rəkɨs məraki lan. Təməuvɨr məmə nɨpətɨm nəuvetɨn tɨkə, tapirəkɨs agɨn nəmə nɨpətɨm rəfin okəraki=pən e nɨgəm asoli u naunun tɨkə.* 30 Kəni nəmə nəhlməm tol ik natol təfagə, kəni təuvɨr məmə nəkətahtuv rəkɨs məraki lan. Təməuvɨr məmə nɨpətɨm nəuvetɨn tɨkə, tapirəkɨs agɨn məmə nɨpətɨm rəfin okəraki=pən lan e nɨgəm asoli u naunun tɨkə.”†*

Iətəmimi iətəm tətəpəh
rəhan pətan

(Mat 19:9; Mak 10:11-12; Luk 16:18)

31 Kəni Iesu təməni mɨn məmə, “Itəmah nəmotətəu rəkɨs nəghatiən u məmə, ‘Iətəmimi iətəm otəpəh rəhan pətan, in otəkeikei məfən nauəuə kəti kəm in iətəm tətəgətun məmə in tɨnəpəh.’* 32 Mətəu iəu, iəu iətəni kəm təmah məmə, nəmə iərman kəti iətəm təmol marɨt tatol tifos mətəpəh rəhan pətan, mətəu pətan u təsapɨliən ilau suah pɨsɨn kəti, kəni rəhan iərman tatol təfagə tərah. Kəni nəmə pətan əha tatɨtəu=pən suah pɨsɨn, kəni pətan əha tatol təfagə, mətəu nəmkarəpəniən rəha iərman rəhan aupən. Kəni suah u iətəm tatit pətan əha, in mɨn tatol təfagə.”

Nonauvɨl mɨn

33 Kəni Iesu təməni mɨn məmə, “Nəmotətəu rəkɨs nəghatiən kəti mɨn iətəm nəgətun mɨn kəmotəni kəm rəhatah kəha mɨn aupən məmə, ‘Nəsotatgəhliən nonauvɨl mɨn rəhatəmah iətəm nəmotos, mətəu nəkotəkeikei motol nati nak nəmotos nonauvɨl lan kəm Uhgɨn məmə nəkotol.’** 34 Mətəu iəu, iəu iətəni kəm təmah məmə, sotos əməiən nonauvɨl e nati kəti məmə otol rəhatəmah nəghatiən təskasɨk. Sotosiən nonauvɨl e negəu e neai mətəu inu ikɨn əha Uhgɨn tətarmənɨg lan, kəni noliən əha təhmen məmə nautos nonauvɨl e Uhgɨn.* 35 Kəni sotosiən nonauvɨl e nəhue nɨftəni mətəu-inu ikɨn əha Uhgɨn tətarmənɨg lan, kəni noliən əha təhmen məmə nautos nonauvɨl e Uhgɨn. Kəni sotosiən nonauvɨl e Jerusɨləm mətəu-inu ikɨn əha in taun rəha Uhgɨn, u in Kig asoli ikɨn, kəni noliən əha təhmen məmə nautos nonauvɨl e Uhgɨn.* 36 Kəni sotosiən nonauvɨl e rəhn-kapə təmah, mətəu-inu rəhatəmah nəsanəniən tɨkə lan. Nəkotəruru nəuhliniən nəuanutəmah kətiəh əmə tuva məruən uə mapɨn. Uhgɨn əmə tətarmənɨg e natimnati e nəmiəgəhiən rəhatəmah. Kəni noliən əha təhmen məmə nautos nonauvɨl e Uhgɨn. 37 Mətəu nian rəfin onəkotəni əmə nɨpəhriəniən, nati kəti mɨn tɨkə. Kəni nəmə rəhatəmah nətəlɨgiən e nati kəti in ‘əuəh,’ kəni nəkotəni əmə məmə, ‘əuəh.’ Kəni nəmə rəhatəmah nətəlɨgiən e nati kəti in ‘kəpə,’ kəni nəkotəni əmə məmə, ‘kəpə.’ Nəghatiən mɨn iətəm kotapirəkɨs ‘əuəh’ uə ‘kəpə,’ kautsɨpən e Setən.”

Nalpɨniən

(Luk 6:29-30)

38 Kəni Iesu təmətəkeikei mətəni məmə, “Nəmotətəu rəkɨs nəghatiən kəti məmə, ‘Nəmə iətəmi kəti tərəkɨn nəhmtəm kəti, kəni nətəmimi okotərəkɨn mɨn nəhmtɨn kəti. Kəni nəmə iətəmi kəti tərəkɨn nəhluvm kəti, kəni nətəmimi okotərəkɨn mɨn nəhluvn kəti.’* 39 Mətəu iəu, iəu iətəni kəm təmah məmə, nəsalpɨniən nərahiən iətəm iətəmimi kəti təmol kəm ik. Nəmə iətəmi kəti tahi ik mem nɨkapɨm maru, kəni nəkəkeikei malelin=pən mɨn nɨkapɨm məuɨl pəh tem mɨn. 40 Kəni nəmə iətəmi kəti tələs ik nəkian e kot, kəni mətəkeikei ohnik məmə nəkəfən rəham sot əkəku kəm in məmə otol vivi rəhatəlau nərahiən, kəni nəkəkeikei məfən mɨn rəham sot asoli. 41 Kəni nəmə soldiə kəti rəha nətəm Rom tətəkeikei ohnik məmə nəkələs rəhan kətɨm muvən kilomitə kətiəh, mətəu ik nəkəkeikei mələs mɨn muvən kilomitə kəti mɨn tol keiu. 42 Nəmə iətəmi kəti təteasiə ohnik, kəni ik nəkəkeikei məfən kəm in. Kəni nəmə iətəmi kəti tolkeikei məmə in otos rəham nati kəti muvən konu mos mɨtəlɨg mɨn muva, kəni nəsəniən məmə nəkəpəh. Nəkəkeikei məfən.”

Noliən rəha nolkeikeiən tɨkɨmɨr mɨn

(Luk 6:27-28,32-36)

43 Kəni Iesu təməni mɨn məmə, “Nəmotətəu rəkɨs məmə, ‘Onəkotolkeikei nətəmi mɨn u iuəkɨr o təmah, kəni mətəməki e tɨkɨmɨr mɨn rəhatəmah.’* 44 Mətəu iəu, iəu iətəni kəm təmah məmə onəkotolkeikei rəhatəmah tɨkɨmɨr mɨn, kəni motəfaki o nətəmimi mɨn u nətəm kautol nərahiən kəm təmah,* 45 kəni noliən əha otəgətun məmə itəmah nenətɨ Uhgɨn rəhatəmah iətəm tətatɨg ilɨs e negəu e neai. Kəni otol lanəha mətəu-inu rəhatəmah Uhgɨn tatol mɨtɨgar tətasiəgəpɨn nətəmimi nətəm kotəuvɨr mɨne nətəmimi nətəm kotərah, kəni in mətahli=pa nuhuən kəm nətəmimi mɨn u nətəm rəhalah nəmiəgəhiən təhruahru, mɨne nətəmimi mɨn u nətəm rəhalah nəmiəgəhiən təsəhruahruiən.

46 “?Nəmə nəkotolkeikei əmə nətəmimi mɨn u nətəm kotolkeikei itəmah, kəni nɨkitəmah təhti məmə Uhgɨn otətəou itəmah o noliən kəti iətəm təuvɨr? !Kəpə! !Nətəmimi mɨn u nətəm kautos məni rəha takɨs, iətəm kətəni məmə nətəmimi ilah kotərah, ilah mɨn kotolkeikei ilah mɨn!

47 “?Kəni nəmə nəkotos əmə itəmah mɨn nəuvein məutəghati kəm lah mɨn, mətəu təhro? ?Nɨkitəmah təhti məmə nautol nati kəti iətəm təuvɨr tapirəkɨs nətəmimi əpnapɨn? Kəpə. Nətəmimi mɨn nətəm kəsotəhruniən Uhgɨn, ilah mɨn kautol lanəha. 48 Tol lanəha, itəmah nenətɨ Uhgɨn nəkotəkeikei motol noliən iətəm in təuvɨr məhruahru nian rəfin, təhmen=pən əmə məmə rəhatəmah Tatə Uhgɨn in tatol.”*

6

Noliən mɨn iətəm təuvɨr kəm Uhgɨn

1 Kəni Iesu təməni mɨn məmə, “Sotoliən məmə nəkotol noliən təuvɨr mɨn məmə nətəmimi okoteruh itəmah ohni. Nəmə nəkotol məmə nətəmimi okoteh, kəni Uhgɨn əpəha e negəu e neai otəsətəouiən itəmah ohni.*

Noliən iətəm təuvɨr
o nəfəniən kəm nanrah mɨn

2 “Tol lanəha, nəmə nəkotəfən nati kəti kəm nanrah mɨn məmə nəkotasiru e lah, nəsotahliən təui lan məmə nətəmimi okotəhrun. Inu təhmen e noliən rəha nəfaki eiuə mɨn. Nian ilah kotasiru e nanrah mɨn, rəhalah noluək mɨn kəutəni pətɨgəm e nimə rəha nuhapumɨniən mɨne ihluə e suaru asoli. Kautol lanəha məmə nətəmimi okotɨsiai ilah. Nɨpəhriəniən iətəni kəm təmah məmə, ilah kɨnotos rəkɨs nətəouiən rəhalah, inəha nɨsiaiən rəha nətəmimi. 3 Mətəu itəmah, nəmə nəkotəfən nati kəti kəm nanrah mɨn məmə nəkotasiru e lah, nəkotəkeikei motol məmə nətəmimi okəsoteruhiən, nati əpnapɨn rəhatəmah mɨn nətəmimi. 4 Otol lanəha məmə nətəmimi okotəruru rəhatəmah noliən təuvɨr mɨn, kəni rəhatəmah Tatə iətəm tateruh rəhatəmah noliən təuvɨr mɨn nati əpnapɨn nətəmimi kəsoteruhiən, in otətəou itəmah o noliən mɨn əha.”

Noliən rəha nəfakiən

(Luk 11:2-4)

5 Kəni Iesu təmətəkeikei mətəni məmə, “Nian nəkotəghati kəm Uhgɨn e nəfakiən, kəni sotoliən e noliən rəha nəfaki eiuə mɨn. Nətəmimi mɨn əha, ilah kotolkeikei məmə okotəhtul əpəha e nimə rəha nuhapumɨniən, mɨne ihluə e suaru asoli, kəni motəfaki məmə nətəmimi okotafu motətəu ilah. Nɨpəhriəniən iətəni kəm təmah məmə ilah kɨnotos rəkɨs nətəouiən rəhalah, inəha nɨsiaiən rəha nətəmimi.* 6 Mətəu nian nəkotəghati kəm Uhgɨn e nəfakiən, nəkəhuvən əpəha e nɨpəgnəua nimə rəhatəmah, kəni motahtɨpəsɨg, kəni motəfaki kəm Uhgɨn iətəm tətatɨg ikɨn əha iətəm nətəmimi kəsoteruhiən itəmah. Kəni rəhatəmah Tatə iətəm tateh rəhatəmah noliən oneuən mɨn, in otətəou itəmah o rəhatəmah noliən təuvɨr mɨn.

7 “Kəni nian nəkotəghati kəm Uhgɨn e nəfakiən, sotoriaruniən nəghatiən mɨn tepət pɨk u nɨpətɨn tɨkə, təhmen e nətəm kotəruru Uhgɨn. Nɨkilah təhti məmə rəhalah uhgɨn mɨn okotətəu ilah o nəghatiən mɨn tepət iətəm kəutəfaki məutəni.* 8 Sotoliən məmə ilah mɨne, mətəu-inu uərisɨg nəkotətapuəh ohni, mətəu rəhatəmah Tatə Uhgɨn tɨnəhrun rəkɨs nati nak iətəm nəkotolkeikei.*

9 “Kəni tol mɨn lanəha, nian nəkotəghati kəm Uhgɨn e nəfakiən, kəni nəkotəfaki lanu lan:

‘Tatə rəhatɨmah iətəm nətatɨg e negəu e neai, pəh nətəmimi kotɨsiai ik.

10 Pəh narmənɨgiən rəham tuva, kəni pəh nati iətəm ik nəkolkeikei in otuva mol nɨpəhriəniən lan u ikɨnu e nəhue nɨftəni, təhmen=pən əmə mə inko ilɨs e negəu e neai.*

11 Əfa-to nauəniən kəm tɨmah təhmen o nian rəueiu.

12 Kəni alu məsalpɨniən, noliən tərah mɨn rəhatɨmah, təhmen=pən əmə məmə itɨmah iəsotalpɨniən motalu lan kəni məsotaskəlɨm əskasɨkiən e nɨkitɨmah noliən tərah mɨn rəha nətəmimi nətəm kautol nərahiən kəm tɨmah.*

13 Kəni segəhaniən e tɨmah iəkəhuvən ima nəfeifeiən, məta oiəkotəkeikei motol noliən tərah. Mətəu os rəkɨs itəmah e nəhlmɨ Setən.’*

14 “Nəmə itəmah nəkotalu e noliən tərah mɨn rəha nətəmimi iətəm kautol e təmah məsotaskəlɨm iəkɨsiən e nɨkitəmah məsotalpɨniən, kəni rəhatəmah Tatə Uhgɨn e negəu e neai, in otalu məsalpɨniən rəhatəmah noliən tərah mɨn.* 15 Mətəu nəmə itəmah nəsotaluiən, motaskəlɨm iəkɨs e nɨkitəmah noliən tərah mɨn rəha nətəmimi iətəm kautol e təmah, motalpɨn, kəni ko rəhatəmah Tatə Uhgɨn otəsaluiən kəni malpɨn noliən tərah mɨn rəhatəmah.”

Noliən rəha nətuakəmiən

16 Kəni Iesu təmətəni mɨn məmə, “Nian nəkotətuakəm motəpəh nauəniən motəfaki kəm Uhgɨn, sotoliən nəhmtɨtəmah təpəou təhmen=pən e nəfaki eiuə mɨn. Ilah kautol nəhmtɨlah tol pɨsɨn, məmə nətəmimi okoteruh ilah məmə nəumɨs tɨnus ilah, kəni nətəmimi okotɨsiai ilah. Nɨpəhriəniən iətəni kəm təmah məmə ilah kɨnotos rəkɨs nətəouiən rəhalah, inəha nɨsiaiən rəha nətəmimi.* 17 Mətəu nian nəkotətuakəm motəpəh nauəniən məutəfaki kəm Uhgɨn, onəkoteikuas e nəhmtɨtəmah, kəni motol məmə okeruh məmə nəkotəuvɨr. 18 Nautol lanəha məmə nətəmimi okəsoteruhiən məmə nəutətuakəm məutəpəh nauəniən mautəfaki kəm Uhgɨn. Kəni rəhatəmah Tatə iətəm tateruh rəhatəmah noliən oneuən mɨn, in otətəou itəmah o rəhatəmah noliən təuvɨr mɨn.”

Nati təuvɨr əpəha
e negəu e neai

(Luk 11:34-36)

19 Kəni Iesu təmətəni mɨn məmə, “Təsəuvɨriən məmə nəkotoriarun rəhatəmah natimnati təuvɨr mɨn e nəhue nɨftəni u məmə rəhatəmah nautə otepət, mətəu-inu e nəhue nɨftəni u, uvni mɨn kotəhrun noarehreiən, kəni namrəiən təhrun nərəkɨniən natimnati mɨn əha, kəni nakləh mɨn kotəhrun nəhapuiən nimə məhuvən imə motakləh e rəhatəmah natimnati.* 20 Mətəu təuvɨr məmə nəkotoriarun rəhatəmah natimnati təuvɨr mɨn əpəha e negəu e neai. Ikɨn əha uvni mɨn kəsotoarehreiən, kəni namrəiən ko təsərəkɨniən natimnati mɨn əha, kəni nakləh mɨn ko kəsotakləhiən lan.* 21 Nəukətɨ nətəlɨgiən u məmə onəsotaluiən lan məmə, ikɨn pəhruvən rəhatəmah natimnati təuvɨr mɨn kəutəməhli ikɨn, mətəu nian rəfin nɨkitəmah otəkeikei mətəhti natimnati mɨn əha ikɨn əha.

22 “Nəhmtəm in təhmen e lait iətəm tətəfɨnə nəhagəhagiən kəm nɨpətɨm. Nəmə nəhmtəm mil kuəuvɨr, təhmen əmə məmə nɨpətɨm təriauəh e nəhagəhagiən. 23 Mətəu nəmə nəhmtəm mil kuərah, təhmen əmə məmə nɨpətɨm in təriauəh e napinəpuiən. !Kəni nəmə nəhagəhagiən e nɨpətɨm in napinəpuiən əmə, təhmen əmə məmə ik nətatɨg e napinəpuiən asoli agɨn!*

24 “Iətəmimi tɨkə iətəm təhrun nuvaiən in slef rəha iətəmi asoli keiu. Nəmə in tətalkut məmə otol lanəha, kəni otolkeikei kəti mol nəuian, kəni məməki e kəti məsoliən nəuian. Ko nəsoliən slef rəha Uhgɨn mɨne məni e nian kətiəh əmə.”

Təsəuvɨriən məmə
nəkotətəlɨg pɨk

(Luk 12:22-31)

25 Kəni Iesu təməni məmə, “Kəni o natimnati mɨn əha, iəu iətəni kəm təmah məmə, təsəuvɨriən məmə nəkotətəlɨg pɨk e rəhatəmah nəmiəgəhiən məmə onəkotun nak, kəni motəmnɨm nak. Kəni təsəuvɨriən məmə nəkotətəlɨg pɨk e nɨpətɨtəmah məmə onəkotos iə rəhatəmah napən. ?Nəukətɨ nəmiəgəhiən rəhatəmah tətəmiəgəh əmə e nauəniən, uə kəpə? Kəpə. ?Kəni nati nak in nati asoli o nɨpətɨtəmah? ?Napən, uə kəpə? Kəpə.* 26 Oteruh-to mənɨg mɨn iətəm kautiuvɨg məutan. Ilah kəsotasumiən, kəni məsotəuləkiən, kəni ilah kəsotələhu viviən nauəniən e nɨpəgnəua nimə, mətəu Tatə rəhatəmah e negəu e neai, in tətəfən nauəniən kəm lah. ?Kəni e nəhmtɨn, nɨkitəmah təhti məmə in tolkeikei pɨk itəmah tapirəkɨs mənɨg mɨn? !Əuəh!* 27 ?Nɨkitəmah təhti məmə rəhatəmah nətəlɨg pɨkiən təhrun noliən rəhatəmah nəmiəgəhiən təfəməh? !Kəpə! Noliən rəha nətəlɨg pɨkiən təsəfɨnəiən auə kətiəh mɨn e rəhatəmah nəmiəgəhiən.

28 “?Kəni təhro nɨkitəmah tətəhti pɨk napən onəkəhuvən lan? Nɨkitəmah təhti-to nəugɨ nɨgi mɨn iətəm kauteviə əpnapɨn əmə. Ilah kəsotol pɨkiən uək o nəhliən rəhalah napən. 29 Mətəu iəkəni kəm təmah məmə aupən Kig Solomən, in iətəmimi rəhan nautə tepət, kəni rəhan napən iətəm tatuvən lan, ilah kotəuvɨr motapirəkɨs. Mətəu nəugɨ nɨgi əpnapɨn mɨn kotəuvɨr tapirəkɨs agɨn rəhan napən.* 30 Uhgɨn təmol nɨmanuvehli əpnapɨn əmə təuvɨr pɨk e nəugɨ nɨgi mɨn əha. Mətəu nɨmanuvehli əha in rəha nian kətiəh əmə, kəni olauɨg kuvan e nɨgəm. ?Kəni nəmə Uhgɨn tatol vivi nɨmanuvehli əha, kəni nɨkitəmah təhti məmə Uhgɨn otəfɨnə napən iətəm nəkotəkeikei məhuvən lan? !Əuəh! In otol lanəha. !Ei, rəhatəmah nəhatətəiən in təkəku agɨn!

31 “Tol lanəha, təsəuvɨriən məmə itəmah nəkotətəlɨg pɨk məmə, ‘?Iəkotun nak?’ uə ‘?Iəkotəmnɨm nak?’ uə ‘?Iəkotos iə napən məhuvən lan?’ 32 Sotətəlɨg pɨkiən. Nətəmimi nətəm kotəruru Uhgɨn, ilah kautətəlɨg pɨk e natimnati iətəm tol lanəha. Mətəu itəmah nenətɨ Uhgɨn mɨn, kəni rəhatəmah Tatə əpəha e negəu e neai, in təhrun məmə nəkotəkeikei motos natimnati mɨn əha.* 33 Mətəu pəh onəkotol Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn, mɨne nəmiəgəhiən əhruahru iətəm Uhgɨn tolkeikei, ilau okuəhtul aupən e nəmiəgəhiən rəhatəmah. Nian nəkotol lanəha, kəni Uhgɨn otəfɨnə mɨn natimnati mɨn əha kəm təmah o natɨgiən.* 34 Tol lanəha, təsəuvɨriən məmə nəkotətəlɨg pɨk e natimnati iətəm onəkotəkeikei motos olauɨg, mətəu-inu natimnati mɨn rəha olauɨg, ilah rəha olauɨg. Nərahiən rəha nian kətiəh, in tɨnəhmen rəkɨs rəha nian kətiəh.

7

Sotakiliən noliən rəha iətəmi kəti mɨn

(Luk 6:37-38,41-42)

1 Nəmə nəutakil rah nətəmimi, kəni Uhgɨn otələhu nəghatiən rəha nalpɨniən rəhatəmah.* 2 Tol lanəha mətəu-inu, nəghatiən əskasɨk iətəm nəutəni məmə iətəmi kəti in iətəmi tərah, kəni Uhgɨn otɨtəu=pən əmə o nəniən rəhatəmah noliən tərah mɨn. Nəmə nəkotakil iətəmimi e noliən iətəm təhruahru, kəni Uhgɨn otakil itəmah e noliən iətəm təhruahru. Mətəu nəmə nəkotakil rah nətəmimi e noliən əskasɨk, kəni Uhgɨn otakil itəmah e noliən əhmen mɨn əmə.* 3 ?Təhro nəutəni nɨpɨspɨsɨ nɨgi iətəm tətatɨg e nəhmtɨ piatəmah mɨn, mətəu itəmah nəsoteruhiən nɨgi asoli iətəm tətatɨg e nəhmtɨtəmah? 4 ?Kəni təhro nəutəni məmə, ‘Ei piak, pəh iəkos rəkɨs nɨpɨspɨsɨ nɨgi e nəhmtəm,’ mətəu nəsoteruhiən nɨgi asoli e nəhmtɨtəmah? 5 !Itəmah nəfaki eiuə mɨn! Otaupən, motos rəkɨs nɨgi asoli e nəhmtɨtəmah, kəni nəkotəhrun neruh viviən noh rəkɨsiən nɨpɨspɨsɨ nɨgi iətəm tətatɨg e nəhmtɨ piatəmah mɨn.

6 “Sotəfəniən natimnati rəha Uhgɨn kəm kuri mɨn, kəni sotəraki-pəniən natimnati təuvɨr mɨn kəm pɨkəh mɨn. * Okəmə nəkotol lanəha, kəni pɨkəh mɨn okotaliuək lan kəni motəlali motus itəmah.”

Noliən əhruahru
o nətapuəhiən e nati kəti
o Uhgɨn

(Luk 11:9-13; 6:31)

7 Kəni Iesu təmətəkeikei mətəni məmə, “Iəkəni kəm təmah məmə, otətapuəh=pən kəm Uhgɨn o natimnati, kəni in otəfɨnə kəm təmah. Kəni otəsal lan kəni onəkoteruh. Kəni otəhti-əhti doə, kəni doə oterəh o təmah.* 8 Iəkəni lanu mətəu-inu nətəmimi rəfin nətəm kəutətapuəh, ilah okotos. Kəni nətəmimi mɨn u nətəm kəutəsal, ilah okoteruh. Kəni nətəmimi mɨn u kəutəhti-əhti doə, kəni doə oterəh o lah.*

9 “?Itəmah pəh, nian nətɨn tətapuəh o pɨret, mətəu in tətəfən kəpiel? !Kəpə! 10 ?Uə, nian in tətapuəh e nəmu, mətəu in tətəfən sɨneik? !Kəpə! 11 Nati əpnapɨn itəmah nətəmimi nəkotərah, mətəu nəutəfən natimnati təuvɨr mɨn kəm nenətɨtəmah mɨn. !Mətəu Tatə Uhgɨn e negəu e neai, noliən rəhan in təuvɨr pɨk mapirəkɨs agɨn noliən rəhatəmah, kəni nɨpəhriəniən, in otəfən natimnati təuvɨr mɨn kəm nətəmimi mɨn u ilah kəutətapuəh ohni!*

12 “Kəni tol lanəha, otol təuvɨr kəm nətəmimi rəfin e noliən mɨn rəfin iətəm nəkotolkeikei məmə nətəmimi okotol kəm təmah. Inu nɨpətɨ Lou iətəm Uhgɨn təməfən kəm Mosɨs, mɨne nəukətɨ nəghatiən iətəm təməfən kəm iəni mɨn aupən.”*

Suaru keiu

(Luk 13:24)

13 Iesu təməni mɨn məmə, “Itəmah onəkotəkeikei məhuvən=pən e ket iətəm təkəku, mətəu-inu ket iətəm iahgin mɨne suaru iətəm tɨmətɨg əmə tatuvən o nərəkɨniən, kəni nətəmimi tepət kautəhuvən=pən e ket əha. 14 Mətəu ket iətəm təkəku, mɨne suaru iətəm tiəkɨs tatuvən o nəmiəgəhiən, kəni nətəmimi nəuan nəuvein əmə okoteruh kəni motohtəu=pən.”

Nɨgi ilau nəuan

(Luk 6:43-44)

15 Kəni Iesu təməni məmə, “Autətəu vivi itəmah o iəni eiuə mɨn. Ilah kəutəhuva məutəghati mətɨg e noliən əpəou təhmen e sipsip, mətəu əpəha imə e nɨkilah, ilah kotəhmen e kuri arpɨn.* 16 Kəni e nəmiəgəhiən rəhalah, nəkoteruh nəuan, kəni nəkotəhrun nak tətatɨg e nɨkilah. Nətəmimi ko kəsəhuvəniən motəhli nəua krep e nɨləuɨs arfu, uə nəua fik e təliluə.* 17 Tol mɨn lanu, nɨgi iətəm təuvɨr tətəuə e nəuan iətəm təuvɨr, mətəu nɨgi iətəm tərah tətəuə e nəuan iətəm tərah. 18 Kəni nɨgi iətəm təuvɨr ko təsəuəiən e nəuan iətəm tərah, kəni nɨgi iətəm tərah, ko təsəuəiən e nəuan iətəm təuvɨr. 19 Nɨgi mɨn rəfin iətəm kəsotəuəiən e nəualah iətəm təuvɨr, okətei rəkɨs ilah, kəraki=pən e lah e nɨgəm.* 20 Tol lanəha, e nəmiəgəhiən rəha iəni eiuə mɨn əha, onəkoteruh nəua lah, kəni nəkotəhrun nak tətatɨg e nɨkilah.*

21 “Səniəmə nətəmimi rəfin nətəm kəutauɨn lak məutəni məmə, ‘Iərmənɨg, Iərmənɨg,’ nətəm ilah kotəhrun nuvəniən motatɨg ahgəl Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn, mətəu ilah mɨn əmə u, nətəm kautol nəuia rəhak Tatə iətəm tətatɨg e negəu e neai.* 22 E nian Uhgɨn otakil nətəmimi rəfin, nətəmimi tepət okotəni=pən kəm in məmə, ‘!Iərmənɨg, Iərmənɨg! ?Təhro? ?Nəkəhrun uə kəpə məmə, itɨmah iəmautəni pətɨgəm nəghatiən rəham iətəm nəməfa kəm tɨmah, kəni motəhgi pətɨgəm narmɨn tərah mɨn e nərgəm, kəni mautol natimnati apɨspɨs mɨn e nərgəm?’ 23 Kəni oiəkəni=pən əhruahru kəm lah məmə, ‘Aupən iəkəruru, kəni rəueiu mɨn iəkəruru itəmah. Itəmah səniəmə rəhak mɨn nətəmimi. !Əhuvən isəu ohniəu, itəmah nətəm nautol noliən tərah!’ ”*

Iətəmimi keiu kəmuol nimə

(Mak 1:22; Luk 6:47-49)

24 Kəni Iesu təmol naunun e rəhan nəghatiən məmə, “Nəmə itəmah u nətəm nəmotətəu nəghatiən mɨn u rəhak mautol, kəni onəkotəhmen e iətəmimi iətəm teinatɨg, təmuvləkɨn rəhan nimə təskasɨk, mel pos mɨn kəuteiuaiu məhuvən isəu məgərain tiəkɨs.† 25 Kəni nuhuən təməfuv, kəni naruəh taiu, kəni nɨmətagi asoli talɨfu moh nimə. Mətəu nimə təsəmeiən mətəu-inu təmuvləkɨn rəhan nimə təskasɨk. 26 Nəmə itəmah u nətəm nəmotətəu nəghatiən mɨn u rəhak kəni məsotoliən, kəni onəkotəhmen e iətəmimi iətəm təsətəlɨg viviən e noliən natimnati, kəni in ialməli, təməseliən rəhan pos mɨn kəhuvən əpəha isəu, maharu rəkɨs əmə əpə ilɨs, kəni rəhan nimə təsəskasɨkiən.‡ 27 Kəni nuhuən təməfuv, kəni naruəh taiu, kəni nɨmətagi asoli talɨfu moh nimə. Kəni nimə təməmei. E nian təməmei, kəni mərah agɨn.”

Nəghatiən rəha Iesu, nəsanəniən tətatɨg lan

28 Kəni nian Iesu təmol naunun e nəghatiən rəhan, kəni nətəmimi narmɨlah təmiuvɨg pɨk ohni, 29 mətəu-inu nian tətəgətun, səniəmə təhmen e rəhalah nəgətun mɨn rəha Lou, mətəu rəhan nəghatiən təfɨgəm, nepətiən əha ikɨn.*

8

Iesu təmol vivi iətəmi kəti təmos nɨmɨsiən u leprosi

(Mak 1:40-45; Luk 5:12-16)

1 Nian Iesu təmeiuaiu=pa e nɨtəuət, nətəmimi tepət kəmohtəu=pən. 2 Kəni suah kəti nɨmɨsiən u leprosi * təmol təmuva ohni, masiəulɨn=pən o Iesu, kəni məni məmə, “Iərmənɨg, nəmə nəkolkeikei, kəni nəkəhrun nol viviən iəu kəni mafəl rəkɨs namɨkmɨkiən lak.”

3 Kəni Iesu təmuahru e nəhlmɨn mələhu=pən lan, məni məmə, “Əuəh. Iəkolkeikei. !Əuvɨr-tə!” Kəni rəueiu agɨn mɨn, nɨmɨsiən u leprosi təmɨkə lan. 4 Kəni Iesu təməni=pən kəm in məmə, “Səni pətɨgəmiən natimnati mɨn u kəm nətəmimi, mətəu uvən əmə meruh pris kəti pəh in teruh məmə nɨpətɨm tɨnəuvɨr lankonu lan, kəni əfən kəm in nati u iətəm Lou rəha Mosɨs təməni o iətəmi kəti iətəm rəhan leprosi tɨnɨkə, kəni nətəmimi okotəhrun məmə nɨpəhriəniən nɨnəuvɨr, kəni rəham namɨkmɨkiən tɨnɨkə.”*

Nəhatətəiən rəha iətəmi asoli kəti rəha soldiə mɨn

(Luk 7:1-10)

5 Kəni Iesu təmuvən miet pətɨgəm əpəha e taun Kapeniəm, kəni iətəmi asoli kəti rəha soldiə mɨn rəha nətəm Rom təmuva meruh Iesu, kəni mətasək=pən ohni mətəni məmə, 6 “Iərmənɨg, rəhak ioluək tatɨmɨs, kəni mətapɨli əpəha e nimə rəhak, nɨpətɨn rəfin təmɨmɨs, kəni tətətəu tərah pɨk.” 7 Kəni Iesu təməni=pən kəm in məmə, “Oiəkuvnə mol in təuvɨr mɨn.”

8 Kəni iətəmi asoli rəha soldiə mɨn təməni=pən kəm in məmə, “Iərmənɨg, iəu iətəmi kəti iətəm iəsəhruahruiən, kəni iəsəhmeniən məmə ik onəkuva e rəhak nɨpəgnəua nimə. Əni əmə nəghatiən kəti, kəni iəkəhrun məmə in otətəu təuvɨr mɨn. 9 Iəkəhrun məmə ik natos narmənɨgiən məmə nɨmɨsiən otəkeikei mol nəuiam. Iəkəhrun mətəu-inu iəu mɨn, rəhak nətəmi asoli mɨn kəutarmənɨg lak, kəni iatol nəuialah. Kəni soldiə mɨn nəuvein əha ikɨn nətəm iəu iətarmənɨg e lah. Nəmə iəkəni kəm kəti məmə, ‘Uvən,’ kəni tuvən. Kəni nəmə iəkəni kəm kəti məmə, ‘Va,’ kəni tuva. Kəni nəmə iəkəni kəm rəhak slef məmə, ‘Ol nati u,’ kəni tol nati əha.”

10 Nian Iesu təmətəu nəghatiən əha, kəni narmɨn təmiuvɨg pɨk ohni, mətəu-inu nati əpnapɨn səniəmə in iətəm Isrel, mətəu rəhan nəhatətəiən təskasɨk e Uhgɨn. Kəni təməni=pən kəm nətəmimi nətəm kautəhuərisɨg lan məmə, “Nɨpəhriəniən iətəni kəm təmah məmə, iətəmi u səniəmə iətəm Isrel, mətəu in rəhan nəhatətəiən e Uhgɨn in təskasɨk. Kəni nati əpnapɨn nəuanɨləuɨs mɨn rəha Isrel, mətəu iəsehiən ilah kəti iətəm rəhan nəhatətəiən təskasɨk təhmen=pən lan. 11 Iatəni kəm təmah məmə nətəmimi tepət okotsɨpən e nɨkalɨn mɨn rəfin rəha nəhue nɨftəni, məhuva motauən kətiəh e tepɨl ilah Epraham, mɨne Aisək, mɨne Jekəp əpəha e narmənɨgiən əpəha e negəu e neai.* 12 Mətəu itəmah nəuanɨləuɨs rəha Isrel tepət nətəm Uhgɨn təmaupən mɨtəpɨn itəmah məmə in otarmənɨg e təmah, in otəraki=pən e təmah ihluə e napinəpuiən, kəni ikɨn əha, nətəmimi okotasək kəni motətəu tərah, kəni mautɨgət-ərain nəhluvlah mɨn.”*

13 Kəni Iesu təməni=pən kəm iətəmi asoli rəha soldiə mɨn məmə, “Atuvən. Rəham ioluək otəuvɨr tol əmə məmə inu mɨne nəməhatətə məmə Uhgɨn otol lanko.” Kəni e nian əhruahru əha, nɨpətɨ ioluək rəha iətəmi asoli rəha soldiə mɨn təmuva məuvɨr mɨn.

Iesu təmol nɨmɨsiən tepət kotəuvɨr mɨn

(Mak 1:29-34; Luk 4:38-41)

14 Kəni təmuvən e nimə rəha Pitə, kəni muvən imə meruh uhu Pitə tətətəpu ətəpu mətapɨli. 15 Kəni təmuahru e nəhlmɨn mek nəhlmɨ pətauəhli u, kəni nətəpu ətəpuiən tɨkə rəkɨs lan magɨm, kəni təhtul. Kəni mɨnatol nauəniən nɨg Iesu.

16 Tɨnapinəpu mɨtɨgar tɨnatiuvɨg, nətəmimi kəmotos nətəmimi tepət nətəm narmɨn tərah tətatɨg e lah məhuva o Iesu, kəni Iesu təməhgi pətɨgəm narmɨn tərah mɨn e nəghatiən əmə rəhan, kəni mol vivi nətəmimi rəfin nətəm kautohmɨs. 17 Natimnati mɨn əha təmol lanəha məmə otol nəghatiən rəha iəni Aiseə tuva mol nɨpəhriəniən lan, iətəm təməni aupən ikɨn məmə,

“In təmos rəkɨs nɨmɨsiən mɨn rəhatah,

kəni mol nɨpətɨtah mɨn u kəutahmə, kotəuvɨr.”*

Iətəmimi keiu kəmuəkeikei məmə okiauərisɨg e Iesu

(Luk 9:57-62)

18 Kəni nian Iesu təməsal=pən meruh nɨmənin nətəmimi kautəhuərisɨg məhuva mohtəlau lan, kəni təməni=pən kəm rəhan mɨn nətəmimi məmə okəhuvən e nɨkalɨ lek e nɨtəni=pən. 19 Kəni iəgətun kəti rəha Lou təmuva məni=pən kəm in məmə, “Iəgətun. Onəkuvən=pən iə ikɨn, iəkɨtəu=pən ik.”

20 Kəni Iesu təməni=pən kəm in məmə, “Kuri rarpɨn mɨn, rəhalah nɨpəg tatɨg məmə okotapɨli ikɨn. Kəni mənɨg mɨn, nimaalah tatɨg məmə okotapɨli ikɨn. Mətəu iəu Nətɨ Iətəmimi, † nimə rəhak tɨkə o napɨliən.”*

21 Kəni iətəmimi kəti mɨn rəha Iesu təmuva məni=pən kəm in məmə, “Iərmənɨg. Oiəkɨtəu=pən ik mətəu, pəh iəkuvən pɨpɨm mɨtənɨm rəhak tatə.”

22 Mətəu Iesu təməni=pən kəm in məmə, “Ɨtəu=pa iəu. Nətəmimi nətəm kəsotoliən nəuia Uhgɨn, təhmen əmə məmə ilah kɨnohmɨs rəkɨs e nɨkilah. Pəh ilah okəhuvən mohtənɨm rəhalah nətəmimi nətəm kəmohmɨs.”

Iesu təməniəhu nɨmətagi asoli
e nəhu Lek Kaləli

(Mak 4:35-41; Luk 8:22-25)

23 Kəni Iesu təmuvən e bot, kəni rəhan mɨn nətəmimi kəhuvən ilah min. 24 Kəni təsuvəhiən, nɨmətagi asoli kəti təhtul kəni mɨnol peau-peau asoli mɨn e lek, kəni nəhu tətəri=pən e bot, iuəkɨr əmə bot tətamnɨm, mətəu Iesu tətapɨli.* 25 Kəni kəməhuvən motəhgi-pəri Iesu motəni=pən məmə, “!Iərmənɨg! !Osmiəgəh itah! !Otəsuvəhiən kotamnɨm!”

26 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “?Təhro nəutəgɨn pɨk? Rəhatəmah nəhatətəiən təkəku agɨn.” Kəni təməhtul məniəhu nɨmətagi mɨne peau-peau asoli mɨn. Kəni nɨmətagi təmeiuaiu, kəni mol nəməlinuiən asoli.* 27 Kəni nətəmimi rəha Iesu narmɨlah təmiuvɨg pɨk mautəni məmə, “!Ei! ?Iətəmimi nak u? Nati əpnapɨn nɨmətagi mɨne nəhu, mətəu ilau kəmuol nəuian.”

Iesu təməhgi pətɨgəm narmɨn
tərah e iətəmimi keiu

(Mak 5:1-20; Luk 8:26-39)

28 Kəni nian Iesu təmuva miet=pa e nɨtəni=pən e lek, ikɨn Katara, kəni iətəmimi keiu narmɨn tərah mɨn kəutatɨg e lau kəmiaiet pətɨgəm=pa məmə okueruh Iesu. Ilau kəmiasɨpən e nɨpəg kəpiel mɨn, ikɨn katɨtənɨm nətəmimi ikɨn. Ilau kuəsanən matuoh nətəmimi, kəni nətəmimi kəutəgɨn e nuvən-pəniən ikɨn. 29 Kəni əmeiko narmɨn tərah mɨn u kəutatɨg e lau kəmotagət əfəməh motəni məmə, “!Ik Nətɨ Uhgɨn! ?Nəmuva məmə nəkəhro itɨmah? ?Nəmuva məmə nəkol uəhai əmə nalpɨniən kəm tɨmah iətəm təsol əhanəhiən nian əhruahru rəhan?”*

30 Iuəkɨr əmə o lah, pɨkəh mɨn tepət əha ikɨn kəutauən, 31 kəni narmɨn tərah mɨn kotasək=pən o Iesu motəni məmə, “Nəmə nəkəhgi pətɨgəm itɨmah, ahli=pən itɨmah iəkəhuvən e pɨkəh mɨn əha.”

32 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Əhuvən.” Kəni narmɨn tərah mɨn kəmohiet e lau, motaiu məhuvən e pɨkəh mɨn. Kəni pɨkəh mɨn ilah rəfin kəmotaiu məuteiuaiu e nɨpatu, kəni motiuvɨg=pən e nəhu motamnɨm. 33 Kəni nətəmimi nətəm kəutaugɨn pɨkəh mɨn, kəmotagɨm məhuvən e taun motəni pətɨgəm natimnati rəfin, mɨne natimnati iətəm Iesu təmol e suah mil u narmɨn tərah mɨn kəutatɨg e lau. 34 Kəni əmeiko nətəmimi rəfin rəha taun kəməhuva məmə okotafu Iesu. Kəni nian kəmoteruh in, kəni kəməutəkeikei əskasɨk kəm in məmə otəkeikei miet əha ikɨn əha.

9

Iesu təmol vivi
iətəm nɨpətɨn təmɨmɨs

(Mak 2:1-12; Luk 5:17-26)

1 Kəni Iesu təmuvən e bot muvən e nɨtəni=pən e lek, kəni miet pətɨgəm iman ikɨn, e taun Kapeniəm.* 2 Kəni nətəmimi nəuvein kəmotələs iətəmimi kəti məhuva ohni. Nɨpətɨn nəuvetɨn təmɨmɨs, kəni tətapɨli e rəhan nɨmahan. Kəni nian Iesu təmeruh rəhalah nəhatətəiən, kəni təməni=pən kəm iətəmimi əha məmə, “Nətɨk, səgɨniən. Rəham noliən tərah mɨn iəmos rəkɨs rəkɨs.”

3 Kəni nian kəmotətəu nəghatiən əha, nəgətun mɨn nəuvein rəha Lou kotəni=pən kəm lah mɨn məmə, “Nəghatiən əha tərah. Suah kəha tətəghati təhmen məmə in Uhgɨn.”

4 Mətəu Iesu təhrun nətəlɨgiən rəhalah kəni təməni=pən kəm lah məmə, “?Təhro itəmah nəutos nətəlɨgiən iətəm tərah mɨn lanu lan?* 5 ?In pəhruvən tɨmətɨg məmə oiəkəni, məmə, ‘Iəmafəl rəkɨs rəham noliən tərah mɨn,’ uə ‘Əhtul maliuək’? 6 Kəni rəueiu iəkol nati kəti məmə nəkotəhrun məmə Nətɨ Iətəmimi tatos nepətiən ikɨnu e nəhue nɨftəni məmə otafəl rəkɨs təfagə tərah mɨn.” Kəni in təməni=pən kəm suah kəha tatɨmɨs məmə, “Əhtul mos rəham nɨmahan maliuək matuvən lahuənu.”* 7 Kəni suah u tatɨmɨs təməhtul maliuək matuvən lahuənu. 8 Kəni nian nɨmənin nətəmimi kəmotafu nati əha, kəni kəmotəgɨn, kəni motəni-vivi nərgɨ Uhgɨn iətəm təməfən nepətiən kəm iətəmimi məmə otol lanəha.

Iesu təmauɨn e Matiu

(Mak 2:13-17; Luk 5:27-32)

9 Kəni Iesu təmaliuək muvən nəuvetɨn mɨn, mafu suah kəti, nərgɨn u Matiu. In iətəmimi iətəm tatos məni rəha takɨs, kəni tətəharəg ikɨn kətətəou=pən takɨs ikɨn. Kəni Iesu təməni=pən kəm in məmə, “Uərisɨg lak, muva iətəmimi rəhak.” Kəni in təməhtul muərisɨg e Iesu.

10 Kəni Iesu təmuvən mətauən e nimə rəha Matiu, kəni nətəmimi tepət rəha nosiən məni rəha takɨs kəməhuva, kəni nətəmimi tepət nətəm kautol təfagə tərah* kəməhuva, kəni ilah kəməhuva motəharəg motauən ilah Iesu mɨne rəhan mɨn nətəmimi. 11 Kəni nian Farəsi mɨn kəmotafu nati əha, kəni kəmotəni=pən kəm nətəmimi rəha Iesu məmə, “?Təhro rəhatəmah iəgətun tətauən pəti ilah nətəm kautos məni rəha takɨs mɨne nətəm kautol təfagə?”*

12 Mətəu Iesu təmətəu rəhalah nəghatiən kəni təməni=pən kəm lah məmə, “Iətəmimi iətəm təsɨmɨsiən təsuvəniən o toktə. Mətəu iətəmi u iətəm tatɨmɨs, in otəkeikei muvən o toktə. 13 Əhuvən moteruh-to kəni motətəlɨg əhruahru lan məmə nɨpətɨ nəghatiən u iətəm Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə,

‘Nati kəti tatol nɨkik tətagiən, inu məmə onəkotasəkəhruin nətəmimi, mətəu səniəmə rəhatəmah sakrifais mɨn iətəm nautol məutəfa kəm iəu iətəm tatol nɨkik tətagiən.’*†

Iətəni tol lanu lan mətəu iəu iəməsuvaiən məmə iəkauɨn e nətəmimi mɨn u kotəni məmə kɨnotəhruahru rəkɨs. Mətəu iəmuva məmə iəkauɨn e nətəmimi mɨn u kotəhrun əmə məmə ilah kautol noliən tərah mɨn.”

Noliən rəha nəpəhiən nauəniən o Uhgɨn

(Mak 2:18-22; Luk 5:33-39)

14 Kəni nətəmimi rəha Jon Bəptais kəməhuva moteruh Iesu motəni=pən kəm in məmə, “Eruh-to. Itɨmah iəutətuakəm məutəpəh nauəniən məutəfaki kəm Uhgɨn, kəni Farəsi mɨn, ilah mɨn kautol lanəha. ?Mətəu təhro rəham nətəmimi kəsotoliən lanəha?”*

15 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “?Nian nətəmimi kautol marɨt rəha suah kəti, kəni in tətan e nauəniən rəhan ilah in mɨn nəuvein, nɨkitəmah təhti məmə in mɨn nəuvein okotasək? !Kəpə! Mətəu nian əha ikɨn iətəm tətuva məmə nətəmimi okotələs rəkɨs iətəmimi iətəmi katol nauəniən rəhan. Kəni e nian əha, in mɨn nəuvein kotəhrun nəpəhiən nauəniən.

16 “Kəni iətəmimi kəti tɨkə məmə otos nəuvetɨ napən vi kəti, kəni məhli-ərain=pən e napən əmnəmɨt rəhan iətəm təməhapu, mətəu-inu nəmə tol lanəha, kəni nəuvetɨ napən vi təhrun nauvɨniən məhapuiən napən əmnəmɨt, kəni ikɨn təməhapu ikɨn aupən təhrun nuvaiən mol iahgin pɨk agɨn.

17  “Kəni iətəmimi kəti tɨkə məmə otos wain iətəm kəmol vi, kəni miuvi=pən e pətəl əuas u təskasɨk iətəm kəmol e nɨlosɨ nəni. Nəmə tol lanu lan, kəni nahgi wain otahlɨfu, kəni pətəl otəhapu, kəni wain otauvəregɨn, kəni pətəl otərah.‡ Mətəu wain kəmol vi okəkeikei kiuvi=pən e pətəl iətəm kəmol tɨmətmətɨg, kəni wain mɨne pətəl kətuəməhli vivi.”§

Pətauəhli kəti iətəm tatɨmɨs mɨne pətəkəku kəti
iətəm təmɨmɨs

(Mak 5:21-43; Luk 8:40-56)

18 Nian Iesu tətəni=pən natimnati mɨn əha kəm lah, iətəmi asoli kəti tuva masiəulɨn=pən nəulɨn o Iesu məmə, “Nətɨk pətəkəku təmɨmɨs rəueiu əmə. Mətəu va, mələhu=pən nəhlməm lan, kəni otəmiəgəh mɨn.” 19 Kəni Iesu təməhtul mɨne rəhan mɨn nətəmimi, məhuərisɨg e suah u məhuvən.

20 Kəni əmeiko pətan kəti əha ikɨn iətəm tatos nɨmɨsiən rəhalah nɨpətan nian rəfin əmə, mɨnos nu tueləf.* Kəni pətan əha təmsɨpən e nəmtah Iesu ikɨn, kəni meapən mek nɨfɨfɨ napən rəhan, 21 təmol lanəha mətəu-inu tətəni aru əmə kəm in məmə, “Nəmə iəkek əmə nɨfɨfɨ napən rəhan, kəni rəhak nɨmɨsiən otol naunun.”*

22 Kəni Iesu təmeirair meruh pətan əha, kəni məni=pən kəm in məmə, “Nətɨk pətan, səgɨniən. E rəham nəhatətəiən lak, nɨnuva mɨnəuvɨr.” Kəni e nian əha, rəhan nɨmɨsiən təmɨkə.

23 Kəni nian Iesu təmuva miet pətɨgəm=pa e nimə rəha iətəmi asoli əha, kəni təmuvən imə meruh nətəmimi kautahli nau məutani nəpuən lan rəha nɨmɨsiən, kəni nətəmimi kəməutasək pɨk. 24 Kəni Iesu təməni=pən məmə, “Ohiet məhuvən isəu, mətəu-inu pətəkəku u təsɨmɨsiən, mətəu in tətapɨli əmə.” Kəni ilah kəmotaləh əuvsan lan. 25 Mətəu nian nətəmimi kəmohiet məhuvən ihluə, kəni tuvən imə, maskəlɨm nəhlmɨ pətəkəku, kəni pətəkəku u təməhtul. 26 Kəni nanusiən rəha nati u təmaiu mɨtəlau rəfin e nɨtəni əha.

Iesu təmol vivi
iəmnəu tərah mil keiu

27 Kəni nian Iesu təmiet ikɨn əha, mətəu iəmnəu mil tərah keiu kəmuɨtəu=pən in, kəni mətuagət əfəməh məmə, “!Mipɨ Kig Tefɨt, asəkəhruin itɨmlau!”*

28 Nian Iesu tɨnuvən əpəha imə, kəni iəmnəu tərah mil kiəuva ohni. Kəni Iesu təməni=pən kəm lau məmə, “?Itəlau nətuəhatətə məmə iəkəhrun nol viviən nəhmtɨtɨmlau, uə kəpə?”

Kəni ilau kuəni=pən məmə, “Əuəh, Iərmənɨg.”

29 Kəni Iesu təmələhu=pən nəhlmɨn e nəhmtɨlau məni=pən məmə, “Uhgɨn otol vivi nəhmtɨtəlau mətəu-inu nəmuəhatətə lan.” 30 Kəni nəhmtɨlau təuvɨr kəni kɨnatueruh nati. Kəni Iesu təməni=pən əskasɨk kəm lau məmə, “Onəsuəni pətɨgəmiən natimnati mɨn u kəm nətəmimi.”* 31 Mətəu ilau kəmiaiet mian, kəni muəni pətɨgəm nanusiən rəha Iesu tuvən mɨtəlau ikɨn mɨn rəfin e nɨtəni u.

Iesu təməhgi pətɨgəm
narmɨn tərah
e iətəm təruru nəghatiən

32 Nian suah mil u kəmiaiet, nətəmimi kotələs iətəmi kəti təruru nəghatiən məhuva o Iesu. Suah kəha in təruru nəghatiən mətəu-inu narmɨn tərah tətatɨg lan. 33 Kəni Iesu təməhgi pətɨgəm narmɨn tərah e suah kəha, kəni tɨnətəghati. Kəni nɨmənin nətəmimi narmɨlah təmiuvɨg pɨk ohni, kəni motəni məmə, “Suah kəti təsehiən nati kəti tol lanu u ikɨnu Isrel nian kəti mɨne.”*

34 Mətəu Farəsi mɨn kəmotəni məmə, “Tatos nəsanəniən o iətəmi asoli rəha narmɨn tərah mɨn məmə otəhgi pətɨgəm narmɨn tərah mɨn lan.”*

Iesu nɨkin təmahmə
pɨk o nətəmimi

35 Kəni Iesu təmaliuək matuvən e taun mɨne lahuənu mɨn rəfin, kəni mətəgətun əpəha e nɨpəgnəua nimə mɨn rəha nuhapumɨniən, mətəni pətɨgəm nanusiən təuvɨr rəha Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn, kəni matol vivi nətəmimi rəfin nətəm kautohmɨs, mɨne nətəmimi rəfin nətəm nɨpətɨlah tərah kautəuvɨr.* 36 Nian təmeruh nɨmənin nətəmimi tɨnepət pɨk, kəni nɨkin təmepət pɨk o lah mətəu-inu kɨnotos pɨk nahməiən, kəni motəruru nasiru aruiən e rəhalah nəmiəgəhiən, kɨnotəhmen e sipsip mɨn rəhalah iətəmimi tɨkə o neruh viviən ilah.* 37 Kəni Iesu təməni=pən kəm rəhan mɨn nətəmimi məmə, “!Oteruh-to! Nauəniən tepət əpəha e nasumiən tɨnɨməhtə, mətəu noluək mɨn təkəku əmə kəutəulək lan.* 38 Otətapuəh o iətəmi asoli rəha nasumiən məmə otahli=pa noluək mɨn tepət məmə okəhuvən motəulək e nasumiən rəhan.”

10

Nətəmi tueləf rəha Iesu

(Mak 3:13-19; Luk 6:12-16)

1 Kəni Iesu təmauɨn e nətəmi tueləf rəhan kəhuva kətiəh, kəni məfən nəsanəniən kəm lah məmə ilah kəhuvən motəhgi pətɨgəm narmɨn tərah mɨn e nətəmimi, kəni motəhrun nol viviən nɨmɨsiən mɨn rəfin, mɨne nətəmimi mɨn u nɨpətɨlah təmərah.*

2 Kəni inu nərgɨ nətəmi tueləf rəha Iesu: in aupən Saimon, u nərgɨn kəti mɨn u Pitə; mɨne notəhan Antɨru; mɨne Jemɨs mɨne pian Jon, nətɨ Səpəti mil; 3 mɨne Fɨlɨp mɨne Patolomiu; mɨne Toməs mɨne Matiu, iətəmimi rəha nosiən məni rəha takɨs; mɨne Jemɨs nətɨ Alfiəs; mɨne Tateas;* 4 mɨne Saimon u kətauɨn lan məmə Selot;† mɨne Jutəs Iskariot u təmegəhan=pən e Iesu tuvən e nəhlmɨ rəhan mɨn tɨkɨmɨr.‡

Iesu təmahli pətɨgəm
rəhan nətəmimi tueləf

(Mak 6:7-13; Luk 9:1-6)

5 Kəni nian Iesu təmahli pətɨgəm rəhan nətəmimi tueləf məmə okəhuvən motol rəhan uək, təmaupən məghati kəm lah məmə, “Itəmah onəsəhuvəniən o nətəmi mɨn u səniəmə nəuanɨləuɨs mɨn rəha Isrel, kəni məsəhuvəniən e taun kəti rəha nətəm Səmeriə, 6 mətəu onəkəhuvən o nəuanɨləuɨs mɨn rəha Isrel nətəm kotəhmen e sipsip mɨn kəutəluei.* 7 Kəni nian nəkəhuvən, nəkotəkeikei motəni pətɨgəm məmə, ‘Nian iətəm Uhgɨn otarmənɨg e nətəmimi rəfin lan, tɨnuva iuəkɨr.’*

8 “Kəni itəmah nəkotəkeikei motol nətəm kautohmɨs kotəuvɨr mɨn. Kəni itəmah nəkotəkeikei motol nətəm kəmohmɨs kotəmiəgəh mɨn. Kəni nətəmimi nətəm leprosi tatol ilah, nəkotəkeikei motol nɨpətɨlah tuva məuvɨr mɨn. Kəni nətəmimi nətəm narmɨn tərah tətatɨg e lah, itəmah nəkotəkeikei motəhgi pətɨgəm narmɨn tərah mɨn kəhuvən isəu o lah. Kəni nəsanəniən iətəm nəmotos, nəməsotosiən nəhmtɨn. Kəni onəkotəkeikei motol əmə uək, nətəmimi okəsotətəouiən itəmah lan. 9 Nian nəkəhuvən, nəsotosiən məni e rəhatəmah pauɨs.* 10 Kəni məsotəmkiən rəhatəmah kətɨm mɨn. Kəni napən iətəm nautəhuvən lan, in əmə ko, məsotosiən inəuau kəti mɨn. Kəni məsotosiən put, mɨne kasɨkɨn rəhatəmah mɨn. Iətəni lanu lan mətəu-inu təhruahru əmə məmə kətəfən kəm noluək mɨn natimnati iətəm təhruahru o natɨgiən rəhalah.*

11 “Nian nəkəhuvən e taun kəti uə lahuənu kəti, nəkotəkeikei moteh iətəmimi kəti iətəm nɨkin tagiən məmə nəkəhuvən motatɨg itəmah min, kəni nəutatɨg ikɨn əha mətəuarus=pən nian nəkohiet mɨn. 12 Nian nəkəhuvən motatɨg e nimə kəti, nəkotəkeikei motəghati vivi kəm lah məmə, ‘Nəməlinuiən tətatɨg o təmah.’* 13 Kəni nəmə nətəmimi e nɨpəgnəua nimə u, nɨkilah tagiən məmə okotos itəmah, kəni pəh rəhatəmah nəghatiən rəha nəməlinuiən tətatɨg o lah. Mətəu nəmə nɨkilah təsagiəniən o təmah, nəkotəkeikei motos nəghatiən rəha nəməlinuiən mautəhuvən.

14 “Kəni nəmə nətəmimi nəuvein kəsotolkeikeiən məmə okotit itəmah nəkəhuvən e rəhalah nɨpəgnəua nimə, uə kəsotətəlɨgiən e rəhatəmah nəghatiən, kəni nian nautohiet e nimə rəhalah, uə rəhalah lahuənu, nəkotəkeikei motohrapɨspɨs rəkɨs nɨməulul e nəhlkɨtəmah məmə ilah okotəhrun məmə nəmotəuhlin=pən pəhriən nəmtahtəmah o lah motəpəh agɨn ilah.* 15 Nɨpəhriəniən iətəni kəm təmah, e nian iətəm Uhgɨn otakil nətəmimi, nalpɨniən rəha nətəmi mɨn əha in otəskasɨk pɨk mapirəkɨs nalpɨniən rəha nətəm kotərah aupən e taun mil əha, Sotəm mɨne Kəmorə.”§*

Nətəmimi okotol tərah kəm nətəmimi rəha Iesu

16 Kəni Iesu təmətəkeikei mətəni məmə, “Otətəlɨg-to. Iətahli=pən itəmah nautəhuvən təhmen e sipsip mɨn iətəm kəməhuvən e nəlugɨ kuri rarpɨn mɨn. Onəkotəkeikei moteinatɨg vivi təhmen e məlɨkɨm, kəni itəmah motan mətɨg təhmen e mənɨg mak.* 17 Onəutətəu vivi itəmah o nətəmimi. Ilah okotələs itəmah məhuvən məmə nəkotəhtul e nəhmtɨ kaunsɨl rəhalah mətəu-inu itəmah nətəmimi rəhak. Kəni okotalis itəmah əpəha e nimə rəha nuhapumɨniən.

18 “Kəni okoteikəpan itəmah nəkəhuven motəhtul e nəhmtɨ nətəmi asoli mɨn rəha kəpmən mɨn, mɨne kig mɨn məmə onəkotəni pətɨgəm nəghatiən təuvɨr rəhak e nəhmtɨlah, kəni mɨne e nəhmtɨ Nanihluə mɨn. 19 Nian ilah okəhuva motələs itəmah, kəni nɨkitəmah təsəhti pɨkiən məmə onəkəhuvən motəni məmə nak, uə nəkotəhro lanu lan motəghati. Nəsotəgɨniən mətəu-inu Narmɨn Rəha Uhgɨn, in otəfɨnə nəghatiən iətəm onəkotəni e nian əhruahru əha. 20 Nəsotəgɨniən mətəu-inu səniəmə itəmah onəkotəghati, mətəu Narmɨn Rəha rəhatəmah Tatə Uhgɨn, otəfɨnə nəghatiən kəm təmah məmə nəkotəni pətɨgəm.**

21 “Nətəmimi okotegəhan=pən e pialah əhruahru mɨn kəm rəhalah tɨkɨmɨr mɨn məmə okotohamu ilah, kəni tatə mɨn okotol mɨn lanəha kəm nenətɨlah əhruahru mɨn, kəni kəlkələh mɨn okotəhtul motol noliən əhmen mɨn əmə kəm rəhalah tatə mɨn mɨne mamə mɨn məmə okotohamu ilah.* 22 Nətəmimi rəfin okotəməki e təmah o nərgək. Mətəu iətəmi otəhtul əskasɨk mətəuarus=pən natimnati mɨn u okotol naunun, kəni Uhgɨn otosmiəgəh. 23 Nian okotol tərah kəm təmah e taun kəti, kəni nəkohiet motagɨm məhuvən e taun pɨsɨn kəti mɨn. Iətəni pəhriən kəm təmah məmə ko nəsəhuvən rəfiniən e taun mɨn rəha Isrel mətəuarus=pən Nətɨ Iətəmimi in otuva mɨn.

24 “Nətəmimi nətəm kətəgətun ilah, ko kəsotapirəkɨsiən rəhalah iəgətun. Kəni noluək mɨn, ko kəsotapirəkɨsiən rəhalah iətəmi asoli.* 25 Nətəm kətəgətun ilah, kotəkeikei motagiən məmə okəhuva motəhmen e iəgətun rəhalah, kəni noluək mɨn kotəkeikei motagiən məmə okəhuva motəhmen e iətəmi asoli rəhalah. Iəu, iəu iətəmi asoli rəha nimə. Nəmə nətəmimi nəuvein kotəni rah iəu məmə iəu Pielsepul, u nərgɨn kəti rəha Setən, kəni ko təhmen mɨn əmə e noluək mɨn rəha nimə rəhak. Inəha, nətəmimi okotəni rah ilah mɨn tapirəkɨs.”*

Iətəmimi rəha Iesu
təsəgɨniən e nətəmimi

(Luk 12:2-7)

26 Kəni Iesu təməni məmə, “Tol lanəha, sotəgɨniən e nətəmimi. Natimnati iətəm nətəmimi kautəht-ərain, Uhgɨn otəfətɨgəm ikɨn təhagəhag ikɨn, kəni natimnati iətəm nətəmimi kəutəhluaig lan, Uhgɨn otəfətɨgəm, nətəmimi rəfin okotafu.* 27 Natimnati iətəm iətəni kəm təmah əmə əha rəueiu, itəmah onəkotəkeikei motəni pətɨgəm mɨn təhagəhag kəm nətəmimi rəfin. Kəni təhmen əmə, natimnati iətəm iətəni oneuən, itəmah onəkotəkeikei motəni pətɨgəm e nəhmtɨ nətəmimi.

28 “Sotəgɨniən e nətəmimi nətəm kotəhrun nohamuiən nɨpətɨtəmah, mətəu ko kotəruru nohamuiən narmɨtəmah. Mətəu nəkotəgɨn e Uhgɨn iətəm təhrun nərəkɨniən nɨpətɨtəmah mɨne narmɨtəmah e nɨgəm asoli.* 29 Oteruh-to. Nɨmənɨg əlkələh mɨn, nətəmimi kautos nəhmtɨlah e məni əkəku əmə. Mətəu nəmə rəhatəmah Tatə Uhgɨn təsegəhaniən e lah, ko kəti təsɨmɨsiən. 30 Kəni Uhgɨn təhrun vivi agɨn itəmah mɨne. Kəni nati əpnapɨn nəuanutəmah ko e rəhn-kapə təmah in səniəmə nati agɨn kəti, mətəu Uhgɨn in tətafin rəfin ilah. 31 !Tol lanəha, sotəgɨniən! Uhgɨn tolkeikei pɨk itəmah tapirəkɨs mənɨg əlkələh mɨn əha.*

32 “Tol lanəha, nəmə iətəmimi otəni pətɨgəm nərgək e nəhmtɨ nətəmimi, kəni iəu mɨn, iəkəni pətɨgəm nərgɨn e nəhmtɨ rəhak Tatə e negəu e neai. 33 Mətəu nəmə iətəmimi otəni pətɨgəm e nəhmtɨ nətəmimi məmə in səniəmə rəhak, kəni iəkəni pətɨgəm e nəhmtɨ rəhak Tatə e negəu e neai məmə in səniəmə rəhak.*

34 “Nɨkitəmah təsəhtiən məmə iəmuva məmə iəkələhu nəməlinuiən e nəhue nɨftəni. Iəməsuvaiən məmə iəkələhu nəməlinuiən, mətəu iəmuva məmə iəkol nətəmimi kotərgəhu. 35 Iətəni lanəha mətəu-inu iəmuva məmə iəkol iərman mɨne rəhan tatə okətuərah o lau mɨn, kəni pətan mɨne uhun okətuərah o lau mɨn, 36 kəni iətəmimi otol tɨkɨmɨr ilah aru rəhan mɨn.**

37 “Kəni iətəmimi iətəm tolkeikei pɨk rəhan tatə mɨne mamə tapirəkɨs iəu, in təsəhmeniən məmə otuva rəhak iətəmimi. Kəni iətəmimi iətəm tolkeikei pɨk nətɨn iərman uə pətan tapirəkɨs iəu, in təsəhmeniən məmə otuva rəhak iətəmimi.* 38 Kəni iətəmimi iətəm təsələsiən rəhan nɨgi kəməluau muərisɨg lak,† in təsəhmeniən məmə otuva rəhak iətəmimi. 39 Kəni iətəmimi iətəm tatol pɨk uək əmə məmə rəhan nəmiəgəhiən e nəhue nɨftəni u in otəuvɨr, otəmkarəpən e nəmiəgəhiən pəhriən. Mətəu iətəmimi iətəm otɨmɨs o nərgək, in otos nəmiəgəhiən itulɨn.*

40 “Kəni iətəmimi iətəm tatos itəmah e nɨkin agiən kəni təhmen əmə məmə tatos iəu e nɨkin agiən. Kəni iətəmimi iətəm tatos iəu e nɨkin agiən, kəni təhmen əmə məmə tatos iətəmi u iətəm təmahli=pa iəu.* 41 Kəni iətəmimi iətəm təhrun məmə suah kəti in iəni kəti rəha Uhgɨn, kəni tatos e nɨkin agiən, in otos nətəouiən lan, təhmen əmə e iətəm iəni mɨn kautos. Kəni iətəmimi iətəm tatos e nɨkin agiən iətəmi əhruahru, in otos nətəouiən lan, təhmen e iətəmi əhruahru. 42 Kəni nəmə iətəmimi kəti tətəfən nati kəti kəm suah kəti mətəu-inu təhrun məmə in rəhak iətəmimi, nɨpəhriəniən Uhgɨn otətəou in o rəhan noliən təuvɨr u, nati əpnapɨn rəhan nəfəniən in nati əkəku əmə təhmen e nəhu ətəpu nəuan nəuvetɨn əmə, uə rəhak iətəmimi in ləhtəni agɨn.”

11

Iesu mɨne Jon Bəptais

(Luk 7:18-35)

1 Nian Iesu tɨnol naunun nəgətuniən rəhan nətəmimi tueləf, təmiet ikɨn əha muvən e taun mɨn e nɨtəni Kaləli, mətəgətun nətəmimi kəni mətəni pətɨgəm nəghatiən rəha Uhgɨn kəm lah.

2 E nian əha, Jon Bəptais tətatɨg e kaləpus, kəni in təmətəu nanusiən e uək iətəm Iesu tatol. Kəni təmahli=pən rəhan nəuvein nətəmimi kəhuvən motətapuəh ohni məmə, 3 “?Təhro? ?Ik u iətəm kəmətəni aupən məmə suah kəti otuva, uə itɨmah iəutəhtahnin iətəmimi kəti mɨn məmə otəpanuva mɨn?”

4 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Əhuvən moteruh Jon motəni=pən nati nak iətəm nəməhuva motətəu kəni moteruh: 5 nətəmi nəhmtɨlah təpɨs kɨnauteruh nati. Kəni nətəmimi nətəm nəhlkɨlah tərah kɨnotətəu təuvɨr kəni mɨnəutaliuək. Kəni nətəmimi mɨn u kəmotos nɨmɨsiən leprosi, nɨlosɨlah tɨnəuvɨr. Kəni nətəmimi mɨn u nɨpəgtəlgɨlah təmalu, rəueiu əha kɨnautətəu nati. Kəni nətəmimi mɨn u kəmohmɨs, kɨnotəmiəgəh mɨn. Kəni rəueiu, iətəmi kəti tɨnatəni pətɨgəm nanusiən təuvɨr kəm nanrah mɨn.* 6 Iətəmimi otatɨg e nəuvɨriən pəhriən nəmə in təsəhlmaniən e nəhatətəiən lak o natimnati mɨn iətəm iəu iatol uə iəsoliən.”

Iesu təməghati e Jon Bəptais

7 Nian nətəmimi rəha Jon kautohtəlɨg, kəni Iesu tɨnətuəuin mətəghati e Jon kəm nətəmimi mɨn u kəutəharəg əha ikɨn, mətəni məmə, “?Aupən, nəmautəhuvən ikɨn təpiə-məpiə ikɨn məmə nəkoteh nak? ?Nəməhuvən məmə nəkotafu iətəmi əpnapɨn əmə kəti təhmen e nɨmanuvehli əfəməh iətəm nɨmətagi tətalɨfu alɨfu əpnapɨn əmə? Kəpə. 8 ?Kəni təhro itəmah nəmohiet, məmə nəkotafu iətəmi kəti iətəm tatuvən e napən təuvɨr nəhmtɨn tiəkɨs? Kəpə. Nətəmimi kautəhuvən e napən təuvɨr tol lanəha, nian rəfin kəutatɨg e nimə rəha kig. 9 ?Mətəu nati nak əha nəməhuvən məmə nəkoteruh, iəni kəti, uə? Əuəh, pəhriən, mətəu iətəni kəm təmah məmə in ilɨs tapirəkɨs iəni. 10 Suah u inu Nauəuə Rəha Uhgɨn təmətəghati lan. Uhgɨn təməni məmə,

‘Otafu-to. Iətahli=pɨnə iahləpis iətəm otos rəhak nəghatiən.

In otaupən lam məmə otol əpenə-penə e rəham suaru.’*

11 Nɨpəhriəniən iətəni kəm təmah məmə, nətəmi u kəmotair e nɨftəni u, kəti təsapirəkɨsiən suah kəha Jon Bəptais. Kəni mətəu iətəmi in ləhtəni agɨn e Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn, in ilɨs tapirəkɨs Jon.* 12 E nian Jon Bəptais təmətuəuin mətəni pətɨgəm nəghatiən rəha Uhgɨn mətəuarus=pa rəueiu, Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn in təskasɨk məmə otol uək matuvən. Kəni nətəmimi nətəm kotəskasɨk kotalkut pɨk məmə okəhuvən motatɨg ahgəl.† 13 Iətəni lanəha mətəu-inu, aupən agɨn mətəuarus=pa nian rəha Jon, nəghatiən mɨn rəha Lou iətəm Uhgɨn təməfən kəm Mosɨs, mɨne nəghatiən mɨn rəha iəni mɨn rəha Uhgɨn, kautəni pətɨgəm Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn.* 14 Kəni nəmə nɨkitəmah tagiən məmə nəkotos nətəlɨgiən u, iəkəni məmə Jon in Elaijə iətəm in iəni kəti aupən kəmətəni məmə otuva mol əpenə-penə e suaru rəha Məsaiə.* 15 Itəmah rəfin matəlgɨtəmah tatɨg, otətəlɨg vivi, kəni motəhrun nəghatiən mɨn u.

16 “?Nətəmimi mɨn u nətəm kəutatɨg rəueiu, ilah kotəhro lanu lan? Ilah kotəhmen=pən e kəlkələh mɨn kəutəharəg ikɨn katol makɨt ikɨn məutahkul məutauɨn e lah mɨn nəuvein məmə, 17 ‘Itɨmah iəmotahli nau kəm təmah məmə onəkautol danɨs rəha nagiəniən lan, mətəu itəmah nəsotoliən danɨs. Kəni itɨmah iəməutasək eiuə rəha nɨmɨsiən, mətəu nəsotasəkiən kitah min itəmah.’

18 “Kəni təhmen əhmen əmə, itəmah nəsotolkeikeiən Jon, kəni məsoltolkeikeiən iəu. Iətəni lanəha lan mətəu-inu Jon təmuva, kəni mətətuakəm mətəpəh nauəniən mətəfaki kəm Uhgɨn, kəni məsəmnɨmiən wain. Kəni nəmotəpəh in motəni məmə, ‘Suah kəha narmɨn tərah kəti tətatɨg lan.’

19 “Mətəu nian iəu, Nətɨ Iətəmimi, iəmuva kəni mətauən kəni mətəmnɨm wain, mətəu nəmotəpəh mɨn iəu motəni məmə, ‘Otafu-to, suah kəha in iətəmimi rəha nauən pɨkiən mɨne iətəmimi rəha napɨsiən, kəni mətan pəti ilah nətəmimi rəha nosiən məni rəha takɨs, mɨne nətəmimi nətəm nol təfagə tərah.’ Mətəu nətəmimi mɨn u kəutətəlɨg e noliən rəhak mɨne rəha Jon, kotəhrun nehiən məmə nati iətəm iəmuol təhmen vivi pəhriən.”*

Nahməiən asoli otuva

(Luk 10:13-15)

20 Kəni Iesu təməghati əskasɨk e natɨgiən rəha nətəmimi e taun mɨn əha iətəm in təmol nati apɨspɨs tepət ikɨn e nəhmtɨlah. Təməghati lanəha mətəu-inu ilah kəməsotəuhliniən nətəlɨgiən rəhalah o rəhalah noliən tərah mɨn. 21 Təməni məmə, “Itəmah nətəm Korasin, kəsi, nərahiən asoli otuva o təmah! !Itəmah nətəm Petsaitə, kəsi, nərahiən asoli otuva o təmah! Mətəu-inu iəmol pau nati apɨspɨs tepət e taun mil rəhatəmah mətəu itəmah nəsotəuhliniən nətəlɨgiən rəhatəmah! Kəni nəmə iəmol natimnati mɨn əha əpəha Taea mɨne Saedon aupən, ko nətəmimi əha ikɨn əha kəmotəuhlin rəhalah nətəlɨgiən e noliən tərah mɨn, kəni ilah məhuvən e napən əuas mɨn məhuvən məutəharəg e nəhmtahu e nɨgəm məutəgətun məmə kautətəu tərah agɨn o noliən tərah mɨn rəhalah.

22 “Mətəu iətəni kəm təmah məmə e nian əha iətəm Uhgɨn otol nalpɨniən kəm nətəmimi, nalpɨniən rəhatəmah otəskasɨk, mapirəkɨs nalpɨniən rəha nətəm Taea mɨne Saedon u aupən.* 23 ?Kəni itəmah nətəm Kapeniəm, nɨkitəmah təhti məmə Uhgɨn otəfəri=pən itəmah əha ima nɨsiaiən əpəha e negəu e neai? !Kəpə! Mətəu Uhgɨn otəhlman e təmah nəkoteiuaiu ləhtəni agɨn, ima naulɨsiən, mətəu-inu iəmol nati apɨspɨs tepət e taun rəhatəmah. Kəni nəmə iəmol natimnati mɨn u əpəha Sotəm, iətəm taun əha təfagə tərah mɨn tepət ikɨn, kəni nətəm ikɨn kəmotəuhlin rəhalah nətəlɨgiən, kəni nəmə Uhgɨn təməsərəkɨniən Sotəm, kəni təmətatɨg əmə mətəuarus=pa u rəueiu.* 24 Mətəu iətəni kəm təmah məmə e nian əha iətəm Uhgɨn otol nalpɨniən kəm nətəmimi, nalpɨniən rəhatəmah otəskasɨk, mapirəkɨs nalpɨniən rəha nətəm Sotəm aupən ikɨn.”*

Itəmah nətəm nɨnotəpəou

(Luk 10:21-22)

25 Kəni e nian əha, Iesu təmətəfaki mətəni məmə, “Tatə Uhgɨn, ik Iərmənɨg rəha natimnati rəfin ilɨs e neai mɨne ləhtəni e nəhue nɨftəni. Iətəni-vivi ik mətəu-inu nəməhluaig e nɨpətɨ natimnati mɨn u e nəhmtɨ nətəmimi nətəm koteinatɨg motəhrun vivi nati. Kəni nəmol əpu kəm nətəmimi nətəm kotəhmen=pən əmə e kəlkələh mɨn məmə okotəhrun vivi.* 26 Əuəh, Tatə, inu nati kəti iətəm ik nəkolkeikei.”

27 Kəni Iesu təmətəkeikei mətəni kəm lah məmə, “Rəhak Tatə təmegəhan=pa rəkɨs natimnati rəfin e nəhlmək. Kəni iətəmi kəti tɨkə iətəm təhrun vivi iəu u Nətɨ Uhgɨn, məmə iəu pəh əhruahru. Mətəu Tatə Uhgɨn əmə təhrun. Kəni iətəmi kəti tɨkə iətəm təhrun vivi Uhgɨn, mətəu iəu pɨsɨn əmə u Nətɨ Uhgɨn, iəkəhrun, mɨne nətəmimi nətəm iəu iəmɨtəpɨn məmə iəkol pətɨgəm Tatə Uhgɨn kəm lah.*

28 “Əhuva ohniəu, itəmah nətəm nahgitəmah nɨkə kəni nɨnotəpəou e natipəiən e katipə fɨgəm mɨn, kəni iəkəfɨnə nəmeigiən.‡* 29 Itəmah otos uək iətəm iəkəfɨnə kəm təmah, kəni pəh iəkaupən məgətun itəmah lan. Iətəni lanəha mətəu-inu iəu iətəmi mətɨg, kəni rəhak nətəlɨgiən in ləhtəni. Kəni onəkotos nəmeigiən e nɨkitəmah. 30 Tol lanəha mətəu-inu rəhak uək iəkəfɨnə kəm təmah in tɨmətɨg, kəni rəhak katipə in təhvevɨg.”*§

12

Iərmənɨg rəha Sapət

(Mak 2:23–3:6; Luk 6:1-11)

1 Kəni e nian əha e Sapət kəti, Iesu mɨne rəhan mɨn nətəmimi kəməutaliuək məutohapumɨn e nasumiən rəha wit,* kəni rəhan mɨn nətəmimi nəumɨs təmus ilah, kəni kəmautəhli nəua wit kəni mautun.* 2 Mətəu nian Farəsi mɨn kəmotafu ilah, kəni kəmotəni=pən kəm Iesu məmə, “!Ei, afu-to! Rəham nətəmimi kautol nati kəti iətəm kəutatgəhli Lou rəha Sapət.”†

3 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “?Nəmotafin uə kəpə, nati nak iətəm Kig Tefɨt təmol aupən, nian in mɨne rəhan mɨn nətəmimi nəumɨs təmus ilah? 4 In təmuvən imə e Nima Tapolɨn Rəha Uhgɨn, kəni mos pɨret mun iətəm pris mɨn kɨnotəfən rəkɨs kəm Uhgɨn. Kəni noliən əha tətatgəhli Lou, mətəu-inu pɨret əha, Lou tətəni məmə pris mɨn əmə kotəhrun nuniən.** 5 ?Kəni nəmotafin e Lou uə kəpə, məmə nian rəfin e Sapət, pris mɨn əpəha e Nimə Rəha Uhgɨn, ilah kautol uək rəhalah iətəm tətatgəhli Lou rəha Sapət? Mətəu Uhgɨn tateruh məmə nati əha in təhruahru əmə.* 6 Mətəu iətəni kəm təmah məmə iətəmi kəti u ikɨnu in ilɨs tapirəkɨs Nimə Rəha Uhgɨn.* 7 E Nauəuə Rəha Uhgɨn, in tətəni məmə,

‘Nati kəti tatol nɨkik tətagiən, inu məmə onəkotasəkəhruin nətəmimi, mətəu səniəmə rəhatəmah sakrifais mɨn iətəm nautol məutəfa kəm iəu iətəm tatol nɨkik tətagiən.’*

Nəmə nəkotəhrun nɨpətɨ nəghatiən u, kəni nətəmimi mɨn u nətəm kotəhruahru, ko nəsotakiliən ilah motəni məmə ilah kautol noliən tərah. 8 Iətəni lanu lan mətəu-inu iəu, Nətɨ Iətəmimi, iəu iətarmənɨg e nian rəha Sapət.”

9 Kəni Iesu təmiet ikɨn əha, maliuək matuvən əpəha imə e nimə rəha nuhapumɨniən rəhalah. 10 Kəni əmeiko ikɨn əha, iətəmi kəti əha ikɨn nəhlmɨn təmɨmɨs, təsuahruiən lan. Kəni kəmotətapuəh o Iesu məmə, “?Təhro? ?In təhruahru e Lou məmə e Sapət, iətəmi təhrun nol viviən iətəmimi iətəm tatɨmɨs?” Ilah kəmotətapuəh ohni mətəu-inu kəutəsal e nətəlɨgiən tərah kəti rəha Iesu uə noliən kəti rəhan təhmen e nol viviən iətəmi e Sapət, iətəm ilah okotləfən in e kot ohni.*

11 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “?Okəmə itəmah kəti rəhan kəti sipsip, kəni sipsip u tiuvɨg=pən e nɨmɨl e Sapət, nɨkitəmah təhti məmə iətəmi əha otuvən miuvi-pəri=pa mɨn? !Əuəh! Otəkeikei muvən miuvi-pəri. 12 !Mətəu iətəmimi, in nati keikei tapirəkɨs sipsip! Konu, in təhruahru əmə e Lou məmə natol nati təuvɨr mɨn əmə kəm nətəmimi e Sapət.”*

13 Kəni təməni=pən kəm iətəmi nəhlmɨn təmɨmɨs məmə, “Uahru-to e nəhlməm.” Kəni təmuahru e nəhlmɨn, kəni nəhlmɨn tuva mɨnəuvɨr agɨn mɨn, məhmen e nəhlmɨn u kəti mɨn. 14 Mətəu Farəsi mɨn kəmohiet məhuvən ihluə mɨnəutətei nəuə ohni məmə okotohamu Iesu.*

Ioluək iətəm Uhgɨn təmɨtəpɨn

15 Kəni Iesu təməhrun nətəlɨgiən rəhalah, kəni təmiet ikɨn əha. Kəni nətəmimi tepət kəmohuərisɨg lan. Kəni in təmol vivi nɨmɨsiən rəfin rəhalah kəutəhuva məutəuvɨr mɨn. 16 Kəni təməniəhu ilah məmə okəsotəni pətɨgəmiən in kəm nətəmimi mɨn.* 17 Natimnati mɨn əha kəmohiet məmə nəghatiən rəha Nauəuə Rəha Uhgɨn otuva mol nɨpəhriəniən lan. Uhgɨn təməfən kəm iəni Aiseə u aupən o nəni pətɨgəmiən məmə,

18 “Inu ioluək rəhak iətəm iəu inɨtəpɨn rəkɨs,

iəkolkeikei pɨk in, kəni nɨkik tagiən pɨk ohni.

Kəni iəu iəkol məmə Narmɨn Rəhak otuva məriauəh lan.

Kəni in otəni pətɨgəm noliən əhruahru rəhak mɨne nosmiəgəhiən rəhak e nəhmtɨ nətəmimi e nɨtəni pɨsɨn pɨsɨn mɨn.*

19 Ko in təsorgəhuiən kəni məsagət əfəməhiən,

məsəghati pɨkiən ikɨn nətəmimi kəutuhapumɨn ilah mɨn ikɨn.

20 In iətəmi mətɨg,

kəni in otol təuvɨr kəm nətəmimi nətəm kəutəpəou kəni rəhalah nəsanəniən tɨkə.‡

In otol lanəha mətəuarus=pa noliən iətəm in təhruahru otol win e noliən iətəm tərah.

21 Kəni nətəmimi mɨn u səniəmə nəuanɨləuɨs mɨn rəha Isrel,

ilah okotələhu=pən əskasɨk rəhalah nətəlɨgiən tətatɨg lan,

məmə in otosmiəgəh ilah.”*

Iesu mɨne Pielsepul

(Mak 3:20-30; Luk 11:14-23; 12:10)

22 Kəni nətəmimi kəmotos iətəmi kəti məhuva kəm Iesu iətəm nəhmtɨn təpɨs kəni təsəghatiən mətəu-inu narmɨn tərah kəti tətatɨg lan. Kəni Iesu təmol vivi mɨn, kəni iətəmi kəha tɨnateruh nati kəni mɨnətəghati. 23 Kəni nətəmimi rəfin narmɨlah təmiuvɨg motəni məmə, “?Nəmə təhro suah u in Mipɨ Kig Tefɨt iətəm Uhgɨn təməni məmə otahli=pa?”

24 Kəni nian Farəsi mɨn kəmotətəu nati əha mɨne nəghatiən lan, kəni kəmotəni məmə, “Suah kəha tətəhgi pətɨgəm narmɨn tərah mɨn e nəsanəniən əmə rəha Pielsepul u iətəmi asoli rəha narmɨn tərah mɨn.”*

25 Mətəu Iesu təhrun nətəlɨgiən rəhalah, kəni təməni=pən kəm lah məmə, “Nəmə nətəmimi e kəntri kəti kautəhapu ilah mɨn, kəni okotərəkɨn rəhalah kəntri. Kəni təhmen=pən əmə e taun kəti uə lahuənu kəti, nəmə nətəmimi kautəhapu ilah mɨn, kəni okotərəkɨn taun u uə lahuənu u.

26 “Kəni nəmə Setən tətəhgi pətɨgəm narmɨn tərah mɨn rəhan e nətəmimi, kəni tatol aru əmə tɨkɨmɨr kəm in. ?Kəni otəhro lanu, rəhan narmənɨgiən otəhtul? 27 ?Kəni nəmə iəu iətəhgi pətɨgəm narmɨn tərah mɨn e nəsanəniən rəha Pielsepul, kəni təhro e rəhatəmah mɨn nətəmimi? Ilah kautəhgi pətɨgəm narmɨn tərah mɨn e nəsanəniən rəha pəh? ?Rəha Setən? Kəpə. Kəni tərah məmə nautəni məmə iəu iatol lanəha. Tol lanəha, rəhatəmah nətəmimi okotakil nəghatiən mɨn rəhatəmah, motəni məmə in neiuəiən. 28 Mətəu nəmə iətəhgi pətɨgəm narmɨn tərah mɨn e nəsanəniən rəha Narmɨn Rəha Uhgɨn, kəni Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn tɨnuvnə rəkɨs o təmah.*

29 “Kəni iəkəni e suaru kəti mɨn tol lanəha məmə, iətəmimi kəti tɨkə məmə təhrun nuvəniən e nimə rəha iətəmimi kəti iətəm nahgin tepət təhmen e Setən məmə otəmki rəhan natimnati. Mətəu iətəmimi kəti iətəm nahgin tepət agɨn otaupən məlis-ərain iətəmimi u iətəm nahgin tepət, uərisɨg təpanuvən imə məmki rəkɨs rəhan natimnati.

30 “Iətəmi u in təsuərisɨgiən lak, in rəhak tɨkɨmɨr. Kəni iətəmi u in təsoriaruniən sipsip mɨn, in tatol ilah kəutagɨm atiti.* 31 Tol lanəha iətəni kəm təmah məmə, Uhgɨn otafəl rəkɨs noliən tərah pɨsɨn pɨsɨn mɨn rəfin,§ mɨne nəghatiən tərah pɨsɨn pɨsɨn mɨn rəfin iətəm nətəmimi kəutəni lan, mətəu otol nalpɨniən, kəni məsaluiən e nəghatiən tərah mɨn iətəm nətəmimi kautəni e Narmɨn Rəhan.* 32 Kəni nəmə iətəmimi tətəni rah iəu, Nətɨ Iətəmimi, kəni Uhgɨn otalu kəni məsalpɨniən. Mətəu iətəmimi iətəm tətəni rah Narmɨn Rəha Uhgɨn, Uhgɨn ko təsaluiən lan e nian kəti, e nəhue nɨftəni u, mɨne e nian iətəm tətuva.*

33 “Nəmə nɨgi in təuvɨr, kəni nəuan in otəuvɨr; nəmə nɨgi in tərah, kəni nəuan in otərah. Tol lanəha mətəu-inu itəmah nəkoteruh əmə e nəua nɨgi məmə nɨgi in təuvɨr uə nɨgi in tərah.†* 34 !Itəmah nəkotəhmen e sɨneik! Itəmah nautol noliən ekəu-ekəu, kəni itəmah nətəm nəkotərah. Ko nəsotəniən nati təuvɨr kəti, mətəu-inu nian iətəmimi tətəghati, tətəni əmə nati nak iətəm təriauəh e nɨkin.* 35 Iətəmimi iətəm nətəlɨgiən təuvɨr təriauəh e nɨkin, nian rəfin in tətəni nati iətəm in təuvɨr. Kəni iətəmimi iətəm nətəlɨgiən tərah təriauəh e nɨkin, nian rəfin in tətəni nati iətəm tərah. 36 Iətəni kəm təmah məmə e nian Uhgɨn otakil nətəmimi lan, nətəmimi okotəkeikei motəni pətɨgəm kəm in məmə təhro ilah kəmautəni nəghatiən tərah əpnapɨn mɨn rəfin agɨn rəhalah. 37 Tol lanəha, in otakil rəfin nəghatiən pɨsɨn mɨn rəhatəmah, məmə itəmah nətəm nəkotəhruahru uə nətəm nəkotərah.”

Nəmtətiən rəha Jonə

(Mak 8:12; Luk 11:29-32)

38 Kəni nəgətun mɨn nəuvein rəha Lou mɨne Farəsi mɨn kəmotəni=pən kəm in məmə, “Iəgətun. Iəkotolkeikei məmə iəkoteruh nəmtətiən kəti iətəm tapɨspɨs ik onəkol.”*

39 Mətəu təməni=pən kəm lah məmə, “Itəmah nətəmimi rəueiu mɨne, nəkotərah, nəmotəpəh rəhatəmah nəhatətəiən e Uhgɨn, təhmen e pətan kəti tətəpəh rəhan iərman mətɨtəu=pən suah pɨsɨn. Kəni rəueiu nəkotolkeikei məmə iəkol nəmtətiən kəti iətəm otəgətun məmə iəmsɨpən e Uhgɨn. Mətəu Uhgɨn otəfɨnə əmə nəmtətiən kətiəh əmə, kəni inəha nəmtətiən rəha iəni əha Jonə.* 40 Təhmen əmə məmə Jonə təməməhli o nian kɨsɨl lapɨn mɨne lənian e nərfɨ nəmu asoli təfla, kəni Nətɨ Iətəmimi, in otəməhli o nian kɨsɨl lapɨn mɨne lənian əpəha e nɨki nɨftəni.*

41 “E nian əha iətəm Uhgɨn otakil nətəmimi rəfin, kəni nətəm Ninivə aupən, ilah okotəhtul motəni pətɨgəm məmə itəmah nəuanɨləuɨs rəha Isrel nəkotərah. Okotəhrun nəniən lanəha mətəu-inu nian ilah kəmotətəu nəghatiən rəha iəni əha Jonə, ilah kəmotəuhlin rəhalah nətəlɨgiən e rəhalah noliən tərah mɨn. Kəni oteruh-to, iətəmi kəti iətəm ilɨs tapirəkɨs Jonə tɨnuva, mətəu itəmah nəsotəuhliniən rəhatəmah nətəlɨgiən e rəhatəmah noliən tərah mɨn.* 42 Kəni e nian əha Uhgɨn otakil nətəmimi rəfin, kəni kwin rəha nɨtəni pesi ikɨn,* otəhtul məni pətɨgəm məmə itəmah nətəm nəkotərah. Otəhrun nəniən lanəha mətəu-inu, in təmiet e nɨkalɨ nɨtəni əpəha isəu agɨn, kəni maliuək muva məmə otətəu nəghatiən rəha Kig Solomən u iətəm teinatɨg pɨk. Kəni oteruh-to, suah kəti iətəm in ilɨs agɨn mapirəkɨs Kig Solomən tɨnuva, mətəu itəmah nəsotətəlɨgiən.

43 “Nian narmɨn tərah tiet e iətəmimi, kəni in otuvən maliuək mətan əpəha ikɨn nɨgi mɨne nian mɨtə tɨkə ikɨn, kəni nəhu tɨkə ikɨn, mətəsal ikɨn otatɨg məmeig ikɨn, mətəu təsehiən. 44 Kəni təni aru əmə kəm in məmə, ‘Iəkɨtəlɨg=pən e rəhak nimə‡ iətəm iəmsɨpən ikɨn.’ Kəni nian tuva meruh nimə, iətəmimi tɨkə ikɨn, kəni kəmafəl, kəni kəməlɨn vivi natimnati. 45 Kəni tuvən mit narmɨn tərah səpɨn mɨn u kotərah pɨk motapirəkɨs in, kəni məhuvən imə motatɨg. Kəni natɨgiən rəha iətəmi əha rəueiu tərah pɨk tapirəkɨs rəhan natɨgiən iətəm aupən. Kəni kotəhmen əmə e təmah nətəm nəkotərah nətəm nəutatɨg rəueiu.”*

Mamə rəha Iesu
mɨne pian mɨn

(Mak 3:31-35; Luk 8:19-21)

46 Nian Iesu tətəghati əhanəh kəm nətəmimi, kəni rəhan mamə mɨne pian mɨn kautəhtul əpəha ihluə məutətapuəh lan məmə okotəghati kəm in. 47 Kəni iətəmimi kəti təməni=pən kəm Iesu məmə, “Rəham mamə mɨne piam mɨn əpəha ihluə kəutəhtul. Ilah kotolkeikei məmə okotəghati kəm ik.”§

48 Kəni Iesu təməni=pən kəm iətəmi təməni pətɨgəm məmə, “?Pəh u rəhak mamə, kəni pəh u piak mɨn?” 49 Kəni muahru=pən e nəhlmɨn məgətun=pən rəhan nətəmimi, kəni məni məmə, “!Inu rəhak mamə mɨne piak mɨn! 50 Iatəni lanəha lan mətəu-inu pəh u tatol nəuia rəhak Tatə əpəha ilɨs e negəu e neai, in piak, mɨne nəuvɨnɨk, mɨne rəhak mamə.”*

13

Nəghatiən əuhlin e nɨftəni

(Mak 4:1-20; Luk 8:4-15)

1 E nian əmə kəha, Iesu təmiet e nimə muvən mətəharəg əpəha iuəkɨr e nɨkalɨ nəhu Lek Kaləli. 2 Mətəu-inu nətəmimi tepət kəməhuva motəhtul tɨtəlau lan, kəni in təmuvən e bot kəti u tətəhtul iuəkɨr əmə o nɨpəkɨl, kəni mətəharəg. Kəni nətəmimi kəmautəhtul ipari.* 3 Kəni in təməni=pən natimnati mɨn tepət kəm lah e nəghatiən əuhlin mɨn.

Təməni məmə, “Iətəmimi kəti təmuvən məmə otearəgrəg nɨkɨtɨ wit rəhan əpəha e rəhan nasumiən.* 4 Kəni nian təmətearəgrəg nɨkɨtɨ wit rəhan, nəuvein kəmotəmei=pən e suaru, kəni mənɨg mɨn kəməhuva motun rəfin ilah. 5 Kəni nɨkɨtɨ wit nəuvein kəmohmərəgrəg=pən e nɨftəni iətəm kəpiel iuəkɨr əmə. Kəmoteviə uəhai əmə mətəu-inu nɨftəni nəuan nəuvetɨn əmə. 6 Nian mɨtɨgar təri, kəni məhgi ilah kotaukei-aukei mətəu-inu nokɨlah təseiuaiu pɨkiən. 7 Kəni nɨkɨtɨ wit nəuvein kəmotəmei=pən e nɨki nɨləuɨs u tol nihlɨn, kəni nian nɨkɨtɨ wit mɨn koteviə mətəu nɨləuɨs tətatu-atu ilah kəni kohmɨs. 8 Kəni nɨkɨtɨ wit nəuvein mɨn kəmotəmei=pən e nɨftəni iətəm təuvɨr, kəni kəmotəuə e nəualah. Nəuvein nəualah tate, nəuvein nəualah sikɨste, nəuvein nəualah uan-hanrɨt. 9 Itəmah rəfin matəlgɨtəmah tatɨg, otətəlɨg vivi, kəni motəhrun nəghatiən mɨn u.”

10 Kəni nətəmimi rəha Iesu kəməhuva motətapuəh ohni məmə, “?Təhro nətəghati kəm nətəmimi e nəghatiən əuhlin mɨn?”

11 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Iətəni lanəha mətəu-inu itəmah u, Uhgɨn təmerəh e suaru o təmah məmə itəmah onəkotəhrun nəghatiən oneuən mɨn rəha Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn. Mətəu ilah, Uhgɨn təməserəhiən e suaru lanu o lah. 12 Tol lanəha mətəu-inu, iətəmi u iətəm rəhan əha ikɨn nəhruniən, Uhgɨn otəfən mɨn nəhruniən kəm in, kəni rəhan nəhruniən in otepət pɨk. Mətəu iətəmi u iətəm rəhan nəhruniən tɨkə, Uhgɨn otos rəkɨs rəfin rəhan nəhruniən iətəm nɨkin təhti məmə in tatos.* 13 Iətəghati e nəghatiən əuhlin kəm lah mətəu-inu ilah kautafu pau mətəu kəsotəhruniən, kəni ilah kautətəu pau mətəu kəsotəhrun viviən. 14 Nəmiəgəhiən rəhalah tatol nəghatiən rəha iəni Aiseə tətuva matol nɨpəhriəniən lan. In təməni məmə,

‘Okautətəu, mautətəu, mautətəu,

mətəu ko kəsotəhruniən.

Kəni okauteruh, mauteruh, mauteruh,

mətəu ko kəsotəhruniən nian kəti.

15 In tol lanəha mətəu-inu nɨkilah tɨniəkɨs rəkɨs.

Kəmotasisɨg e matəlgɨlah mɨne nəhmtɨlah.

Mətəu kəmautol lanəha məmə,

okəsoteruhiən e nəhmtɨlah,

kəni okəsotətəuiən e matəlgɨlah,

kəni nɨkilah təruru nəhruniən.

Kəni məsəhuvaiən ohniəu məmə iəkosmiəgəh ilah.’*

16 Mətəu itəmah u, Uhgɨn təməfɨnə rəhan nəuvɨriən kəm təmah, kəni nian nəkoteruh, motəhrun, kəni nian nəkotətəu motəhrun. 17 Nɨpəhriəniən iətəni kəm təmah məmə, iəni mɨn tepət mɨne nətəm kotəhruahru mɨn tepət kəmotolkeikei pɨk məmə okoteruh nati nak iətəm nauteruh, mətəu kəməsoteruhiən. Kəni motolkeikei pɨk məmə okotətəu nati nak iətəm nautətəu, mətəu kəməsotətəuiən.”*

18 Kəni Iesu təmətəkeikei mətəni məmə, “Itəmah otətəlɨg vivi-to məmə nəkotəhrun nɨpətɨ nəghatiən əuhlin rəha iətəmi u iətəm təmearəgrəg nɨkɨtɨ wit. 19 Nɨkɨtɨ wit iətəm təməmei e suaru, tətəgətun=pən iətəmimi iətəm tətəu nəghatiən rəha Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn, mətəu in təsəhruniən. Kəni Setən tuva mos rəkɨs uəhai əmə nəghatiən əha iətəm təmuvən e nɨkin.

20 “Kəni nɨkɨtɨ wit iətəm təməmei=pən e nɨftəni iətəm kəpiel iuəkɨr əmə, tətəgətun=pən iətəmimi iətəm tətətəu nəghatiən rəha Uhgɨn, kəni mos e nɨkin agiən, 21 mətəu nokɨn təseiuaiu pɨkiən, kəni tətəhtul o nian əkuəkɨr əmə. Nian nəsəsauiən, uə nərahiən tuva e nəmiəgəhiən rəhan o nəghatiən əha, kəni təmei uəhai əmə e rəhan nəhatətəiən.

22 “Kəni nɨkɨtɨ wit iətəm təməmei=pən e nɨki nɨləuɨs tol nihlɨn, tətəgətun=pən iətəmimi iətəm tətəu nəghatiən rəha Uhgɨn, mətəu rəhan nətəlɨgiən tatuvən pɨk o natimnati rəha nəhue nɨftəni, kəni in tolkeikei məmə rəhan nautə otepət; kəni nətəlɨgiən mɨn əha kotatu-atu nəghatiən rəha Uhgɨn, kəni nəghatiən əha təsəuəiən e nəuan.*

23 “Mətəu nɨkɨtɨ wit iətəm təməmei=pən e nɨftəni təuvɨr, tətəgətun=pən iətəmimi iətəm tətəu nəghatiən rəha Uhgɨn kəni məhrun nɨpətɨn. Kəni e nəmiəgəhiən rəhan, in otəuə e nəuan, nian nəuvein nəuan tate, nian nəuvein nəuan sikɨste, kəni nian nəuvein nəuan uan-hanrɨt.”

Nəghatiən əuhlin
e manuvehli iətəm tərah

24 Kəni Iesu təməni nəghatiən əuhlin kəti mɨn kəm lah mətəni məmə, “Nəghatiən əuhlin u tətəgətun=pən Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn. Iətəmimi kəti təmearəgrəg e nɨkɨtɨ wit təuvɨr e rəhan nasumiən. 25 Mətəu nian in mɨne rəhan mɨn nətəmimi kəmautapɨli, rəhan kəti tɨkɨmɨr təmuvən məraki e nɨkɨtɨ nɨmanuvehli tərah mɨn e rəhan nasumiən, kəni magɨm. 26 Kəni nɨkɨtɨ wit təuvɨr mɨne nɨkɨtɨ manuvehli tərah koteviə kəni kotəhmen əhmen əmə. Mətəu wit təmaupən mol nəuan, kəni e nian əha, noluək mɨn kotəhrun neruhiən məmə manuvehli tərah, ilah mɨn əha ikɨn.

27 “Kəni noluək mɨn rəha iətəmimi əha, kəməhuva moteruh in, motəni məmə, ‘Iətəmi asoli. ?Nɨkɨtɨ wit mɨn iətəm nəmearəgrəg e rəham nasumiən, ilah nɨkɨtɨ wit təuvɨr mɨn əmə, uə kəpə? ?Mətəu təhro nɨkɨtɨ manuvehli tərah mɨn kɨnotəri?’ 28 Kəni təməni=pən kəm lah məmə, ‘Tɨkɨmɨr kəti təmol nati əha.’

“Kəni rəhan mɨn noluək mɨn kotəni=pən kəm in məmə, ‘?Mətəu təhro? ?Nəkolkeikei məmə itɨmah iəkəhuvən moteuvi rəkɨs manuvehli tərah mɨn əha?’

29 “Mətəu təməni=pən kəm lah məmə, ‘Kəpə. Otəpəh. Nəmə itəmah nəkəhuvən moteuvi rəkɨs manuvehli tərah mɨn, kəni məta nəkoteuvi rəkɨs mɨn wit təuvɨr mɨn. 30 Pəh kotəri pəti əmə mətəuarus=pən wit tɨməhtə. Kəni iəkəni=pən kəm nətəmimi nətəm okotəulək e wit məmə ilah okotaupən moteuvi rəkɨs manuvehli iətəm tərah motəlis o nəraki-pəniən e nɨgəm. Uərisɨg okotəulək e wit təuvɨr mɨn motəmki məhuvən e nimə rəhak iətəm kətəlɨn nauəniən ikɨn.’ ”

Nəghatiən əuhlin
e nɨkɨtɨ mastət

(Mak 4:30-32; Luk 13:18-19)

31 Kəni Iesu təməni nəghatiən əuhlin mɨn kəti kəm lah məmə, “Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn in otəkeikei mepət təhmɨn, təhmen e nɨkɨtɨ mastət† iətəm iətəmimi təmos muvən mərfei e rəhan nasumiən. 32 Nɨkɨtɨ mastət əha in natiəkəku agɨn, mətəu nian in oteviə, in otuva iahgin təhmen e nɨgi kəti, kəni mənɨg mɨn iətəm kautiuvɨg ilɨs okəhuva motol nimaalah e nəhlmɨn mɨn.”‡

Nəghatiən əuhlin e is

(Mak 4:33-34; Luk 13:20-21)

33 Kəni Iesu təməni nəghatiən əuhlin kəti mɨn məmə, “Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn in otəkeikei mepət təhmɨn, təhmen=pən e is nəuan nəuvetɨn iətəm pətan kəti tətalkin e flauə tepət iətəm kəmol=pən e pesɨn asoli, kəni təhgi flauə rəfin tətasisi matol iahgin.”

34 Natimnati mɨn rəfin əha, Iesu təməghati əuhlin lan kəm nətəmimi. In təmatəgətun əmə nətəmimi e nəghatiən əuhlin. 35 Noliən əha təmol nəghatiən rəha iəni aupən tətuva matol nɨpəhriəniən lan. Təməni məmə,

“Iəkəni pətɨgəm rəhak nəghatiən e nəghatiən əuhlin mɨn.

Iəkəni pətɨgəm natimnati iətəm iəməhluaig e lah e nian iəmətuəuin matol nɨftəni mətəuarus=pa u rəueiu.”*

Iesu təməni nɨpətɨ
nəghatiən əuhlin e manuvehli

36 Kəni Iesu təmiet rəkɨs e nətəmimi, kəni muvən mɨn e nɨpəgnəua nimə kəti. Kəni rəhan mɨn nətəmimi kəməhuva ohni motətapuəh məmə, “Əni-to kəm tɨmah nɨpətɨ nəghatiən əuhlin e manuvehli iətəm təməri e nasumiən.”

37 Kəni Iesu təməni=pən məmə, “Iətəmimi iətəm təmearəgrəg nɨkɨtɨ wit təuvɨr mɨn e nasumiən, tətəgətun=pən iəu, Nətɨ Iətəmimi. 38 Kəni nasumiən, tətəgətun=pən nəhue nɨftəni. Kəni nɨkɨtɨ wit təuvɨr mɨn, ilah u kəutəgətun=pən nətəmimi rəha Uhgɨn nətəm tətarmənɨg e lah. Kəni manuvehli tərah mɨn, ilah kəutəgətun=pən nətəmimi rəha Setən. 39 Kəni tɨkɨmɨr iətəm təmuvən mearəgrəg manuvehli tərah, tətəgətun=pən Setən. Kəni nian okəulək e nasumiən, tətəgətun=pən naunun nian, kəni nətəmimi nətəm kautəulək e nasumiən, kəutəgətun=pən nagelo mɨn. 40 Okotəmki manuvehli tərah motuvan əhtuv e nɨgəm, noliən əha təhmen e naunun nian.

41 “Iəu Nətɨ Iətəmimi, iəkahli=pən nagelo mɨn rəhak okəhuvən ikɨn iətarmənɨg ikɨn, motos rəkɨs natimnati rəfin mɨne nətəmimi rəfin nətəm kautiuvi=pən nətəmimi o noliən təfagə tərah mɨn mɨne nətəmimi rəfin nətəm kautol noliən tərah mɨn.* 42 Ilah okotəraki=pən e lah e nɨgəm asoli, kəni ikɨn əha nətəmimi okotasək kəni mautɨgət-ərain nəhluvlah mɨn ikɨn.* 43 Kəni nətəm kotəhruahru okotasiə təhmen e mɨtɨgar e narmənɨgiən rəha rəhalah Tatə Uhgɨn. Itəmah rəfin matəlgɨtəmah tatɨg, otətəlɨg vivi, kəni motəhrun nəghatiən mɨn u.”*

Nəghatiən əuhlin
e bokɨs məni iətəm tətəhluaig

44 Kəni Iesu təmətəkeikei mətəni məmə, “Nəghatiən əuhlin u tətəgətun=pən Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn. Bokɨs məni kəti tətəhluaig e nɨftəni kəti. Kəni iətəmimi kəti təmətan mafu bokɨs məni əha, kəni tatɨg mɨtənɨm mɨn. Nɨkin təmagiən pɨk, kəni təmuvən mol səlɨm e natimnati rəfin rəhan, kəni mos nəhmtɨ nɨftəni əha.”

Nəghatiən əuhlin e kəpiel perəl

45 Kəni Iesu təməni məmə, “Nəghatiən əuhlin u tətəgətun=pən Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn. Iətəmimi kəti tətəsal e natimnati, kəni matol səlɨm mɨn lan. Kəni in tətəsal e kəpiel təuvɨr mɨn nəhmtɨlah tiəkɨs, kətəni məmə perəl. 46 Nian təmeruh perəl kəti iətəm təuvɨr pɨk agɨn, kəni in təmuvən mol səlɨm e rəhan natimnati mɨn rəfin, kəni muvən mos nəhmtɨ perəl əha, kəni mələs rəhan.”§

Nəghatiən əuhlin e net rəha niuviən nəmu

47 Kəni Iesu təmətəkeikei mətəni məmə, “Nəghatiən əuhlin u tətəgətun=pən Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn. Nətəmimi kəutəraki=pən e net əpəha itəhi mautos nəmu pɨsɨn pɨsɨn mɨn lan. 48 Nian net tɨnəriauəh e nəmu, kəni kotiuvi-pari net, kəni motəuəri nəmu mɨn motaipei=pən nəmu təuvɨr mɨn e kətɨm asoli mɨn rəhalah, mətəu okotəraki e nəmu mɨn iətəm kotərah. 49 Kəni e naunun nian, nagelo mɨn okəhuva motos rəkɨs nətəmimi nətəm kotərah e nətəmimi nətəm kotəhruahru, 50 kəni motəraki=pən e nətəmimi kotərah e nɨgəm asoli, kəni ikɨn əha nətəmimi okotasək mautɨgət-ərain nəhluvlah ikɨn.*

51 “?Itəmah nəkotəhrun natimnati mɨn u, uə kəpə?” Kəni ilah kəmotəni kəm in məmə, “Əuəh.” 52 Kəni təməni=pən kəm lah məmə, “Tol lanəha, nəgətun mɨn rəfin rəha Lou iətəm kəməgətun vivi ilah e Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn, kotəhmen e iətəmi asoli rəha nimə iətəm rəhan nautə tepət. Kəni nian kəti in tatos rəkɨs nati vi e rəhan nautə, kəni nian kəti mɨn tatos rəkɨs nati əuas.”*

Iəni iətəm kəsɨsiaiən

(Mak 6:1-6; Luk 4:16-30)

53 Nian Iesu tɨnol naunun nəghatiən e nəghatiən əuhlin mɨn əha, kəni təmiet ikɨn əha, 54 muvən iman ikɨn. Kəni təmətəgətun nətəmimi əpəha e nimə rəha nuhapumɨniən, kəni narmɨlah təmiuvɨg, kəni kotəni məmə, “Suah u təmos iə neinatɨgiən əha mɨne nəsanəniən əha o noliən nati apɨspɨs mɨn?* 55 Suah kəha, kitah kotəhrun vivi in. ?In nətɨ iətəmimi iətəm tatol nimə, uə kəpə? ?Kəni rəhan mamə, in Meri, kəni pian mɨn ilah Jemɨs, mɨne Josɨp, mɨne Saimon, mɨne Jutəs, uə kəpə?* 56 ?Kəni rəhan kakə mɨn kitah min ilah, uə kəpə? ?Təmos iə nəhruniən o noliən natimnati mɨn əha?” 57 Kəni nɨkilah təsagiəniən ohni kəni motəuhlin nəmtahlah ohni.

Mətəu Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Nəmə iətəmi kəti in iəni, nətəmimi rəfin kautɨsiai. Mətəu rəhan mɨn nətəmimi əpəha lahuənu mɨne rəhan mɨn nətəmimi e nɨpəgnəua nimə rəhan, ilah əmə kəsotɨsiaiən.”*

58 Kəni təməsoliən nati apɨspɨs tepət ikɨn əha, mətəu-inu ilah kəsotəhatətəiən lan.

14

Kig Herot Antipas
təməghati o Iesu

(Mak 6:14-29; Luk 9:7-9)

1 E nian əha, Kig Herot Antipas* u tətarmənɨg e nɨtəni Kaləli, təmətəu nanusiən rəha Iesu. 2 Kəni təməni=pən kəm rəhan mɨn nətəmimi asoli məmə, “Suah u in Jon Bəptais iətəm təməmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən. Tol lanəha tatos nəsanəniən əha o noliən nati apɨspɨs mɨn.”

Nɨmɨsiən rəha Jon Bəptais

3-4 Herot Antipas təməghati lanəha mətəu-inu in təmohamu rəkɨs Jon Bəptais. Inu nanusiən e nɨmɨsiən rəha Jon Bəptais, tol lanu lan.

Aupən ikɨn, Kig Herot Antipas təmakləh e Herotiəs u pətauəhli rəha pia Herot u, Fɨlɨp Kətiəh. Kəni Jon təməni=pən kəm in məmə, “Təsəhruahruiən məmə nəkos pətan u, mətəu-inu nətatgəhli Lou.” Kəni Herot Antipas təmaskəlɨm Jon o Herotiəs, məlis-ərain, mɨləfən e kaləpus.* 5 Herot Antipas tolkeikei məmə in otohamu Jon, mətəu təməsoliən mətəu-inu tətəgɨn e nətəmimi. Ilah kautɨsiai Jon məutəni məmə in iəni kəti.*

6 Mətəu nian kəti, Herot Antipas təmol lafet kəti rəha nian təmair lan, kəni pətan mɨtə, nətɨ Herotiəs, təmol danɨs aupən e nəhmtɨ nətəmimi rəfin. Kəni rəhan noliən danɨs təmol Herot Antipas nɨkin təmuvən pɨk lan, 7 kəni tol lanəha, in təməni əskasɨk mos nonauvɨl məmə in otəfən nati nak iətəm pətan mɨtə əha tolkeikei. 8 Kəni Herotiəs təməghati kəm nətɨn, kəni nətɨn təməni=pən nəghatiən rəha Herotiəs kəm Herot Antipas məmə, “Os rəhn-kapə Jon Bəptais e pɨlet kəti muva u ikɨnu məfa kəm iəu rəueiu.” 9 Kəni kig, nɨkin təpəou. Mətəu təməni=pən kəm rəhan nətəmimi məmə ilah okotol nəuia nətɨ Herotiəs, mətəu-inu o rəhan nonauvɨl mɨne nəniəskasɨkiən iətəm təmol e nəhmtɨ nətəmimi. 10 Kəni təmahli=pən nətəmimi nəuvein kəhuvən e kaləpus, kəni ilah kəmotəuahtuv rəkɨs rəhn-kapə Jon ikɨn əha, 11 motələhu=pən e pɨlet kəti, motos məhuva, motəfən kəm nətɨ Herotiəs, kəni in təməfən kəm rəhan mamə.† 12 Kəni nətəmimi rəha Jon kəməhuvən motos nɨpətɨn məhuvən mohtənɨm, kəni məhuvən motəni=pən kəm Iesu.

Iesu təmaugɨn
nətəmimi faif-tausɨn

(Mak 6:30-44; Luk 9:10-17; Jon 6:1-14)

13 Nian Iesu təmətəu nanusiən əha, kəni təmuvən e bot kəti muvən əpəha ikɨn nətəmimi kohkə ikɨn. Mətəu nian nɨmənin nətəmimi kəmotəhrun ikɨn təmuvən ikɨn, kəni ilah kəmohiet e rəhalah lahuənu mɨn motaliuək ipari məhuərisɨg e Iesu. 14 Nian Iesu təmuvari, mafu məmə nɨmənin nətəmimi tepət, kəni nɨkin təmepət o lah, molkeikei ilah, kəni mol vivi nɨmɨsiən mɨn rəhalah.

15 Kəni ləhnaiuv iuəkɨr o napinəpuiən, rəhan mɨn nətəmimi kəməhuva ohni mautəni məmə, “Ikɨnu, ikɨn nətəmimi kohkə ikɨn, kəni otəsuvəhiən tapinəpu. Ahli=pən nɨmənin nətəmimi məmə okəhuvən lahuənu mɨn motos nəhmtɨ nɨglah nəuvein nauəniən.”

16 Kəni Iesu təməni=pən məmə, “Kəpə. Otəpəh əmə ilah kautol u ikɨnu, kəni itəmah əmə otaugɨn ilah.”

17 Mətəu kotəni=pən kəm in məmə, “Itɨmah iautos əmə pɨret faif mɨne nəmu keiu.”

18 Kəni təni məmə, “Otos məhuva kəm iəu.” 19 Kəni məni=pən kəm nətəmimi məmə okotəharəg ləhtəni e nɨmanuvehli. Kəni təmos pɨret faif mɨne nəmu keiu əha, məsal-pəri əpəha e neai, məfaki=pən lan, kəni məhapu pɨret. Kəni məfən kəm rəhan mɨn nətəmimi, kəni kotəfən kəm nɨmənin nətəmimi.* 20 Kəni ilah rəfin kəmotauən, nərfɨlah tasisi. Kəni nɨpɨspɨsɨ nauəniən iətəm kəmotəpəh, nətəmimi rəha Iesu kəmotaipei=pən e kətɨm asoli ilah tueləf kotəri vivi. 21 Kəni nətəmimi nətəm kəmotauən, nəman əmə təhmen e faif-tausɨn, mətəu kəsafiniən nɨpətan mɨne kəlkələh mɨn.

Iesu təmaliuək e nəhue nəhu

(Mak 6:45-52; Jon 6:16-21)

22 Kəni Iesu təməni kəm rəhan nətəmimi məmə ilah okəhuvən e bot məhuvən e nəven=pən əpəha e lek, mətəu in otahli=pən nətəmimi kohtəlɨg=pən imalah mɨn ikɨn. 23 Nian tɨnahli=pən rəkɨs nətəmimi, kəni muvən əpəha ilɨs e nɨtəuət kəti in pɨsɨn əmə, məmə otəfaki. Nian tɨnapinəpu, Iesu pɨsɨn əmə əha ikɨn,* 24 mətəu bot tɨnuvən rəkɨs e nəlugɨ lek, kəni mɨnətələs pɨkɨn nɨmətagi, kəni peau-peau mɨn kɨnəutoh bot.

25 Kəni lapɨn iuəkɨr o nianiən, Iesu təmaliuək e nəhue nəhu mətuva o lah. 26 Mətəu nian nətəmimi rəha Iesu kəmotafu in tətaliuək e nəhue nəhu, kəni kəmotəgɨn pɨk mautəni məmə, “!Ei, narmɨ iətəmimi kəti!” Kəni kəmotasək əfəməh mətəu-inu kəutəgɨn.*

27 Mətəu uəhai əmə, Iesu təməghati kəm lah məmə, “!Ei, nɨkitəmah təhtul məha-məha. Mə iəu əpə. Sotəgɨniən!”

28 Kəni Pitə təni məmə, “Iərmənɨg, nəmə ik pəhriən, kəni auɨn lak iəkaliuək e nəhue nəhu muvnə.”

29 Kəni Iesu təməni=pən kəm in məmə, “Va.”

Kəni Pitə təmeiuaiu e nəhue bot, kəni maliuək e nəhue nəhu matuvən o Iesu. 30 Mətəu nian nɨkin təməhti nɨmətagi asoli, kəni nɨkin təməgɨn pɨk, kəni mɨnətamnɨm mətasək=pən o Iesu mətəni məmə, “!Iərmənɨg, asiru lak!”

31 Kəni rəueiu agɨn Iesu təmeapən maskəlɨm Pitə, kəni məni=pən kəm in məmə, “Ik rəham nəhatətəiən təkəku agɨn. ?Təhro rəham nəhatətəiən təkəku ohniəu?”*

32 Kəni nian kəmuəri=pən e bot, kəni nɨmətagi təmeiuaiu. 33 Kəni ilah əha e nəhue bot kəmotəfən nɨsiaiən asoli kəm in mautəni məmə, “Pəhriən, ik Nətɨ Uhgɨn.”

34 Nian kɨnəhuvən e nəve nɨtəni=pən, kəməhuvari=pən e nɨtəni Kenesəret. 35 Kəni nian nətəmimi əha ikɨn əha kinotəhrun Iesu, motahli=pən nəghatiən tuvən mɨtəlau o nətəmimi e lahuənu mɨn rəfin əha ikɨn. Kəni kəmotos rəhalah mɨn nətəmimi nətəm kautohmɨs məhuva o Iesu, 36 kəni kəmotəkeikei o Iesu məmə ilah nətəm kautohmɨs okotek əmə nɨfɨfɨ napən rəhan. Kəni ilah rəfin nətəm kəmotek nɨfɨfɨ napən rəhan, rəhalah nɨmɨsiən təmɨkə, kəni kəmotəuvɨr.*

15

Nati iətəm tatol iətəmimi tətamɨkmɨk

(Mak 7:1-23)

1 Kəni Farəsi mɨn nəuvein mɨne nəgətun mɨn nəuvein rəha Lou kəmotsɨpən Jerusɨləm məhuva o Iesu. Kəni motətapuəh ohni məmə, 2 “?Təhro rəham mɨn nətəmimi kəutatgəhli kastɨm rəhatah iətəm rəhatah kəha mɨn aupən kəmotəgətun itah lan? Ilah kəutauən mətəu kəsotaupəniən moteikuas e nəhlmɨlah.”

3 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “?Mətəu təhro itəmah mɨn nəutatgəhli Lou rəha Uhgɨn o naskəlɨm əskasɨkiən kastɨm pɨsɨn pɨsɨn mɨn rəhatəmah? 4 Iətəni lanəha mətəu-inu, Uhgɨn təməni məmə, ‘Nəkotɨsiai rəhatəmah tatə mɨne mamə,’* kəni təməni mɨn məmə, ‘Iətəmimi iətəm otəghati rah e rəhan tatə uə mamə, okəkeikei kohamu.’* 5 Mətəu itəmah nəkotəni məmə, nəmə iətəmi kəti rəhan kəti məni əha ikɨn iətəm in təhrun nasiruiən e rəhan tatə mɨne mamə, in təhrun nəniən kəm lau məmə, ‘Kəsi, iəmələhu pɨsɨn məni u məmə rəha Uhgɨn,’ 6 kəni təsəfəniən məni u kəm rəhan tatə, kəni noliən əha tətəgətun məmə ko in təsɨsiaiən in. E noliən əha, itəmah nautol nəghatiən rəha Uhgɨn tatol nati əpnapɨn lan, mətəu-inu itəmah nəkotolkeikei məmə nəkotaskəlɨm kastɨm mɨn əmə rəhatəmah. 7 !Itəmah nəfaki eiuə mɨn. Nəkotəhmen e kəhvitei. Inu ihluə nəkotəuvɨr, mətəu nəkəutamɨkmɨk e nɨkitəmah. Iəni Aiseə təməghati əhruahru e təmah nian təməni pətɨgəm nəghatiən rəha Uhgɨn iətəm tətəni məmə,

8 ‘Nətəmimi mɨn u kautɨsiai iəu e nohlɨlah əmə,

mətəu nɨkilah isəu ohniəu,

9 Rəhalah noliən rəha nəfakiən kəm iəu in nati əpnapɨn əmə,

kəni nian kəutəgətun, kəutəni məmə nəghatiən mɨn rəhak,

mətəu in nəghatiən mɨn rəha nətəmimi əmə.’ ”*

10 Kəni Iesu təmauɨn e nətəmimi məmə okəhuva ohni, kəni məni=pən kəm lah məmə, “Otətəlɨg-to, kəni motəhrun nati u. 11 Nati nak iətəm nətəfən e nohlɨm matun, təsoliən ik nəkamɨkmɨk e nəhmtɨ Uhgɨn, mətəu nati nak iətəm tatiet e nohlɨm, in tatol ik nəkamɨkmɨk e nəhmtɨ Uhgɨn.”*

12 Kəni rəhan mɨn nətəmimi kəməhuva ohni məutətapuəh məmə, “?Nəkəhrun məmə Farəsi mɨn, nɨkilah tərah nian kəmotətəu nəghatiən əha?” 13 Kəni təməni=pən məmə, “Nɨgi mɨn rəfin iətəm rəhak Tatə əpəha e negəu e neai təməsərfeiən, okeuvi-pəri ilah nokɨn. 14 Əpəh ilah. Ilah kautit nətəmimi, mətəu nəhmtɨlah təpɨs. Nəmə iətəmimi, iətəm nəhmtɨn təpɨs tit iətəmimi kəti iətəm nəhmtɨn təpɨs, kəni ilau pəti okiauvɨg=pən e nɨmɨl.”*

15 Kəni Pitə təməni=pən kəm in məmə “Əni-to nɨpətɨ nəghatiən əuhlin u kəm tɨmah.”

16 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “?Itəmah rəhak mɨn nətəmimi, mətəu itəmah mɨn nəsotəhrun əhanəhiən? 17 ?Nəkotəhrun uə kəpə məmə, nati nak iətəm tatuvən e nohlɨ iətəmimi meiuaiu e nərfɨn, kəni miet mɨn e nɨpətɨ iətəmimi? 18 Mətəu natimnati mɨn iətəm kautohiet e nohlɨ iətəmimi, ilah kautsɨpən e nɨki iətəmimi. Kəni natimnati mɨn tərah əpəha e nɨki iətəmimi kautol iətəmimi u tətamɨkmɨk e nəhmtɨ Uhgɨn. 19 Tol lanəha mətəu-inu, natimnati iətəm kautsɨpən e nɨki iətəmimi kotol lanu lan: nətəlɨgiən tərah mɨn; nohamuiən iətəmimi; nakləhiən e pətan; nɨpətan mɨne nəman mɨne, kautit oneuən ilah mɨn; nakləhiən; nəghati eiuəiən e nətəmimi; nəni rahiən nərgɨ iətəmimi. 20 Inu natimnati iətəm tol iətəmimi tətamɨkmɨk e nəhmtɨ Uhgɨn. Mətəu nəmə iətəmi kəti təseikuasiən e nəhlmɨn kəni mauən, inu təsoliən in tamɨkmɨk e nəhmtɨ Uhgɨn.”

Nəhatətəiən
rəha pətan Ianihluə

(Mak 7:24-30)

21 Kəni Iesu təmiet ikɨn əha, kəni muvən ikɨn iətəm taun keiu əha, Taea mɨne Saedon kətuəməhli ikɨn. 22 Kəni pətan kəti əha ikɨn, Ianihluə pətan Kenan, təmuva ohni mətasək əfəməh məmə, “Iərmənɨg, Mipɨ Tefɨt, asiru lak. Narmɨn tərah kəti təskasɨk tətatɨg e nətɨk pətan mətərəkɨn in.”

23 Mətəu Iesu təsəni=pən agɨniən nəghatiən kəti kəm in. Kəni rəhan nətəmimi kəməhuva mautəkeikei ohni, motəni məmə, “Ahli=pən in isəu, mətəu-inu tətasək əfəməh matuərisɨg e tah.”

24 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Kəmahli=pa əmə iəu o sipsip mɨn rəha nəuanɨləuɨs rəha Isrel nətəm kəmotəluei.”* 25 Mətəu pətan əha təmuva mɨsin nəulɨn aupən e Iesu mətəni məmə, “Iərmənɨg, asiru lak.” 26 Kəni Iesu təməni=pən məmə, “Təsəhruahruiən məmə iəkos nauəniən nɨg kəlkələh mɨn, kəni məraki=pən kəm kuri mɨn.”* 27 Kəni pətan u təməni=pən məmə, “Əuəh, Iərmənɨg. Mətəu kuri mɨn kautun nɨpɨspɨsɨ nauəniən iətəm tətəmei e tepɨl rəha narmənɨg mɨn rəhalah.” 28 Kəni Iesu təməni=pən məmə, “Ei, pətan. !Rəham nəhatətəiən in iahgin! Nati nak iətəm nəkolkeikei, otuva mol nɨpəhriəniən.” Kəni rəueiu agɨn, nətɨn pətan təuvɨr mɨn.

Iesu təmol vivi nɨmɨsiən tepət

29 Kəni Iesu təmiet ikɨn əha maliuək e nɨkalɨ nəhu Lek Kaləli. Kəni məri muvən əpəha ilɨs e nɨtəuət kəti kəni mətəharəg. 30 Nɨmənin nətəmimi kəməhuva ohni, mautos nətəmi mɨn u nətəm nəhlkɨlah təməpaiu-əpaiu, mɨne nətəmi mɨn u nəhmtɨlah təpɨs, mɨne nətəmi mɨn u nɨpətɨlah nəuvetɨn təmɨmɨs, mɨne nətəmi mɨn u kotəruru nəghatiən, mɨne nɨmɨsiən pɨsɨn pɨsɨn mɨn. Kəni motəlɨn=pən ilah iuəkɨr o Iesu, kəni tol vivi ilah. 31 Kəni nɨmənin nətəmimi narmɨlah təmiuvɨg nian kəmotafu nətəmimi kotəruru nəghatiən kəmotəghati, mɨne nətəm nɨpətɨlah nəuvetɨn təmɨmɨs kotəuvɨr, mɨne nətəm nəhlkɨlah təməpaiu-əpaiu kotaliuək, mɨne nətəm nəhmtɨlah təpɨs koteruh nati. Kəni mautəni-vivi Uhgɨn rəha Isrel.*

Iesu təmaugɨn
nətəmimi fo-tausɨn

(Mak 8:1-10)

32 Kəni Iesu təmauɨn e rəhan mɨn nətəmimi kəhuva ohni, təməni=pən kəm lah məmə, “Nɨkik nahmə pɨk o nətəmimi mɨn u. Kitah min ilah o nian kɨsɨl əha rəueiu, kəni nati tɨkə məmə okotun. Iəsolkeikeiən məmə iəkahli=pən ilah kautəhuvən, nəumɨs tus ilah, məta nəuvein kohmɨseah e suaru.”*

33 Kəni rəhan nətəmimi kotəni=pən kəm in məmə, “?Okotos iə pɨret u ikɨnu, ikɨn təpiə-məpiə ikɨn iətəm təhmen məmə okotaugɨn nɨmənin nətəmimi lan?”

34 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “?Pɨret ko kuvəh u nautos?”

Kəni kotəni=pən məmə, “Iautos pɨret səpɨn mɨne nəmu əkəku nəuan nəuvein əmə.”

35 Kəni Iesu təməni=pən kəm nɨmənin nətəmimi məmə okotəharəg e nɨftəni. 36 Kəni təmos pɨret ilah səpɨn, mɨne nəmu əlkələh, kəni məfaki məni tagkiu kəm Uhgɨn ohni, kəni məhapu ilah, məfən kəm rəhan mɨn nətəmimi, kəni kotəfən kəm nətəmimi. 37 Kəni ilah rəfin kəmotun nərfɨlah tasisi. Kəni nətəmimi rəha Iesu kəmotaipei=pən nɨpɨspɨsɨ nauəniən iətəm kəmotun motəpəh e kətɨm asoli ilah səpɨn, kəmotəri vivi. 38 Nətəmimi nətəm kəmotun, nəman ilah fo-tausɨn, mətəu kəsafiniən nɨpətan mɨne kəlkələh mɨn. 39 Kəni Iesu tahli=pən nɨmənin nətəmimi kautəhuvən, kəni in təmuvən e bot muvən ikɨn Makatən.

16

Farəsi mɨn mɨne Satusi mɨn kəutətapuəh o nəmtətiən kəti.

(Mak 8:11-13; Luk 12:54-56)

1 Kəni Farəsi mɨn mɨne Satusi mɨn kəməhuva o Iesu, kəni kəmotəghati əuhlin kəm in məmə otol kəm lah nəmtətiən kəti rəha negəu e neai, inu nati apɨspɨs asoli iətəm otəgətun məmə Uhgɨn təmahli=pa in.* 2 Kəni təməni=pən kəm lah məmə, “Nian tɨnəhnaiuv, nəkotəni məmə, ‘olauɨg tərauiə, mətəu-inu nəpuə tətərəuvarəuv.’ 3 Kəni ləplapɨn nəkotəni məmə, ‘Nuhuən otəfuv, mətəu-inu nəpuə tɨnərəuvarəuv mɨtəlau.’* Nəkotəhrun nəniən məmə nɨpətɨ nəmtətiən mɨn e nɨmalɨ nəpuə iətəm tatiet, mətəu nəkotəruru nəniən nɨpətɨ nəmtətiən iətəm nəuteruh əha rəueiu, inəha nati agɨn mɨn iətəm kəutəhuva e nəmiəgəhiən rəhatəmah rəueiu.

4 “Itəmah nətəmimi rəueiu mɨne, nəkotərah, itəmah nətəm Isrel nəmotəpəh rəhatəmah nəhatətəiən e Uhgɨn, təhmen e pətan kəti tətəpəh rəhan iərman mətɨtəu=pən suah pɨsɨn. Kəni rəueiu nəkotolkeikei məmə iəkol nəmtətiən kəti iətəm otəgətun məmə iəmsɨpən e Uhgɨn. Mətəu Uhgɨn otəfɨnə əmə nəmtətiən kətiəh əmə, kəni inəha nəmtətiən rəha iəni Jonə.”† Kəni in təməpəh ilah matuvən.

Is rəha Farəsi mɨn
mɨne Satusi mɨn

(Mak 8:14-21)

5 Nian Iesu mɨne rəhan mɨn nətəmimi kəmautəhuvən e nəve nəhu=pən e nəhu Lek Kaləli, rəhan nətəmimi kəmotalu məmə okotos pɨret nəuvein. Kəni nian kɨnəhuvən e nəve nəhu=pən, 6 kəni təməni=pən kəm rəhan nətəmimi məmə, “Onəutətəu itəmah o is rəha Farəsi mɨn mɨne Satusi mɨn.”*

7 Kəni nəruruiən tɨnos ilah, kəni kəmotəni=pən kəm lah mɨn məmə, “Tətəghati lanəha mətəu-inu kəmotalu e nəmkiən pɨret nəuvein.”

8 Mətəu Iesu tɨnəhrun rəhalah nətəlɨgiən, kəni təməni=pən kəm lah məmə. “Ei, rəhatəmah nəhatətəiən təkəku agɨn. ?Təhro nəutəni=pən kəm təmah mɨn məmə pɨret tɨkə o təmah? Mətəu təhro nəutətəlɨg pɨk məmə pɨret tɨkə? 9 ?Nəsotəhrun əhanəhiən, uə kəpə? ?Nɨnotalu e pɨret faif u iətəm iəmaugɨn nətəmimi faif-tausɨn lan, kəni uərisɨg, nauəniən tepət əha ikɨn kəməpəh, kəni nəməhuveipei=pən nɨpɨspɨsɨ nauəniən e kətɨm asoli tepət?* 10 ?Kəni nɨnotalu e pɨret səpɨn u iətəm iəmaugɨn nətəmimi fo-tausɨn? Kəni kəpəh nɨpɨspɨsɨ nauəniən tepət əha ikɨn, kəni nəmotaipei=pən e kətɨm asoli tepət.* 11 ?Təhro itəmah nəsotəhruniən məmə iəu iəsəghatiən e pɨret? Autətəu itəmah o is rəha Farəsi mɨn mɨne Satusi mɨn.” 12 Təməni lan əha, kəni e nian əha, ilah kəmotəhrun məmə in təsəghatiən e is rəha noliən pɨret məmə okautətəu ilah ohni, mətəu okotətəu ilah o nəghatiən mɨn iətəm Farəsi mɨn mɨne Satusi mɨn kautəgətun nətəmimi lan.

Pitə təməni məmə
Iesu in Krɨsto

(Mak 8:27-30; Luk 9:18-21)

13 Nian Iesu təmuva ikɨn Sisəriə Fɨlɨpai, məni=pən kəm rəhan mɨn nətəmimi məmə, “?Nətəmimi kautəni iəu məmə iəu pəh, Nətɨ Iətəmimi?”

14 Kəni kotəni=pən məmə, “Nəuvein kautəni məmə ik Jon Bəptais, nəuvein kautəni məmə ik iəni Elaijə, kəni nəuvein kautəni məmə ik iəni Jerɨmaiə, uə iəni kəti aupən ikɨn.”*

15 Kəni təməni=pən kəm lah məmə, “?Mətəu təhro e təmah? ?Nəkotəni məmə pəh u iəu?”

16 Kəni Saimon Pitə təməni=pən məmə, “Ik Krɨsto iətəm Uhgɨn təməni məmə otahli=pa. Ik Nətɨ Uhgɨn iətəm tətatɨg mətəmiəgəh.”*

17 Kəni Iesu təməni=pən məmə, “Uhgɨn təməfɨnə rəhan nəuvɨriən kəm ik, Saimon nətɨ Jonə, mətəu-inu səniəmə iətəmimi əmə təmol pətɨgəm nati u kəm ik, mətəu rəhak Tatə əpəha e negəu e neai iətəm təmol əpu nati u kəm ik.* 18 Kəni iəkəni=pɨnə kəm ik Pitə, u nɨpətɨn təni məmə kəpiel. Kəni iəkuvləkɨn rəhak niməfaki e kəpiel u, kəni ko nəsanəniən rəha nɨmɨsiən otəsapirəkɨsiən.* 19 Iəkəfɨnə kəm ik nepətiən iətəm tatsɨpən o Uhgɨn əpəha e negəu e neai. Kəni əpəha e negəu e neai, Uhgɨn tɨnegəhan rəkɨs e nəuiam iətəm onəkəni e nəhue nɨftəni. Nian onəkahtɨpəsɨg e nati kəti, uə nəkegəhan e nati kəti, kəni otol.” 20 Kəni məni=pən əskasɨk kəm rəhan nətəmimi məmə okəsotəni-pəniən kəm iətəmi kəti məmə in Krɨsto iətəm Uhgɨn təməni məmə otahli=pa.

Iesu təməni pətɨgəm
rəhan nɨmɨsiən

(Mak 8:31–9:1; Luk 9:22-27)

21 E nian əha, Iesu təmətuəuin mətəni pətɨgəm kəm rəhan nətəmimi məmə in otəkeikei muvən Jerusɨləm, kəni pris asoli mɨn, mɨne nəgətun mɨn rəha Lou, mɨne nətəmi asoli mɨn rəfin rəha nətəm Isrel okotol in tətəu nahməiən e nərahiən tepət, kəni okotohamu in. Kəni uərisɨg e nian kɨsɨl lan, in otəmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən.

22 Kəni Pitə tos pɨsɨn Iesu, kəni mətuəuin mətəniəhu mətəni məmə, “Iərmənɨg, Uhgɨn otəkeikei mahtɨpəsɨg e nati əha. !Nati əha ko təsuvaiən mol nɨpəhriəniən lan!”

23 Kəni Iesu təlali məni=pən kəm Pitə məmə, “!Setən! !Uvən isəu ohniəu! Ik nətəhtul-pəsɨg lak. Rəham nətəlɨgiən səniəmə nətəlɨgiən rəha Uhgɨn, mətəu in nətəlɨgiən rəha nətəmimi əmə.”

24 Kəni Iesu təməni=pən kəm rəhan nətəmimi məmə, “Iətəmimi iətəm tolkeikei məmə otuərisɨg lak, otəkeikei malu aru lan, kəni mələs rəhan nɨgi kəməluau mɨtəu=pa iəu.* 25 Tol lanəha mətəu-inu, iətəmimi iətəm tatol pɨk uək əmə məmə rəhan nəmiəgəhiən e nəhue nɨftəni u in otəuvɨr, otəmkarəpən e nəmiəgəhiən pəhriən. Mətəu iətəmimi iətəm otɨmɨs o nərgək, in otos nəmiəgəhiən itulɨn.* 26 ?Nəmə iətəmimi kəti tatos rəfin natimnati e nəhue nɨftəni, mətəu təsosiən nəmiəgəhiən itulɨn, in təmol win e nati təuvɨr, uə kəpə? Kəpə. Ko iətəmi əha təsəfəniən nati kəti rəha nəhue nɨftəni kəm Uhgɨn məmə Uhgɨn otəfən nəmiəgəhiən itulɨn kəm in.* 27 Tol lanəha mətəu-inu, iəu Nətɨ Iətəmimi iəpanuva itɨmah nagelo mɨn e nəsanəniən mɨne nepətiən əhagəhag asoli rəha Tatə rəhak, kəni iəkəfən nətəouiən kəm nətəmimi rəfin e uək əhruahru iətəm kəmotol.* 28 Iətəni=pɨnə nɨpəhriəniən məmə nətəmimi nəuvein kautəhtul u ikɨnu nətəm kəsohmɨsiən motəmiəgəh əmə moteruh Nətɨ Iətəmimi u in kig, nian tətuva e narmənɨgiən rəhan.”

17

Nɨpətɨ Iesu təmuva mol pɨsɨn

(Mak 9:2-13; Luk 9:28-36)

1 Nian sikɨs tɨnuva mɨnuvən rəkɨs, Iesu tit Pitə, mɨne Jemɨs, mɨne Jon u pia Jemɨs, mit ilahal məhuvən əpəha ilɨs e nɨtəuət əfəməh, ilah pɨsɨn əmə. 2 Kəni ikɨn əha, nɨpətɨ Iesu təməuhlin muva mol pɨsɨn. Rəhn-kapə təmasiə məhagəhag təhmen e mɨtɨgar, kəni rəhan napən tɨnuva məruən məhagəhag.* 3 Rəueiu agɨn, Mosɨs mɨne Elaijə kəmiaietɨgəm=pa məhləghati ilahal Iesu.

4 Kəni Pitə təməni=pən kəm Iesu məmə, “!Iərmənɨg! Təuvɨr məmə itɨmahal u iəmluva u ikɨnu. Nəmə nəkolkeikei, iəkol nɨmauvluvl kəti u ikɨnu, rəham kəti, rəha Mosɨs kəti, kəni rəha Elaijə kəti.”

5 Nian Pitə təmətəghati əhanəh, nəpuə əhagəhag kəti təmuva məuveg ilah, kəni kəmotətəu nəuia iətəmi kəti təmiet e nəpuə mətəni məmə, “Inu nətɨk iətəm iəkolkeikei pɨk. Nɨkik tagiən pɨk ohni. !Nəklətəlɨg lan!”*

6 Nian suah milahal əha kəmhlətəu nəghatiən əha, mɨhləmei=pən mɨhlɨtənɨm=pən rəhn-kapə lahal e nɨftəni məhləgɨn pɨk. 7 Mətəu Iesu təmuva mek ilahal mətəni məmə, “Ləhtul. Sləgɨniən.” 8 Nian kəmhləsal-pəri, məsleruh mɨniən iətəmi kəti, mətəu Iesu pɨsɨn əmə.

9 Nian kəmoteiuaiu=pa e nɨtəuət, Iesu təni kəm lahal məmə, “Nəsləniən kəm iətəmimi kəti nati nak iətəm nəmhleruh mətəuarus=pən Nətɨ Iətəmimi otəmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən.”

10 Kəni kɨhləni=pən məmə, “?Mətəu təhro nəgətun mɨn rəha Lou kəutəni məmə Elaijə otəkeikei maupən muva mɨn?”**

11 Kəni Iesu təməni=pən məmə, “Nɨpəhriəniən məmə Elaijə otəkeikei maupən muva məmə otol vivi mɨn natimnati rəfin.* 12 Mətəu iəkəni=pɨnə kəm təmahal məmə, Elaijə tɨnuva rəkɨs, mətəu nətəmimi kəsotəhruniən in, kəni motol tərah lan. E noliən əhmen mɨn əmə, Nətɨ Iətəmimi otətəu nahməiən e nəhlmɨlah.”* 13 Kəni rəhan nətəmimi kɨnotəhrun məmə tətəghati e Jon Bəptais kəm lah nian tətəghati e iəni Elaijə.*

Iesu təməhgi pətɨgəm
narmɨn tərah e suakəku kəti

(Mak 9:14-32; Luk 9:37-45)

14 Nian kɨnohiet=pa o nɨmənin nətəmimi, suah kəti tuva mɨsin nəulɨn aupən e Iesu, 15 kəni məni məmə, “Iərmənɨg, asiru e nətɨk. Tətauɨt, kəni mətətəu pɨk nahməiən lan. Nian tepət tətəmei=pən e nɨgəm, mətəmei=pən e nəhu. 16 Iəmələs muvən o rəham mɨn nətəmimi, mətəu kotəruru nol viviən.”

17 Kəni Iesu təməni=pən məmə, “!Ei! Itəmah nətəmi rəueiu nəsotəhatətəiən, kəni nɨnəhuvən isəu o suaru rəha Uhgɨn. !?Kərmə oiəkatɨg kitah min itəmah mətəuarus=pən nian nak nəmanotəhatətə lak!? !?Kəni kərmə onəhgɨn iəpanəmeig e təmah!? !Otit suakəku ko məhuva kəm iəu!” 18 Kəni Iesu təməghati əskasɨk kəm narmɨn tərah, kəni tiet e suakəku, kəni rəueiu agɨn suakəku təməuvɨr.

19 Kəni rəhan nətəmimi kəməhuva motəhtul pɨsɨn ilah Iesu, kəni motətapuəh ohni məmə, “?Təhro itɨmah iəkotəruru nəhgi pətɨgəmiən narmɨn tərah?”*

20 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Mətəu-inu rəhatəmah nəhatətəiən təkəku əmə, təsəhmeniən. Mətəu iətəni pəhriən kəm təmah məmə, nəmə rəhatəmah nəhatətəiən əha ikɨn, nati əpnapɨn təhmen e nɨkɨtɨ mastət u təkəku agɨn, kəni nəkotəhrun nəni-pəniən kəm nɨtəuət u məmə, ‘Iet u e nɨmeim, muvən ikɨn əha,’ kəni nɨtəuət otiet, kəni nati kəti tɨkə iətəm itəmah nəkotəruru noliən.”†*

22 Nian kəməhuva kətiəh əpəha Kaləli, Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Iəu Nətɨ Iətəmimi, suah kəti otegəhan=pən lak e nəhlmɨ tɨkɨmɨr mɨn.* 23 Nətəmimi okotohamu iəu, kəni uərisɨg e nian kɨsɨl, Uhgɨn otosmiəgəh mɨn iəu e nɨmɨsiən.” Kəni rəhan mɨn nətəmimi kəmotətəu tərah pɨk agɨn o nəghatiən əha.

Takɨs rəha Nimə Rəha Uhgɨn

24 Nian Iesu mɨne rəhan nətəmimi kəməhuva Kapeniəm, nətəmimi rəha nosiən məni rəha takɨs rəha Nimə Rəha Uhgɨn, kəməhuva o Pitə motəni məmə, “?Təhro? ?Rəham iəgətun tatətəou takɨs u, uə kəpə?”*

25 Kəni Pitə təməni=pən məmə, “Əuəh, tatətəou.”

Nian Pitə təmuvən e nɨpəgnəua nimə, kəni Iesu təmaupən məghati mətəni kəm in məmə “?Saimon, nɨkim təhti məmə nak? ?Kig mɨn rəha nəhue nɨftəni kautos takɨs o pəh, kautos o rəhalah mɨn nətəmimi, uə nətəmimi pɨsɨn mɨn?”

26 Pitə təməni=pən məmə, “Kautos o nətəmimi pɨsɨn mɨn.”

Kəni Iesu təməni=pən məmə, “Kəni tol lanəha, nətəmimi rəha kig kəsotətəouiən.‡ 27 Mətəu kitah kəsotolkeikeiən məmə kotol ilah kotətəu tərah o tah. Kəni tol lanəha, təuvɨr məmə ik onəkuvən əpəha ləuahtəni e lek, məraki rəham nɨpien o niuviən nəmu. Nəmu iətəm nəkaupən miuvi, məhapu nɨpəgnəuan, kəni meruh məni silfə kəti təhmen o nətəouiən takɨs. Mos muvən məfən kəm lah o nətəouiən rəhalau takɨs.”

18

Iətəmi asoli
e Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn

(Mak 9:33-37; Luk 9:46-48)

1 E nian əha, nətəmimi rəha Iesu kəməhuva ohni motətapuəh ohni məmə, “?Pəh u in iətəmi asoli e Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn?”*

2 Kəni Iesu tauɨn e suakəku kəti tuva məhtul e nəlugɨn e lah, 3 kəni məni məmə, “Pəhriən iətəni kəm təmah məmə nəmə nəsotəuhliniən itəmah məhuva motəhmen e kəlkələh mɨn, ko nəsəhuvəniən motatɨg ahgəl Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn.* 4 Tol lanəha, pəh u otosiahu in təhmen e suakəku u, in iətəmi asoli e Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn.

5 “Nəmə iətəmi kəti in ləhtəni təhmen e suakəku u, kəni iətəmimi kəti nɨkin tagiən o nosiən iətəmimi u muvən e nɨpəgnəuan nimə rəhan, kəni nəmə tatol e nərgək, kəni in təhmen məmə tatos iəu mɨn e nɨkin agiən.*

6 “Rəhak iətəmimi u tətəhatətə lak təhmen e suakəku əha. Kəni nəmə iətəmimi kəti tatiuvi=pən suakəku kəti əha məmə tatol təfagə tərah, kəni iətəmimi əha, Uhgɨn otol nalpɨniən asoli kəm in. Kəni nalpɨniən əha otəskasɨk tapirəkɨs nəmə kətu=pən kəpiel kəti e nentəui, kəni kəraki=pən lan əpəha ləuantəhi lokamnɨm təmnɨm.*

7 “Kəsi, nahməiən asoli otuva o nətəmimi rəha nəhue nɨftəni, nətəm kautəfən-əfən kəm nətəmimi məmə okotol təfagə tərah. Nəfən-əfəniən mɨn əha okotəkeikei məhuva. Mətəu kəsi, nahməiən asoli otuva o iətəmimi u iətəm in suaru rəha nərahiən əha. 8 Nəmə nəhlməm uə nəhlkəm tol ik natol təfagə, kəni nəkətei rəkɨs məraki lan. Mətəu-inu təuvɨr pɨk məmə nian nəkuvən e negəu e neai, nəhlkəm kəti uə nəhlməm kəti tɨkə, tapirəkɨs agɨn məmə ik nətaskəlɨm nəhlməm pəti mil mɨne nəhlkəm pəti mil əha ikɨn, kəni kəraki=pən lam e nɨgəm iətəm tatuəu naunun tɨkə.* 9 Nəmə nəhmtəm tol ik natol təfagə, kəni ɨsul rəkɨs məraki lan. Mətəu-inu təuvɨr pɨk məmə nian nəkuvən e negəu e neai, nəhmtəm kəti tɨkə, tapirəkɨs agɨn inu məmə ik nətaskəlɨm nəhmtəm pəti mil, kəni kəraki=pən lam e nɨgəm asoli iətəm tatuəu naunun tɨkə.”**

Nəghatiən əuhlin e sipsip iətəm təməluei

(Luk 15:3-7)

10 Kəni Iesu təməni=pən məmə, “Nəkotəkeikei motəhrun vivi məmə nəsotehauiən nətəmimi rəhak mɨn nətəm kotəhmen e kəlkələh mɨn, mətəu-inu iətəni kəm təmah məmə nagelo mɨn nətəm kauteh ilah, nian rəfin ilah kautəhtul e nəhmtɨ rəhak Tatə u tətatɨg əpəha e negəu e neai məmə okotəni pətɨgəm ilah kəm in.†*

12 “?Nɨkitəmah təhti məmə nak? ?Nəmə iətəmimi kəti rəhan sipsip uan-hanrɨt, kəni kətiəh təluei mətan, kəni iətəmi əha otol nak? In otəpəh nainti-nain əpəha nɨtəuət, kəni muvən məsal e inu iətəm təməluei. 13 Kəni nəmə təmeruh, iətəni pəhriən kəm təmah məmə, nɨkin otagiən o sipsip u kətiəh əmə, tapirəkɨs mɨn ilah u nainti-nain u kəməsotəlueiən. 14 E noliən əhmen mɨn əmə, rəhatəmah Tatə əpəha e negəu e neai, in təsolkeikeiən məmə nətɨn kəti otuvən məluei.”

Piam iətəm tatol nərahiən kəm ik

(Luk 17:3)

15 Kəni Iesu təməni məmə, “Nəmə piam kəti tol noliən tərah kəti kəm ik, uvən meruh itəlau pɨsɨn əmə, kəni nəkəni=pən nati nak iətəm təmol təsəhruahruiən. Nəmə tətətəlɨg lam, rəham nəghatiən otol in tɨtəlɨg=pa mɨn muəuvɨr o təlau mɨn.* 16 Mətəu nəmə təsətəlɨgiən lam, os iətəmimi kətiəh uə keiu mɨhluvən mɨn mɨhleruh məmə nəghatiən mɨn rəfin onəkotəni, okotəhrun məmə ilah rəfin nɨpəhriəniən əmə.* 17 Mətəu nəmə təsətəlɨg mɨniən e təmah, nəkəni=pən kəm niməfaki kəni pəh iətəmi kəti rəha niməfaki otəghati kəm in. Mətəu nəmə təsətəlɨgiən e niməfaki, kəni niməfaki otol in məmə Ianihluə uə iətəmimi rəha nosiən məni rəha takɨs.

18 “Iətəni pəhriən kəm təmah məmə, əpəha e negəu e neai, Uhgɨn tɨnegəhan rəkɨs məmə nəuiatəmah iətəm nəkotəni e nəhue nɨftəni. Nian nəkautahtɨpəsɨg e nati kəti uə nəkautegəhan e nati kəti, kəni otol məmə inu mɨne.*

19 “Kəni iətəni pəhriən mɨn kəm təmah məmə, nəmə itəlau keiu nəkuəni əskasɨk nəghatiən kəti o nati kəti kəni muətapuəh ohni e nəfakiən kəm Uhgɨn, kəni rəhak Tatə əpəha e negəu e neai otol nati nak iətəm nəkotətapuəh ohni.* 20 Tol lanəha mətəu-inu, ikɨn pəhruvən iətəmimi keiu uə kɨsɨl kɨhluva kətiəh e nərgək, iəu əha ikɨn e nəlugɨn.”

Nəghatiən əuhlin
e iətəmimi iətəm təsaluiən e kauɨn rəha iətəmi kəti.

21 Kəni Pitə təmuva o Iesu kəni mətapuəh ohni məmə, “Iərmənɨg. ?Nəmə piak kəti tatol tərah kəm iəu, kəni oiəkalu məsalpɨniən e noliən tərah rəhan mau kuvəh? ?Mau səpɨn?”

22 Kəni Iesu təməni=pən məmə, “Iəkəni=pɨnə kəm ik məmə, səniəmə mau səpɨn əmə, mətəu mau səpɨnte-səpɨn.”‡*

23 “Nəkəkeikei mol lanəha mətəu-inu Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn təhmen e nəghatiən əuhlin u. Kig kəti tolkeikei məmə oteruh-to kauɨn mɨn iətəm rəhan nətəmimi kəmotol kəm in məmə ilah okotətəou. 24 Nian tɨnətuəuin uək əha, kotələs rəhan kəti ioluək məhuva ohni iətəm təmol rəhan kauɨn iahgin agɨn, təhmen e fifti-tausɨn-miliən vatu (50,000,000,000 vatu). 25 Mətəu suah kəha tɨnəruru nətəouiən, kəni tol lanəha, kig təməni məmə okotol səlɨm lan, mɨne rəhan pətan, mɨne rəhan mɨn kəlkələh mɨn, mɨne rəhan natimnati mɨn rəfin məmə otətəou rəhan kauɨn.§

26 “Kəni rəhan ioluək təmeiuaiu mɨsin nəulɨn aupən lan. Kəni mətəkeikei ohni mətəni=pən kəm in məmə, ‘Pale. ?Nəkəhrun nəfaiən nian əkuəkɨr nəuvetɨn kəm iəu məmə iəkətəou rəfin rəhak kauɨn?’ 27 Kəni rəhan iətəmi asoli təmasəkəhruin in, kəni məpəh rəfin rəhan kauɨn məmə otəsətəouiən nian kəti mɨne, kəni megəhan lan məmə tuvən.

28 “Mətəu nian ioluək u təmuvən, kəni meruh iətəmimi kəti u təmol kauɨn kəm in, təhmen e uan-hanrɨt tausɨn vatu (100,000 vatu). Ilau pəti ioluək mil katuol uək kətiəh əmə rəha iətəmi asoli u. Kəni ioluək iətəm iətəmi asoli təmalu e rəhan kauɨn, in təmaskəlɨm iətəmimi u kəti kəmatuol pəti uək, kəni mətəmkəhtuv nentəui, mətəni məmə, ‘!Ətəou=pa rəham kauɨn iətəm nəmol kəm iəu!’

29 “Kəni ioluək əha iətəm təmol kauɨn kəm in, teiuaiu mɨsin nəulɨn mətəkeikei ohni mətəni məmə, ‘Pale. ?Nəkəhrun nəfaiən nian əkuəkɨr nəuvetɨn kəm iəu məmə iəkətəou rəhak kauɨn?’

30 “Mətəu in təni məmə, kəpə. Kəni təmuvən məni məmə okələs suah u kan kləfən e kaləpus mətəuarus otətəou rəfin rəhan kauɨn iətəm təmol. 31 Mətəu noluək mɨn nəuvein mɨn kəmoteruh nati əha, nɨkilah təmahmə pɨk ohni, kəni məhuvən motəni=pən kəm iətəmi asoli natimnati rəfin iətəm kəmoteruh.

32 “Kəni iətəmi asoli təmauɨn e ioluək əha tuva təni=pən kəm in məmə, ‘Ik ioluək tərah agɨn. Iəməpəh rəfin rəham kauɨn mətəu-inu nəmatəkeikei ohniəu. 33 ?Təhro nəsasəkəhruiniən iətəmi u natuol pəti uək itəlau min, təhmen=pən əmə e iətəm iəmol kəm ik?’ 34 ?Kəni niəməha təmol iətəmi asoli, kəni təni məmə okələs kan kləfən e kaləpus məmə iətəm tətəhtul o kaləpus otaskəlɨm in mətəuarus=pən otətəou rəfin rəhan kauɨn iətəm təmol.”*

35 Kəni nian Iesu təmol naunun e nəghatiən əuhlin, təməni=pən kəm lah məmə, “Kəni e suaru kətiəh əmə, rəhak Tatə əpəha e negəu e neai, otol kəm təmah rəfin, nəmə nəutalpɨn məsotalu pəhriəniən e nərahiən iətəm piatəmah mɨn kautol kəm təmah.”*

19

Iərman mɨne pətan
kətuəpəh ilau mɨn

(Mak 10:1-12; Luk 16:18)

1 Nian Iesu təmol naunun e nəniən natimnati mɨn u, kəni miet Kaləli muvən e nɨtəni Jutiə e nɨtəni=pən e nɨkalɨ nəhu Jotən. 2 Kəni nɨmənin nətəmimi kəmautəhuərisɨg lan məhuvən əha ikɨn əha, kəni təmol vivi ilah e nɨmɨsiən mɨn.

3 Kəni Farəsi mɨn nəuvein kəmotol nəniən ekəu-ekəu məmə otiuvi=pən Iesu e nəghatiən kəti iətəm təsəhruahruiən. Kəməhuva o Iesu motəni məmə, “?Lou tətəni məmə iərman təhrun nəpəhiən rəhan pətan mol difos lan o nati əpnapɨn əmə kəti uə kəpə?”

4 Kəni təmol aulɨs ilah məni=pən məmə, “?Nəmotafin uə kəpə məmə, e nətuəuiniən nian muva mətəuarus=pa u rəueiu, Uhgɨn u iətəm təmol nətəmimi rəfin, təmol iərman mɨne pətan?* 5 Kəni Uhgɨn u inu, u təməni məmə, ‘O nati əha in əha, iərman otəpəh rəhan tatə mɨne mamə, kəni mətuatɨg ilau rəhan pətan. Kəni ilau okiəuva nɨpətɨlau kətiəh.’* 6 Kəni rəueiu, ilau səniəmə keiu, mətəu kətiəh əmə. Uhgɨn tɨnɨlpɨn ilau kɨniəuva mɨnuol kətiəh, kəni o nati əha, pəh iətəmimi əpnapɨn əmə kəti ko təsətahtuviən rəhalau natɨgiən.”

7 Kəni Farəsi mɨn kotəni=pən məmə, “?Mətəu təhro Mosɨs təməni məmə iətəmimi təhrun nəfəniən nauəuə kəti kəm rəhan pətan o nəpəhiən mol difos lan, kəni mahli=pən tatuvən?”*

8 Kəni Iesu təməni=pən məmə, “Mosɨs təmegəhan e təmah nətəm Isrel məmə onəkotəpəh rəhatəmah nɨpətan mɨn motol difos e lah mətəu-inu rəhn-kapə təmah təskasɨk pɨk. Mətəu aupən, e nətuəuiniən nian muva mətəuarus=pa u rəueiu təməsoliən lanu. 9 Mətəu iətəni kəm təmah məmə, nəmə suah kəti tatol tifos mətəpəh rəhan pətan mətəu pətan u təsapɨliən ilau suah pɨsɨn kəti, kəni suah u in mit pətan pɨsɨn, təhmen əmə məmə in tatol təfagə mətakləh e pətan əha.”*

10 Kəni nətəmimi rəha Iesu kotəni məmə, “Nəmə natɨgiən rəha iərman mɨne pətan təskasɨk pɨk lanu, təuvɨr məmə iərman mɨne pətan okəsuoliən marɨt.”

11 Kəni Iesu təməni=pən məmə, “Səniəmə nətəmimi rəfin okotəhrun nosiən nəghatiən u, mətəu nətəmimi əmə mɨn konu nətəm kəməfən nəghatiən u kəm lah, məmə rəhalah əmə. 12 Tol lanəha mətəu-inu, nətəmimi nəuvein okəsotoliən marɨt o nati pɨsɨn pɨsɨn mɨn. Kəti ko təsoliən marɨt mətəu-inu nɨpətɨn nəuvetɨn tərah nian təmair. Kəti ko təsoliən marɨt mətəu-inu nətəmimi kəmotərəkɨn nɨpətɨn nəuvetɨn. Kəni kəti tətəni aru məmə in otəsoliən marɨt məmə otol uək rəha Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn. Iətəmimi iətəm təhrun nosiən nəghatiən u, in təkeikei mos.”

Iesu təməfaki o kəlkələh mɨn

(Mak 10:13-16; Luk 18:15-17)

13 Kəni nətəmimi kəmotos kəlkələh mɨn məhuva o Iesu məmə otələhu=pən nəhlmɨn e lah, kəni məfaki o lah. Mətəu nətəmimi rəha Iesu kəmotəniəhu ilah. 14 Mətəu Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Pəh kəlkələh mɨn kəhuva ohniəu, sotəniəhuiən ilah, mətəu-inu Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn in rəha nətəmimi mɨn u kotol lanu.”* 15 Kəni təmələhu=pən nəhlmɨn e lah məfaki o lah, kəni miet ikɨn əha.

Iətəm aluə iətəm
rəhan nautə tepət

(Mak 10:17-31; Luk 18:18-30)

16 Kəni suah kəti təmuva o Iesu məni=pən məmə, “Iəgətun. ?Iəu oiəkəkeikei mol uək nak iətəm in təuvɨr məmə iəkos nəmiəgəhiən itulɨn?”

17 Kəni Iesu təməni=pən məmə, “?Təhro nətətapuəh ohniəu o nati nak iətəm təuvɨr? Iətəmi kətiəh əmə iətəm in təuvɨr. Nəmə nəkolkeikei məmə nəkos nəmiəgəhiən itulɨn, ɨtəu=pən nəghatiən mɨn rəha Lou.”*

18 Kəni suah u təməni=pən məmə, “?Lou mɨn pəhruvən?”

Kəni Iesu təməni=pən məmə, “Sohamuiən iətəmimi, kəni məsakləhiən e pətan, kəni məsakləhiən, kəni məseiuəiən e kot,* 19 kəni mɨsiai rəham tatə mɨne mamə, kəni molkeikei ik kəti təhmen əmə məmə nəkolkeikei aru ik.”*

20 Kəni iətəm aluə u təməni=pən məmə, “Natimnati rəfin ko iatol. ?Nati nak mɨn əha ikɨn iətəm iəsoliən?”

21 Kəni Iesu təməni=pən məmə, “Nəmə nəkolkeikei məmə rəham noliən otəhruahru agɨn, uvən mol nətəmimi kotos nəhmtɨ rəham nautə, kəni məfən məni lan kəm nanrah mɨn. Kəni ik onəkos nəuvɨriən tepət əpəha e negəu e neai. Kəni muva, muərisɨg lak, mol məmə rəhak iətəmimi.”

22 Nian iətəm aluə təmətəu nəghatiən əha, kəni təmagɨm matuvən. Nɨkin təpəou mətəu-inu rəhan nautə tepət.

23 Kəni Iesu təməni=pən kəm rəhan mɨn nətəmimi məmə, “Iətəni pəhriən məmə, tiəkɨs o iətəmimi iətəm rəhan nautə tepət məmə otuvən matɨg ahgəl Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn. 24 Kəni iətəni mɨn kəm təmah məmə, tiəkɨs məmə kaməl* otuvən=pən e nɨpəg nitɨl, mətəu tiəkɨs pɨk məmə iətəmimi rəhan nautə tepət otuvən matɨg ahgəl Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn.”

25 Nian nətəmimi rəha Iesu kəmotətəu nəghatiən əha, narmɨlah təmiuvɨg pɨk, mətəu nɨkilah təhti məmə ilah u nətəm rəhalah nautə tepət, konu Uhgɨn tolkeikei pɨk agɨn ilah, mətəu in tətasiru e lah. Kəni motəni=pən məmə, “?Kəni pəh təhrun nosiən nəmiəgəhiən itulɨn?”

26 Kəni Iesu təməsal=pən əhruahru meruh ilah kəni məni məmə, “Nati u, ko iətəmimi təsoliən. Mətəu Uhgɨn, in təhrun noliən natimnati rəfin.”*

27 Kəni Pitə təməni=pən məmə, “Iəmotəpəh natimnati rəfin məmə iəkotohtəu=pɨnə ik. ?Nati nak u, o nian kəti in rəhatəmah?”

28 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Iətəni pəhriən kəm təmah məmə, e nian iətəm natimnati rəfin okotəuhlin məhuva motiuvi, kəni Nətɨ Iətəmimi otəharəg e rəhan jeə rəha kig iətəm in təhagəhag məuvɨr agɨn, kəni itəmah ko nətəm nəmotohtəu=pa iəu, onəkotəharəg mɨn e jeə rəha kig ilah tueləf, kəni məutakil məutarmənɨg e nəuanɨləuɨs mɨn ilah tueləf rəha Isrel.* 29 Kəni nətəmimi rəfin u nətəm kəmotəpəh rəhalah nimə mɨn, uə pialah mɨn, uə nəuvɨnɨlah mɨn, uə rəhalah tatə uə məmə, uə nenətɨlah mɨn, uə rəhalah nɨpətan mɨn o nərgək, Uhgɨn otəfən natimnati mɨn əha tepət pɨk agɨn kəm lah, kəni məfən nəmiəgəhiən itulɨn kəm lah. 30 Mətəu nətəmimi tepət nətəm kautəhtul aupən e nəhue nɨftəni rəueiu, okəhuva motəhtul uərisɨg e nəmiəgəhiən iətəm otuva. Kəni nətəmimi tepət kautəhtul uərisɨg e nəhue nɨftəni rəueiu, okəhuva motəhtul aupən e nəmiəgəhiən iətəm otuva.”*

20

Nəghatiən əuhlin
e noluək mɨn
əpəha e nasumiən

1 “Tol lanəha mətəu-inu Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn təhmen e nəghatiən əuhlin u. Iətəmi asoli kəti rəha nasumiən təmiet ləplapɨn agɨn məmə otəsal e nətəmimi məmə okəhuva motol uək e rəhan nasumiən. 2 Kəni in təməni məmə otətəou ilah kətiəh kətiəh uan tənariəs* e nian kətiəh, kəni mahli=pən ilah kəhuvən e rəhan nasumiən.

3 “Iuəkɨr o nain klok ləplapɨn, təmiet muvən e makɨt meruh nətəmimi nəuvein kəutəhtul məsotoliən nati kəti. 4 Kəni təməni=pən kəm lah məmə, ‘Itəmah mɨn, əhuvən motol uək əpəha e rəhak nasumiən, kəni iəkətəou itəmah e məni iətəm təhruahru.’ 5 Kəni kəməhuvən.

“Kəni iuəkɨr o tinə, təmiet muvən mol nati kətiəh əmə, kəni mol mɨn e tri klok ləhnaiuv. 6 Kəni iuəkɨr e faif klok ləhnaiuv, təmiet muvən meruh nətəmimi nəuvein mɨn kautəhtul əpnapɨn əmə. Kəni təməni=pən kəm lah məmə, ‘?Təhro nəutəhtul u ikɨnu nian apiəpiə kəti, məsotoliən nati kəti?’ 7 Kəni kotəni=pən məmə, ‘Mətəu-inu iətəmi kəti təsəsaliən e tɨmah məmə iəkotol uək rəhan.’ Kəni təməni=pən kəm lah məmə, ‘Itəmah mɨn əhuvən motol uək e rəhak nasumiən.’ Kəni ilah kəməhuvən.

8 “Nian tɨnəhnaiuv, iətəmi asoli rəha nasumiən təməni=pən kəm rəhan iətəmimi iətəm tətəsal o noluək mɨn məmə, ‘Auɨn e noluək mɨn kəhuva, nəkəfən rəhalah məni. Nəkətuəuin mətəou nətəmimi nətəm kəməhuva uərisɨg muvən mətəuarus nətəmimi kəmotaupən motol uək.’*

9 “Kəni noluək mɨn nətəm kəməhuva motol uək e faif klok, kəməhuva kəni təmətəou ilah uan tənariəs kətiəh kətiəh. 10 Tol lanəha, nətəmimi mɨn u nətəm kəmotaupən motol uək, nɨkilah təhti məmə okotos məni tapirəkɨs nətəmi mɨn u kəmotol uək uərisɨg. Mətəu ilah kətiəh kətiəh kəmotos mɨn əmə uan tənariəs. 11 Nian kəmotos məni, kəni nɨkilah tɨnərah mɨnəutəni nɨkalɨ iətəmi asoli rəha nasumiən, kəni motəni=pən kəm in məmə, 12 ‘Nətəmimi mɨn u nətəm kəmotol uək uərisɨg, kəmotol uək əmə e auə kətiəh əmə, mətəu ik nəmətəou itɨmah təhmen-əhmen əmə. Mətəu itɨmah iəmotol uək asoli e nərauiə əskasɨk e nian apiəpiə.’

13 “Mətəu iətəmi asoli təməni=pən kəm lah məmə, ‘Iəu kəti. Iəsakləhiən kəm ik. ?Nəməni məmə nəkol uək o uan tənariəs, uə kəpə? 14 Os rəham məni matuvən. Iəkolkeikei məmə iəkətəou iətəmimi u iətəm təmol uək uərisɨg təhmen əmə lam. 15 Rəhak u məni. ?Iəkəhrun noliən lanəha nati nak iətəm iəkolkeikei, uə kəpə? ?Nətəməki lak mətəu-inu iatol təuvɨr?’ ”

16 Kəni nian Iesu təmol naunun e nəghatiən əuhlin, təməni=pən kəm lah məmə, “Tol lanəha, iətəmi tatuərisɨg otaupən, kəni iətəmi tətaupən otuərisɨg.”*

Iesu təməni pətɨgəm
rəhan nɨmɨsiən

(Mak 10:32-34; Luk 18:31-34)

17 Kəni nian Iesu təmatuvən Jerusɨləm, təmos rəhan nətəmimi tueləf motəhtul pɨsɨn, kəni təməni=pən kəm lah məmə, 18 “Kautəhuvən əpəha ilɨs Jerusɨləm, kəni iəu Nətɨ Iətəmimi, okegəhan=pən lak kəm pris asoli mɨn mɨne nəgətun mɨn rəha Lou. Kəni okotiuvi pətɨgəm iəu məmə iəkɨmɨs,* 19 kəni motəfən iəu kəm Nanihluə mɨn məmə okotəuvsan lak, kəni motalis motoh, kəni motətu-pəri iəu e nɨgi kəməluau məmə iəkɨmɨs. Kəni uərisɨg e nian kɨsɨl, kəni Uhgɨn otosmiəgəh mɨn iəu e nɨmɨsiən.”

Nətapuəhiən rəha mamə kəti o Iesu

(Mak 10:35-45)

20 Kəni pətan rəha Səpəti, tos nətɨlau mil muva mɨsin=pən nəulɨn o Iesu, mətətapuəh e nati kəti ohni. (Ilau iətəmimi mil rəha Iesu.) 21 Kəni Iesu təməni=pən məmə, “?Nəkolkeikei nak?”

Kəni pətan təməni=pən məmə, “Pəh nəkegəhan lan məmə nətɨk mil u, ilau pəti kəti otəharəg e nɨkalɨm maru, kəni kəti təharəg e nɨkalɨm məuɨl, ikɨn ima nəsanəniən mɨne nɨsiaiən, nian onəkarmənɨg lan.”*

22 Kəni Iesu təməni=pən kəm lau məmə, “Nəkuəruru nati iətəm nətuətapuəh ohniəu. ?Təhro? ?Itəlau, nɨkitəlau təhti məmə nəkuəhrun məmə ko nəkuos nahməiən u oiəkos məmə oiəkətəu tərah?”† Kəni kuəni=pən kəm Iesu məmə, “Əuəh, iəkuəhrun.”*

23 Kəni Iesu təməni=pən kəm lau məmə, “Pəhriən, onəkuəmnɨm=pən e rəhak kap rəha nətəuiən nahməiən. Mətəu o nəharəgiən e nɨkalɨk maru mɨne məuɨl, səniəmə rəhak məmə iəkəni. Ikɨn mil əha, ilau rəha nətəmimi mɨn u iətəm Uhgɨn təmol əpenə-penə o lah.”

24 Nian nətəmimi ten mɨn rəha Iesu kəmotətəu nəghatiən əha, kəni niəməha təmol pɨk ilah o suah mil ilau pian mətəu ilah mɨn kotolkeikei məmə kəhuva motepət. 25 Mətəu Iesu təmauɨn e lah kəhuva kətiəh, kəni məni=pən kəm lah məmə, “Nəkotəhrun rəkɨs noliən rəha nətəmi asoli rəha Nanihluə mɨn. Ilah kautol təskasɨk pɨk kəm rəhalah mɨn nətəmimi. Kəni rəhalah kəpmən mɨn kautol ilah kəutəməhli ləhtəni e narmənɨgiən rəhalah.* 26 Mətəu itəmah, ko nəsotoliən lanəha. Mətəu nəmə itəmah kəti tolkeikei məmə otuva in iətəmi asoli kəti rəhatəmah, in otəkeikei muva məhmen e ioluək kəti rəhatəmah,* 27 kəni nəmə itəmah kəti tolkeikei məmə otəhtul aupən e təmah, in otəkeikei muva slef rəhatəmah. 28 Noliən əha təhmen əmə lak, Nətɨ Iətəmimi. Iəməsuvaiən məmə nətəmimi okotol uək rəhak, mətəu iəmuva məmə iəkol uək rəhalah, kəni iəkəfən rəhak nəmiəgəhiən məmə iəkɨtɨs ilah e rəhalah noliən tərah mɨn.”*

Iəmnəu mil kəmueruh nati

(Mak 10:46-52; Luk 18:35-43)

29 Nian Iesu mɨne rəhan mɨn nətəmimi kəmohiet e taun Jeriko, nɨmənin nətəmimi kəmohtəu=pən. 30 Kəni iəmnəu mil keiu kətuəharəg e nɨkalɨ suaru, kəni nian kəmuətəu məmə Iesu tətaliuək e suaru mətuva, kəni kəmuagət əfəməh muəni məmə, “!Iərmənɨg, Mipɨ Kig Tefɨt, asəkəhruin itɨmlau!”

31 Kəni mətəu, nɨmənin nətəmimi kautəniəhu ilau, motəni=pən məmə kəsuagət pɨkiən, mətəu ilau kuagət pɨk agɨn mɨn məmə, “!Iərmənɨg, Mipɨ Tefɨt, asəkəhruin masiru itɨmlau!”

32 Kəni Iesu təhtul mauɨn e lau, məni=pən məmə, “?Nəkuolkeikei məmə iəkol nak kəm təlau?”

33 Kəni kuəni=pən məmə, “Iərmənɨg, iəkuolkeikei məmə iəkueruh nati.”

34 Kəni Iesu təmasəkəhruin ilau, kəni mek nəhmtɨlau. Kəni rəueiu agɨn, kɨnatueruh nati, kəni matuɨtəu=pən Iesu.

21

Iesu təmuvən əpəha Jerusɨləm mol əpu məmə
in Kig

(Mak 11:1-11; Luk 19:28-40; Jon 12:12-19)

1 Nian kɨnəhuva iuəkɨr o Jerusɨləm, mɨnəhuva Petfas e Nɨtəuət Rəha Nɨgi U Olif, kəni Iesu təmahlirəkɨs rəhan mil iətəmimi keiu, 2 kəni məni=pən kəm lau məmə, “Ian əpəha e lahuənu aupən e tah, kəni ikɨn əha nəkueruh uəhai əmə togki kəti kəmohrain ilau nətɨn. Kəni nəkiatɨs ilau muasɨg miəuva kəm iəu. 3 Nəmə iətəmi kəti təni nati kəti kəm təlau, nəkuəni=pən kəm in məmə Iərmənɨg tolkeikei ilau, kəni otəpanahli=pa uəhai əmə ilau.”

4 Nati u təmuva məmə otol nəghatiən nak iətəm iəni təməni otuva mol nɨpəhriəniən. Iəni təməni məmə,

5 “Otəni=pən kəm nətəmimi əha Jerusɨləm* məmə,

‘Oteruh-to, rəhatəmah kig tətuva o təmah,

rəhan nətəlɨgiən in ləhtəni,

kəni mətasuə e togki,

mɨne togki u in nətɨn əmə.’ ”*

6 Kəni iətəmimi mil rəha Iesu kəmian muol nati nak iətəm Iesu təməni məmə okuol. 7 Kəmuasɨg togki mɨne nətɨn, kəni muələhu-pəri rəhalau kot mɨn e togki mil, kəni Iesu təməharəg-pəri lan. 8 Nɨmənin nətəmimi tepət kautepin rəhalah mɨn kot əpəha e suaru, kəni nəuvein kotətei nɨmalɨ nɨgi mɨn, kəni motepin ilah e suaru e nɨsiaiən. 9 Kəni nɨmənin nətəmimi nətəm kəutaupən e Iesu, mɨne nɨmənin nətəmimi nətəm kautəhuərisɨg e Iesu, kəutagət əfəməh mautəni məmə,

“!Hosanə† o Mipɨ Tefɨt!

!Iərmənɨg Uhgɨn tətatɨg ilau iətəmimi u iətəm tətuva e nərgɨn!*

!Hosanə o Uhgɨn əpəha ilɨs e negəu e neai!”

10 Nian Iesu təmiet=pən Jerusɨləm, nətəmimi rəfin əha ikɨn nɨkilah təmauɨt, kəni mautəni nəghatiən tepət məutətapuəh məmə, “?Pəh u?”

11 Kəni nɨmənin nətəmimi kotəni məmə, “Inu iəni Iesu, rəha Nasərɨt, əpəha e nɨtəni Kaləli.”

Iesu əpəha
e Nimə Rəha Uhgɨn

(Mak 11:15-19; Luk 19:45-48; Jon 2:13-22)

12 Kəni Iesu təmuvən əpəha imə e Nimə Rəha Uhgɨn, kəni məhgi pətɨgəm nətəmimi nətəm kautol səlɨm mɨne mautos nəhmtɨn natimnati əha ikɨn məmə okotol sakrifais lan. Kəni mahuvihin tepɨl mɨn iətəm kətəuhlin məni ikɨn, kəni mahuvihin jeə mɨn rəha nətəmimi mɨn u kautol səlɨm e iəuein mɨn.‡ 13 Kəni məni=pən kəm lah məmə, “Kəmətei e Nauəuə Rəha Uhgɨn məmə, ‘Rəhak nimə, okauɨn lan məmə nimə rəha nəfakiən kəm Uhgɨn,’* mətəu itəmah nəmotol məmə in ‘nimə rəha iakləh mɨn.’ ”*

14 Kəni nətəmimi nətəm nəhmtɨlah tərah mɨne nətəmimi nəhlkɨlah təməpaiu-əpaiu kəməhuva ohni əpəha e Nimə Rəha Uhgɨn, kəni tol vivi ilah. 15 Kəni pris asoli mɨn mɨne nəgətun mɨn rəha Lou kəmoteruh nati təuvɨr mɨn iətəm in təmol, kəni moteruh mɨn kəlkələh mɨn kəutagət əfəməh əpəha e Nimə Rəha Uhgɨn, mautəni məmə, “!Hosanə o Mipɨ Tefɨt!”

Mətəu nətəmi asoli əha, niəməha təmol ilah. 16 Kəni kotəni=pən kəm Iesu məmə, “?Nətətəu nati nak kəlkələh mɨn kəutəni, uə kəpə?”

Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Əuəh. Nəmotafin, uə kəpə, nəghatiən iətəmi kəti təməni kəm Uhgɨn iətəm tətəni lanu lan məmə,

‘E nohlɨ kəlkələh agɨn mɨn mɨne nəpəou mɨn agɨn,

nəmol məmə ilah okotəni-vivi ik’.”*

17 Kəni təməpəh ilah miet Jerusɨləm muvən e taun Petəni, mapɨli ikɨn.

Nɨgi kəti fik təmaukei-aukei

(Mak 11:12-14,20-26)

18 Ləplapɨn agɨn, Iesu təmɨtəlɨg=pən mɨn Jerusɨləm, kəni nəumɨs tɨnus. 19 Kəni təmafu nɨgi u fik e nɨkalɨ suaru, kəni təmuvən ohni mətəu təsehiən nəuan kəti, mafu əmə nɨmalɨn. Kəni təni=pən kəm nɨgi u məmə, “!Ko nəsəuə mɨniən!” Kəni rəueiu agɨn, nɨgi təmaukei-aukei.

20 Nian rəhan nətəmimi kəmoteruh nati əha, kəni narmɨlah təmiuvɨg, kəni motəni=pən kəm Iesu məmə, “?Təhro nɨgi əha fik təmaukei-aukei uəhai əmə lanəha?”§

21 Mətəu Iesu təməni=pən məmə, “Iətəni=pɨnə nɨpəhriəniən məmə nəmə nautos nəhatətəiən, kəni rəhatəmah nətəlɨgiən təsoliən keiu, nəkotəhrun noliən nati nak iətəm iəmol e nɨgi u fik. Mətəu səniəmə in əmə əha, nəkotəhrun nəni-pəniən kəm nɨtəuət əha məmə ‘Uvən miuvɨg mamnɨm əpəha ləuantəhi,’ kəni otol nəuiatəmah.* 22 Nəmə nəkotəhatətə, kəni onəkotos nati nak iətəm nəutətapuəh lan e nəfakiən.”*

Nətapuəhiən o nepətiən
rəha Iesu

(Mak 11:27-33; Luk 20:1-8)

23 Iesu təmuvən e Nimə Rəha Uhgɨn, kəni nian təmətəgətun, pris asoli mɨn mɨne nətəmi asoli rəha nətəm Isrel, kəhuva ohni motəni=pən məmə, “?Natol natimnati mɨn u e nepətiən rəha pəh? ?Kəni pəh təməfɨnə nepətiən ko?”

24 Kəni Iesu təməni=pən məmə, “Iəkətapuəh=pɨnə mɨn e nəghatiən kəti kəm təmah. Nəmə nəkotəfa nəghatiən kəti, kəni iəkəni=pɨnə kəm təmah məmə nepətiən nak iətəm iatol natimnati mɨn u lan. 25 ?Nepətiən rəha Jon təmsɨpən iə o noliən bəptais? ?Təmsɨpən e negəu e neai, uə rəha nətəmimi əmə?”

Kəni kəmotəni=pən kəm lah mɨn məmə, “Nəmə kotəni məmə, ‘Nepətiən rəha Jon təmsɨpən e negəu e neai,’ kəni otəni məmə, ‘?Mətəu təhro nəsotəniən nɨpəhriəniən lan?’ 26 Mətəu nəmə kotəni məmə, ‘Rəha nətəmimi əmə,’ kitah kəutəgɨn e nɨmənin nətəmimi ikɨnu rəueiu mətəu-inu nɨkilah təhti məmə Jon in iəni kəti rəha Uhgɨn.”*

27 Tol lanəha, kəmotəni=pən kəm Iesu məmə, “Itɨmah iəkotəruru.”

Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Kəni iəu mɨn, ko iəsəniən kəm təmah məmə e nepətiən nak iatol natimnati mɨn u lan.”

Nəghatiən əuhlin
e suah mil keiu.

28 Kəni Iesu təməni=pən məmə, “?Təhro? ?Nɨkitəmah tətəhti məmə nak? Suah kəti, nətɨn iərman keiu. Kəni təmuvən məni=pən kəm iətəm iahgin lan məmə, ‘Nətɨk, uvən mol uək rəueiu əpəha e nasumiən.’ 29 Mətəu nətɨn təməni=pən məmə, ‘Iəkəpəh.’ Kəni matɨg məuhlin mɨn rəhan nətəlɨgiən, kəni muvən e nasumiən.

30 “Kəni tatə təmuvən o nətɨn iətəm təkəku, məni=pən mɨn kəm in nati kətiəh əmə. Kəni nətɨn təməni=pən məmə, ‘Əuəh, tatə, iəkuvən,’ mətəu təməpəh=pən e nasumiən.

31 “?Otəni-to məmə suakəku mil u in pəhruvən, təmol nəuia rəhan tatə?”

Kəni kəmotəni=pən məmə, “Suakəku iətəm iahgin lan.”

Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Əuəh, in əhruahru. Kəni iətəni=pɨnə nɨpəhriəniən məmə, nətəmi kautos məni rəha takɨs, mɨne nɨpətan rəha suaru kautəhuvən e Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn aupən e təmah, 32 mətəu-inu Jon təmuva o təmah məmə otəgətun suaru rəha noliən əhruahru, kəni mətəu itəmah nəsotəniən nɨpəhriəniən lan. Nətɨ suah u iətəm təkəku tətəgətun=pən itəmah. Mətəu nətəm kautos məni rəha takɨs, mɨne nɨpətan rəha suaru kəmotəni nɨpəhriəniən lan. Nətɨ suah iətəm tepət lan tətəgətun=pən ilah. Kəni nəmoteruh pau nati əha, mətəu nəməsotəuhliniən itəmah e rəhatəmah noliən tərah mɨn, kəni məsotəniən nɨpəhriəniən lan.”**

Nəghatiən əuhlin e nətəmimi tərah nətəm kəutasum
e nasumiən

(Mak 12:1-12; Luk 20:9-19)

33  Kəni Iesu tətəkeikei mətəni məmə, “Otətəlɨg-to e nəghatiən əuhlin kəti mɨn. Iətəmi asoli kəti rəha nasumiən, təmol nasumiən kəti e nɨləuɨs kəti kətəni məmə krep, u katol wain lan. Kəni mol kəlkəl e kəpiel muvən mɨtəlau lan. Kəni mol ikɨn kəti o noliən nɨmei nevɨg-evɨgiən e nəua krep məmə nəhu krep otaiu kəni mol wain lan. Kəni mol nimə kəti iətəm in ilɨs məmə iətəmi otəri lan mətəsal vivi o nasumiən o nati miəgəh mɨn mɨne nətəmimi.†

“Kəni təmegəhan=pən e nasumiən kəm nətəmimi məmə okotasum lan, kəni məuəri nəua krep, nəuvein rəhan, nəuvein rəhalah. Kəni miet muvən e naliuəkiən ikɨn pɨsɨn pɨsɨn kəti.*

34 “Nian krep tɨnɨmarəg, kəni tahli=pən rəhan ioluək mɨn məmə okəhuvən e nasumiən rəha krep, motətapuəh o nətəmimi nətəm kautol uək e nasumiən məmə okotəfən rəhan krep nəuvetɨn kəm lah.

35 “Mətəu nətəm kautol uək e nasumiən kəmotaskəlɨm rəhan ioluək mɨn, kəni motoh kəti, motohamu kəti, motəhti e kəpiel iətəm tatol kɨsɨl lan. 36 Kəni tahli=pən mɨn ioluək mɨn nəuvein kəhuvən o lah, ilah tepət tapirəkɨs in mɨn aupən. Kəni nətəmimi nətəm kautol uək e nasumiən kotol tərah e lah e noliən əhmen mɨn əmə məmə kəmotol e in mɨn aupən. 37 Naunun agɨn, tahli=pən nətɨn iərman tuvən o lah, kəni məni məmə, ‘Ilah okotəkeikei motɨsiai nətɨk.’

38 “Mətəu nian nətəmimi mɨn kautol uək e nasumiən kəmotafu nətɨn, kəni kotəni=pən kəm lah mɨn məmə, ‘Inu nətɨ iətəmi asoli iətəm otarmənɨg e nasumiən nian rəhan tatə otɨmɨs. Pəh kəhuvən motohamu mɨn, kəni motos nasumiən məmə rəhatəmah motarmənɨg lan.’* 39 Kəni kəmotaskəlɨm motatu pətɨgəm lan e nasumiən, kəni motohamu.”*

40 Kəni nian Iesu təmol naunun e nəghatiən əuhlin, kəni məni məmə, “?Tol lanu lan, nian iətəmi asoli rəha nasumiən otuva, kəni otol nak e nətəmimi nətəm təmegəhan=pən e nasumiən kəm lah?”

41 Kəni kəmotəni=pən məmə, “Otərəkɨn agɨn nətəm kotərah mɨn əha, mohamu ilah. Kəni uərisɨg, təpanegəhan e rəhan nasumiən əha tuvən e nəhlmɨ nətəmimi pɨsɨn nəuvein, kəni e nian əhruahru iətəm krep tatɨmarəg, ilah okotəfən nəuvetɨn rəhan.”

42 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “?Nəmotafin e Nauəuə Rəha Uhgɨn u, uə kəpə? Tətəni məmə,

‘Pos u iətəm nətəmimi rəha nuvləkɨniən nimə kəsotolkeikeiən motəpəh,

in tɨnuva pos iətəm tol nəhgɨn o noliən nimə.‡

Iərmənɨg təmol nati u,

kəni in nati təuvɨr agɨn e nəhmtɨtah.’*

43 Tol lan əha, iətəni kəm təmah məmə Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn okos rəkɨs o təmah, kəni kəfən kəm nətəmimi mɨn u nətəm okotol nəuialah. 44 Nəmə iətəmi kəti otaiu mələs pɨkɨn pos u, nɨkɨlkɨlin tɨtəgɨt əgɨt. Uə nəmə pos u otəmei məməhli-ərain in, otauvtəuvtə mərah agɨn.”§

45 Nian pris asoli mɨn mɨne Farəsi mɨn kəmotətəu nəghatiən əuhlin iətəm Iesu təməni, kəni kəmotəhrun məmə tətəghati e lah. 46 Kəni kɨnəutəsal e suaru kəti məmə okotaskəlɨm Iesu motləfən e kaləpus, mətəu kautəgɨn e nɨmənin nətəmimi, mətəu-inu nətəmimi kəutəni məmə in iəni kəti.

22

Nəghatiən əuhlin
e nauəniən asoli rəha marɨt

1 Kəni Iesu təməni mɨn nəghatiən əuhlin kəti mɨn məmə, 2 “Nəghatiən əuhlin u tətəgətun=pən Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn. Kig kəti iətəm təmol əpenə-penə e nauəniən asoli o marɨt rəha nətɨn. 3 Kəni mahli=pən rəhan noluək mɨn məmə okəhuvən o nətəmimi mɨn u nətəm təmahli=pən rəkɨs nəghatiən o lah məmə okəhuva o nauəniən rəha marɨt. Mətəu kotəni məmə ko kəsəhuvaiən.

4 “Kəni tahli=pən rəhan noluək nəuvein mɨn, məni=pən kəm lah məmə, ‘Əhuvən motəni=pən kəm nətəmimi mɨn u nətəm iəmahli=pən rəkɨs nəghatiən o lah məmə, inol əpenə-penə rəkɨs e rəhak nauəniən. Rəhak kau mɨn mɨne nətɨ kau mɨn u kotasisi vivi, iəmoh rəkɨs ilah, kəni natimnati rəfin tɨnəhmen. Əhuva e nauəniən rəha marɨt.’

5 “Mətəu kəsotətəlɨgiən e noluək mɨn, kəni motaiu atiti, kəti tatuvən e rəhan nasumiən, kəti tatuvən e rəhan bɨsnɨs. 6 Kəni nəuvein kotaskəlɨm noluək mɨn rəhan, motol tərah e lah, kəni motohamu ilah.* 7 Kəni kig, niəməha təmol pɨk. Kəni tahli=pən rəhan soldiə mɨn kəhuvən, kəni motohamu nətəmimi mɨn u nətəm kəmotohamu rəhan noluək mɨn, kəni motasiəpən e rəhalah taun asoli.

8 “Kəni məni=pən kəm rəhan noluək mɨn məmə, ‘Kɨnol əpenə-penə rəkɨs e nauəniən rəha marɨt, mətəu nətəmimi mɨn u iəmahli=pən rəkɨs nəghatiən o lah, noliən rəhalah təsəhmeniən məmə okəhuva. 9 Tol lanəha, əhuvən əpəha e suaru asoli mɨn kəni motəni=pən kəm nətəmimi əpnapɨn rəfin nətəm nəkoteruh məmə okəhuva e nauəniən rəha marɨt.’ 10 Kəni noluək mɨn kəməhuvən əpəha e suaru asoli mɨn, kəmotuhapumɨn nətəmimi rəfin u kəmoteruh ilah, nətəmimi nətəm kotəuvɨr mɨne nətəmimi mɨn u nətəm kotərah, kəni ikɨn kətauən ikɨn təməriauəh e nətəmimi.

11 “Mətəu nian kig təmuva meruh nətəmimi, təmeruh mɨn iətəmimi kəti əha ikɨn iətəm təsuvəniən e napən rəha marɨt. 12 Kəni kig təməni=pən məmə, ‘?Iəu kəti, nəməhro? ?Nəmuva imə mətəu nəməsuvəniən e napən rəha marɨt?’ Kəni suah u tɨnəruru nuhalpɨniən nəghatiən rəhan. *

13 “Kəni kig təməni=pən kəm rəhan mɨn nətəmimi məmə, ‘Otəlis-ərain nəhlmɨn mɨne nəhlkɨn, kəni motəraki pətɨgəm əpəha e napinəpuiən ikɨn kətasək ikɨn, kəni katɨgət-ərain nəhluvtəmi ikɨn.’ ”*

14 Kəni Iesu təmətəkeikei mətəni məmə, “Tol lanəha mətəu-inu nətəmimi tepət, kətahli=pən nəghatiən o lah, mətəu nəuan nəuvein əmə nətəm katɨtəpɨn ilah.”

Takɨs rəha Kig Sisə

(Mak 12:13-17; Luk 20:20-26)

15 Kəni Farəsi mɨn kəmohiet məhuvən motol nəghatiən ekəu-ekəu mɨn məmə otiuvi=pən Iesu o nəniən nəghatiən kəti iətəm təsəhruahruiən.* 16 Kəni kotahli=pən rəhalah nətəmimi kəhuvən o Iesu ilah nətəmimi rəha pati rəha Herot. Kəni motəni=pən məmə, “Iəgətun. Iəkotəhrun məmə ik iətəmi əhruahru, kəni mətəgətun pəhriən suaru əhruahru rəha Uhgɨn. Nəsoliən məmə nətəlɨgiən rəha nətəmimi okotiuvi rəkɨs rəham nətəlɨgiən, mətəu-inu natol təhmen-əhmen əmə kəm nətəmimi rəfin, nəmə in iətəmi asoli uə iətəmi əpnapɨn əmə. 17 Kəni əni-to kəm tɨmah rəham nətəlɨgiən e nati u. ?Təhruahru məmə okətəou=pən takɨs kəm Kig Sisə, uə kəpə?”

18 Mətəu Iesu tɨnəhrun rəhalah nətəlɨgiən tərah mɨn, kəni təməni=pən kəm lah məmə, “!Itəmah kəuɨt kəsuə mɨn! ?Təhro nəutalkut məmə nəkotol kekəu-ekəu ohni iəu? 19 Otəgətun-to məni iətəm katətəou takɨs lan.” Kəni kotos məni † məhuva kəm in, 20 kəni təməni=pən kəm lah məmə, “?Narmɨ pəh u, kəni nərgɨ pəh u e məni u?”

21 Kəni kəmotəni=pən məmə, “Kig Sisə.”

Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Narmɨn tətəgətun məmə inu in nati kəti rəhan pəhriən. Kəni tol lanko, nak u rəha Kig Sisə, otəfən kəm Kig Sisə. Kəni nak u rəha Uhgɨn, otəfən kəm Uhgɨn.”*

22 Nian kəmotətəu nəghatiən əha, narmɨlah təmiuvɨg. Kəni kəmotəpəh Iesu motagɨm.‡

Nian Uhgɨn otosmiəgəh nətəmimi e nɨmɨsiən.

(Mak 12:18-27; Luk 20:27-40)

23 E nian əha inəha, Satusi mɨn kəməhuva o Iesu. Ilah kəutəni məmə nətəmimi okəsotəmiəgəh mɨniən e nɨmɨsiən. Kəni kotəni=pən kəm Iesu məmə,* 24 “Iəgətun. Mosɨs təməni kəm tah məmə, nəmə iərman kəti otɨmɨs, kəni məpəh rəhan pətan, kəni məsuələsiən nətɨlau kəti mɨne, kəni pian otəkeikei mit pətalɨmɨs əha, məmə okuələs nətɨlau kəti ko, kəni suakəku u otos nɨmei rəhan tatə asoli əpəha tɨnɨmɨs rəkɨs.*

25 “Kəni ikɨn əha imatɨmah ikɨn, nəman ilah səpɨn, u rəhalah tatə kətiəh. Kəni iətəm tepət e lah təmaupən mit pətan kəti, kəni məsuələsiən nətɨlau kəti, kəni mɨmɨs. Kəni pian iətəm tatol keiu lan tit pətalɨmɨs. 26 Kəni in mɨn təmɨmɨs məsələsiən nətɨn kəti, kəni iətəm tatol kɨsɨl lan mɨne ilah rəfin məhuvən mətəuarus=pən iətəm tatol səpɨn, kəmotol nati kətiəh əmə. 27 Kəni əmeiko, pətalɨmɨs tɨmɨs. 28 ?Tol lanəha, əni-to kəm tɨmah məmə, e nian iətəm Uhgɨn otosmiəgəh nətəmimi lan e nɨmɨsiən, pətan əha in rəha pəh, mətəu-inu ilah rəfin əha səpɨn kəmotol marɨt e pətan əha?”

29 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Itəmah nəmotəni arəpən rəhatəmah nəghatiən mətəu-inu nəsotəhruniən Nauəuə Rəha Uhgɨn mɨne nəsanəniən rəhan. 30 Nian Uhgɨn otosmiəgəh nətəmimi e nɨmɨsiən, kəni nətəmimi okəsotoliən marɨt, okotəhmen e nagelo mɨn əpəha e negəu e neai. 31 ?Nəmotafin uə kəpə, Nauəuə Rəha Uhgɨn iətəm tətəghati e nian Uhgɨn otosmiəgəh nətəmimi e nɨmɨsiən? Tətəni məmə, 32 ‘Iəu Uhgɨn rəha Epraham, iəu Uhgɨn rəha Aisək, kəni iəu Uhgɨn rəha Jekəp.’* In səniəmə Uhgɨn rəha nətəm kəmohmɨs, mətəu in Uhgɨn rəha nətəmimi nətəm kəutəmiəgəh, təhmen=pən mɨn e suah milahal, u nati əpnapɨn nɨpətɨlahal təmɨmɨs nuvəh rəkɨs, mətəu narmɨlahal tətatɨg əhanəh u rəueiu.”

33 Nian nɨmənin nətəmimi kəmotətəu nəghatiən əha, narmɨlah təmiuvɨg o nəgətuniən rəhan.

Lou iətəm in ilɨs pɨk

(Mak 12:28-34)

34 Nian Farəsi mɨn kəmotətəu məmə Iesu təmasisɨg e nohlɨ Satusi mɨn e rəhan nəghatiən, kəni Farəsi mɨn kəməhuva kətiəh. 35 Kəni kəti iətəm təhrun pɨk Lou, təməni=pən nəghatiən kəti kəm Iesu məmə Iesu otəni nəghatiən kəti təsəhruahruiən, məmə 36 “Iəgətun. ?Lou pəhruvən rəha Uhgɨn u in ilɨs pɨk?”

37 Kəni Iesu təməni=pən məmə, “Nəkəkeikei molkeikei Iərmənɨg Uhgɨn rəham e nɨkim rəfin rəham, mɨne nətəlɨgiən rəfin rəham, mɨne nəmiəgəhiən rəfin rəham.* 38 Inu in Lou iətəm tətaupən kəni in ilɨs pɨk. 39 Kəni Lou iətəm tatol keiu lan, in iuəkɨr təhmen əmə, məmə, ‘Nəkəkeikei molkeikei ik kəti təhmen əmə məmə nəkolkeikei aru ik.’* 40 Kəni Lou mil u keiu, ilau nəukətɨ Lou rəfin, mɨne nauəuə rəha iəni mɨn rəfin aupən.”*

Krɨsto in nətɨ pəh

(Mak 12:35-37; Luk 20:41-44)

41 Kəni e nian Farəsi mɨn kəutuhapumɨn ilah mɨn, Iesu təməni=pən məmə, 42 “?Nɨkitəmah təhti məmə nak, e Krɨsto iətəm Uhgɨn təməni məmə otahli=pa? ?In tatsɨpən e nəuanɨləuɨs rəha pəh?”

Kəni ilah kotəni=pən məmə, “In mipɨ Kig Tefɨt.”*

43 Kəni Iesu təməni=pən məmə, “Mətəu təhro e Tefɨt, iətəm tətəghati e Narmɨn Rəha Uhgɨn, tətauɨn e Krɨsto məmə ‘Iərmənɨg.’ Mətəu-inu tətəni məmə,

44 ‘Iərmənɨg Uhgɨn təməni=pən kəm rəhak Iərmənɨg məmə,

“Əharəg u e rəhak maru, ikɨn ima nəsanəniən mɨne nɨsiaiən,

mətəuarus=pən iəu iəkələs iahu rəham tɨkɨmɨr mɨn

məlɨn=pən ilah əpəha ləhtəni e nəhlkəm,

məmə nətarmənɨg e lah.” ’*

45 ?Kəni nəmə Tefɨt tətauɨn e Krɨsto məmə ‘rəhak Iərmənɨg,’ kəni otəhro məmə Krɨsto in mipɨ Tefɨt tərah?”

46 Kəni iətəmimi kəti təruru nuhalpɨniən nəghatiən rəha Iesu. Kəni e nian əha matuvən, kəmotəgɨn e nətapuəhiən e nəghatiən kəti mɨn.

23

Iesu təmagət əskasɨk
e nəgətun mɨn rəha Lou
mɨne Farəsi mɨn

(Mak 12:38-40; Luk 11:37-54; 20:45-47)

1 Kəni Iesu təməni=pən kəm nɨmənin nətəmimi, mɨne rəhan mɨn nətəmimi məmə, 2 “Nəgətun mɨn rəha Lou mɨne Farəsi mɨn kautos nepətiən məmə okotəni pətɨgəm Lou rəha Mosɨs kəm təmah. 3 Tol lanəha, nəkotəkeikei motohtəu=pən kəni motol natimnati mɨn rəfin iətəm kəutəni kəm təmah. Mətəu nəsotoliən kəmə ilah u kəutəni əmə nati, mətəu ilah kəsotoliən nati iətəm kəutəni pətɨgəm. 4 Kautəkeikei o nətəmimi məmə okotohtəu=pən lou əskasɨk mɨn iətəm kotəhmen e katipə fɨgəm, mətəu ko ilah kəsotəfəniən nəuanəhlmɨlah məmə okotasiru e lah.

5 “Natimnati rəfin iətəm ilah kautol, kautol əmə məmə nətəmimi okoteruh. Nəkotəhrun pauɨs kəti kətəni məmə failaktri iətəm nətəmimi kəmotaipei=pən nəghatiən rəha Nauəuə Rəha Uhgɨn ikɨn, konu motəlis rəhn-kapə lah mɨne nəhlmɨlah lan.* Mətəu rəha nəgətun mɨn rəha Lou mɨne Farəsi mɨn, rəhalah pauɨs in iahgin tapirəkɨs. Kəni nəkotəhrun nɨləuɨs əlkələh mɨn iətəm kəutəhkul=pən e nɨpəgnəmtɨ kot mɨn, iətəm tətəgətun məmə iətəmimi in tətəhtul əskasɨk o nɨtəu-pəniən Lou. Mətəu rəha nəgətun mɨn rəha Lou mɨne Farəsi mɨn, rəhalah nɨləuɨs təfəməh pɨk.* 6 Kəni e lafet mɨn, ilah kotolkeikei ima nɨsiaiən, kəni e nimə rəha nuhapumɨniən, ilah kotolkeikei məmə okotəharəg e jeə aupən. 7 Kəni e ikɨn katol makɨt ikɨn, ilah kotolkeikei məmə nətəmimi kotəni təuvɨr kəm lah, kəni məutauɨn e lah məmə ‘Rapai’ u nɨpətɨn təni məmə ‘iəgətun katɨsiai.’†

8 “Mətəu sotoliən məmə nətəmimi okotauɨn e təmah məmə ‘Rapai,’ mətəu-inu rəhatəmah Iəgətun katɨsiai kətiəh əmə, kəni itəmah piatəmah mɨn. 9 Kəni sotauɨniən e iətəmi kəti u e nəhue nɨftəni məmə, ‘Tatə, iətəm katɨsiai,’ mətəu-inu Tatə rəhatəmah kətiəh əmə əpəha ilɨs e negəu e neai. 10 Kəni sotoliən məmə nətəmimi okotauɨn e təmah məmə, ‘Iəgətun,’ mətəu-inu rəhatəmah Iəgətun kətiəh əmə, Krɨsto iətəm Uhgɨn təməni məmə otahli=pa. 11 Iətəmimi u in tepət e təmah, in təkeikei muva ioluək rəhatəmah.* 12 Tol lanəha mətəu-inu, iətəmimi iətəm otəfəri aru in, Uhgɨn otosiahu, kəni iətəmimi iətəm otosiahu aru in, Uhgɨn otəfəri.*

13 “!Kəsi, itəmah mɨn u nəgətun mɨn rəha Lou mɨne Farəsi mɨn, nərahiən asoli otuva o təmah! !Itəmah nəfaki eiuə mɨn! Nəutasisɨg e suaru o nətəmimi o nuvəniən matɨg ahgəl Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn. Mətəu itəmah nəsəhuvəniən, kəni nəsotegəhaniən məmə nətəmimi kəhuvən ikɨn, nati əpnapɨn ilah kotolkeikei məmə okəhuvən.‡

15 “!Kəsi, itəmah mɨn u nəgətun mɨn rəha Lou mɨne Farəsi mɨn, nərahiən asoli otuva o təmah! !Itəmah nəfaki eiuə mɨn! Nɨkitəmah tagiən əmə məmə nəkəhuvən isəu e negəu, uə e naliuəkiən əmə o nuvəniən e nɨftəni pɨsɨn pɨsɨn mɨn məmə nəkotiuvi=pa iətəmimi kətiəh əmə e nəfakiən rəhatəmah. Mətəu nian iətəmimi kəti tatos noliən mɨn əha rəhatəmah, kəni tətuva iətəmi tərah tapirəkɨs itəmah, kəni nəmotol məmə in otəkeikei mos nalpɨniən e nɨgəm asoli tapirəkɨs itəmah.

16 “!Kəsi, nərahiən asoli otuva o təmah nətəm nautit nətəmimi mətəu nəhmtɨtəmah təpɨs! Itəmah nəutəni məmə, ‘Nəmə iətəmi kəti tatos nonauvɨl e Nimə Rəha Uhgɨn məmə otol rəhan nəghatiən tətəhtul əskasɨk, nəmə təsoliən, mətəu in nati əpnapɨn əmə. Mətəu nəmə iətəmi kəti tatos nonauvɨl e aiən u kol tətoraip-oraip rəha Nimə Rəha Uhgɨn, kəni in otəkeikei mol nəuian iətəm təmos nonauvɨl ohni.’* 17 !Itəmah nətəm nəkotalməli, nəhmtɨtəmah təpɨs! ?Naku u in ilɨs, aiən u kol tətoraip-oraip, uə Nimə Rəha Uhgɨn iətəm tatol aiən u tətasim? 18 Kəni nəkotəni mɨn məmə, ‘Nəmə iətəmi kəti tatos nonauvɨl e oltə, in nati əpnapɨn əmə. Mətəu nəmə iətəmi kəti tatos nonauvɨl e sakrifais iətəm tətəharəg lan, kəni in otəkeikei mol nəuian iətəm təmos nonauvɨl ohni.’ 19 !Itəmah nətəm nəkotalməli, nəhmtɨtəmah təpɨs! ?Nak u in ilɨs, sakrifais uə oltə iətəm tatol sakrifais tətasim? 20 Tol lanəha, iətəm tatos nonauvɨl e oltə, pəhriən, tatos nonauvɨl e oltə mɨne natimnati rəfin iətəm tətəharəg lan. 21 Kəni iətəm tatos nonauvɨl e Nimə Rəha Uhgɨn, pəhriən tatos nonauvɨl e Nimə Rəha Uhgɨn mɨne Suah u tətatɨg ikɨn. 22 Kəni iətəmi tatos nonauvɨl e negəu e neai, pəhriən tatos nonauvɨl e jeə rəha kig u in rəha Uhgɨn, kəni tatos nonauvɨl e Suah u tətəharəg-pəri lan.*

23 “!Kəsi, itəmah mɨn u nəgətun mɨn rəha Lou mɨne Farəsi mɨn, nərahiən asoli otuva o təmah! !Itəmah nəfaki eiuə mɨn! Nautəfən tait rəhatəmah e natimnati rəfin muvən mətəuarus=pən e nɨmalɨ nɨgi əlkələh mɨn agɨn nəmiəvɨlah tətəpien u kətəfən e nauəniən, kətəni məmə mɨnɨt, mɨne til, mɨne kumɨn. Mətəu nəutəpəh nati asoli e Lou, inu iətəmimi tatol təhruahru kəni məhmen-əhmen əmə kəm nətəmimi, kəni mətasəkəhruin nətəmimi, kəni tatol nian rəfin nati iətəm təkeikei matol. Təuvɨr nautol lou əlkələh mɨn, mətəu nəkotəkeikei mautol lou asoli mɨn, mətəu kəpə, nəsotoliən.* 24 !Itəmah nautit nətəmimi mətəu nəhmtɨtəmah təpɨs! !Itəmah nətəmimi nəutəsal e mənman e rəhatəmah kap məmə o nəsotərgeiən, mətəu nautərgei nati miəgəh asoli u kau!

25 “!Kəsi, itəmah mɨn u nəgətun mɨn rəha Lou mɨne Farəsi mɨn, nərahiən asoli otuva o təmah! !Itəmah nəfaki eiuə mɨn! Nautol noliən mɨn nəuvein məmə nətəmimi nɨkilah otəhti məmə itəmah nəkotəhruahru kəni rəhatəmah noliən mɨn kotəuvɨr. Mətəu əpəha imə e nɨkitəmah, itəmah nəumɨs mɨn, kəni nian rəfin nautol əmə natimnati tərah mɨn iətəm tətatɨg e rəhatəmah nətəlɨgiən. Itəmah nəkotəhmen e kap mɨne pɨlet mɨn. Nəutafəl vivi ihluə e kap mɨne pɨlet, mətəu əpəha imə tamɨkmɨk məriauəh e nəpieniən rəha nəmnəmɨtiən.* 26 !Itəmah Farəsi mɨn, nəhmtɨtəmah təpɨs! Otaupən motafəl əpəha imə e kap mɨne pɨlet, kəni ihluə mɨn e kap mɨne pɨlet, in təuvɨr təsamɨkmɨkiən, u nɨpətɨn tol lanu lan. Otaupən motol nɨkitəmah təhruahru, kəni uərisɨg, rəhatəmah noliən mɨn otəhruahru mɨn.

27 “!Kəsi, itəmah mɨn u nəgətun mɨn rəha Lou mɨne Farəsi mɨn, nərahiən asoli otuva o təmah! !Itəmah nəfaki eiuə mɨn! Nəkotəhmen e suvət rəha nətəm kəmohmɨs iətəm kəmuh e pen ruən. Ihluə nətəmimi koteruh məmə təuvɨr, mətəu əpəha imə təriauəh e nɨkɨlkɨli nətəm kəmohmɨs, mɨne natimnati rəfin iətəm tamɨkmɨk.§* 28 E noliən əhmen mɨn əmə, ihluə, e noliən rəhatəmah, nətəmimi, nɨkilah tətəhti məmə itəmah nəkotəhruahru. Mətəu imə, e nɨkitəmah, nəkotəriauəh e nəghatiən nəkotəni məsotoliən, mɨne noliən tərah agɨn mɨn.*

29 “!Kəsi, itəmah mɨn u nəgətun mɨn rəha Lou mɨne Farəsi mɨn, nərahiən asoli otuva o təmah! !Itəmah nəfaki eiuə mɨn! Nəutuvləkɨn nimə e kəpiel rəha suvət rəha iəni aupən mɨne nətəm kotəhruahru, kəni mautol nahlu e kəpiel, kəni mautol malə-malə lan. 30 Kəni nəkotəni=pən məmə, ‘Nəmə itɨmah iəmotatɨg e nian mɨn rəha tɨpɨtah mɨn, ko itɨmah iəməsotasiruiən e lah motohamu iəni mɨn.’ 31 E nəghatiən əha, nautəni pətɨgəm məmə itəmah nəuanɨləuɨs əhruahru rəha tɨpɨtəmah mɨn aupən nətəm kəmotohamu iəni mɨn əha, kəni nəkotəhmen əhmen əmə e lah.* 32 Kəni təuvɨr əmə, itəmah nəkotəkeikei motol naunun e uək iətəm tɨpɨtəmah mɨn kəmotətuəuin.

33 “!Itəmah sɨneik mɨn, mɨne nətɨ sɨneik mɨn! ?Nɨkitəmah təhti məmə ko nəkotagɨm e nalpɨniən e nɨgəm asoli? !Kəpə!* 34 Tol lanəha, iəkahli=pɨnə iəni mɨn, mɨne nətəm koteinatɨg, mɨne nəgətun mɨn. Nəuvein, itəmah onəkotohamu ilah motətu-pəri ilah e nɨgi kəməluau, nəuvein onəkotalis motoh ilah əpəha e nimə rəha nuhapumɨniən rəhatəmah, kəni nəuvein nəkotəgəu rəkɨs ilah kohiet e taun kəti mohiet məhuvən e kəti. 35 Kəni tol lanəha, itəmah onəkotos nalpɨniən rəha nətəmimi nətəm kəmotohamu nətəmimi rəfin nətəm kotəhruahru, iətəm tətuəuin e Epɨl* iətəm təhruahru, muvən mətəuarus=pən Səkaraea, nətɨ Perekaea,* iətəm tɨpɨtəmah mɨn kəmotohamu e Nimə Rəha Uhgɨn nəlugɨn e oltə mɨne nimə.** 36 Iətəni pəhriən kəm təmah məmə, nalpɨniən rəfin u otuva o nətəm Isrel nətəm kəutatɨg u rəueiu.

37 “!Əui, kəsi, nətəm Jerusɨləm! Itəmah nəutohamu iəni mɨn rəha Uhgɨn, kəni nətəmimi nətəm Uhgɨn təmahli=pa kəm təmah, nəutahtɨmu ilah e kəpiel apɨn, inəha nətəmimi u rəha Uhgɨn nətəm kautos nəghatiən rəhan. Nian tepət iətigaru əfəməh e nəhlmək məmə iəkos vivi itəmah, təhmen=pən e mənɨg iətəm tatuu nenətɨn mɨn e nɨkəuvkəuvɨn, mətəu nɨkitəmah təsagiəniən, kəni məutəpəh iəu. 38 Otafu-to. Uhgɨn tɨnəpəh itəmah, rəhatəmah nimə nərahiən otələs, kəni nati tɨkə ikɨn.* 39 Kəni iəkəni kəm təmah məmə, nati əha in nɨpəhriəniən mətəu-inu onəsoteruh mɨniən iəu mətəuarus nəkotəni məmə,

‘!Iərmənɨg Uhgɨn tətatɨg ilau suah u iətəm tətuva e nərgɨn.’ ”*†

24

Nəmtətiən mɨn
rəha naunun nian

(Mak 13:1-37; Luk 21:5-36)

1 Iesu təmiet e Nimə Rəha Uhgɨn maliuək matuvən, kəni rəhan mɨn nətəmimi kəhuva motəni=pən kəm in məmə oteruh-to nimə mɨn u kəmol e kəpiel mɨn əpəha e Nimə Rəha Uhgɨn. 2 Kəni Iesu təməni=pən məmə, “Əuəh, oteruh-to nimə mɨn əha. Nɨpəhriəniən iətəni kəm təmah məmə nimə mɨn əha nətəmimi okotoharəg-rəg kəpiel mɨn e lah. Ko kəpiel kəti təsəməhliən e nɨmein.”*

3 Kəni uərisɨg lan, Iesu təmaliuək ilah rəhan mɨn nətəmimi məhuvən əpəha e Nɨtəuət Rəha Nɨgi U Olif kəni mətəharəg. Kəni rəhan mɨn nətəmimi kotagɨm rəkɨs e nətəmimi məhuva pɨsɨn əmə ohni motəni=pən məmə, “?Əni-to məmə natimnati mɨn u okəhuva e nian nak, kəni nəmtətiən nak otol əpu məmə rəham nuvaiən mɨne naunun nian tɨnuva iuəkɨr?”

4 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Oteh vivi itəmah məmə iətəmimi kəti otəseiuəiən e təmah, 5 mətəu-inu nətəmimi tepət okəhuva motos nərgək motəni məmə, ‘Iəu Krɨsto iətəm Uhgɨn təməni məmə otahli=pa,’ kəni okoteiuə e nətəmimi tepət.* 6 Onəkotətəu nanusiən mɨn rəha nəluagɨniən mɨn, kəni onəkotətəu nəghatiən əpnapɨn mɨn məmə nətəmimi kəutəluagɨn. Mətəu onauteh vivi itəmah məmə nəsotəgɨniən. Natimnati mɨn əha okotəkeikei məhuva motol nɨpəhriəniən lan, mətəu naunun nian otəpanuva. 7 Negəu mɨn okotoh negəu mɨn, kəni nɨtəni mɨn okotoh nɨtəni mɨn. Nəumɨs otan, kəni nəmig otəlauəl e ikɨn mɨn tepət. 8 Natimnati mɨn əha, ilah nətuəuiniən əmə rəha nərahiən, təhmen e pətan iətəm tɨnətuəuin mətətəu nahməiən o neməkiən.

9 “E nian mɨn əha, nətəmimi okotegəhan=pən e təmah məmə okol nərahiən kəm təmah, kəni kohamu itəmah, kəni nətəmimi rəha nɨtəni mɨn rəfin okotəməki e təmah mətəu-inu o nərgək.* 10 Kəni e nian mɨn əha, nətəmimi tepət okotəpəh rəhalah nəhatətəiən, kəni okotegəhan=pən e lah mɨn e nəhlmɨ tɨkɨmɨr mɨn rəhalah, kəni motəməki e lah mɨn, 11 kəni iəni eiuə mɨn tepət okəhuva moteiuə e nətəmimi tepət.* 12 Mətəu-inu nərahiən tɨnepət, iuəkɨr nətəmimi rəfin rəhalah nolkeikeiən o Uhgɨn otɨkə, 13 mətəu iətəmimi iətəm tətəhtul əskasɨk mətəuarus naunun nian, Uhgɨn otosmiəgəh in.* 14 Kəni nanusiən təuvɨr əha rəha Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn, okəni pətɨgəm ikɨn mɨn rəfin e nəhue nɨftəni, məmə suaru əha ikɨn rəha nɨtəni mɨn rəfin o nətəlɨgiən, kəni naunun nian otuva.*

15 “Iəni u Daniəl təməghati e nati kəti kətəni məmə, ‘nati iətəm Uhgɨn təsolkeikeiən, kəni matol Nimə Rəha Uhgɨn təsasimiən’* (nian iətəmi kəti tafin nati u, pəh otətəlɨg e nɨpətɨn). Tol lanəha, nian nati tərah əha tətəhtul e Nimə Rəha Uhgɨn, 16 kəni itəmah nətəm nəutatɨg Jutiə, nəkotaiu motagɨm məhuvən motəhluaig e nɨtəuət mɨn. 17 Nəmə iətəmimi tətəmeig ihluə e rəhan nimə, ko təsuvəniən imə mos mɨn rəhan natimnati.* 18 Nəmə iətəmimi əpəha e nasumiən rəhan, ko təsɨtəlɨg-pəniən lahuənu mos rəhan kot. 19 !Kəsi! Nahməiən asoli o nɨpətan nətəm kəmotol nərfɨlah mɨne nɨpətan kəutəfən nah kəm nəpəou mɨn. E nian əha okotos pɨk nahməiən. 20 Təuvɨr nəkotəfaki məmə onəsotagɨmiən e nərahiən əha e nian rəha nətəpuiən, uə e nian rəha Sapət, 21 mətəu-inu e nian əha, nərahiən asoli otuva iətəm iətəmimi təsafuiən tol lanəha aupən mətəuarus=pa u rəueiu, kəni ko nərahiən asoli kəti mɨn tol lanəha otəsuva mɨniən nian kəti təhmen e inəha.* 22 Kəni nəmə Uhgɨn təsətei əkuəkɨriən nian rəha nərahiən əha, ko iətəmimi kəti təsəmiəgəhiən. Mətəu Uhgɨn təmətei əkuəkɨr rəkɨs nian əha o rəhan mɨn nətəmimi nətəm tɨnɨtəpɨn rəkɨs ilah.

23 “E nian əha, nəmə iətəmi kəti otəni=pɨnə kəm təmah məmə, ‘!Otafu-to, inu Krɨsto iətəm Uhgɨn təməni məmə otəpanahli=pa!’ uə ‘!In əpəha!’ sotəniən nɨpəhriəniən lan,* 24 mətəu-inu nətəmimi nəuvein okəhuva motəni məmə ilah Krɨsto, mɨne iəni eiuə mɨn okəhuva, kəni ilah okotol nəmtətiən asoli mɨn, mɨne nati apɨspɨs mɨn məmə okoteiuə e nətəmimi nətəm Uhgɨn təmɨtəpɨn rəkɨs ilah, nəmə ilah kotəhrun noliən.* 25 Nɨkitəmah otəkeikei mətəhti vivi nəghatiən mɨn u iətəm iəməni rəkɨs kəm təmah, uərisɨg natimnati mɨn u okəhuva motol nɨpəhriəniən lan.

26 “Tol lanəha, nəmə iətəmi kəti təni kəm təmah məmə, ‘In əpəha, ikɨn təpiə-məpiə ikɨn,’ səhuvəniən. Uə iətəmi kəti təni məmə, ‘In əpə imə,’ nəsotəniən nɨpəhriəniən lan,* 27 mətəu-inu nian Nətɨ Iətəmimi otɨtəlɨg=pa mɨn, otuva uəhai əmə, kəni nətəmimi rəfin okoteruh in, təhmen e noraipiən iətəm təmoraip masiə mɨsɨpesi muva məsəu-pahav rəfin əpə ilɨs e nɨmagəuagəu.* 28 Nian tiapɨn mɨn tepət kɨnotəri, kəni nəkotafu mənɨg mɨn ləuantəhi kəhuva.* E noliən əhmen mɨn əmə, nian nəkoteruh nəmtətiən mɨn əha, nəkotəhrun məmə otəsuvəhiən iəkuva mɨn.*

29 “Nian əhruahru nərahiən əha otol naunun, kəni

‘mɨtɨgar otəpɨs agɨn,

kəni məuɨg otəsasiə mɨniən,

kəni məhau mɨn okotəmei e neai,

kəni Uhgɨn otəlauəl e nəsanəniən e nati iəkɨs mɨn əpəha e neai.’*†‡

30 “E nian əha, nəmtətiən rəha Nətɨ Iətəmimi okeruh pətɨgəm əmə e neai, nətəmimi e negəu mɨn rəfin e nəhue nɨftəni okotasək e nəgɨniən. Kəni okoteruh iəu, Nətɨ Iətəmimi iəkuva e nəpuə e neai e nəsanəniən mɨne nepətiən əhagəhag asoli rəha Uhgɨn iətəm otasiə mɨtəlau lak.* 31 Kəni iəkahli=pən rəhak nagelo mɨn kohiet nian okotətəu təui otasək əfəməh, kəni ilah okəhuvən ikɨn mɨn rəfin e nəhue nɨftəni, motos rəkɨs rəhak mɨn nətəmimi nətəm Uhgɨn təmɨtəpɨn rəkɨs ilah, kəni motuhapumɨn ilah kətiəh.*

32 “Nɨkitəmah otəkeikei mətəhti nɨgi u fik.§ Nian əhruahru iətəm nəhlmɨn mɨn kɨnəutətuəuin mauteviə, kəni nɨmalɨn mɨn kɨnəutapɨlpɨl, itəmah nəkotəhrun məmə nian əha inəha iətəm nəkotasum lan rəhatəmah. 33 Kəni e noliən əhmen mɨn əmə, nian nəkoteruh nəmtətiən mɨn əha, onəkotəhrun məmə otəsuvəh agɨniən iəkuva mɨn. 34 Iatəni pəhriən kəm təmah məmə nətəmimi nətəm kəutatɨg u rəueiu, ko kəsohmɨs rəfiniən mətəuarus natimnati mɨn əha okəhuva motol nɨpəhriəniən lan.** 35 Neai mɨne nɨftəni okiakə, mətəu nəghatiən mɨn rəhak ko kəsohkəiən.”* †

Iətəmimi tɨkə iətəm təhrun nuvaiən rəha Iesu Krɨsto

36 Kəni Iesu təmətəkeikei mətəni məmə, “Iətəmimi kəti təsəhruniən nian uə auə əhruahru rəha natimnati mɨn əha. Nagelo mɨn əpəha e neai kotəruru, kəni iəu mɨn Nətɨ Iətəmimi iəkəruru. Mətəu Tatə Uhgɨn əmə in təhrun nian əhruahru əha.* 37 E nian iəu, Nətɨ Iətəmimi, iəkuva lan, otəhmen=pən əmə e nian rəha Noa aupən, iətəm nətəmimi kəmotol natimnati mɨn məsotəhruniən məmə Uhgɨn otol nati kəti lan, məsotol əpenə-penəiən.* 38 E nian əha, iətəm naruəh təsaiu əhanəhiən, nətəmimi kəutauən, məutəmnɨm, mautol marɨt, inəha natimnati mɨn rəfin kəmautol e nəmiəgəhiən rəhalah, mətəuarus=pən nian Noa təmuvən imə e nɨpəgnəua negəu asoli rəhan, 39 kəni ilah məsotəhruniən nati nak otuva mətəuarus=pa naruəh təmaiu məmki ilah rəfin. In əha otol təhmen əmə e nian Nətɨ Iətəmimi otuva lan.* 40 Iətəmimi keiu e nasumiən, kəni okos kətiəh, kəpəh kətiəh. 41 Pətan keiu kətuəharəg pəti matuol nauəniən, kəni okos kətiəh, kəpəh kəti.

42 “Tol lanəha, nəkotəkeikei motair, mətəu-inu nəkotəruru nian nak rəhatəmah Iərmənɨg otuva lan.* 43 Mətəu nəkotəkeikei motəhrun nati u. Nəmə iətəmi asoli rəha nimə təhrun nian əhruahru lapɨn iətəm iakləh otuva lan, kəni in otəkeikei mətair mateh vivi rəhan nimə məmə iakləh otəsəhapuiən muvən imə.* 44 Kəni itəmah mɨn onəkotəkeikei mautəhtul maru, mətəu-inu Nətɨ Iətəmimi otuva e auə əmə iətəm nɨkitəmah təsəhtiən.

45 “Nɨkitəmah otəkeikei mətəhti vivi noliən rəha ioluək iətəm in teinatɨg kəni tətaskəlɨm vivi uək rəhan kəni məsəpəhiən. Iətəmi asoli təmələhu məmə ioluək əha otarmənɨg e rəhan mɨn rəfin noluək mɨn məmə in otəfən nauəniən kəm lah e nian əhruahru. 46 Kəni nəmə iətəmi asoli otuva meruh iətəm tətarmənɨg e noluək mɨn rəhan, kəni matol vivi rəhan uək, kəni otəfən nətəouiən kəti kəm iətəmi əha. 47 Nɨpəhriəniən iəkəni kəm təmah məmə, iərmənɨg in otəfəri ioluək əha tuva mol iətəmi asoli lan məmə in otarmənɨg e natimnati rəfin rəhan.* 48 Mətəu nəmə ioluək əha, in iətəmi tərah, kəni nɨkin otəhti məmə, ‘Rəhak iətəmi asoli təsuvaiən nuvəh,’ 49 kəni mətuəuin matoh noluək mɨn nəuvein, kəni muvən mətauən mətəmnɨm ilah nətəm kəutapɨs. 50 Kəni iətəmi asoli rəha noluək mɨn əha otuva e nian mɨne auə iətəm ioluək nɨkin təsəhtiən məmə rəhan iətəmi asoli otuva lan. 51 Iətəmi asoli əha otol nalpɨniən asoli kəm ioluək əha kəni məraki=pən lan ima nəfaki eiuə mɨn. Ikɨn əha, nətəmimi okotasək mautɨgət-ərain nəhluvlah ikɨn.”

25

Nəghatiən əuhlin
e nɨpətan əlkələh ten

1 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Nəghatiən əuhlin u tətəgətun=pən Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn e nian iətəm rəhatəmah Iərmənɨg otuva mɨn lan. Nɨpətan mɨtə* ilah ten kəmohiet lapɨn məmə okəhuvən e marɨt kəti, kəni məutəhtahnin iətəmi otol marɨt otuva mos rəhan pətan muvən e rəhan nimə, əpəha ikɨn katol lafet ikɨn. Ilah ten kəmotos rəhalah lait.* 2 Faif kotalməli, kəni faif koteinatɨg. 3 Nɨpətan mɨn u ilah faif nətəm kotalməli kəmotos rəhalah lait mɨn, mətəu kəsotosiən kərəsin nəuvetɨn mɨn o niuvi-pəniən e lait. 4 Mətəu nɨpətan mɨn u ilah faif nətəm koteinatɨg kəmotos rəhalah lait mɨn, kəni motos mɨn kərəsin nəuvetɨn mɨn o niuvi-pəniən e rəhalah lait. 5 Kəni iətəmi otol marɨt təsuva uəhaiən, kəni napɨliən tɨnos ilah, kəni mɨnəutapɨli.

6 “Kəni lapɨn agɨn, iətəmi təmagət əfəməh məmə, ‘!Iətəmimi iətəm tatol marɨt tɨnatuva əha rəueiu! !Əhuva moteruh!’

7 “Kəni nɨpətan mɨtə mɨn u ilah ten kəmotair motuerin asoli rəhalah mɨn lait. 8 Kəni nɨpətan nətəm kotalməli kotəni=pən kəm nɨpətan nətəm koteinatɨg məmə, ‘!Əui! Otəfa rəhatɨmah nəuvetɨn kərəsin mətəu-inu rəhatɨmah kərəsin e rəhatɨmah lait kɨnotamɨr, okotəpɨs rəueiu.’

9 “Mətəu nɨpətan nətəm koteinatɨg kotəni=pən kəm lah məmə, ‘!Kəpə! Kərəsin mɨn u kəsotəhmeniən e tah rəfin. Mətəu ohtəlɨg məhuvən motos nəhmtɨ rəhatəmah kətɨ kərəsin əpəha e stəuə.’

10 “Mətəu nian nɨpətan nətəm kotalməli kəmohtəlɨg məhuvən o kərəsin, kəni iətəmi iətəm otol marɨt təmuva. Kəni nɨpətan mɨtə nətəm kautəhtul maru, kəməhuvən ilah min e nauəniən rəha marɨt, kəni məhuvən imə. Kəni kasisɨg e doə.

11 “Uərisɨg, nɨpətan mɨtə nətəm kotalməli kəmohtəlɨg=pa motauɨn motəni məmə, ‘!Iətəmi asoli, iətəmi asoli! !Egəhan e tɨmah iəkəhuvnə imə!’*

12 “Mətəu iətəmi otol marɨt təməni=pən kəm lah məmə, ‘Iətəni=pɨnə pəhriən məmə, iəu iəkəruru itəmah.’ ”*

13 Kəni nian Iesu təmol naunun e nəghatiən əuhlin, təməni=pən kəm lah məmə, “Tol lanu lan, itəmah nəkotəkeikei məutair, mətəu-inu nəkotəruru nian mɨne auə rəha rəhatəmah Iərmənɨg otuva lan.”*

Nəghatiən əuhlin
e noluək mɨn kɨsɨl

14 Kəni Iesu təməni nəghatiən əuhlin kəti mɨn məmə, “Iəkəni mɨn nəghatiən əuhlin u tətəgətun=pən Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn e nian iətəm rəhatəmah Iərmənɨg otuva mɨn lan. Iətəmi asoli kəti təmol əpenə-penə məmə otaliuək muvən isəu e nɨtəni pɨsɨn kəti. Kəni mauɨn e rəhan noluək mɨn kəhuva, kəni tələhu=pən e nəhlmɨlah rəhan məni məmə okotol nati kəti lan. 15 Təməfən tɨtəu=pən rəhalah nəhruniən məmə okotol uək lan. Iətəmimi kətiəh təfən faif-miliən vatu. Kəni kəti mɨn təməfən tu-miliən vatu. Kəni naunun lanko təməfən uan-miliən vatu.† Kəni iətəmi asoli təmiet muvən e rəhan naliuəkiən.*

16 “Kəni ioluək iətəm təmos faif-miliən vatu təmuvən uəhai əmə mol bɨsnɨs tepət lan, kəni mos mɨn faif-miliən vatu. 17 Kəni təhmen əmə e iətəm təmos tu-miliən vatu, təmuvən mol bɨsnɨs tepət mɨn lan, kəni mos mɨn tu-miliən vatu. 18 Mətəu ioluək iətəm təmos uan-miliən vatu, in təmuvən mil nɨmɨl məhluaig=pən e məni rəha rəhan iətəmi asoli ikɨn.

19 “Kəni nu tepət tɨnuva mɨnuvən, kəni iətəmi asoli rəha noluək mɨn u təmɨtəlɨg=pa, kəni mauɨn e rəhan noluək mɨn məmə oteruh-to məmə ilah kəmotol nak e məni mɨn iətəm təməfən kəm lah. 20 Ioluək iətəm təmos faif-miliən vatu, təmos mɨn faif-miliən vatu muva məhtul e nəhmtɨ iətəmi asoli kəni məni məmə, ‘Iətəmi asoli. Aupən nəmələhu=pa faif-miliən e nəhlmək. Kəni iəmol bɨsnɨs lan, kəni mos mɨn inəuau faif-miliən u.’

21 “Kəni iətəmi asoli təməni=pən kəm in məmə, ‘Nəmol təuvɨr, kəni ik ioluək təuvɨr iətəm nətaskəlɨm vivi uək rəham kəni məsəpəhiən. Nəmol təuvɨr lanu e natimnati mɨn əha nəuan nəuvetɨn, kəni iəkələhu ik nəkarmənɨg e natimnati tepət. !Va imə matɨg ahgəl nagiəniən rəha iətəmi asoli rəham!’*

22 “Ioluək iətəm təməfən tu-miliən vatu kəm in, təmuva məni=pən məmə, ‘Iətəmi asoli. Aupən nəmələhu=pa-tu miliən vatu e nəhlmək. Kəni iəmol bɨsnɨs lan, kəni mos mɨn inəuau tu-miliən u.’

23 “Kəni iətəmi asoli təməni=pən kəm in məmə, ‘Nəmol təuvɨr, kəni ik ioluək təuvɨr iətəm nətaskəlɨm vivi uək rəham kəni məsəpəhiən. Nəmol təuvɨr lanu lan e natimnati mɨn əha nəuan nəuvein, kəni iəkələhu ik nəkarmənɨg e natimnati tepət. !Va imə matɨg ahgəl nagiəniən rəha iətəmi asoli rəham!

24 “Ioluək iətəm kəməfən uan-miliən vatu kəm in, təmuva məni=pən məmə, ‘Iətəmi asoli. Ik iətəmi nətəkeikei pɨk kəm nətəmimi. Kəni ik natos nauəniən e nasumiən iətəm nəməsasumiən lan, kəni mətəhli nəua nɨgi e nɨgi iətəm nəməsərfeiən. 25 Kəni iəməgɨn lam, məmə nəmə iəmərəkɨn rəham məni, kəni onəkol nalpɨniən asoli kəm iəu, kəni iəmos rəham məni muvən məhluaig e nɨftəni. Ah, inu rəham məni.’

26 “Kəni rəhan iətəmi asoli təməni=pən məmə, ‘!Ik ioluək tərah, ik iəlpah! Ik nɨnəhrun rəkɨs məmə iatos nauəniən e nasumiən iətəm iəsasumiən lan, kəni mətəhli nəua nɨgi e nɨgi iətəm iəsərfeiən. 27 ?Təhro nəsuvəniən əmə mələhu=pən rəhak məni e bank? Nəmə nəmol lanəha, nian iəmɨtəlɨg=pa, iəkuvən mos rəhak məni, kəni iəkos məni nəuvetɨn mɨn iətəm bank otəfa.’ 28 Kəni iətəmi asoli təməni=pən kəm rəhan ioluək pɨsɨn məmə, ‘Os rəkɨs məni ohni məfən kəm ioluək u iətəm təmos faif-miliən, 29 mətəu-inu iətəmimi u iətəm tɨnos rəkɨs nati kəti mol uək lan tuva mepət, kəni okəfən mɨn nəuvein mɨn, rəhan natimnati tepət. Mətəu iətəmimi iətəm təsoliən uək e rəhan natimnati tuva mepət, okos rəkɨs rəfin natimnati ohni.* 30 Kəni ioluək u iəlpah iətəm təruru noliən nati təuvɨr kəti, əraki=pən lan ihluə e napinəpuiən, ikɨn əha kətasək ikɨn katɨgət-ərain nəhluvtəmi ikɨn.’ ”*

Sipsip mɨn mɨne nəni mɨn

31 Kəni Iesu təməni=pən məmə, “Nətɨ Iətəmimi otuva e nepətiən əhagəhag mɨne nəsanəniən rəhan, ilah nagelo mɨn rəfin. In Kig, kəni in otəharəg e rəhan jeə rəha Kig mətarmənɨg e nəsanəniən mɨne nepətiən əhagəhag rəhan.* 32 Nətəmimi rəfin e nəuanɨləuɨs mɨn rəfin e nəhue nɨftəni, okotuhapumɨn ilah min e nəhmtɨn, kəni in otəuəri nətəmimi təhmen e iətəmimi iətəm tateh sipsip mɨn tatəuəri sipsip mɨn mɨne nəni mɨn.* 33 In otəuəri sipsip mɨn kəhuva e nəhlmɨn maru, kəni nəni mɨn okəhuvən e nəhlmɨn məuɨl.‡

34 “Kəni Kig otəni=pən kəm nətəmimi mɨn əha e nəhlmɨn maru məmə, ‘Əhuva-tə, itəmah u nətəm rəhak Tatə Uhgɨn təməfɨnə rəkɨs nəuvɨriən rəhan kəm təmah. Əhuva-tə motos nati nak u iətəm Uhgɨn təmələhu pɨsɨn rəhatəmah. Əhuva motatɨg ahgəl narmənɨgiən rəhan iətəm təmol əpenə-penə lan uərisɨg təmanol nɨtəni. 35 Əhuva motos, mətəu-inu nian nəumɨs təmatus iəu, nəkotəfa nauəniən iəkun; kəni iəmətəuauə, nəkotəfa nəhu iəkəmnɨm; kəni iəu iapɨspɨs, nəmotit iəu kəhuvən e rəhatəmah lahuənu;* 36 kəni rəhak napən tɨkə, kəni nəkotəfa napən kəm iəu; kəni matɨmɨs, nəkoteh vivi iəu; kəni iəmətatɨg e kaləpus, nəkəhuva motəsal=pa lak.’

37 “Kəni nətəmimi nətəm kotəhruahru okotəni=pən kəm in məmə, ‘?Iərmənɨg, nian nak iəmoteruh ik nəumɨs təmus ik, kəni iəkotaugɨn ik; uə nəməuauə, kəni iəkotəfɨnə nəhu məmə nəkəmnɨm? 38 ?Nian nak iəmoteruh ik iapɨspɨs, kəni iəkotit ik məhuvən lahuənu; uə rəham napən tɨkə, kəni iəkotəfɨnə napən kəm ik? 39 ?Nian nak iəmoteruh ik natɨmɨs, uə nətatɨg e kaləpus, kəni iəkəhuvnə motəsal=pɨnə lam?’

40 “Kəni Kig otəni=pɨnə məmə, ‘Iətəni=pɨnə nɨpəhriəniən məmə nati nak iətəm nəmotol kəm piak mɨn u kəti, nati əpnapɨn in ianrah, mətəu nəmotol kəm iəu.’*

41 “Kəni in otəni=pən kəm nətəmimi mɨn u e nəhlmɨn məuɨl məmə, ‘Əhuvən isəu ohniəu. Uhgɨn tɨnələhu rəkɨs rəhatəmah nalpɨniən. Əhuvən e nɨgəm asoli iətəm tatuəu naunun tɨkə u Uhgɨn təmol rəha Setən mɨn nagelo mɨn rəhan.* 42 Əhuvən isəu mətəu-inu nian nəumɨs təmus iəu, nəsotəfaiən nauəniən kəti məmə iəkun; kəni iəmətəuauə, nəsotəfaiən nəhu məmə iəkəmnɨm; 43 kəni iəu iapɨspɨs, nəsotauɨniən lak məmə iəkuva lahuənu; kəni rəhak napən tɨkə, nəsotəfaiən napən kəti rəhak; kəni iəmatɨmɨs, mətatɨg e kaləpus, nəsotuvaiən motəsal=pa lak.’

44 “Kəni ilah mɨn okotəni=pən məmə, ‘!Iərmənɨg! ?Nian nak iətəm iəmoteruh ik nəumɨs təmus ik, uə mətəuauə, uə ik iapɨspɨs, uə rəham napən tɨkə, uə nəmatɨmɨs, uə nəmətatɨg e kaləpus kəni iəsəhuvnəiən motəsal=pɨnə lam?

45 “Kəni in otəni=pən kəm lah məmə, ‘Iətəni=pɨnə pəhriən kəm təmah məmə, nəmə nəməsotasiruiən e piak mɨn u kəti, nati əpnapɨn in ianrah, mətəu nəməsoliən kəm iəu.’

46 “Kəni ilah okəhuvən motos nalpɨniən iətəm naunun tɨkə. Mətəu nətəmimi nətəm kotəhruahru okotos nəmiəgəhiən itulɨn.”*

26

Nəlpəkauiən
o nohamuiən Iesu

(Mak 14:1-2; Luk 21:1-2; Jon 11:45-53)

1 Nian Iesu təmol naunun e nəghatiən mɨn əha kəm rəhan nətəmimi, kəni məni=pən kəm lah məmə, 2 “Nəkotəhrun məmə lafet rəha Pasova otuva, nian keiu əmə əha ikɨn. Kəni iəu, Nətɨ Iətəmimi, okegəhan=pən lak məmə okətu-pəri iəu e nɨgi kəməluau.”*

3 Kəni pris asoli mɨn mɨne nətəmi asoli rəha nəuanɨləuɨs rəha Isrel kəmotuhapumɨn ilah mɨn e nimə rəha pris asoli agɨn u nərgɨn u Kaiəfəs. 4 Kəni motəlpəkau məmə okotaskəlɨm Iesu e noliən ekəu-ekəu, məmə okotohamu in. 5 Mətəu kəmotəni məmə, “Səniəmə e nian rəha lafet rəha Pasova, okotol məta nətəmimi kotoh ilah mɨn motoh mɨn itah.”

Pətan kəti təməueiu Iesu
e nati pien-pien mɨn

(Mak 14:3-9; Jon 12:1-8)

6 Nian Iesu əpəha Petəni e nimə rəha iətəmi əha, nərgɨn u Saimon u aupən leprosi təmol, 7 kəni pətan kəti təmuva ohni mos səntə kəti u nəhmtɨn tiəkɨs, kəmiuvi=pən e pətəl kəmol e kəpiel iətəm nəhmtɨn tiəkɨs, kətəni məmə alapastə. Nian Iesu tətəharəg e tepɨl mətauən, kəni pətan u təməueiu rəhn-kapə e səntə əha.*

8 Nian nətəmimi rəha Iesu kəmotafu nati əha, niəməha təmol ilah, kotəni məmə, “?Təhro katərəkɨn nati u? 9 Səntə u, kəhrun noliən səlɨm lan, kəni kos məni asoli lan, kəfən kəm nanrah mɨn.”

10 Mətəu Iesu tɨnəhrun nəghatiən iətəm kəutəni, kəni təni=pən kəm lah məmə, “?Təhro nəutəni rah pətan u? In təmol nati təuvɨr agɨn kəm iəu. 11 Nanrah mɨn nian rəfin kəutatɨg itəmah min ilah. Mətəu iəu, iəsatɨgiən kitah min itəmah nian rəfin.* 12 Nian təməueiu nɨpətɨk, təmol məmə otol əpenə-penə o nɨtənɨmiən iəu. 13 Iətəni pəhriən kəm təmah məmə, ikɨn mɨn rəfin e nəhue nɨftəni iətəm okəni pətɨgəm nanusiən təuvɨr u, kəni okəkeikei kəni pətɨgəm mɨn nati nak iətəm pətan u təmol, kəni nɨkilah otətəhti mɨn in.”

Pris asoli mɨn kəmotətəou Jutəs
məmə otegəhanpən e Iesu
e nəhlmɨ rəhan tɨkɨmɨr mɨn

(Mak 14:10-11; Luk 22:3-6)

14 Kəni iətəmimi tueləf u kəti rəha Iesu, nərgɨn u Jutəs Iskariot, təmuvən meruh pris asoli mɨn, 15 kəni məni=pən məmə, “?Onəkotəfa nak kəm iəu nəmə iəkegəhan=pɨnə e Iesu kəm təmah?” Kəni kəmotafin məni ilah rəfin tate iətəm kəmol e sɨlfə.* 16 Kəni tətuəuin e nian əha, Jutəs təmətəsal e suaru məmə otegəhan=pən Iesu e nəhlmɨ rəhan mɨn tɨkɨmɨr mɨn.

Naunun nauəniən

(Mak 14:12-25; Luk 22:7-23; Jon 13:21-30; 1Kor 11:23-26)

17 E nian əha e nətuəuiniən nian iətəm lafet rəha Pɨret u Is Tɨkə Lan, nətəmimi rəha Iesu kəməhuva motəni=pən kəm in məmə, “?Nəkolkeikei məmə itɨmah iəkotol əpenə-penə iə rəham nauəniən rəha lafet rəha Pasova məmə nəkauən ikɨn?”**

18 Kəni Iesu təməni=pən məmə, “Əhuvən əpəha e taun. Iətəmi kəti əha ikɨn inɨtəpɨn rəkɨs, kəni onəkoteruh in. Kəni nəkotəni=pən kəm in məmə, ‘Iəgətun tətəni məmə: Nian iətəm Uhgɨn təmɨtəpɨn rəkɨs məmə rəhak, tɨnuva iuəkɨr. Kəni iəkol lafet rəha Pasova kitah min itɨmah rəhak mɨn nətəmimi e rəham nimə.’ ” 19 Tol lanəha rəhan nətəmimi kəmotol nati nak iətəm Iesu təməni məmə okotol o nol əpenə-penəiən o nauəniən rəha lafet rəha Pasova.

20 Nian tɨnapinəpu, Iesu tətəharəg ilah rəham nətəmimi tueləf əpəha e tepɨl. 21 Kəni nian kəməutauən, kəni təməni=pən kəm lah məmə, “Iatəni pəhriən kəm təmah məmə itəmah kəti otegəhan=pən lak e nəhlmɨ tɨkɨmɨr mɨn rəhak.”

22 Kəni nɨkilah tɨnəpəou, kəni ilah rəfin kətiəh kətiəh kəmotəni=pən kəm Iesu məmə, “?Eh, Iərmənɨg, pəh u? ?Iəu?”

23 Kəni Iesu təməni=pən məmə, “Iətəmimi iətəm otegəhan=pən lak e nəhlmɨ tɨkɨmɨr mɨn rəhak, in rəhak kəti iətəm tatos nɨgɨn pɨret məfən məuveri e pɨlet pəti əmə itɨmlau min.†* 24 Kəni iəu Nətɨ Iətəmimi oiəkəkeikei mɨmɨs məmə inu Nauəuə Rəha Uhgɨn təməni lak mɨne. !Mətəu kəsi, nərahiən asoli o iətəmi u iətəm otegəhan=pən e Nətɨ Iətəmimi e nəhlmɨ rəhan tɨkɨmɨr mɨn! Təuvɨr pɨk agɨn nəmə təməsair əməiən.”

25 Kəni Jutəs u iətəmi otegəhan=pən e Iesu e nəhlmɨ rəhan tɨkɨmɨr mɨn təməni=pən məmə, “Iəgətun. ?Pəh kəha? ?Iəu?”

Mətəu Iesu təməni=pən kəm in məmə, “Əuəh, ik. Ik aru nəməni.”

26 Nian kəməutauən, Iesu təmos pɨret, məfaki məni tagkiu ohni, məhapu, məfən kəm rəhan mɨn nətəmimi, məni=pən məmə, “Otos motun, inu nɨpətɨk.”

27 Kəni mos kap wain, məfaki məni tagkiu ohni, məfən kəm rəhan mɨn nətəmimi, məni=pən məmə, “Otəmnɨm, itəmah rəfin. 28 Inu nɨrak iətəm tatol məmə nəniəskasɨkiən rəha nasiruiən in tətəhtul mətəmiəgəh. Nɨrak u otaiu o nɨmənin nətəmimi tepət məmə otafəl rəkɨs rəhalah noliən tərah mɨn.* 29 Iətəni pəhriən kəm təmah məmə iəsəmnɨm mɨniən wain u mətəuarus=pən nian iətəm iəkəmnɨm wain vi kitah min itəmah əpəha e negəu rəha Tatə rəhak.”

30 Kəni kəmotani nəpuən əfaki kəti, uərisɨg kohiet məhuvən əpəha e Nɨtəuət Rəha Nɨgi U Olif.*

Iesu təməni pətɨgəm məmə Pitə otəpəh in

(Mak 14:26-31; Luk 22:31-34; Jon 13:36-38)

31 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “O lapɨn əmə u, nəkotəhlman e rəhatəmah nəhatətəiən lak o nati iətəm okol lak. Nauəuə Rəha Uhgɨn iətəm təkeikei mol nɨpəhriəniən, təməni məmə,

‘Iəu iəkohamu iətəmimi iətəm tətəsal o sipsip mɨn,

kəni sipsip mɨn okotaiu kətiəh kətiəh.’*

32 Mətəu nian iəkəmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən, iəkaupən muvən əpəha Kaləli, kəni itəmah nəmanəhuərisɨg.”*

33 Kəni Pitə təməni=pən məmə, “Məta, ilah rəfin okotəpəh rəhalah nəhatətəiən lam, mətəu iəu, kəpə, iəsəpəhiən rəhak nəhatətəiən lam nian kəti mɨne.”

34 Kəni Iesu təməni=pən kəm Pitə məmə, “Iətəni=pɨnə pəhriən kəm ik məmə, lapɨn əmə u, mənɨg otəsəkakə əhanəhiən, onəkəni mau kɨsɨl məmə nəkəruru iəu.”*

35 Mətəu Pitə təməni məmə, “!Nati əpnapɨn iəkəkeikei mɨmɨs kilau mɨn ik, ko iəsəniən məmə iəkəruru ik!” Kəni rəhan mɨn rəfin nətəmimi kəmotəni mɨn təhmen e Pitə.

Iesu təməfaki
əpəha Ketsəməni

(Mak 14:32-42; Luk 22:39-46)

36 Kəni Iesu mɨne rəhan mɨn nətəmimi kəməhuvən ikɨn kəti kətəni kəmə Ketsəməni, kəni təməni=pən kəm lah məmə, “Əutəharəg u ikɨn u, pəh iəu iəkuvən ikɨn əha məfaki=pən kəm Uhgɨn.” 37 Kəni təmit Pitə mɨne nətɨ Səpəti mil ilah min, nɨkin tɨnahmə pɨk, kəni tɨnətəu tərah. 38 Kəni təməni=pən kəm lahal məmə, “Iəkətəu nɨkik tɨnahmə pɨk, iuəkɨr iəkɨmɨs lan. Itəmahal ələharəg u ikɨn u, məhlair kitah min iəu.”*

39 Kəni muvən nəuan nəuvetɨn əmə, meiuaiu mɨsin=pən rəhan kapə e nɨftəni mətəfaki, mətəni məmə, “Rəhak Tatə, nəmə suaru kəti mɨn əha ikɨn o rəham nəlpəkauiən, pəh nəkoh rəkɨs ohniəu nərahiən iətəm tətuva.” Matəkeikei məmə, “Mətəu səniəmə nəkol nəuiak, mətəu nəkol nəuiam.”

40 Kəni təmɨtəlɨg=pa meruh ilahal kəhlapɨli. Kəni təməni=pən kəm Pitə məmə, “!?Təhro nəslairiən kitah min iəu o auə kətiəh əmə mɨne!? 41 Ɨhlair kəni mɨhləfaki məmə nəhləhtul əskasɨk nian nəfən-əfəniən tuva o təmahal. Nɨkitəmahal tolkeikei, mətəu nɨpətɨtəmahal təpəou.”‡

42 Kəni mɨtəlɨg=pən mɨn mətəfaki mau keiu, mətəni məmə, “Rəhak Tatə, nəmə iəkəkeikei mos nərahiən iətəm tətuva, kəni pəh nəkol nəuiam.”

43 Kəni nian təmɨtəlɨg=pa, təmeruh ilahal kɨnlapɨli mətəu napɨliən təmos ilahal. 44 Kəni təpəh ilahal mɨtəlɨg=pən mɨn mətəfaki mau kɨsɨl, mətəni əmə nəghatiən kətiəh əmə.

45 Kəni mɨtəlɨg=pa məni=pən kəm lahal məmə, “?Nəhlapɨli əhanəh məhləmeig? Lahfu-to, nian tɨnuva iuəkɨr əha rəueiu, kəni iəu Nətɨ Iətəmimi, okegəhan=pən lak e nəhlmɨ nətəm nol təfagə tərah. 46 !Ɨhləhtul-tə, kautəhuvən! Lahfu-to, iətəmimi u tətegəhan=pən lak e nəhlmɨ tɨkɨmɨr mɨn, əpəha tətuva.”*

Tɨkɨmɨr mɨn
kəmotaskəlɨm Iesu

(Mak 14:43-50; Luk 22:47-53; Jon 18:2-11)

47 Nian Iesu təmətəghati əhanəh, Jutəs, in iətəmi tueləf kəti rəha Iesu, təmietɨgəm=pa ilah nɨmənin nətəmimi nətəm kautəmki nau asoli rəha nəluagɨniən mɨne neim. Pris asoli mɨn mɨne nətəmi asoli rəha nəuanɨləuɨs mɨn rəha Isrel kəmotahli=pa ilah. 48 Jutəs təməni=pən rəkɨs nəghatiən kəm lah məmə, “Pəh u iətəm iəkol nəmtətiən kəti rəha nolkeikeiən lan, kəni nəkotaskəlɨm.”§ 49 Kəni rəueiu agɨn, Jutəs təmaliuək muvən o Iesu məni=pən kəm in məmə, “!Təuvɨr, Iəgətun!” Kəni təmol nəmtətiən rəha nolkeikeiən kəm in.

50 Kəni Iesu təməni=pən kəm in məmə, “Iəu kəti, ol nati nak iətəm nəmuva ohni.”

Kəni nətəmimi kəməhuva motaskəlɨm Iesu məmə okotləfən e kaləpus. 51 Kəni iətəmimi kəti rəha Iesu təmeapən meuvi rəkɨs nau rəha nəluagɨniən, kəni mauəh lan mohatuv rəkɨs matəlgɨ ioluək rəha pris asoli agɨn.*

52 Kəni Iesu təməni=pən kəm in məmə, “Əfən rəham nau e nɨmein, mətəu nətəmi mɨn kəutauəh e nau, okohmɨs e nau.* 53 ?Nəkəhrun uə kəpə məmə iəkəhrun nauɨniən e rəhak Tatə, kəni rəueiu agɨn mɨn otahli=pa nagelo mɨn tausɨn tepət tepət* məmə okotasiru lak? 54 Mətəu nəmə iəkol lanəha, ko Nauəuə Rəha Uhgɨn otəsuvaiən mol nɨpəhriəniən lan, iətəm tətəni məmə otuva tol lanu lan.”

55 E nian əha, Iesu təməni=pən kəm nɨmənin nətəmimi məmə, “?Təhro nəməhuva motəmki nau asoli mɨn mɨne neim mɨn? ?Nɨkitəmah təhti məmə iəu iohamu itəmi kəti matol nəluagɨniən o nələs iahuiən kəpmən, uə? !Kəpə! Nian rəfin iətəharəg əpəha e Nimə Rəha Uhgɨn mətəgətun nətəmimi, kəni nəsəhuvaiən motaskəlɨm iəu.* 56 Mətəu natimnati rəfin mɨn u tɨnuva mɨnol nɨpəhriəniən lan məmə Nauəuə Rəha Uhgɨn iətəm iəni mɨn aupən kəmotətei otuva mol nɨpəhriəniən lan.” Kəni rəhan mɨn nətəmimi kəmotəpəh in motagɨm.

Iesu təməhtul e nəhmtɨ kaunsɨl

(Mak 14:53-65; Luk 22:54-55,63-71; Jon 18:12-14,19-24)

57 Nətəmimi mɨn u kəmotaskəlɨm Iesu, kəmotələs məhuvən o Kaiəfəs u in pris asoli agɨn. Ikɨn əha, iəgətun mɨn rəha Lou mɨne nətəmi asoli rəha nəuanɨləuɨs rəha Isrel, kəutəhuva motohapumɨn ikɨn. 58 Mətəu Pitə tətan təlɨg-təlɨg matuərisɨg e Iesu, muvən əpəha lahuənu rəha pris asoli agɨn. Kəni təmuvən əpəha e iat mətəharəg ilah soldiə mɨn məmə oteruh-to məmə okol nak e Iesu.

59 Pris asoli mɨn mɨne nətəmimi rəfin rəha kaunsɨl kəutəsal e nəghatiən eiuə mɨn e Iesu məmə okohamu o nəghatiən mɨn əha. 60 Mətəu kəsoteruhiən noliən tərah kəti rəhan e nəghatiən eiuə mɨn rəha nətəmimi, nati əpnapɨn nəghatiən eiuə mɨn tepət kəmohiet.

Kəni əmeiko, iətəmimi keiu kiəuva aupən, 61 kəni muəni pətɨgəm məmə, “Suah u təmətəni məmə təhrun nərəkɨniən Nimə Rəha Uhgɨn, kəni muvləkɨn mɨn e nian kɨsɨl əmə.”*

62 Kəni pris asoli agɨn təhtul məni=pən kəm Iesu məmə, “?Təhro nəsəghatiən? ?Təhro e nəghatiən mɨn əha iətəm kətəni pətɨgəm tətələs pɨkɨn ik?” 63 Mətəu Iesu təpnapɨn əmə məsəghatiən.

Kəni pris asoli agɨn təməni=pən kəm in məmə, “Onəkəkeikei mos nonauvɨl kəti e Uhgɨn iətəm tətəmiəgəh, kəni məni pətɨgəm nɨpəhriəniən kəm tɨmah məmə ik Nətɨ Uhgɨn mɨne Krɨsto iətəm Uhgɨn təməni məmə otahli=pa, uə kəpə.”*

64 Kəni Iesu təməni=pən məmə, “Əuəh, tol əmə məmə inu nəməni mɨne. Mətəu iəkəni=pɨnə kəm təmah rəfin məmə, e nian iətəm otuva, onəkoteruh iəu Nətɨ Iətəmimi iəkəharəg e nɨkalɨn maru e Uhgɨn u iətəm rəhan nəsanəniən iahgin, kəni məteiuaiu=pa e neai e nəpuə.”*

65 Kəni pris asoli agɨn tearɨs rəhan napən mətəu-inu niəməha təmol o nəghatiən rəha Iesu,† kəni məni məmə, “!Tətəghati rah e Uhgɨn!‡ ?Təhro məmə suah kəti mɨn təkeikei məghati mɨn lan? Otətəlɨg-to, nəmotətəu nəghatiən tərah kəha.* 66 ?Nɨkitəmah təhti məmə nak?”

Kəni kəmotəni=pən məmə, “Otəkeikei mɨmɨs.”*

67 Kəni kəmotagəh əpnapɨn əmə nəhmtɨn, kəni motəhti e nəhlmɨlah. Nəuvein kotem e nəhlmɨlah,* 68 kəni motəni=pən məmə, “Ei, Krɨsto. ?Əni pətɨgəm e nəsanəniən rəha Uhgɨn məmə pəh təmoh ik?”

Pitə təməni məmə təruru Iesu

(Mak 14:66-72; Luk 22:56-62; Jon 18:15-18,25-27)

69 E nian əha, Pitə tətəharəg ihluə e iat rəha nimə, kəni pətan mɨtə kəti u in ioluək tuva ohni məni=pən kəm in məmə, “Ik mɨn u, nəmatuərisɨg e Iesu, iətəm Kaləli.”

70 Mətəu Pitə təmeiuə e lah rəfin məmə, “Iəkəruru nati ko iətəm nətəni.”

71 Kəni maliuək muvən e ket rəha iat, kəni ikɨn əha pətan mɨtə kəti mɨn təmeruh in, kəni təməni=pən kəm nətəmimi ikɨn əha məmə, “suah u kəti u təmatuərisɨg e Iesu Iətəm Nasərɨt.”

72 Mətəu Pitə təmeiuə əskasɨk mɨn mos nonauvɨl məmə, “!Iəkəruru suah kəha!”

73 Təsuvəhiən, nətəmimi mɨn u kautəhtul ikɨn əha kəməhuvən o Pitə motəni=pən məmə, “Pəhriən məmə ik kəti əha, mətəu-inu noliən rəha nəghatiən rəham təhmen əmə e lah.”§

74 Kəni təni məmə nəmə təteiuə pəh nərahiən rəha Uhgɨn otuva ohni. Kəni təmos nonauvɨl məmə, “!Iəkəruru suah kəha!”

Kəni rəueiu agɨn, mənɨg təkakə. 75 Kəni Pitə nɨkin təhti nəghatiən iətəm Iesu təməni kəm in məmə, “Uərisɨg mənɨg təkakə, onəkəni mau kɨsɨl məmə nəkəruru iəu.” Kəni Pitə təmiet muvən ihluə, nɨkin tɨtəgɨt kəni təmasək pɨk.*

27

Jutəs təmarin aru in

(Mak 15:1; Luk 23:1-2; Jon 18:28-32)

1 Ləplapɨn agɨn, pris asoli mɨn rəfin mɨne nətəmi asoli mɨn rəha nətəmimi kəmotuhapumɨn mɨn motətei nəuə məmə okotohtəu=pən suaru nak o nohamuiən Iesu. 2 Kəmotəlis in, kəni motələs məhuvən motəhlman=pən lan e nəhlmɨ Pailət, kəpmən rəha Rom.

3 Nian Jutəs u iətəm təmegəhan=pən e Iesu e nəhlmɨ rəhan mɨn tɨkɨmɨr, təmafu məmə kəmotiuvi pətɨgəm Iesu məmə otɨmɨs, nɨkin tɨnahmə pɨk o nati iətəm təmol, kəni təmki məni əha kəmol e silfə ilah tate, məmə otəfən kəm pris asoli mɨn mɨne nətəmimi asoli mɨn rəha nətəm Isrel. 4 Kəni məni=pən məmə, “Inol təfagə tərah mətəu-inu iəmegəhan=pən e nəhlmɨ tɨkɨmɨr mɨn iətəmi kəti iətəm təsoliən nati kəti tərah.”

Kəni kotəni=pən məmə, “Inu nati əpnapɨn əmə o tɨmah. !In nati kəti rəham əmə!”

5 Tol lanəha, Jutəs təməmki məni morin=pən əpəha e Nimə Rəha Uhgɨn, kəni in miet magɨm muvən marin aru in.*

6 Kəni pris asoli mɨn kəməhuvən motəuəri-əuəri məni, kəni motəni məmə, “Təsəhruahru-pəniən e rəhatah Lou məmə okotələhu=pən məni u ilah məni rəha Nimə Rəha Uhgɨn, mətəu-inu kəmotos nəhmtɨ nɨra iətəmimi lan.” 7 Kəni kautəni məmə okotos məni kəha məhuvən motos nəhmtɨ nɨftəni kəti u aupən kətəni məmə, “nɨftəni rəha iətəmi kəti iətəm tatol sospən e nɨftəni,” kəni kautəni məmə okatɨtənɨm napɨspɨs mɨn ikɨn. 8 Tol lanəha, muva mətəuarus=pa u rəueiu, nətəmimi kəutauɨn e nɨftəni əha məmə, “Nɨftəni E Nɨrə.” 9 Kəni nəghatiən nak iətəm iəni Jerɨmaiə təməni aupən, təmuva mol nɨpəhriəniən lan. Təməni məmə, “Kəmotos məni tate əha iətəm kəmol e silfə, inu nəhmtɨn iətəm nətəm Isrel kəmotəni o iətəmi u, 10 kəni kautos məni əha məmə okotos nəhmtɨn ‘nɨftəni o noliən sospən,’ təhmen əmə məmə Iərmənɨg təməni kəm iəu.”*

Iesu təməhtul e nəhmtɨ Pailət

(Mak 15:2-15; Luk 23:3-5,13-25; Jon 18:33–19:6)

11 Kəni Iesu təmuvən məhtul e nəhmtɨ Pailət, kəni Pailət təmətapuəh ohni məmə, “Ik kig rəha nətəm Isrel?”

Kəni Iesu təməni=pən məmə, “Əuəh, tol əmə məmə inu nəməni mɨne.”

12 Nian pris asoli mɨn mɨne nətəmi asoli mɨn rəha Isrel kautəni pətɨgəm nəghatiən mɨn e Iesu, mətəu Iesu təsuhalpɨniən rəhalah nəghatiən.* 13 Kəni Pailət təməni=pən kəm in məmə, “?Natətəu nəghatiən mɨn iətəm kəutəni tatələs pɨkɨn ik, uə kəpə?” 14 Mətəu Iesu təpnapɨn əmə məsəghatiən, kəni məsuhalpɨn mɨniən nəghatiən kəti ilah kəutəni, kəni Pailət, narmɨn təmiuvɨg pɨk.

15 Kəni e nian rəha lafet rəha Pasova, in noliən rəha kəpmən məmə otahli pətɨgəm iətəmimi kəti e kaləpus iətəm nɨmənin nətəmimi kəmotəni. 16 E nian əha, iətəmi kəti tətəməhli e kaləpus, nərgɨn u Parəpəs. Kəni nətəmimi rəfin kotəhrun məmə in təmol tərah pɨk agɨn. 17 Kəni nian nɨmənin nətəmimi kɨnəhuva, kəni Pailət təmətapuəh o lah məmə, “?Nəkotolkeikei məmə iəkahli pətɨgəm pəh e kaləpus tiet matuvən, Parəpəs, uə Iesu, kətauɨn lan məmə Krɨsto?” 18 Təməni lanəha mətəu-inu in təhrun məmə kəmotegəhan=pən e Iesu e nəhlmɨn mətəu-inu kautetet Iesu.*

19 Nian Pailət tətəharəg e jeə rəha nakiliən nəghatiən, rəhan pətan tahli=pən nəghatiən kəm in məmə, “Suah konu təsoliən nati tərah kəti. Soliən nati kəti lan, mətəu iəməməhlair lan, kəni rəueiu iətətəu tərah agɨn ohni.”

20 Mətəu pris asoli mɨn mɨne nətəmi asoli rəha nətəm Isrel kəmotəghati kəm nɨmənin nətəmimi məmə okotəuhlin nətəlɨgiən rəhalah. Kəni ilah kəmotətapuəh o Pailət məmə otahli pətɨgəm Parəpəs, kəni kotohamu Iesu.

21 Kəni Pailət təmətapuəh o lah məmə, “?Suah mil u, in pəhruvən lan iəkahli pətɨgəm?”

Mətəu nɨmənin nətəmimi kəmotəni=pən məmə, “Parəpəs.”

22 Kəni Pailət təməni=pən məmə, “?Kəni oiəkəhro Iesu u kətəni məmə Krɨsto?”

Kəni nɨmənin nətəmimi rəfin kəmotəni=pən məmə, “!Okətu-pəri e nɨgi kəməluau otɨmɨs!” 23 Kəni Pailət təməni=pən kəm lah məmə, “?O nak? ?Təmol nati tərah nak?”

Mətəu nɨmənin nətəmimi kəmotagət əfəməh, motəni məmə, “!Okətu-pəri in e nɨgi kəməluau otɨmɨs!”

24 Kəni nian Pailət təmeruh məmə ko təsələhuiən nəghatiən rəhalah, kəni ilah kɨnəutəhtul maru o norgəhuiən, kəni tos nəhu meikuas e nəhlmɨn e nəhmtɨ nɨmənin nətəmimi, kəni məni=pən kəm lah məmə, “Nəghatiən kəti rəhak tɨkə o suah u, məmə nɨran otəməhli=pa lak. !Nɨmɨsiən rəhan tətəməhli=pɨnə e nəhlmɨtəmah!”*

25 Kəni nətəmimi rəfin kəmotəni məmə, “!Pəh nɨran təməhli=pa o tɨmah mɨne kəlkələh mɨn rəhatɨmah mɨn!”*

26 Kəni Pailət təmahli pətɨgəm megəhan=pən e Parəpəs kəm lah. Mətəu təməni məmə okalis Iesu, kəni təmegəhan=pən lan məmə okətu-pəri e nɨgi kəməluau məmə otɨmɨs.

Soldiə mɨn kəməutəuvsan e Iesu

27 Kəni soldiə mɨn rəha Pailət kotələs Iesu məhuvən əpəha imə e nimə asoli rəha kəpmən, kətəni məmə Praetoriəm. Kəni kəmotauɨn rəfin e soldiə mɨn kəhuva mohtəlau lan. 28 Kəni motəmkirəkɨs rəhan natimnati, məhuvən=pən e kot ərarəuv kəti kəm in, təhmen e kot rəha kig kəti.* 29 Kəni motol nɨləuɨs iətəm nihlɨn əha ikɨn motol kəfəfau lan, motəfəfau=pən e rəhn-kapə Iesu motaləh əuvsan lan məmə in hat rəha kig kəti. Kəni motələhu=pən nəuanɨgi kəti e nəhlmɨn maru məmə in nɨgi rəha kig, kəni motɨsin nəulɨlah aupən lan, motaləh əuvsan, motəni=pən kəm in məmə, “!Iəkotɨsiai ik, kig rəha nətəm Isrel!” 30 Kəni motagəh lan, kəni motələs nəuanɨgi motoh rəhn-kapə lan motau tepət.* 31 Nian kɨnotol əuvsan rəkɨs lan, kəni motəpeg rəkɨs kot ərarəuv, məhuvən=pən mɨn e rəhan natimnati. Kəni motələs məhuvən məmə okotətu-pəri e nɨgi kəməluau məmə otɨmɨs.

Kəmətu-pəri Iesu
e nɨgi kəməluau

(Mak 15:21-32; Luk 23:26-43; Jon 19:17-27)

32 Nian kəmautəhuvən, motafu iətəm Sairəni kəti, nərgɨn u Saimon, kəni kəmotəni=pən əskasɨk ohni məmə otələs nɨgi kəməluau.* 33 Kəməhuva ikɨn kəti kətəni məmə, Kolkotə, u nɨpətɨn tətəni məmə Louipɨl-uipɨl. 34 Ikɨn əha kəmotəfən wain kəm Iesu iətəm kəmalkin ilau nati tarfu. Mətəu nian Iesu təməmnɨm askəuvɨn, kəni məpəh nəmnɨmiən.†* 35 Nian kəmətu-pəri e nɨgi kəməluau, kəni moturin tais o rəhan napən.* 36 Kəni məutəharəg mauteruh Iesu ikɨn əha məmə otɨmɨs agɨn. 37 Ilɨs e rəhn-kapə, kəmətei=pən nɨpəgnəmtɨ nəniən tətəni məmə,

Inu Iesu,
kig rəha nətəm Isrel.

38 Kəni iətəmimi keiu iətəm katuoh nətəmimi mətuakləh e rəhalah natimnati, kəmətu-pəri ilau e nɨgi kəməluau, kəti e nɨkalɨn maru, kəti e nɨkalɨn məuɨl.* 39 Kəni nətəmimi mɨn u kəməutaliuək məutəhuva mautəhuvən, məutəni=pən nəghatiən tərah kəm Iesu, mauturin-urin rəhn-kapə lah,* 40 mautəni məmə, “Nəmətəni məmə onəkərəkɨn Nimə Rəha Uhgɨn kəni ik pɨsɨn əmə muvləkɨn o nian kɨsɨl. !Osmiəgəh aru ik! !Kəni eiuaiu e nɨgi kəməluau nəmə ik Nətɨ Uhgɨn pəhriən!”*

41 E noliən əhmen mɨn əmə, pris asoli mɨn, mɨne iəgətun asoli mɨn rəha Lou, mɨne nətəmimi asoli mɨn rəha nətəm Isrel kotol əuvsan, 42 motəni məmə, “Təmosmiəgəh nətəmimi, mətəu ko təruru nosmiəgəh aruiən in. In kig rəha Isrel. Nəmə teiuaiu aru e nɨgi kəməluau, kəni okotəni nɨpəhriəniən lan. 43 Tətəhatətə e Uhgɨn. Təməni məmə in Nətɨ Uhgɨn, kəni pəh Uhgɨn tos rəkɨs in əha rəueiu nəmə in tolkeikei.”* 44 E noliən əhmen mɨn əmə, iakləh mil iətəm kəmətu-pəri ilau ilahal min e nɨgi kəməluau, kətuəni=pən nəghatiən tərah tepət kəm in.

Iesu tɨnɨmɨs

(Mak 15:33-41; Luk 23:44-49; Jon 19:28-30)

45 Kəni e tueləf klok mətəuarus=pən tri klok, napinəpuiən təmeiuaiu mɨrəuei rəfin natimnati. 46 Kəni iuəkɨr e tri klok ləhnaiuv, Iesu təmasək əfəməh e rəhan nəghatiən məni məmə, “!Eli, Eli! ?Lema sapaktəni?” Nɨpətɨ rəhan nəghatiən təni məmə, “!Uhgɨn rəhak, Uhgɨn rəhak! ?Təhro nətəpəh iəu?”*‡

47 Nian nətəmimi nəuvein nətəm kəmautəhtul əha ikɨn kəmotətəu təmasək əfəməh lanəha, kəni kotəni məmə, “In tətauɨn e Elaijə.”

48 Kəni rəueiu agɨn mɨn, kəti təmaiu muvən mələs nati kəti təhmen e kotɨn,§ kəni məueiu wain u tarfu, məu e nɨgi, kəni məfən məmə Iesu otəmnɨm.* 49 Kəni ilah mɨn nəuvein kotəni=pən məmə, “Əpəh əmə. Pəh kauteh-to nəmə Elaijə otuva mosmiəgəh in, uə kəpə.”

50 Kəni Iesu təmasək əfəməh mɨn, megəhan aru lan məmə otɨmɨs, kəni rəhan nehagiən tiet.

51 E nian əhruahru əha, napən iətəm tətəhkul e Nimə Rəha Uhgɨn təməhapu mol nəuvetɨn keiu, təmətuəuin əpəha ilɨs muva mol naunun əpəha ləhtəni. Nəmig təməlauəl, kəni kəpiel mɨn kəmotəhapu.* 52 Kəni suvət mɨn u kəmol e nɨpəg kəpiel kəmotəuag, kəni nətəmimi nətəm kotəhruahru tepət nətəm kəmohmɨs rəkɨs, kəmotəmiəgəh mɨn. 53 Kəmohiet e suvət mɨn, kəni uərisɨg Iesu təmanəmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən, kəni ilah kəməhuvən əpəha Jerusɨləm mohiet=pən o nətəmimi tepət.

54 Kəni iətəmi asoli rəha soldiə mɨn rəha nətəm Rom ilah rəhan soldiə mɨn nətəm kəmoteruh Iesu, kəmotafu nəmig mɨne natimnati mɨn əha. Kəni kəmotəgɨn pɨk, kəni motəni əfəməh məmə, “!Nɨpəhriəniən, inu Nətɨ Uhgɨn pəhriən!”

55 Nɨpətan tepət kəmautəhtul isəu məutarfu. Ilah kəmotsɨpən ikɨn Kaləli mautohtəu=pən Iesu məutasiru lan e nati pɨsɨn pɨsɨn mɨn.** 56 Ilah mɨn nəuvein u Meri Maktələ, kəni Meri u mamə rəha Jemɨs mɨne Josɨs, kəni mamə rəha nətɨ Səpəti mil.

Kəmɨtənim Iesu

(Mak 15:42-47; Luk 23:50-56; Jon 19:38-42)

57 Iətəm Aramatiə u rəhan nautə tepət, nərgɨn u Josɨp, in iətəmimi kəti rəha Iesu. Nian tɨnətuva iuəkɨr o napinəpuiən, 58 təmuvən meruh Pailət, kəni mətapuəh o nɨpətɨ Iesu, kəni Pailət təmegəhan e nɨpətɨ Iesu kəm in.* 59 Kəni Josɨp təmos nɨpətɨ Iesu muvən məuveg e napən ruən vi kəti, nərgɨn u linən, 60 kəni mələs muvən mələhu=pən e suvət vi kəmol e nɨpəg kəpiel. Suvət u rəha Josɨp. Kəni mɨsuə=pən e kəpiel asoli kəti mahtɨpəsɨg e nɨpəg kəpiel lan, kəni matuvən.†* 61 Meri Maktələ, mɨne Meri kəti mɨn kətuəharəg əha iuəkɨr o suvət.

Soldiə mɨn nətəm kəmoteh nɨpəg kəpiel

62 Nian əha, in nian katol əpenə-penə o Sapət lan, kəni kəməni lauɨg lan e Sapət, pris asoli mɨn mɨne Farəsi mɨn kəməhuvən moteruh Pailət. 63 Motəni=pən məmə, “Iətəmi asoli. Nɨkitɨmah tɨnəhti məmə, nian suah kəha, iətəmi rəha neiuəiən, təmətəmiəgəh əhanəh, mətəni məmə, ‘Nian kɨsɨl otuva muvən, kəni Uhgɨn otosmiəgəh mɨn iəu e nɨmɨsiən.’* 64 Tol lanəha, ahli=pən rəham nəuvein soldiə okəhuvən məuteh nɨpəg kəpiel suvət motətəuarus=pən nian kɨsɨl tuva muvən. Məta rəhan mɨn okəhuva motakləh e nɨpətɨn, kəni motəni=pən kəm nətəmimi məmə təməmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən. Kəni neiuəiən u, in otərah tapirəkɨs iətəm aupən.”

65 Kəni Pailət təməni=pən məmə “Otos soldiə mɨn, kəni məhuvən motol natimnati rəfin iətəm nəkotolkeikei məmə okotol e neh viviən suvət e nɨpəg kəpiel.” 66 Kəni soldiə mɨn kəməhuvən mauteh vivi nɨpəg kəpiel, motələhu=pən nəmtətiən kəti e kəpiel.‡ Kəni kəmotələhu soldiə mɨn məmə okauteh ikɨn əha.

28

Iesu təməmiəgəh mɨn
e nɨmɨsiən

(Mak 16:1-8; Luk 24:1-12; Jon 20:1-10)

1 E Sante* ləplapɨn agɨn, təmətian məsian viviən, Meri Maktələ mɨne Meri kəti mɨn kəmian məmə okuəsal=pən e suvət e nɨpəg kəpiel.

2 Kəni əmeiko, nəmig asoli kəti təməlauəl mətəu-inu agelo kəti rəha Iərmənɨg təmsɨpəri e negəu e neai muvən e nɨpəg kəpiel, kəni mɨsuə rəkɨs e kəpiel, kəni mətəharəg-pəri lan. 3 In tətasiə təhmen e noraipiən, kəni rəhan napən mɨn kotəruən təhmen e nəuaui nɨtəhi. 4 Soldiə mɨn kəmotəgɨn pɨk, kəni motərəmrumɨn, narmɨlah təmɨkə təhmen e nətəm kəmohmɨs.

5 Kəni agelo təməni=pən kəm pəta mil məmə, “Suəgɨniən, mətəu-inu iəkəhrun məmə nətuəsal e Iesu iətəm kəmətu-pəri e nɨgi kəməluau. 6 Tɨkə u ikɨn inu. In təməmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən təhmen əmə e inu təməni mɨne aupən. Iəuva mueruh ikɨn təmətəməhli ikɨn.* 7 Kəni ian uəhai, kəni muəni=pən kəm rəhan mɨn nətəmimi məmə, ‘In təməmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən, kəni in tətaupən e təmah matuvən əpəha Kaləli. Kəni ikɨn əha, onəkoteruh in ikɨn.’ Intələh, rəhak u nəghatiən inəni kəm təlau.”

8 Kəni pəta mil kəmuagɨm uəhai əmə e suvət e nɨpəg kəpiel, mətuəgɨn, mətəu nɨkilau tagiən, mətian məmə okuəni=pən kəm nətəmimi mɨn rəha Iesu. 9 Kəni əmeiko, Iesu tiet pətɨgəm o lau, məni=pən kəm lau məmə, “Təuvɨr.” Kəni kəmiəuva o Iesu, muaskəlɨm nəhlkɨn, kəni muəfaki kəm in. 10 Kəni Iesu təməni=pən kəm lau məmə, “Suəgɨniən. Ian muəni=pən kəm piak mɨn məmə okəhuvən Kaləli. Ikɨn əha okoteruh iəu ikɨn.”*

Nəghatiən rəha soldiə mɨn

11 Nian pəta mil kəmualiuək mətian, kəni soldiə mɨn əha nəuvein kəməhuvən e taun, kəni motəni=pən kəm pris asoli mɨn natimnati rəfin iətəm kəmoteruh. 12 Nian pris asoli mɨn kəməhuvən moteruh nətəmimi asoli rəha nətəm Isrel, kəni motol nəuə kəti motəlis nəghatiən lan. Kəni motəfən məni asoli kəm soldiə mɨn, 13 motəni=pən kəm lah məmə, “Nəkotəni=pən kəm nətəmimi məmə, ‘Rəhan mɨn nətəmimi kəməhuva lapɨn nian itɨmah iəmotapɨli, motakləh e nɨpətɨn motələs motagɨm.’ 14 Nəmə kəpmən otətəu nanusiən u, kəni itɨmah iəkəhuvən motəni nəghatiən kəti kəm in. Kəni itɨmah onəsotosiən nərahiən kəti lan.” 15 Tol lanəha, soldiə mɨn kəmotos məni, kəni motol təhmen=pən əmə məmə kəməni mɨne kəm lah. Kəni nəghatiən eiuə u təmuvən mɨtəlau e nətəm Isrel muva mətəuarus=pa rəueiu.

Iesu təmiet pətɨgəm
o rəhan mɨn nətəmimi

(Mak 16:14-18; Luk 24:36-49; Jon 20:19-23)

16 Kəni nətəmi lepɨn rəha Iesu kəməhuvən Kaləli, məhuvən e nɨtəuət iətəm Iesu təməni kəm lah məmə okəhuvən ikɨn.* 17 Nian kəmoteruh in, kəni kəmotəfaki kəm in, mətəu nəuvein rəhalah nətəlɨgiən tatol keiu. 18 Kəni Iesu tuva o lah, kəni məni=pən kəm lah məmə, “Nepətiən rəfin rəha negəu e neai mɨne nəhue nɨftəni o narmənɨgiən, Uhgɨn təməfa kəm iəu.* 19 Tol lanu, onəkəhuvən motiuvi nətəmimi e nəuanɨləuɨs mɨn rəfin e nɨtəni mɨn rəfin məmə okəhuva rəhak nətəmimi, kəni motol bəptais e lah e nərgɨ Tatə Uhgɨn, mɨne Nətɨn, mɨne Narmɨn,* 20 kəni motəgətun ilah məmə okotohtəu=pən rəfin nəghatiən mɨn iətəm iəməni kəm təmah. Kəni nɨpəhriəniən, iətatɨg kitah min itəmah nian mɨn rəfin mətəuarus naunun nian.”

* 1:1 Jen 22:18; 1Kron 17:11

* 1:3 Jen 38:29-30; Rut 4:18-22

* 1:5 Rut 4:13-17

* 1:6 2Saml 12:24

* 1:11 2King 22–24; 2Kron 36:10; Jer 27:20

* 1:12 Esra 3:2

* 1:18 Luk 1:27,35

* 1:21 Nərgɨn u Iesu, nɨpətɨn tətəni məmə, “Iərmənɨg tatosmiəgəh”

* 1:21 Luk 1:31; 2:21

* 1:23 Aes 7:14

* 1:25 Luk 2:21

* 2:2 Nam 24:17

* 2:3 Herot nɨkin təmauɨt məgɨn mətəu təmətəu məmə kig kəti mɨn tɨnair. Kəhrun nəniən məmə “nɨki Jerusɨləm rəfin təmauɨt,” nɨpətɨn u məmə nətəmi asoli mɨn rəha Herot kəmotəgɨn. Uə məta nətəmimi mɨn rəfin nəuvein kəmotəhrun məmə nəmə kig kəti mɨn təri, kəni okəkeikei kol nəluagɨniən kəti kəm nətəm Rom, mətəu-inu Rom in təmətarmənɨg e Isrel e nian əha.

† 2:6 Aupən ikɨn, nətəmimi rəha Isrel kəmotatɨg e profens tepət, kəni nɨtəni Juta in təhmen e profens kəti rəha Isrel. Mətəu kəməhuva slef mɨn rəha Asiria mɨnəhuvən ikɨn əha, kəni uərisɨg lan, kəməhuva slef mɨn rəha Papilon məhuvən məutatɨg ikɨn. Nian nətəm Isrel kəmohtəlɨg=pa Isrel, mətəu kəməhuvən ikɨn kətiəh əmə, iuəkɨr o Jerusɨləm. Kətauɨn ikɨn əha məmə Jutiə.

* 2:6 Maeka 5:2; Jon 7:42

* 2:11 Sam 72:10-15; Aes 60:6

* 2:15 Hos 11:1

* 2:18 Jer 31:15

‡ 2:18 E fes u, nərgɨn u Reijel, tətəhtul o mamə mɨn rəfin rəha Isrel.

* 2:23 Aes 11:1; 53:2; Luk 2:39; Jon 1:45

* 3:2 Mat 4:17; Mak 1:15

* 3:3 Nɨpətɨn rəha nəghatiən u məmə, “Nian iətəmi asoli kəti tuva, itəmah nəkotələhu əhruahru suaru mɨne motol vivi. Mɨne itəmah motol əpenə-penə natimnati rəfin. Kəni təhmen əmə, itəmah nəkotəkeikei motələhu əhruahru nətəlɨgiən rəhatəmah kəni motol əpenə-penə nɨkitəmah məmə nian Iərmənɨg otuva, mətəu itəmah nɨnotol əpenə-penə rəkɨs o nətəuiən in mɨne nuərisɨgiən lan.”

* 3:3 Aes 40:3

† 3:4 Jon tatuvən e napən iətəm təhmen e rəha iəni Elaijə təmatuvən lan aupən. (2King 1:8, Sek 13:4). Nətəm Isrel, nɨkilah təmatəhti məmə Elaijə otɨtəlɨg=pa mɨn e nəhue nɨftəni nian kəti mɨn məmə otol əpenə-penə nətəmimi o nuvaiən rəha Krɨsto (Mal 4:5-6). Uərisɨg, Iesu təməni əpu vivi məmə Jon in iəni kəti təhmen e Elaijə iətəm nɨki nətəmimi tətəhti məmə otuva mɨn. (Mat 11:14; 17:10-13)

* 3:4 2King 1:8

* 3:7 Mat 12:34; 23:33

‡ 3:9 Nətəm Isrel, nɨkilah təhti məmə in nati asoli məmə ilah nəuanɨləuɨs pəhriən rəha Isrel, mətəu nati asoli e nəhmtɨ Uhgɨn məmə nətəmimi okotəkeikei motəuhlin motəlali e rəhalah nətəlɨgiən kəni motol nəuian.

* 3:9 Jon 8:33,39; Rom 4:12

* 3:10 Mat 7:19; Luk 13:6-9

* 3:11 Jon 1:26-27,33; Uək 1:5

§ 3:12 Nɨpətɨ nəghatiən u məmə Uhgɨn otəuəri nətəmimi. Nətəmimi u kəutəhatətə e Iesu okəhuvən e negəu e neai, mətəu nətəmimi u kəsotəhatətəiən, otəraki=pən e nɨgəm asoli, inəha “hell.”

* 3:16 Jon 1:32

* 3:17 Sam 2:7; Aes 42:1; Mat 12:18; 17:5; Luk 9:35

* 4:1 Hip 2:18; 4:15

* 4:2 Eks 34:28

* 4:4 Dut 8:3; Kol 1:16-17

* 4:6 Sam 91:11-12

* 4:7 Dut 6:16

* 4:10 Dut 6:13

* 4:12 Mat 14:3; Mak 6:17; Luk 3:19-20

* 4:16 Aes 9:1-2

* 4:17 Mat 3:2; 19:27

* 4:23 Mat 9:35; Mak 1:39; Uək 10:38

* 4:24 Mak 6:55

* 4:25 Mak 3:7-8

* 5:3 Aes 57:15

* 5:4 Iesu təsəniən əhruahru u ikɨnu məmə iətəmi kəti təməhro nɨkin tahmə. Nəmə təhro nɨkin tətahmə o noliən tərah rəhan, uə kəmə təhro nɨkin tətahmə mətəu-inu iətəmi kəti təmɨmɨs, uə nəmə təhro in nati kəti mɨn.

* 5:4 Aes 61:2-3; Nəh 7:17

* 5:5 Sam 37:11

* 5:6 Aes 55:1-2

* 5:10 1Pitə 3:14

* 5:11 1Pitə 4:14

* 5:12 2Kron 36:16; Uək 7:52

† 5:13 Sol tatol nauəniən tətəhiən vivi, kəni məsərahiən. Təuvɨr məmə noliən rəhatah otətasiru e nətəmimi məmə ilah kəhuva nətəmimi nətəm kotəhruahru. Mətəu tərah okəmə noliən rəhatah tatiuvi=pən nətəmimi e noliən tərah.

‡ 5:13 Kitah kotəhmen e nɨpətɨ nien nian kakiəh kəni kauərin nati lan, nətəmimi kotun motətəu təuvɨr. Mətəu nəmə noliən rəhatah tatiuvi=pən nətəmimi e noliən tərah, kəni kitah kotəhmen əmə nɨpat e nien ko kəsoliən nati kəti mɨn lan. Təuvɨr əmə məmə kəraki lan.

* 5:14 Jon 8:12; 9:5

* 5:15 Mak 4:21; Luk 8:16; 11:33

* 5:16 Efəs 5:8-9; 1Pitə 2:12

* 5:17 Rom 3:31

* 5:18 Luk 16:17; 21:33

* 5:19 Jem 2:10

* 5:21 Eks 20:13; Dut 5:17

§ 5:22 Iesu təməsəniən məmə Lou tərah. Mətəu in tətəni pətɨgəm lou iətəm təuvɨr pɨk, kəni matek nɨki nətəmimi.

* 5:22 Nəghatiən u “təuiakən e iətəmi kəti,” tətəghati e nəghatiən mɨn təhmen e “Ik iərmɨs,” uə “Ik ialməli,” uə “Rəhm-kapə tɨkə,” uə “Ik nətɨ iərmɨs.”

* 5:22 1Jon 3:15

* 5:23 Mak 11:25; 1Jon 4:20-21; Hos 6:6; Aes 1:10-17; 1Saml 15:22

* 5:27 Eks 20:14; Dut 5:18

* 5:29 Mat 18:9; Mak 9:47

† 5:30 Inu nəghatiən əuhlin iətəm tətəgətun məmə Iesu tolkeikei məmə kitah okotəkeikei motol uək əskasɨk o nəpəhiən rəhatah noliən tərah mɨn. Təhmen əmə məmə kəutətahtuv rəkɨs noliən tərah mɨn. Mətəu Iesu təsolkeikeiən məmə okotərəkɨn nɨpətɨtah, mətəu tolkeikei məmə kəutaliuək e noliən əhruahru, kəni molkeikei məmə nɨkitah kəutəhruahru.

* 5:30 Mat 18:8; Mak 9:43

* 5:31 Dut 24:1-4; Mak 10:4

* 5:33 1Kor 7:10-11

* 5:33 Lev 19:12; Nam 30:2; Dut 23:21

* 5:34 Aes 66:1; Mat 23:22; Jem 5:12

* 5:35 Sam 48:2; Aes 66:1

* 5:38 Eks 21:24; Lev 24:20; Dut 19:21

* 5:43 Lev 19:18

* 5:44 Eks 23:4-5; Luk 23:34; Uək 7:60; Rom 12:14,20

* 5:48 Lev 19:2; Dut 18:13

* 6:1 Mat 23:5

* 6:5 Mat 23:5; Luk 18:10-14

* 6:7 1King 18:26-29

* 6:8 Mat 6:32

* 6:10 Luk 22:42

* 6:12 Mat 6:14-15; 18:21-35

* 6:13 Luk 22:40; Jem 1:13; Jon 17:15; 2Təs 3:3; 2Tim 4:18

* 6:14 Mak 11:25-26

* 6:16 Aes 58:5-9

* 6:19 Jem 5:1-3

* 6:20 Mat 19:21; Luk 18:22

* 6:23 Nɨpətɨn kəti rəha “nəhmtəm mil kuəuvɨr” təni məmə, ik iətəmi kəti iətəm nɨkim tagiən o nasiruiən e nətəmimi e rəham məni. Kəni nɨpətɨn kəti mɨn rəha “nəhmtəm mil kuərah” təni məmə, ik iavərəs kəti.

* 6:25 Fɨl 4:6; 1Tim 6:6-8; 1Pitə 5:7

* 6:26 Mat 10:29-31; Luk 12:6-7

* 6:29 1King 10:4-7; 2Kron 9:3-6

* 6:32 Mat 6:8

* 6:33 1King 3:11-14; Sam 37:4,25; Rom 14:17

* 7:1 Rom 2:1; 1Kor 4:5; Jem 4:11-12

* 7:2 Mak 4:24

* 7:6 Nəghatiən Kris əhruahru tətəni məmə, “sotəraki-pəniən rəhatəmah perəl kəm pɨkəh mɨn.” Perəl u, in kəpiel kəti iətəm nəhmtɨn tiəkɨs. Təmsɨpən e nɨki kəuvɨn kəti. Kəmə təhro, “kuri” mɨne “pɨkəh” kətuəpsen=pən nətəm kotərah.

* 7:7 Mak 11:24; Jon 14:13; 15:7; 16:23-24

* 7:8 Jon 15:7; Jem 4:3; 1Jon 3:22

* 7:11 Jem 1:17

* 7:12 Mat 22:39-40; Luk 6:31; Rom 13:8-10

* 7:15 Mat 24:24; Uək 20:29; 2Pitə 2:1

* 7:16 Kəl 5:19-22; Jem 3:12

* 7:19 Mat 3:10; Luk 3:9; Jon 15:6

* 7:20 Mat 12:33

* 7:21 Luk 6:46; Jem 1:25

* 7:23 Luk 13:25-27; Sam 6:8; 2Tim 2:19

† 7:24 Nəghatiən əhruahru rəha Kris tətəni məmə, “in təmuvləkɨn=pən nəukətɨ rəhan nimə e kəpiel.” E nian əha ilah kəmautol rəhalah nimə mɨn e kəpiel, mɨne nəukətɨ nimə okəkeikei kol təskasɨk e kəpiel. Nəmə kəsotoliən lanəha, nimə təsəskasɨkiən kəni təhrun nəmeiən.

‡ 7:26 Nəghatiən əhruahru rəha Kris tətəni məmə, “in təmuvləkɨn=pən nəukətɨ rəhan nimə e nɨpəkɨl əmə.”

* 7:29 Mak 1:22; Luk 4:32

* 8:2 E Nauəuə Rəha Uhgɨn, nəghatiən u “leprosi” tətəghati e nɨmɨsiən pɨsɨn pɨsɨn mɨn rəha nɨlosɨtəmi. Nɨmɨsiən mɨn u tətərəkɨn nɨlosɨtəmi, kəni Lou rəha Mosɨs tətəni məmə iətəmi kəti iətəm təmos nɨmɨsiən lanəha, in tamɨkmɨk e nəhmtɨ Uhgɨn. Afin Lev 13-14.

* 8:4 Lev 14:1-32; Mat 9:30; Luk 17:14

* 8:11 Luk 13:29

* 8:12 Mat 22:13; 25:30; Luk 13:28

* 8:17 Aes 53:4

† 8:20 Nian Iesu təməni nərgɨn u “Nətɨ Iətəmimi,” tətəghati aru lan. Nərgɨn u təmiet e Nauəuə rəha Daniel mɨne nauəuə pɨsɨn pɨsɨn mɨn e Oltestɨmɨn. Kəni nɨpətɨn təni məmə iətəmi kəti iətəm təmsɨpən e Uhgɨn kəni matos nepətiən rəha Uhgɨn.

* 8:20 2Kor 8:9

* 8:24 Sam 4:8

* 8:26 Mat 14:31; Sam 89:9

* 8:29 Mak 1:24; Luk 4:41

* 9:1 Mat 4:13

* 9:4 Luk 9:47; Jon 2:25

* 9:6 Jon 17:2

* 9:10 Farəsi mɨn, ilah kəmautohtəu=pən vivi agɨn Lou rəfin iətəm Uhgɨn təməfən kəm Mosɨs məmə Mosɨs otəfən kəm nətəm Isrel. Kəni ilah kautohtəu=pən vivi mɨn nəghatiən mɨn iətəm kəmotsɨpən e Lou rəha Mosɨs, mətəu nətəmimi əmə kəmotol, səniəmə Lou əhruahru mɨn rəha Uhgɨn. Kəni Farəsi mɨn, kəutəni məmə nətəmimi rəfin nətəm kəsotohtəu-pəniən lou əlkələh mɨn əha, ilah nol təfagə.

* 9:11 Luk 15:2

* 9:13 Hip 10:8; Hos 6:1-6; Maeka 6:6-8; 1Saml 15:22

† 9:13 Nian Uhgɨn təməni lanəha, nɨpətɨn u məmə in otəpəh sakrifais mɨn mətəu-inu nərahiən tətatɨg e nɨkilah. Uhgɨn təməni məmə ilah kotəkeikei motasəkəhruin nətəmimi.

* 9:14 Luk 18:12

‡ 9:17 Afin futnot e Luk 5:37.

§ 9:17 Iesu təməni lanəha məmə in otəgətun ilah e nəgətuniən vi kəti tol pɨsɨn e nəgətuniən rəha Farəsi mɨn mɨne nəgətun mɨn rəha Lou.

* 9:20 Lou təməni məmə nɨmɨsiən u təmol pətan əha tamɨkmɨk, kəni nəmə tatek iətəmi kəti, kəni in mɨn otamɨkmɨk.

* 9:21 Mat 14:36

* 9:27 Mat 20:29-34

* 9:30 Mat 8:4

* 9:33 Mak 2:12

* 9:34 Mat 12:24; Mak 3:22; Luk 11:15

* 9:35 Mat 4:23; Mak 1:39

* 9:36 Nam 27:17; 1King 22:17; Sek 10:2; Mat 14:14; Mak 6:34

* 9:37 Luk 10:2

* 10:1 Mak 6:7; Luk 9:1

* 10:3 E nauəuə mil rəha Mak mɨne Luk, kətauɨn pɨsɨn e nərgɨ Tateas məmə Jutəs nətɨ Jemɨs. Mətəu in iətəmi kətiəh əmə.

† 10:4 Selot in suah kəti iətəm in tətəhtul əskasɨk o kəntri rəhan. Eruh e tiksɨnəri.

‡ 10:4 Iətəmi keiu rəha Iesu kətauɨn e lau məmə Saimon, ilau u Saimon Pitə mɨne Saimon u kətauɨn lan məmə Selot. Kəni iətəmi keiu rəha Iesu kətauɨn e lau məmə Jemɨs, ilau u Jemɨs nətɨ Səpəti mɨne Jemɨs nətɨ Alfiəs. Kəni iətəmi keiu rəha Iesu kətauɨn e lau məmə Jutəs, inu Jutəs Iskariot mɨne Jutəs nətɨ Jemɨs u kətauɨn pɨsɨn məmə Tateas e nauəuə u rəha Matiu.

* 10:6 Jer 50:6

* 10:7 Mat 3:2; 4:17; Luk 10:9,11

* 10:9 Luk 10:4

* 10:10 Luk 10:7; 1Kor 9:14

* 10:12 Luk 10:5-6

* 10:14 Luk 10:10-12; Uək 13:51

§ 10:15 Sotəm mɨne Kəmorə, ilau taun mil aupən ikɨn iətəm təfagə tərah tepət tepət əha ikɨn. Kəni Uhgɨn təmol nalpɨniən kəm lau mahli=pən nɨgəm məmə otus ilau.

* 10:15 Mat 11:24; Jaj 7

* 10:16 Luk 10:3; Rom 16:19

* 10:20 Mak 13:9-11; Luk 12:11-12; 21:12-15

* 10:20 Jon 14:26

* 10:21 Maeka 7:6; Mat 10:35; Mak 13:12; Luk 21:16

* 10:24 Luk 6:40; Jon 13:16; 15:20

* 10:25 Mat 9:34; 12:24; Mak 3:22; Luk 11:15

* 10:26 Mak 4:22; Luk 8:17

* 10:28 Rom 8:31; Jem 4:12

* 10:31 Mat 6:26

* 10:33 Luk 12:8-9

* 10:36 Maeka 7:6; Luk 12:51-53

* 10:36 Famli nəuvein okotəhapu ilah mɨn mətəu-inu nəuvein e famli mɨn okəhuərisɨg e Iesu, kəni nəuvein e famli əmə əha okotəməki e Iesu.

* 10:37 Luk 14:26-27

† 10:38 Nɨpətɨ nəghatiən rəha Iesu səniəmə rəhan nətəmimi okotəkeikei mohmɨs e nɨgi kəməluau təhmen əmə lan. Nɨpətɨ nəghatiən u məmə kitah rəfin kətiəh kətiəh kotəkeikei motegəhan lan məmə Uhgɨn otol nəuian e nəmiəgəhiən rəhatah nati əpnapɨn məmə rəhan nətəlɨgiən məmə kəutatɨg e nian iəkɨs mɨn. Nəmə təhro nətəmimi okotol nərahiən kəm tah, nəmə təhro kitah okohmɨs o nərgɨn, uə nəmə təhro nərahiən mɨn əha otəsuvaiən e nəmiəgəhiən rəhatah. Kitah kotəruru, mətəu kotəhtul maru əmə o natɨgiən e nəmiəgəhiən iətəm Uhgɨn tolkeikei.

* 10:39 Mat 16:24-25; Mak 8:34-35; Luk 9:23-24; 17:33; Jon 12:25

* 10:40 Mak 9:37; Luk 10:16; Jon 13:20

* 11:5 Aes 35:5-6; 61:1

* 11:10 Mal 3:1; Luk 1:76

* 11:11 Fes u tətəni məmə uək rəha Jon, in uək iətəm tatos nɨsiaiən. In tatol əpenə-penə suaru rəha Krɨsto iətəm Uhgɨn otahli=pa, kəni in tətəni pətɨgəm məmə Krɨsto tɨnatuva. Uək u in uək asoli. Kəni Jon in iətəmi asoli mətəu-inu in tatos uək əha. Mətəu nati kəti iətəm in təuvɨr tapirəkɨs uək rəha Jon, inu nəmə suah kəti tətuva iətəmi rəha Uhgɨn nian in tətəhatətə e Iesu Krɨsto.

† 11:12 Suaru kəti mɨn o nəuhliniən fes u tol lanko lan məmə: E nian Jon Bəptais təmətuəuin mətəni pətɨgəm nəghatiən rəha Uhgɨn mətəuarus=pa rəueiu, mətəu nətəmimi kəutəluagɨn ilah nətəmimi nətəm kəutatɨg ahgəl Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn. Kəni nətəmimi rəha nəluagɨniən kəutalkut məmə okotiuvi rəkɨs nətəmimi rəha Uhgɨn məmə kəhuva nətəmimi rəhalah.

* 11:13 Luk 16:16

* 11:14 Mal 4:5; Mat 17:10-13; Mak 9:11-13; Mak 1:1-8

* 11:19 Mat 9:14

* 11:22 Aes 23; Esik 26–28; Joel 3:4-8; Amos 1:9-10; Sek 9:2-4

* 11:23 Jen 19:24-28; Aes 14:13-15

* 11:24 Mat 10:15; Luk 10:12

* 11:25 1Kor 1:26-29

* 11:27 Mat 28:18; Jon 1:18; 3:35; 10:15; 17:2

‡ 11:28 Nəghatiən u “natipəiən e katipə fɨgəm mɨn” tətəghati e Lou rəha nətəm Isrel iətəm kotəhmen e nati fɨgəm mətəu-inu Lou mɨn u, ilah kotəskasɨk pɨk, kəni tiəkɨs o noliən.

* 11:28 Jer 31:25

* 11:30 1Jon 5:3

§ 11:30 Nian Iesu təməni “rəhak katipə in təhvevɨg,” nəghatiən əhruahru rəha katipə, in “iok.” In nati kəti kəmol e nɨgi iətəm kəmələhu=pən e nentəui nati miəgəh əsanən kəti, kətəni məmə “okis,” nati miəgəh u təhmen e kau. Nətəm Isrel kəutələhu=pən iok e nentəui okis, kəni motəlis=pən nati kəti lan məmə okis otiuvi, təhmen e “kat” uə “plau,” nati iətəm tətahlu e nɨftəni. Nətəm Isrel kəmotəni məmə nɨtəu-pəniən Lou rəha Mosɨs in təhmen e iok kəti mətəu-inu in uək əskasɨk. Mətəu iok iətəm Iesu tətəfa kəm tah in təhvevɨg mətəu-inu, nian təmɨmɨs e nɨgi kəməluau mos nalpɨniən o təfagə tərah mɨn rəhatah, kəni in tɨnol rəkɨs uək rəhatah. In təni məmə kitah kotəkeikei məutəhatətə əmə lan. Kəni in otasiru e tah məmə okotaliuək e suaru əhruahru rəha Uhgɨn.

* 12:1 Wit in nati kəti təhmen e rais. Afin-to e tiksɨnəri.

* 12:1 Dut 23:25

† 12:2 Lou rəha nətəm Isrel tategəhan məmə iətəmimi təhrun nosiən nəua wit e nasumiən rəha nətəmimi nian tətaliuək mətohapumɨn e lah (Dut 23:25). Farəsi mɨn nɨkilah təmərah mətəu inko nətəmimi mɨn rəha Iesu kəmautol uək rəha nəuləkiən, u in kəti rəha tate-nain noliən mɨn kəməniəhu agɨn məmə okəsoliən e nian rəha Sapət. (Eks 20:8-11; 34:21; Dut 5:12-15)

* 12:4 1Saml 21:1-6

* 12:4 Lev 24:5-9

* 12:5 Nam 28:9-10

* 12:6 Mat 12:41-42

* 12:7 Hos 6:6; Mat 9:13

* 12:10 Luk 14:3

* 12:12 Luk 14:5

* 12:14 Jon 5:16

* 12:16 Mat 8:4; Mak 3:12

* 12:18 Mat 3:17

‡ 12:20 Nəghatiən Kris əhruahru rəha fes 20 tətəni məmə, “Ko təsatgəhliən nɨuig kəti iətəm təməgəu, kəni ko təsəmkəpɨs agɨniən wik rəha lait iətəm tətənah əmə.”

* 12:21 Aes 42:1-4

* 12:24 Mat 9:34; 10:25

* 12:28 Uək 10:38; 1Jon 3:8

* 12:30 Mak 9:40; Luk 9:50

§ 12:31 Uhgɨn tətafəl rəkɨs noliən tərah mɨn nian nətəmimi kotəuhlin rəhalah nətəlɨgiən kəni məutətapuəh ohni məmə in otalu məsalpɨniən rəhalah noliən tərah mɨn.

* 12:31 Hip 6:4-6

* 12:32 Nətəmimi nəuvein kotəni məmə nəghatiən u tətəghati e nətəmi mɨn u nətəm kəmautəni məmə Iesu tatol vivi nətəmimi e nəsanəniən rəha Setən. Təhmen əmə məmə ilah kotauɨn lan məmə Narmɨn Rəha Uhgɨn in Setən. Nətəmimi nəuvein mɨn kotəni məmə nəghatiən u tətəghati e nətəmimi nətəm kəsotəhatətə əhanəhiən e Iesu, kəni motəpəh uək rəha Narmɨn Rəha Uhgɨn.

† 12:33 Nɨpətɨ nəghatiən rəha Iesu məmə in iətəmi təuvɨr mətəu-inu tatol əmə natimnati təuvɨr mɨn.

* 12:33 Mat 7:16-20

* 12:34 Mat 3:7; 15:18; Luk 3:7; 6:43-45

* 12:38 Mat 16:1; Luk 11:16; Jon 6:30

* 12:39 Jona 1:17; Mat 16:4; Mak 8:12

* 12:40 Jona 1:17

* 12:41 Jona 3:5

* 12:42 1King 10:1; 2Kron 9:1

‡ 12:44 Nəghatiən u “nimə” tətəghati e iətəmi u iətəm narmɨn tərah təmiet rəkɨs lan.

* 12:45 Luk 11:24-26; 2Pitə 2:20

§ 12:47 E kopi əuas mɨn nəuvein rəha Niutestɨmɨn iətəm kəmətei e nəghatiən Kris aupən, fes 47 tɨkə.

* 12:50 Rom 8:29

* 13:2 Luk 5:1-3

* 13:3 Afin-to “wit” e tiksɨnəri.

* 13:12 Mat 25:29; Mak 4:25; Luk 8:18; 19:26

* 13:15 Aes 6:9-10; Jon 12:40; Uək 28:26-27

* 13:17 Luk 10:23-24

* 13:22 Luk 12:16-21; 1Tim 6:9-10,17

† 13:31 Mastət in nɨgi iətəm katol=pən nɨkɨtɨn e nauəniən məmə təpien vivi. Nɨkɨtɨn in natiəkəku agɨn, mətəu tateviə matol nɨgi asoli lan.

‡ 13:32 Nəghatiən əuhlin e mastət mɨne pɨret u is tɨkə lan tətəgətun=pən Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn tətətuəuin mətɨg əmə, kəsəni pɨkiən nepətiən rəhan məmə nətəm Isrel mɨn kotolkeikei mɨne. Nəghatiən əuhlin mɨn u kəutəgətun itah e: (1) məmə təhro lanu Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn tətarmənɨg vivi agɨn e nəmiəgəhiən rəha nətəmimi kətiəh kətiəh u ilah rəhan mɨn, (2) məmə təhro lanu Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn e nəhue nɨftəni, mətəfa nətəmimi tepət kəutəhuva e nəhatətəiən lan. Suaru rəha Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn tətarmənɨg e nətəmimi e nəmiəgəhiən mɨne nɨmɨsiən rəha Iesu, keruh məmə təkəku, məpəou məsəhmeniən o nati kəti (məmə in əha nətəm Isrel nɨkilah tətəhti mɨne), mətəu nian kəti nətəmimi rəfin okoteruh nepətiən mɨne nəhagəhagiən asoli rəhan.

* 13:35 Sam 78:2

* 13:41 Mat 24:31; 25:31; Mak 13:27

* 13:42 Mat 8:12

* 13:43 Dan 12:3

§ 13:46 Nɨpətɨ nəghatiən əuhlin mil u məmə, Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn in təuvɨr pɨk agɨn. In təhruahru məmə kitah kotəfən rəfin natimnati mɨn rəhatah məmə kotəhrun nosiən.

* 13:50 Mat 13:42; Luk 13:28

* 13:52 Kəmə təhro nəghatiən u “nati əuas” tətəghati e nəghatiən rəha Uhgɨn iətəm kəmətei e Nauəuə Rəha Uhgɨn əpəha Oltestɨmɨn, kəni nəghatiən u “nati vi e rəhan nautə” tətəghati e nəgətuniən vi rəha Iesu.

* 13:54 Jon 7:15

* 13:55 Jon 6:42

* 13:57 Jon 4:44

* 14:1 Afin-to “Herot” e tiksɨnəri meruh famli rəha Herot.

* 14:3-4 Lev 18:16; 20:21; Luk 3:19-20

* 14:5 Mat 21:26

† 14:11 Herotiəs təmolkeikei məmə kəməfən rəhn-kapə Jon e pɨlet məmə təgətun məmə Jon in təmɨmɨs pəhriən. In tətəgətun mɨn məmə Herotiəs in iərmɨs e pətan.

* 14:19 Mat 15:35-39; Mak 8:6-10

* 14:23 Luk 6:12; 9:28

* 14:26 Luk 24:37

* 14:31 Mat 8:26; Mak 4:39

* 14:36 Mat 9:20-21; Mak 6:53-56

* 15:4 Eks 20:12; Dut 5:16

* 15:4 Eks 21:17; Lev 20:9

* 15:9 Aes 29:13

* 15:11 Mat 12:34

* 15:14 Luk 6:39; Rom 2:19

* 15:24 Mat 10:6

* 15:26 Nəghatiən u “kəlkələh” tətəghati e nətəm Isrel, kəni nəghatiən u “kuri” tətəghati e Nanihluə mɨn. Nəghatiən u səniəmə nəghatiən təuvɨr agɨn. Iesu in tətəni əmə nəghatiən rəha nətəm Isrel mɨne rəhan mɨn nətəmimi kəutəni. Kəni rəueiu in tolkeikei məmə otəgətun ilah e nati kəti məmə nəhatətəiən rəha pətan u tətəgətun məmə səniəmə in nati əpnapɨn əmə e nəhmtɨ Uhgɨn.

* 15:31 Mak 7:37

* 15:32 Mat 14:14

* 16:1 Mat 12:38; Luk 11:16

* 16:3 Inu e Nɨtəni kotəni məmə, “Nəmə nəpuə apɨn tɨnəri, kəni otəsuvəhiən təfuv.”

† 16:4 Nian təfla təmərgei Jonə, in təhmen məmə təmɨmɨs, kəni nərfɨ təfla u təhmen e suvət rəhan. Təmatɨg e nərfɨ təfla o nian kɨsɨl. Nian təfla təmeuə e Jonə, təhmen məmə təməmiəgəh mɨn e rəhan nɨmɨsiən. Iesu təni məmə in otɨmɨs, kəni nətəmimi okohtənɨm e suvət kəti. In otatɨg e suvət o nian kɨsɨl, kəni otəmiəgəh mɨn. Tol lanəha, nəmtətiən rəha Jonə məmə Iesu otɨmɨs matɨg e suvət o nian kɨsɨl məmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən. Afin-to Mat 12:40 mɨne Jona 1:17.

* 16:6 Luk 12:1

* 16:9 Mat 14:17-21

* 16:10 Mat 15:34-38

* 16:14 Mat 14:1-2; Mak 6:14-15; Luk 9:7-8

* 16:16 Jon 6:69

* 16:17 Kəl 1:15-16

* 16:18 Jon 1:42; Efəs 2:20

* 16:24 Jon 19:17; Fɨl 2:8; Mat 10:38; Luk 14:27

* 16:25 Mat 10:39; Luk 17:33; Jon 12:25

* 16:26 Mat 4:8-9

* 16:27 Sam 62:12; Prov 24:12; Mat 25:31; Rom 2:6; Nəh 22:12

* 17:2 2Pitə 1:16-18

* 17:5 Dut 18:15; Sam 2:7; Aes 42:1; Mat 3:17; Mak 1:11; Luk 3:22

* 17:10 Nian Uhgɨn təməghati kəm lahal əpəha e nɨtəuət, ilahal kɨləhrun məmə Iesu in Krɨsto iətəm otuva. Kəni kɨləhrun məmə Elaijə otəkeikei maupən muva mɨn, mətəu kəmsleruhiən məmə Elaijə təmuva mol əpenə-penə natimnati rəfin. Tol lanəha, rəhalah nətəlɨgiən tɨnol nəruruiən, mətəu-inu Iesu iətəm in Krɨsto tɨnuva rəkɨs, mətəu Elaijə təməsuvaiən.

* 17:10 Mal 4:5

* 17:11 Mal 4:5-6

* 17:12 Mat 11:14

* 17:13 Luk 1:17

* 17:19 Mat 10:1

† 17:20 E kopi əuas mɨn nəuvein rəha Niutestɨmɨn iətəm kəmətei e nəghatiən Kris aupən, nəghatiən pɨsɨn kəti mɨn əha ikɨn iətəm tatɨlpɨn nəghatiən u mətəni məmə, “21 Mətəu suah kəti iətəm tolkeikei məmə otəhgi pətɨgəm narmɨn tərah mɨn lanəha, in otəkeikei mətəfaki kəni mətətuakəm.”

* 17:20 Mat 21:21; Mak 11:23; Luk 17:6; 1Kor 13:2

* 17:22 Mat 16:21

* 17:24 Eks 30:13; 38:26

‡ 17:26 Inu tol lanu məmə nətəm Rom ilah kəutarmənɨg e nɨtəni u Isrel. Kəni nətəm Isrel ilah kəutətəou takɨs tatuvən o Rom. Mətəu nətəm Rom, ilah kəsotətəouiən takɨs. Mətəu e fes u, in tətəghati e takɨs pɨsɨn kəti o Nimə Rəha Uhgɨn u nətəm Isrel ilah kəutətəou. Mətəu Iesu tətəni məmə, in Nətɨ Uhgɨn pəhriən. Kəni Nimə Rəha Uhgɨn in rəhan mɨn. Ko ilah kəsotətapuəhiən o Iesu məmə in otətəou takɨs u.

* 18:1 Luk 22:24

* 18:3 Mat 19:14; Mak 10:15; Luk 18:17

* 18:5 Mat 10:40; Luk 10:16; Jon 13:20

* 18:6 Mak 9:42; Luk 17:1-2

* 18:8 Mat 5:29-30

* 18:9 Inu nəghatiən əuhlin iətəm tətəgətun məmə Iesu tolkeikei məmə kitah okotəkeikei motol uək əskasɨk o nəpəhiən rəhatah noliən tərah mɨn. Təhmen məmə kəutətahtuv rəkɨs noliən tərah. Mətəu in təsolkeikeiən məmə okotərəkɨn nɨpətɨtah.

* 18:9 Mak 9:43-48

† 18:10 E kopi əuas mɨn nəuvein rəha Niutestɨmɨn iətəm kəmətei e nəghatiən Kris aupən, nəghatiən pɨsɨn kəti mɨn əha ikɨn iətəm tatɨlpɨn nəghatiən u mətəni məmə, “11 Kəni iəu, Nətɨ Iətəmimi, iəmuva məmə iəkosmiəgəh ilah u kəmotəluei.”

* 18:10 Hip 1:14

* 18:15 Luk 17:3; Kəl 6:1

* 18:16 Dut 19:15; Jon 8:17

* 18:18 Mat 16:19; Jon 20:23

* 18:19 Mak 11:24; Jon 15:7

‡ 18:22 Nɨpətɨ “mau səpɨnte-səpɨn” məmə kitah kotəkeikei motalu e nərahiən rəha iətəmi kəti nian rəfin, naunun tɨkə.

* 18:22 Luk 17:4

§ 18:25 Inu noliən əskasɨk rəhalah e nian mɨn əha.

* 18:34 Mat 5:25-26

* 18:35 Mat 6:15; Mak 11:25; Efəs 4:32; Kol 3:13

* 19:4 Jen 1:27; 5:2

* 19:5 Jen 2:24; Efəs 5:31

* 19:7 Dut 24:1-4; Mat 5:31

* 19:9 Mat 5:32; 1Kor 7:10-11

* 19:14 Mat 18:2-3

* 19:17 Lev 18:5; Luk 10:28

* 19:18 Eks 20:13-16; Dut 5:17-20

* 19:19 Eks 20:12; Lev 19:18

* 19:24 Kaməl in nati miəgəh kəti iətəm in iahgin tapirəkɨs hos mɨne kau. Afin-to e tiksɨnəri.

* 19:26 Job 42:2

* 19:28 Mat 25:31; Luk 22:30; Nəh 3:21

* 19:30 Mat 20:16; Luk 13:30

* 20:2 “Tənariəs,” inu məni rəhalah, təhmen e vatu rəha Vanuatu. Tənariəs kətiəh in təhmen e nətəouiən rəha uək o nian kətiəh. Rəueiu, 1 tənariəs təhmen e 1,000 vatu.

* 20:8 Lev 19:13; Dut 24:15

* 20:16 Mat 19:30; Mak 10:31

* 20:18 Mat 16:21; 17:22-23

* 20:21 Mat 19:28; Luk 22:30

† 20:22 Nəghatiən Kris əhruahru tətəni məmə, “?Itəlau, nɨkitəlau təhti məmə nəkuəhmen məmə kitahal okɨhləmnɨm pəti e kap rəha nətəuiən nahməiən iətəm iəu iəkəkeikei məmnɨm lan?”

* 20:22 Mat 26:39; Jon 18:11

* 20:25 Luk 22:25-26

* 20:26 Mat 23:11; Mak 9:35

* 20:28 Luk 22:27; Fɨl 2:7

* 21:5 Nəghatiən əhruahru rəha Kris təni məmə, “Nətɨn Pətan Saion” kəni nɨpətɨ nəghatiən u məmə “nətəmimi rəha Jerusɨləm.” Saion in nərgɨn kəti mɨn rəha Jerusɨləm.

* 21:5 Sek 9:9

† 21:9 Nɨpətɨ nəghatiən u “Hosanə” təni məmə, “əni-vivi.” Nətəmimi kəməutəni pətɨgəm məmə Iesu in Məsaiə, iətəmimi u Uhgɨn təməni məmə in otahli=pa məmə otosmiəgəh ilah.

* 21:9 Sam 118:26

‡ 21:12 Afin-to e tiksɨnəri “Nimə Rəha Uhgɨn” o nəhruniən natimnati nian Iesu təmuvən məhgi pətɨgəm nətəmimi e Nimə Rəha Uhgɨn.

* 21:13 Aes 56:7

* 21:13 Jer 7:11

* 21:16 Sam 8:2

§ 21:20 E Oltestɨmɨn, nɨgi u fik tatol nəmtətiən e nətəm Isrel. Iesu in təmol nɨgi u fik taukei-aukei məmə otəgətun nətəmi asoli rəha Isrel, okol nalpɨniən kəm lah. Uə təhmen əmə lanu məmə Uhgɨn otol nalpɨniən kəm nətəmimi mɨn u kəsotoliən nəuan uə məsotəfakiən kəm in (Aiseə 5:1-7 mɨne Jeremaea 8:4-13 rəhalau nəghatiən təhmen əhmen; eruh mɨn Matiu 24:2 mɨne futnot). Mɨne Iesu təməgətun mɨn lanu məmə otəgətun rəhan mɨn nətəmimi o rəhalah nəhatətəiən, u inu, rəhalah nəhtuliən e Uhgɨn.

* 21:21 Mat 17:20; Luk 17:6; Jon 14:12; 1Kor 13:2

* 21:22 Mat 7:7-11; 18:19

* 21:26 Mat 14:5

* 21:32 Nətəmimi rəha nosiən takɨs mɨne nɨpətan rəha suaru, ilah kautol təfagə tərah, kəni ilah kotəhmen e suakəku u iətəm tepət lan. Aupən kəmotəhti nəuia Uhgɨn, mətəu uərisɨg ko kotol nati nak təməni. Nətəmi asoli rəha nətəm Isrel mɨne nətəm u kəsotəhatətəiən e Iesu kotəhmen e suakəku u iətəm təkəku. Kəutəni əmə e nohlɨlah məmə kotolkeikei Uhgɨn kəni motol nəuian, mətəu nɨkilah isəu o Uhgɨn.

* 21:32 Luk 3:12; 7:29-30

† 21:33 Natimnati iətəm Iesu tətəghati lan e fes 33 tətəghati e noliən rəha noliən wain

* 21:33 Aes 5:1-2

* 21:38 Mat 27:18

* 21:39 Hip 13:12

‡ 21:42 “pos” — Nəghatiən Kris əhruahru tətəni məmə, “kəpiel.” E nian əha, nətəmimi kəmotol nimə e kəpiel. Kəni kəpiel keikei in kəpiel ləhtəni agɨn u tətaskəlɨm nimə mətuvləkɨn nimə lan. Rəueiu u Tanna, nətəmimi tepət kautol nimə e pos mɨne napət. Kəni pos iətəm in nati keikei in pos u iətəm tol nəhgɨn maskəlɨm nəhgɨ nimə. Iesu tətəghati aru lan məmə in pos iətəm tol nəhgɨn.

* 21:42 Sam 118:22-23; Rom 9:33; 1Pitə 2:6-8

§ 21:44 E kopi əuas mɨn nəuvein rəha Niutestɨmɨn təuvɨr agɨn iətəm kəmətei e nəghatiən Kris aupən, nəghatiən rəha fes 44 u tɨkə.

* 22:6 Mat 21:35

* 22:12 Nətəmimi nəuvein rəha noliən stadi e Baebol ilah nɨkilah təhti məmə kig təməfən napən rəha marɨt kəm nətəmimi rəfin məmə okəhuvən lan, mətəu inkonu kəmos əpnapɨn əmə nətəmimi nətəm kəmafu ilah e suaru mɨn. Mətəu iətəmimi u nɨkin təməhti məmə otəsuvəniən e rəhan napən əha kəməfən məmə otuvən lan, inu noliən u tətəgətun məmə in təsɨsiaiən kig mɨne nətɨn.

* 22:13 Mat 8:12; 25:30; Luk 13:28

* 22:15 Mak 3:6

† 22:19 Məni iətəm kəmotos məhuva in koin kəti, nərgɨn u “tənariəs,” iətəm təhmen e 1,000 vatu.

* 22:21 Rom 13:7

‡ 22:22 Nəmə Iesu tuhalpɨn kəni məni məmə okəsotətəouiən takɨs, in otol nati kəti nətəm Rom nɨkilah otəsagiəniən ohni, kəni ko kotəhrun nələsiən in. Nəmə in tuhalpɨn məni məmə okotəkeikei motətəou takɨs, kəni in otol nati kəti nətəm Isrel nɨkilah otəsagiəniən ohni, kəni okotələs in. Mətəu rəhan nuhalpɨniən in tol pɨsɨn, rəhan nəghatiən təməu nɨkilah e nati əha: u nɨki iətəmimi. Kəni ilah kəməsotələsiən in mɨne ilah kəmotauɨt pəhriən e nəghatiən əha.

* 22:23 Uək 23:8

* 22:24 Dut 25:5

* 22:32 Eks 3:6

* 22:37 Dut 6:5

* 22:39 Lev 19:18; Mat 7:12

* 22:40 Rom 13:10; Kəl 5:14

* 22:42 Jon 7:42

* 22:44 Sam 110:1; Mat 26:64

* 23:5 “pauɨs” — inu bokɨs əkəku kəti kəmol e nɨlosɨ kau. Kəmətei rəkɨs=pən nəghatiən rəha Nauəuə Rəha Uhgɨn e letə əkəku agɨn motaipei=pən lan (Eks 13:1-10,11-16; Dut 6:4-9; 11:13-21). Nətəmimi kəmotol lanəha mətəu-inu kəmotolkeikei məmə otol nəghatiən iətəm tətatɨg e Dut 6:8 mɨne 11:18. Kəni nəman mɨn u nətəm Isrel mɨn rəfin nətəm kɨnotos rəkɨs nu tatin, ilah okotəfən pauɨs mɨn əha nian tepət, kəni nian rəfin e nian rəha nəfakiən. Kətəlis e nɨpənəgɨn mɨne nəhlmɨn məuɨl e nɨləuɨs kəmol e nɨlosɨ kau. E nəghatiən Inglɨs, kətəni pauɨs mɨn əha məmə, “Phylacteries.”

* 23:5 Eks 13:9; Nam 15:38-39; Dut 6:8; Mat 6:1

† 23:7 Nəmə iəgətun rəha Lou təmaliuək mətuvən iuəkɨr ohnik, nəkəhtul e nɨsiaiən, kəni nəkəni təuvɨr kəm in, mauɨn lan məmə, “iətəmi asoli,” uə “Rapai.” Kəni nətəm Isrel kəutauɨn e rəhalah nəgətun asoli mɨn nətəm ilah ilɨs pɨk məmə, “Rapai,” u nɨpətɨn təni məmə “iətəmimi in ilɨs” uə “iətəmimi tətəmki nətəmimi” uə “iəgətun katɨsiai.”

* 23:11 Mat 20:26; Mak 9:35; Luk 22:26

* 23:12 Job 22:29; Prov 29:23; Luk 14:11; 18:14

‡ 23:13 E kopi əuas mɨn nəuvein rəha Niutestɨmɨn iətəm kəmətei e nəghatiən Kris aupən, nəghatiən pɨsɨn kəti mɨn əha ikɨn iətəm tatɨlpɨn nəghatiən u mətəni məmə, “14 Kəsi, nahməiən asoli otuva o təmah nəgətun mɨn rəha Lou, mɨne Farəsi mɨn. !Itəmah nəfaki eiuə mɨn! Nəutakləh e natimnati rəha pətalɨmɨs mɨn, mətəu nian kətiəh əmə, nautol nəfakiən əfəməh mɨn məmə nətəmimi okotɨsiai itəmah. E noliən əha, rəhatəmah nalpɨniən otəskasɨk təhmɨn mɨn.”

* 23:16 Mat 15:14

* 23:22 Aes 66:1; Mat 5:34

* 23:23 Lev 27:30; Maeka 6:8

* 23:25 Mak 7:4

§ 23:27 Lou rəha nətəmi Isrel təni məmə, nian iətəmimi kəti tatek nɨpətɨ iətəmi kəti tɨnɨmɨs, kəni tamɨkmɨk e nəhmtɨ Uhgɨn o nian səpɨn. Kəni təkeikei mɨtəu=pən noliən rəha neikuasiən məmə rəhan namɨkmɨkiən otɨkə. Nəmə təsoliən noliən əha, kəni nətəm Isrel kotəkeikei motəpəh in. In səniəmə iətəmi Isrel u rəueiu. Afin e nauəuə u Namba japtə 19.

* 23:27 Uək 23:3

* 23:28 Luk 16:15

* 23:31 Uək 7:52

* 23:33 Mat 3:7; 12:34; Luk 3:7

* 23:35 Jen 4:8; Hip 11:4

* 23:35 Sek 1:1

* 23:35 E nauəuə rəha nətəm Isrel, Epɨl in iətəmimi əhruahru iətəm kəmaupən agɨn kohamu, kəni Səkaraea in naunun.

* 23:35 2Kron 24:21

* 23:38 1King 9:7-8; Jer 22:5

* 23:39 Sam 118:26; Luk 13:34-35

† 23:39 1. Nɨpɨlga nətəmimi u kəmotol stadi vivi e Baebol, kotəni məmə nəghatiən u, u təmietɨgəm e Oltestɨmɨn in tətəni lanu: Nətəmimi nəuvein ko kəsotəuhliniən ilah məmə kəhuva o Uhgɨn mɨne ko kəsotəhatətəiən e Iesu məmə in otosmiəgəh ilah. Nati əpnapɨn nəmə ilah kəmotol noliən mɨn tol lanəha, kəni e nian Uhgɨn o takil nətəmimi, ilah mɨn okotəkeikei motəni məmə, nɨpəhriəniən, Iesu in Iərmənɨg, kəni okotəfəri nərgɨn, Kol 2:9-11. 2. Mətəu nətəmimi mɨn nəuvein u kəmotol vivi stadi e Baebol ilah kotəni məmə Iesu in tətəghati e nian kəti u in otəpanuva e nəhue nɨftəni. Kəni e nian əha, nətəm Isrel ilah okəhuva nəkəlasi mɨn e lah kəni okotəhatətə e Iesu məmə in Iosmiəgəh rəhalah.

* 24:2 Luk 19:44

* 24:5 Mat 24:23-24; 1Jon 2:18

* 24:9 Mat 10:22

* 24:11 Mat 24:5,24; 1Jon 4:1

* 24:13 Mat 10:22

* 24:14 Mat 28:19

* 24:15 Dan 9:27; 11:31; 12:11

* 24:17 Luk 17:31

* 24:21 Dan 12:1

* 24:23 Mat 24:5

* 24:24 Dut 13:1-3; 2Təs 2:8-9; Nəh 13:13-14

* 24:26 Luk 17:23-24

* 24:27 Mat 24:37-39

* 24:28 Nəghatiən əhruahru rəha Kris tətəni məmə, “Nian nati miəgəh kəti təmɨmɨs, nəkotafu kueriə mɨn kəhuva məmə okoton.”

* 24:28 Luk 17:37

* 24:29 Aes 13:10; 34:4; Esik 32:7; Joel 2:10,31; 2Pitə 3:10; Nəh 6:12-13

† 24:29 Məta “nəsanəniən mɨn əpəha e neai” tətəgətun=pən narmɨn mɨn, uə nəmə təhro natimnati təhmen=pən e mɨtɨgar mɨne məuɨg əpəha e neai.

‡ 24:29 Aupən aupən agɨn, nian Uhgɨn təmol natimnati mɨn rəfin, e nian təm tatol kuvət lan, in təmələhu=pən mɨtɨgar mɨne məuɨg mɨne məhau e neai (Jen 1:14-19). Mətəu e fes 29, koteruh məmə təmos rəkɨs mɨn ilah. Nəghatiən əhmen mɨn u tətatɨg mɨn e ikɨn mɨn tepət e Oltestɨmɨn, nian Uhgɨn tətəghati e nian in otakil nətəmimi lan. Afin-to fes mɨn u: Aes 13:9-13; 24:21-23; 34:4; Esik 32:7-8; Joel 2:10,31; 3:15; Amos 8:9; 2Pitə 3:10; Nəh 6:12-13.

* 24:30 Dan 7:13; Sek 12:10; Nəh 1:7

* 24:31 1Kor 15:52; 1Təs 4:16

§ 24:32 Nɨgi u fik təhmen e niməh.

* 24:34 Suaru kəti mɨn rəha nəuhliniən fes 34 tətəni məmə, “Iatəni pəhriən kəm təmah məmə nəuanɨləuɨs u rəha Isrel otəsɨkəiən mətəuarus natimnati mɨn əha okəhuva motol nɨpəhriəniən lan.”

* 24:34 Mat 16:28

* 24:35 Mat 5:18

† 24:35 Nəghatiən u e japtə u təmuva rəkɨs nu 40 uərisɨg e nian Iesu təmɨmɨs kəni mair mɨn lan. Nati u təmuva nian nətəm Isrel kəmotəməu ilah nətəm Rom, kəni soldiə mɨn rəha Rom kəməhuva motoh motərəkɨn kəntri rəha Isrel. Mətəu nəghatiən rəha Iesu tətəghati əhanəh mɨn e nuvaiən mɨn e Nian Uərisɨg məmə otəpanuva.

* 24:36 Uək 1:7; 1Təs 5:1-2

* 24:37 Jen 6:5-8

* 24:39 Jen 7:21-23; Luk 17:26,27

* 24:42 Mat 25:13

* 24:43 Luk 12:39-40; Nəh 16:15

* 24:47 Mat 25:21,23

* 25:1 Nɨpətan əha, kəsotol əhanəhiən marɨt. Rəhalah nu tuenti mɨne.

* 25:1 Luk 12:35; Nəh 19:7

* 25:11 Luk 13:25-27

* 25:12 Mat 7:23

* 25:13 Mat 24:42

† 25:15 E Nəghatiən Kris əhruahru tətəni məmə, təməfən “talən” pɨsɨn pɨsɨn mɨn kəm lah, faif talən, mɨne tu talən, mɨne uan talən.

* 25:15 Rom 12:6

* 25:21 Mat 24:45-47; Luk 16:10

* 25:29 Mat 13:12; Mak 4:25; Luk 8:18

* 25:30 Mat 8:12; Luk 13:28

* 25:31 Mat 16:27; 19:28

* 25:32 Esik 34:17; Nəh 20:11-13

‡ 25:33 Nətəmimi rəha Iesu kotəhrun məmə lapɨn, nətəmimi rəha nəsaliən e sipsip mɨn, okotəkeikei motəuəri sipsip mɨn mɨne nəni mɨn mətəu inko nəni mɨn kotəkeikei motapɨli pɨsɨn u nətəpuiən təsepət pɨkiən ikɨn. Təuvɨr mɨn məmə kəhrun məmə nətəm Isrel ilah kotolkeikei sipsip mɨn tapirəkɨs nəni mɨn.

* 25:35 Aes 58:7

* 25:40 Prov 19:17; Mat 10:42; Mak 9:41

* 25:41 Mat 7:23

* 25:46 Dan 12:2; Jon 5:29

* 26:2 Eks 12:1-27; Mat 20:18

* 26:7 Luk 7:37-38

* 26:11 Dut 15:11

* 26:15 Sek 11:12; Jon 11:57

* 26:17 Lafet rəha Pasova katol pəti ilau lafet rəha Pɨret u Is Tɨkə Lan.

* 26:17 Eks 12:14-20

† 26:23 E nian rəha Iesu, nian nətəmimi kotauən pəti, in nəmtətiən məmə rəhalah niəli in təuvɨr.

* 26:23 Sam 41:9

* 26:28 Eks 24:8; Jer 31:31-34; Sek 9:11; 1Kor 10:16

* 26:30 Luk 22:39; Jon 18:1

* 26:31 Sek 13:7; Jon 16:32

* 26:32 Mat 28:7,16

* 26:34 Mat 26:69-75

* 26:38 Jon 12:27

‡ 26:41 Iesu tolkeikei məmə ilahal okəhləhtul əskasɨk məsləhlmaniən e rəhalahal nəhatətəiən lan. Afin mɨn fes 31-35.

* 26:46 Jon 14:31

§ 26:48 E nəghatiən Kris əhruahru, Jutəs təməni məmə “Iətəmi u iətəm iəkəpah nɨkapɨn, kəni nəkotaskəlɨm.” E noliən rəha nətəm Isrel aupən, nəpahiən in nəmtətiən rəha nolkeikeiən.

* 26:51 Jon 18:26

* 26:52 Jen 9:6; Nəh 13:10

* 26:53 Nəghatiən Kris əhruahru tətəni məmə, “Kəmpəni rəha nagelo tueləf,” iətəm təhmen e nagelo səpɨnte-tu-tausɨn.

* 26:55 Luk 19:47; 21:37

* 26:61 Jon 2:19-21

* 26:63 Aes 53:7; Mat 27:12

* 26:64 Sam 110:1; Dan 7:13; Mat 24:30

† 26:65 Nətəmimi rəha kaunsɨl, kəsotəniən nɨpəhriəniən məmə Iesu in Məsaiə, nətɨ Uhgɨn. Iətəmi asoli rəha pris mɨn təməhapu rəhan napən mətəu-inu niəməha təmol o nəghatiən rəha Iesu. Lou rəha Mosɨs e Lev 10:6 mɨne 21:10 tətəni məmə iətəmi asoli rəha pris mɨn otəsəhapuiən napən rəhan.

‡ 26:65 Iətəmi asoli rəha pris mɨn təməni məmə Iesu təməni rah Uhgɨn mətəu-inu Iesu tətəni məmə in təhmen əmə e Uhgɨn.

* 26:65 Mat 9:3; Jon 10:33

* 26:66 Lev 24:16; Jon 19:7

* 26:67 Aes 50:6; 53:5

§ 26:73 Pitə in iətəm Kaləli, kəni nəghatiən rəhan tol pɨsɨn nəuan nəuvetɨn e nətəm Jerusɨləm.

* 26:75 Mat 26:34

* 27:5 Mat 26:14-15; Uək 1:18-19

* 27:10 Sek 11:12-13

* 27:12 Aes 53:7

* 27:18 Jon 11:47-48; 12:19

* 27:24 Dut 21:6-9

* 27:25 Uək 5:28

* 27:28 Luk 23:11

* 27:30 Aes 50:6

* 27:32 Iesu tɨnəpəou rəkɨs mətəu kəmotalis pɨk kəni motoh pɨk.

† 27:34 Məta nati tarfu u in nati kəti təhmen e mərsɨn məmə otol təsətəu pɨkiən nahməiən, məmə otol iətəmimi təsətəlɨg viviən. Mətəu Iesu in təsolkeikeiən məmə otəsətəuiən nahməiən, kəni molkeikei məmə rəhan nətəlɨgiən otətəuvɨr əmə. Tol lanəha in təməsəmnɨmiən mərsɨn u.

* 27:34 Sam 69:21

* 27:35 Sam 22:18

* 27:38 Aes 53:12

* 27:39 Sam 22:7; 109:25

* 27:40 Mat 26:61; Jon 2:19

* 27:43 Sam 22:8

* 27:46 Sam 22:1

‡ 27:46 “Eli, Eli” in nəghatiən Hipru, kəni “lema sapaktəni” in nəghatiən Aramaik (nəghatiən u in iuəkɨr əmə o nəghatiən Hipru). Iesu mɨne rəhan mɨn nətəmimi kəutəghati pɨk e nəghatiən mil u mɨne nəghatiən Kris.

§ 27:48 Nati u təhmen nɨpɨspɨsɨ matrɨs.

* 27:48 Sam 69:21

* 27:51 Eks 26:31-33; Hip 10:19-20

* 27:55 Nɨpətan mɨn əha kəmotasiru e Iesu e nati pɨsɨn təhmen e nauəniən, mɨne nəhu, mɨne ikɨn rəha napɨliən.

* 27:55 Luk 8:2-3

* 27:58 Dut 21:22-23

† 27:60 Kəpiel u kətahtɨpəsɨg=pən lan e nɨpəg suvət lan, kəmətei təharəg əharəg təhmen e whil rəha loto asoli kəti, təhmen e uan mitə mɨne e nəharəg əharəgiən rəhan.

* 27:60 Aes 53:9

* 27:63 Mat 12:40; 16:21; Mak 9:31; 10:33-34; Luk 9:22; 18:31-33; Jon 2:19-21

‡ 27:66 Rəueiu, kitah kəsotəhrun əhruahruiən məmə kəmol nəmtətiən əha e noliən nak. Kəmə təhro kəməlis nɨləuɨs kəti iətəm təmol mak lan, uə kəmə təhro, kəmol plastə. Mətəu nətəmimi rəfin kotəhrun məmə iətəmi kəti otəsekiən nati əha məsələs rəkɨsiən. Kəni nəmə kauteruh nəmtətiən kəti məmə təməhapu=pən, uə təmiet rəkɨs, kəni soldiə mɨn okotəhrun məmə iətəmi kəti təmahuvihin rəkɨs kəpiel.

* 28:1 Nəghatiən Kris əhruahru tətəni məmə, “Nian Sapət tɨnol naunun, e nian iətəm tətaupən e wik”

* 28:6 Mat 12:40; 16:21

* 28:10 Mat 26:32

* 28:16 Mat 26:32

* 28:18 Jon 13:3; Efəs 1:20-22

* 28:19 Mak 16:15-16; Uək 1:8

MAK

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Mak

Nanusiən Təuvɨr Rəha Iesu Krɨsto

Iətəm Mak Təmətei

Nəghatiən əkuəkɨr rəha nauəuə u Mak

?Pəh təmətei nauəuə u? Jon Mak təmətei nauəuə u. In səniəmə iətəmi tueləf kəti rəha Iesu. Mətəu kətəni məmə in niəli təuvɨr kəti rəha Pitə iətəm ilau kətian ikɨn mɨn tepət. Nauəuə rəha Uək Mɨn tətəni məmə in təmuvən ilau Pol e rəhan naliuəkiən iətəm təmaupən mol, kəni uərisɨg lan, təmuvən ilau Panəpəs.

?Təmətei tatuvən kəm pəh? Kəmotəni məmə Mak təmətatɨg Rom nian in təmətei nauəuə u, kəni nəmə təhro ilau Pitə, uərisɨg kohamu Pitə. Mak təmətei nauəuə u tatuvən o nəfaki mɨn əpəha Rom u ilah Nanihluə mɨn. Kitah kotəhrun lanəha mətəu-inu in tətəni pətɨgəm nɨpətɨ noliən mɨn rəha nətəm Isrel iətəm kautol. Kəni e nauəuə u, təmətei nəghatiən nəuvein e nəghatiən Aramaik iətəm nətəm Isrel kɨnotəhrun rəkɨs. Mətəu in təməuhlin nəghatiən mɨn u tuva e nəghatiən Kris iətəm Nanihluə mɨn əpəha Rom kəutəghati lan.

?Natɨgiən təhro lanu nian təmətei? E nian Mak təmətei nauəuə u, kəni nətəm Rom kəutarmənɨg e nɨtəni asoli iətəm tɨtəlau e Nɨtəhi Metitereniən. Rəhalah nəghatiən kətiəh əmə, kəni rəhalah suaru kotəuvɨr, kəni rəhalah noliən o nahli-pəniən nəghatiən mɨn in təuvɨr. Nian əha, in nian təuvɨr o nəni pətɨgəmiən Nanusiən Təuvɨr rəha Iesu Krɨsto. E nian əha, Nanusiən Təuvɨr təmaiu uəhai əmə e nɨtəni pɨsɨn pɨsɨn mɨn e suaru mɨn rəha Rom.

?Təmətei nauəuə u o nak? Mak tolkeikei məmə otəni pətɨgəm əhruahru nanusiən rəfin rəha Iesu, məmə in pəh, kəni in təmol nak, kəni mətəgətun nak. Nəmə təhro in tolkeikei məmə otəfəri nətəlɨgiən rəha nəfaki mɨn əpəha Rom, mətəu-inu nətəmimi tepət kəmol nərahiən kəm lah. Mak təmətei nətəlɨgiən tepət o nian iəkɨs mɨn iətəm otəpanuva e nəmiəgəhiən rəha nətəmimi rəha Iesu. Kəni in təməni pətɨgəm noliən rəha Iesu məmə in mɨn təmətatɨg e nian iəkɨs mɨn.

1

Jon Bəptais təmol əpenə-penə e suaru

(Mat 3:1-12; Luk 3:1-18; Jon 1:19-28)

1 Inu nətuəuiniən rəha Nanusiən Təuvɨr rəha Iesu Krɨsto, Nətɨ Uhgɨn. 2 Iəni rəha Uhgɨn, nərgɨn u Aiseə təmətei lanu e nauəuə aupən. Uhgɨn təməni məmə,

“Otafu-to. Iətahli=pɨnə iahləpis iətəm otos rəhak nəghatiən. In otaupən lam məmə otol əpenə-penə e rəham suaru.”*

3 “Iətəmimi u tətauɨn əpəha ikɨn təpiə-məpiə ikɨn mətəni məmə, ‘Itəmah, otol əpenə-penə e suaru rəha Iərmənɨg, kəni motol rəhan suaru təhruahru.’ ”*

4 Kəni iahləpis u in Jon Bəptais. Tol lanəha, təmiet=pa ikɨn təpiə-məpiə ikɨn matol bəptais e nətəmimi, kəni mətəni pətɨgəm nəghatiən rəha Uhgɨn kəm lah məmə okotəkeikei motəuhlin nəmtahlah o noliən tərah mɨn rəhalah, kəni məhuvən o Uhgɨn, məmə in otafəl noliən tərah mɨn rəhalah. Kəni nəmtətiən kəti o nati u, okol bəptais e lah.* 5 Nətəmimi tepət pɨk e nɨtəni Jutiə mɨne taun əha Jerusɨləm, kəməhuva motətəlɨg e rəhan nəghatiən, kəni motəni pətɨgəm rəhalah noliən tərah mɨn, kəni Jon təmol bəptais e lah əpəha e nəhu Jotən.

6 Jon təməsuvəniən e napən təuvɨr. Rəhan napən təhmen əmə e rəha iəni u Elaijə aupən. Rəhan napən kəmol e nɨmeimei kaməl, kəni rəhan kətəuti kəmol e nɨlosɨ kau, kəni matun əmə pitu mɨne nəhu sukəpak e nɨkinati.* 7 Kəni təməni pətɨgəm kəm nətəmimi məmə, “Iətəmi kəti u tatuərisɨg lak, rəhan nəsanəniən mɨne nepətiən tapirəkɨs iəu. Kəni iəu ləhtəni agɨn, iəsəhmen mɨniən məmə iəkeiuaiu mɨtɨs rəkɨs nɨləuɨs e rəhan put.* 8 Iatol bəptais e təmah e nəhu, mətəu in otəpanol bəptais e təmah e Narmɨn Rəha Uhgɨn.”

Jon təmol bəptais e Iesu əpəha e nəhu Jotən

(Mat 3:13-17; Luk 3:21-22)

9 E nian əha, Iesu təmiet əpəha Nasərɨt, lahuənu kəti əpəha Kaləli muva. Kəni Jon təmol bəptais lan əpəha e nəhu Jotən. 10 Nian Iesu təməri əpəha e nəhu, kəni məsal-pəri mafu negəu e neai təməuag, kəni Narmɨn Rəha Uhgɨn təmeiuaiu=pa ohni təhmen=pən e mak. 11 Kəni nəuia Uhgɨn təmsɨpəri əpəha e negəu e neai mətəni lanu lan məmə, “Ik nətɨk keikei, iəkolkeikei pɨk ik, kəni nɨkik tagiən pɨk agɨn ohnik.”*

Setən təməfən-əfən kəm Iesu

(Mat 4:1-11; Luk 4:1-13)

12 Kəni rəueiu agɨn mɨn, Narmɨn Rəha Uhgɨn təmiti=pən Iesu əpəha ikɨn təpiə-məpiə ikɨn, 13 ima nati rarpɨn mɨn. Təmatɨg ikɨn mos nian fote. E nian mɨn əha Setən tətəfən-əfən kəm in. Kəni nagelo mɨn kəmotasiru lan.*

Iesu tɨnətuəuin mətəni pətɨgəm Nanusiən Təuvɨr

(Mat 4:12-17; Luk 4:14-15)

14 Nian kɨnləfən rəkɨs Jon e kaləpus, Iesu təmuvən əpəha Kaləli mətəni pətɨgəm Nanusiən Təuvɨr rəha Uhgɨn kəm nətəmimi.* 15 Təməni məmə, “!Nian tɨnuva əhruahru əha rəueiu! !Rəhan nian tɨnuva! !Nian rəha Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn tɨnatuva iuəkɨr! !Otəuhlin nətəlɨgiən rəhatəmah, motəpəh pəhriən noliən tərah mɨn, kəni məhuvən o Uhgɨn, kəni motəhatətə e Nanusiən Təuvɨr!”*

Iesu təmauɨn e nətəmimi kuvət rəha niuviən nəmu

(Mat 4:18-22; Luk 5:1-11)

16 Nian Iesu təmətaliuək e nɨkalɨ nəhu Lek Kaləli, kəni meruh suah mil keiu, rəha niuviən nəmu mɨn, nərgɨlau u Saimon mɨne pian Antɨru. Kətuatu e net. 17 Kəni Iesu təməni=pən kəm lau məmə, “Iəuva, muɨtəu=pa iəu, miəuva rəhak iətəmimi mil, kəni iəu iəkol itəlau nəkiəuva iətəmimi mil rəha niuviən nətəmimi məmə okəhuva rəhak mɨn nətəmimi.” 18 Kəni əmeiko kuəpəh rəhalau net, kəni muɨtəu=pən.

19 Kəni Iesu təmaliuək muvən təhmɨn mɨn nəuvetɨn, kəni meruh nətɨ Səpəti mil Jemɨs mɨne pian Jon kətuəharəg e rəhalau bot mətuəhli vivi rəhalau net. 20 Kəni e nian əmə kəha inəha, Iesu təmauɨn e lau lan, kəni kuəhtul muəpəh rəhalau tatə Səpəti mɨne rəhan noluək mɨn kəutəharəg e nɨpəg nəua bot, kəni muɨtəu=pən Iesu.

Iesu təməhgi pətɨgəm
narmɨn tərah mɨn e iətəmi kəti
əpəha Kapeniəm.

(Luk 4:31-37)

21 Kəni Iesu mɨne rəhan mɨn nətəmimi kəməhuvən əpəha lahuənu Kapeniəm. Kəni e nian rəha Sapət, Iesu təmuvən əpəha e nimə rəha nuhapumɨniən mətəgətun nətəmimi. 22 Kəni nətəmimi kəmotətəu rəhan nəghatiən, narmɨlah təmiuvɨg pɨk ohni mətəu-inu rəhan nəghatiən təfɨgəm, nepətiən əha ikɨn, kəni mapirəkɨs rəha nəgətun mɨn rəha Lou.*

23 Kəni e nian əha, iətəmi kəti narmɨn tərah tətatɨg lan təmuva imə mətagət əfəməh məmə, 24 “!Ik Iesu iətəm Nasərɨt! ?Nəmuva məmə onəkəhro e tɨmah? !Nəmə təhro nəmuva məmə onəkərəkɨn itɨmah! Iəu inəhrun rəkɨs ik, ik Iətəmi Asim rəha Uhgɨn!”*

25 Kəni mətəu Iesu təməni=pən əskasɨk kəm narmɨn tərah kəha məmə, “!Ah! Səghatiən, miet e suah u.” 26 Kəni narmɨn tərah təmol nɨpətɨ suah kəha tərəmrumɨn, magət əfəməh miet lan.*

27 Kəni nətəmimi kəmotauɨt motəni=pən kəm lah mɨn məmə, “!Ei, nak u! Nəgətuniən vi kəti u. !Suah u tatos nəsanəniən o nəghatiən kəm narmɨn tərah mɨn, kəni kautətəlɨg lan mautol nəuian!” 28 Kəni kəmanus ueiuəhai əmə Iesu, tuvən mapəkol əpəha e nɨtəni Kaləli.*

Iesu təmol vivi
nətəmimi tepət

(Mat 8:14-17; Luk 4:38-41)

29 Nian Iesu mɨne Jemɨs, Jon, Saimon, mɨne Antɨru kəmohiet e nimə rəha nuhapumɨniən, kəni motaiu əhruahru məhuvən əpəha lahuənu ima Saimon mɨne Antɨru ikɨn. 30 Nian kəməhuvən, mətəu uhu Saimon tətətəpu-ətəpu, kəni mətapɨli pəri e rəhan pet, kəni kəmotəni=pən kəm Iesu məmə pətan əha tatɨmɨs. 31 Kəni Iesu təmuvən meapən o nəhlmɨn kəni masiru lan təhtul. Kəni nətəpu-ətəpuiən tagɨm lan. Kəni tuvən matol nɨglah nauəniən.

32 Tɨnapinəpu mɨtɨgar tɨnatiuvɨg, nian rəha Sapət tɨnol naunun, kəni nətəmimi mɨn u kautohmɨs, mɨne nətəmimi narmɨn tərah tətatɨg e lah, pialah mɨn kəmotos ilah məhuva o Iesu. 33 Nətəmimi rəfin e lahuənu əha kəməhuva motuhapumɨn əmə ilah mɨn əpəha e namtɨhluə e nimə əha rəha Saimon mɨne Antɨru. 34 Kəni Iesu təmol vivi nətəmimi tepət u kautos nɨmɨsiən pɨsɨn pɨsɨn mɨn kotəuvɨr, kəni məhgi pətɨgəm narmɨn tərah tepət e nətəmimi, mətəu təməniəhu narmɨn tərah mɨn məmə okəsotəghatiən, mətəu-inu kɨnotəhrun rəkɨs məmə pəh u Iesu.*

Iesu təmətanus pətɨgəm rəhan nəghatiən əpəha Kaləli

(Luk 4:42-44)

35 Kəni ləplapɨn agɨn, fətukai təsəri əhanəhiən, Iesu təmiet muvən əpəha ikɨn nətəmimi kohkə ikɨn mətəfaki.* 36 Kəni Saimon mɨne in mɨn nəuvein kəməhuvən məutəsal lan. 37 Nian kəmoteruh, kəni kəmotəni=pən kəm in məmə, “Nətəmimi rəfin kəutəsal lam.”

38 Mətəu Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Kəpə. Pəh kəhuvən əpəha e lahuənu pɨsɨn mɨn nəuvein, iəkanus pətɨgəm rəhak nəghatiən kəm nətəmimi mapəkol mətəu-inu, nati u inu iəmuva ohni məmə iəkol.”

39 Kəni muvən mapəkol rəfin e nɨtəni əpəha Kaləli, mətanus pətɨgəm rəhan nəghatiən əpəha e nimə rəha nuhapumɨniən mɨn, kəni məhgi pətɨgəm narmɨn tərah mɨn e nətəmimi.*

Iesu təmol vivi suah kəti leprosi təmol

(Mat 8:1-4; Luk 5:12-16)

40 Suah kəti leprosi təmol, təmuva mɨsin=pən nəulɨn o Iesu mətasək=pən e nəuvɨriən ohni məmə, “Nəmə nəkolkeikei, kəni nəkəhrun nol viviən iəu kəni mafəl rəkɨs namɨkmɨkiən lak.”

41 Kəni Iesu nɨkin təmahmə pɨk ohni, kəni təmuahru e nəhlmɨn mələhu=pən lan, məni məmə, “Əuəh. Iəkolkeikei. !Əuvɨr-tə!” 42 Kəni rəueiu agɨn mɨn, nɨmɨsiən leprosi təmagɨm mɨkə lan, kəni nɨpətɨn təuvɨr, namɨkmɨkiən tɨkə. 43-44 Kəni Iesu təməni=pən əskasɨk kəm suah kəha məmə, “Nəsəni pətɨgəmiən natimnati mɨn u kəm nətəmimi, mətəu uvən əmə meh pris kəti pəh in teh məmə nɨpətɨm tɨnol lanu lan, kəni əfən kəm in nati u iətəm Lou rəha Mosɨs təməni o suah kəti iətəm rəhan leprosi tɨnɨkə, kəni nətəmimi okotəhrun məmə nɨpəhriəniən nɨnəuvɨr, kəni rəham namɨkmɨkiən tɨnɨkə.” Kəni mahli=pən tatuvən.*

45 Mətəu suah u təmuvən kəni məni pətɨgəm nati u kəm nətəmimi mɨn rəfin mol məmə Iesu təsuvəniən e lahuənu mɨn məghati mətəu-inu nɨmənin nətəmimi tepət pɨk kautəhtul pəsɨg lan. Kəni o nati əha inəha, təmətan ikɨn nətəmimi kohkə ikɨn. Kəni nətəmimi kotsɨpən ikɨn mɨn rəfin məutəhuva ohni.

2

Iesu təmol vivi suah kəti nɨpətɨn nəuvetɨn təmɨmɨs

(Mat 9:1-8; Luk 5:17-26)

1 Nian nəuvein kɨnəhuva rəkɨs mɨnəhuvən, Iesu təmɨtəlɨg=pən mɨn əpəha Kapeniəm, kəni nəghatiən təmaiu muvən kəm nətəmimi mɨn məmə Iesu əpəha e rəhan nimə. 2 Kəni nətəmimi tepət kəməhuva motəriauəh vivi əpəha imə, mɨne ihluə mɨne, kəni nəua nɨmahan kəti tɨkə o iətəmimi kəti mɨn. Kəni Iesu tətəni pətɨgəm rəhan nəghatiən kəm lah.

3 Kəni nətəmimi kuvət kəmotəlis pialah kəti məhuva o Iesu iətəm nɨpətɨn nəuvetɨn təmɨmɨs mətapɨli-pəri əmə e rəhan nɨmahan. 4 Nian kəməhuva, mətəu nətəmimi nəri əpəha imə, kəni ko kəsəhuvəniən imə moteruh Iesu. Kəni kotələs məhuvən əpəha ilɨs e nəhue nimə motos rəkɨs nəhgɨ nimə nəuvetɨn əhruahru əmə əha Iesu tətəhtul ikɨn imə,* kəni motəhlman-əhlman e iətəmi u teiuaiu e nɨmahan rəhan muvən iuəkɨr əmə o Iesu. 5 Nian Iesu təmeruh nəhatətəiən rəhalah, kəni təni=pən kəm iətəm tatɨmɨs əha məmə, “Nətɨk, iəu inos rəkɨs rəkɨs noliən tərah rəham.”

6 Mətəu nəgətun mɨn nəuvein rəha Lou kəutəharəg əpəha imə, kəni nɨkilah təməhti məmə, 7 “?Təhro suah u tətəni rah Uhgɨn? Nəghatiən əha tərah. Uhgɨn əmə təhrun nos rəkɨsiən noliən tərah rəha iətəmimi. !Pəh mɨn təhrun nos rəkɨsiən!”

8 Kəni rəueiu agɨn mɨn, Iesu təhrun rəhalah nətəlɨgiən, kəni məni məmə, “?Təhro nɨkitəmah tətəhti pɨk natimnati mɨn lanu lan? 9 ?In pəhruvən tɨmətɨg, iətəm inu məmə iəkəni=pən kəm suah u məmə, ‘Inos rəkɨs rəkɨs rəham noliən tərah,’ uə inu tɨmətɨg məmə, ‘Əhtul, mələs rəham nɨmahan matuvən’? 10 Mətəu iəkol nati kəti məmə onəkotəhrun məmə iəu Nətɨ Iətəmimi, iatos nepətiən u ikɨnu e nəhue nɨftəni o nos rəkɨsiən noliən tərah rəha nətəmimi.” Kəni məni=pən kəm suah kəha məmə, 11 “Iətəni=pɨnə kəm ik məmə, əhtul, mələs rəham nɨmahan matuvən imam ikɨn.” 12 Kəni əmeiko suah u təməhtul, mələs rəhan nɨmahan, maliuək matuvən, kəni ilah rəfin kəmoteruh, motauɨt, narmɨlah təmiuvɨg ohni, kəni motəni-vivi Uhgɨn motəni məmə, “Iəsoteh əhanəhiən nati kəti tol lanu lan nian kəti mɨne.”

Iesu təmauɨn e Lifai məmə otuva muərisɨg lan.

(Mat 9:9-13; Luk 5:27-32)

13 Iesu təmuvən mɨn mətaliuək əpəha e nɨkalɨ nəhu Lek Kaləli, kəni nɨmənin nətəmimi kəməhuva ohni, kəni tətəgətun ilah. 14 Kəni təmaliuək matuvən kəni meruh Lifai nətɨ Alfiəs, in iətəmimi rəha nosiən məni rəha takɨs, tətəharəg imə matol uək. Kəni Iesu təməni=pən kəm in məmə, “Ɨtəu=pa iəu, muva rəhak iətəmimi.” Kəni əmeiko təhtul muərisɨg lan.

15 Kəni nian kəti, Iesu təmuvən mətauən əpəha ima Lifai ikɨn ilah nətəmimi rəha nosiən məni rəha takɨs, mɨne nətəmi kətəni məmə nol təfagə tərah nəuvein.† Məutauən pəti ilah Iesu mɨne rəhan mɨn nətəmimi mətəu-inu nətəmimi tepət kotol təfagə tərah lanəha mautəhuərisɨg e Iesu. 16 Iəgətun mɨn nəuvein rəha Lou, ilah Farəsi mɨn. Kəni nəuvein kəmoteh məmə Iesu tətauən pəti əmə ilah nol təfagə mɨn əha, mɨne nətəmimi rəha nosiən məni rəha takɨs, kəni kotətapuəh o nətəmimi rəhan mɨn məmə, “?Təhro Iesu tətauən pəti əmə ilah nətəm kautol lanəha?”*

17 Kəni Iesu təmətəu rəhalah nəghatiən kəni təməni=pən kəm lah məmə, “Nətəmimi mɨn u kəsohmɨs-ohmɨsiən kəsəhuvəniən o toktə, mətəu nətəmimi mɨn u kautohmɨs-ohmɨs, toktə təkeikei muvən meruh ilah. Iəu iəməsuvaiən məmə iəkauɨn e nətəmimi mɨn u kotəni məmə kɨnotəhruahru rəkɨs. Mətəu iəmuva məmə iəkauɨn e nətəmimi mɨn u kotəhrun əmə məmə ilah kautol noliən tərah mɨn.”‡

Kotəpəh nauəniən o nəfakiən

(Mat 9:14-17; Luk 5:33-39)

18 Kəni e nian əha, nətəmimi mɨn rəha Jon Bəptais mɨne Farəsi mɨn kəmotəpəh nauəniən məutətuakəm o nəfakiən kəm Uhgɨn. Kəni nətəmimi nəuvein kəməhuva motəni=pən kəm Iesu məmə, “Afu-to, nətəmimi rəha Jon Bəptais mɨnə Farəsi mɨn kəutətuakəm o nəfakiən. ?Mətəu təhro rəham mɨn kəsotoliən lanəha?”

19 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “?Nian katol lafet lan rəha iətəm tatol marɨt, kəni iərman u otol marɨt tətatɨg əhanəh ilah in mɨn nəuvein mautol lafet, nɨkitəmah təhti məmə otətuakəm məpəh nauəniən? !Kəpə! Nian tətatɨg əhanəhiən ilah min, kəni nɨkilah tətagiən, məutauən əmə. 20 Mətəu nian əpəha ikɨn məmə okəpanələs rəkɨs suah kəha lan, kəni e nian əha in əha, in mɨn nəuvein nɨkilah otahmə ohni, kəni kəpanotətuakəm motəpəh nauəniən lan.”

21 Kəni təmatɨg məni məmə, “Suah kəti mɨn ko təsəhli-pəniən nəuvetɨ napən vi kəti e napən əmnəmɨt iətəm təməhapu. Nəmə otəhli=pən, kəni napən vi u təhrun nəhapu asoliən napən əmnəmɨt u.

22 “Iətəmi kəti mɨn ko təsiuvi-pəniən wain vi kəti e nɨlosɨ nati əuas kəti, mətəu-inu nəmə otiuvi=pən wain vi e nɨlosɨ nəni əuas iətəm təskasɨk, kəni wain otahlɨfu kəni nɨlosɨ nəni əuas u otasisi kəni məhapu, kəni wain mɨne nɨlosɨ nəni u okuərah. Mətəu wain vi okiuvi=pən əmə e nɨlosɨ nəni vi iətəm tɨmətmətɨg.”§

Nətəmimi mɨn rəha Iesu kəmotəhli wit e Sapət

(Mat 12:1-8; Luk 6:1-5)

23 E nian kəti e Sapət, Iesu mɨne rəhan mɨn nətəmimi kəməutaliuək məutohapumɨn e nɨki nasumiən rəha wit, kəni nətəmimi mɨn rəha Iesu kəmotəhli wit məmə okotun.

24 Kəni Farəsi mɨn u kəutaskəlɨm əskasɨk Lou rəha Mosɨs kəmotəni=pən kəm Iesu məmə, “!Ei, afu-to! E Sapət, kəsəuləkiən e nasumiən mɨne kəsoliən natimnati mɨn lanəha kotərəkɨn Lou. ?Təhro rəham mɨn nətəmimi kautol lanəha?”*

25-26 Iesu təmuhalpɨn rəhalah nəghatiən məmə, “Nəmə təhro itəmah nəsotafin əhanəhiən nati u Tefɨt təmol aupən nian Apiətə in pris asoli agɨn rəha Uhgɨn. Itəmah nɨnotafin rəkɨs məmə Tefɨt nəumɨs təmus, kəni tuvən əpəha e Nima Tapolɨn rəha Uhgɨn, kəni mələs pɨret asim u pris mɨn əmə kautun, kəni in mələs muva mun ilah in mɨn nəuvein.”**

27 Kəni təmatɨg məni=pən mɨn kəm lah məmə, “!Kəməsoliən Sapət məmə in nati fɨgəm kəm nətəmimi, mətəu kəmol Sapət məmə otasiru e lah kotəmeig!** 28 Tol lanəha, iəu Nətɨ Iətəmimi iətarmənɨg rəfin e natimnati mɨn, kəni mətarmənɨg mɨn e Sapət.”

3

Iesu təmol vivi
nəhlmɨ suah kəti təməpaiu

(Mat 12:9-14; Luk 6:6-11)

1 E Sapət kəti mɨn, Iesu təmɨtəlɨg=pən mɨn əpəha e nimə rəha nuhapumɨniən kəni meruh suah kəti nəhlmɨn təmɨmɨs, təsuahruiən lan. 2 Nian Iesu təmuvən imə, kəni nətəmimi nəuvein kəmauteruh vivi məmə otol vivi iətəmi u e Sapət, uə kəpə. Nəmə in tatol, kəni okotəni məmə in tətərəkɨn Lou rəha Sapət. 3 Kəni Iesu təməni=pən kəm suah u məmə, “Əhtul muva u aupən,” kəni təhtul muvən əpəha aupən.

4 Kəni Iesu təmahi ilah məmə, “Iəkolkeikei məmə iəkətapuəh nati kəti o təmah. ?Təhro? ?E nian rəha Sapət, noliən nak in təhruahru e Lou məmə okol, kəhrun noliən nati təuvɨr uə kəhrun noliən nati tərah? ?Okosmiəgəh iətəmi, uə okuhamu itəmi?” Mətəu kotəpnapɨn əmə.*

5 Kəni Iesu təməsal=pən meruh ilah, kəni niəməha tol, kəni nɨkin tahmə o lah mətəu-inu rəhn-kapə lah tiəkɨs pɨk. Kəni məni=pən kəm suah u məmə, “Uahru-to e nəhlməm.” Kəni suah u təmuahru e nəhlmɨn, əmeiko nəhlmɨn təuvɨr. 6 Kəni Farəsi mɨn əha kəmohiet motaiu əhruahru əmə məhuvən moteruh rəhalah tɨkɨmɨr mɨn e pati rəha Herot, motol məhuva əmə kətiəh motəsal e suaru məmə okotələs Iesu motohamu.*

Nɨmənin nətəmimi kəmautəhuərisɨg e Iesu

7 Iesu mɨne rəhan mɨn nətəmimi kəmohiet moteiuaiu məhuvən əpəha e nəhu Lek Kaləli. Nɨmənin nətəmimi kəmautəhuərisɨg e lah. Nətəmimi mɨn u nəuvein kəmotsɨpən e lahuənu rəhalah e nɨtəni Kaləli, 8 nəuvein kotsɨpən əpəha e lahuənu əlkələh mɨn e nɨtəni əpəha Jutiə; nəuvein kotsɨpən Jerusɨləm. Nəuvein mɨn kəmotsɨpən e nəuvetɨn mɨn əpəha nɨtəni Itumiə mɨne nəve nəhu Jotən e nɨtəni=pən matuvən. Nəuvein mɨn kəmotsɨpən pahav əpəha ikɨn mɨn e taun mil u Taea mɨne Saedon. Nətəmimi mɨn u kɨnotətəu rəkɨs natimnati mɨn u Iesu tatol ilah, kəni kəməhuva məmə okoteruh.

9 Kəni nɨmənin nətəmimi kəməhuva pɨk, kəni Iesu təməni=pən kəm rəhan mɨn nətəmimi məmə okotol əpenə-penə e bot kəti məmə otuvən məharəg lan, məmə nɨmənin nətəmimi okəsotəhgi-əhgi pɨkiən in. 10 Mətəu-inu tɨnol vivi rəkɨs nətəmimi tepət, kəni nətəmimi mɨn u kautohmɨs əhanəh kəutəhgi-əhgi ilah mɨn məmə okəhuva iuəkɨr motek Iesu.* 11 Kəni nian nətəmimi nətəm narmɨn tərah mɨn kəutatɨg e lah kəmotafu Iesu, kəmotaiu aupən lan motəmei=pən ohni motagət əfəməh məmə, “Ik Nətɨ Uhgɨn!”* 12 Mətəu Iesu təməniəhu əskasɨk narmɨn tərah mɨn u məmə kəsotəni pətɨgəmiən in kəm nətəmimi.*

Iesu təmauɨn e rəhan nətəmimi ilah tueləf məmə okəhuərisɨg lan.

(Mat 10:1-4; Luk 6:12-16)

13 Kəni Iesu mɨne kəməhuvən əpəha e nəhue nɨtəuət, kəni tətauɨn e nətəmimi nəuvein əmə okəhuva ohni. 14 Nian kəməhuvən, kəni təmɨtəpɨn rəkɨs ilah tueləf kəni məfəri ilah məmə aposɨl mɨn. In təməni mɨn məmə nətəmimi mɨn əha, ilah əha okotaliuək ilah min, kəni in otahli rəkɨs ilah kəhuvən motəni pətɨgəm nanusiən təuvɨr kəm nətəmimi əpəha ikɨn mɨn, 15 kəni okotos nepətiən mɨne nəsanəniən o nəhgi pətɨgəmiən narmɨn tərah mɨn e nətəmimi.

16 Nətəmi mɨn u ilah u təmɨtəpɨn ilah, ilah u, Saimon u Iesu təmauɨn=pən mɨn nərgɨn kəti mɨn məmə Pitə,* 17 mɨne Jemɨs mɨne pian Jon nətɨ Səpəti mil u Iesu təməfən mɨn nərgɨlau notəhan məmə, “Poanejes,” nɨpətɨ nəghatiən əha təni məmə nətɨ kaluəluə mil, mətəu-inu niəməha tatol uəhai ilau.* 18-19 Kəni mɨne Antɨru, Fɨlɨp, Patolomiu, Matiu, Toməs, Jemɨs u nətɨ Alfiəs, Taitəs, Saimon u kətauɨn lan məmə, Selot,* mɨne Jutəs Iskariot u otegəhan=pən e Iesu e nəhlmɨ tɨkɨmɨr mɨn. Nətəmi mɨn əha ilah kəha tueləf, Iesu təməfəri ilah.†

Iesu mɨne Pielsepul

(Mat 12:22-32; Luk 11:14-23; 12:10)

20 Uərisɨg, təmɨtəlɨg=pən mɨn lahuənu, kəni nɨmənin nətəmimi kəməhuva mɨn ohni, kəni Iesu mɨne rəhan mɨn nətəmimi kɨnotəruru nəmeigiən mɨne nauəniən mɨne. 21 Nian rəhan mamə mɨne kəmotətəu nəghatiən u kətəni e Iesu, kəni məhuva məmə okotit rəkɨs o nətəmimi, mətəu-inu nətəmimi nəuvein kəutəni məmə Iesu in nətalməli.

22 Nəgətun mɨn nəuvein rəha Lou kəmotsɨpən əpəha Jerusɨləm məhuva kəni motəni məmə Pielsepul (nərgɨn kəti mɨn rəha Setən), u in iətəmi asoli rəha narmɨn tərah mɨn, in tətatɨg e Iesu, kəni motəni məmə in tətəfən nəsanəniən kəm Iesu məmə otəhgi pətɨgəm narmɨn tərah mɨn e nətəmimi.*

23 Kəni Iesu təmauɨn e lah kəhuva iuəkɨr ohni kəni məni nəghatiən əuhlin kəti kəm lah, məmə, “?Nɨkitəmah tətəhti məmə ko Setən təhgi pətɨgəm aru Setən? !Kəpə! 24 Nəmə nətəmimi e kəntri kəti kəutəhapu ilah mɨn, kəni okotərəkɨn rəhalah kəntri, kəni narmənɨgiən rəhan otəmei mɨkə. 25 Kəni təhmen=pən əmə, e lahuənu kəti, nəmə nətəmimi lan kəutəhapu ilah mɨn, kəni okotərəkɨn agɨn lahuənu u. 26 Kəni nəmə Setən tətəhgi pətɨgəm narmɨn tərah mɨn rəhan e nətəmimi, kəni tatol aru əmə tɨkɨmɨr kəm in. ?Kəni otəhro lanu, rəhan narmənɨgiən otəhtul? Uək rəhan otəmei mɨkə.

27 “Kəni ko iakləh kəti təsuvən əpnapɨniən e nimə rəha iətəmi kətəgɨn lan kəti, mə takləh e natimnati rəhan, mətəu otəkeikei məlis e nɨləuɨs, mələhu, kəni ko məpanuvən makləh e rəhan natimnati.

28 “Iətəni pəhriən kəm təmah məmə təfagə tərah rəfin rəha nətəmimi, mɨne nəghatiən tərah mɨn iətəm ilah kautəni, Uhgɨn təhrun nos rəkɨsiən. 29 Mətəu iətəmi tətəni rah Narmɨn Rəha Uhgɨn, ko Uhgɨn təsos rəkɨsiən rəhan təfagə tərah. Təfagə tərah əha otətatɨg kətiəh lan mətatɨg, ko təsɨkəiən.”‡ 30 Iesu təməni lanəha mətəu-inu kəmotaupən motəni məmə narmɨn tərah kəti tətatɨg lan.

Mamə rəha Iesu
mɨne pian mɨn

(Mat 12:46-50; Luk 8:19-21)

31 Kəni e nian əha, mamə rəha Iesu mɨne pian mɨn kəməhuva, kəni mautəhtul əmə əpəha ihluə kəni motahli=pən nəghatiən o Iesu məmə tuva-to meh ilah.* 32 Kəni nɨmənin nətəmimi kəmotəharəg kan kekəu e Iesu, kəni motəni=pən kəm Iesu məmə, “Ei, mamə rəham mɨne piam mɨn əpəha ihluə, kotolkeikei məmə okoteh-to ik.”

33 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “?Pəh u rəhak mamə mɨne piak mɨn?” 34 Kəni məsal=pən meruh rəfin ilah kəni məni məmə, “Oteruh-to. Itəmah u piak mɨn mɨne rəhak mamə əhruahru mɨn. 35 Nətəmimi mɨn u kautol nəuia Uhgɨn, ilah u piak mɨn, mɨne rəhak kakə mɨn, mɨne rəhak mamə.”

4

Iətəm tətərfei
nɨkɨtɨ natimnati

(Mat 13:1-9; Luk 8:4-8)

1  Kəni Iesu təmɨtəlɨg=pən mɨn əpəha e nəhu Lek Kaləli mətəgətun nətəmimi, mətəu nɨmənin nətəmimi kəməhuva ohni, motol məmə Iesu tuvən e bot. Kəni bot u tətəməhli=pən e lek, ipari əmə o nɨpəkɨl, kəni Iesu tətəharəg=pən lan. Kəni nɨmənin nətəmimi kəmotəharəg əpəha ipari e nɨkalɨ lek.* 2 Kəni Iesu təməghati e nəghatiən əuhlin kəm lah mətəgətun ilah e natimnati tepət.*

3 Təməni=pən kəm lah məmə, “Otətəlɨg-to. Suah kəti təmuvən məmə otearəgrəg rəhan nɨkɨtɨ natimnati əpəha e rəhan nasumiən. 4 Nian təmətearəgrəg rəhan nɨkɨtɨ natimnati, kəni nəuvein kotəmei=pən ikɨn kətaliuək ikɨn, kəni mənɨg mɨn kəhuva motun rəkɨs.

5 “Kəni nɨkɨtɨ wit nəuvein kəmohmərəgrəg=pən e nɨftəni iətəm kəpiel iuəkɨr əmə. Kəmoteviə uəhai əmə mətəu-inu nɨftəni nəuan nəuvetɨn əmə. 6 Nian mɨtɨgar təri, kəni məhgi ilah kotaukei-aukei mətəu-inu nokɨlah təseiuaiu pɨkiən.

7 “Kəni nɨkɨtɨ wit nəuvein kəmotəmei=pən e nɨki nɨləuɨs u tol nihlɨn, kəni nian nɨkɨtɨ wit mɨn koteviə mətəu nɨləuɨs tətatu-atu ilah kəni kohmɨs məsotəuəiən.

8 “Kəni nəuvein mɨn kəmotəmei=pən e nɨftəni təuvɨr, kəni moteviə vivi motol iahgin, kəni motəuə e nəualah, nəuvein nəualah tate, nəuvein nəualah sikɨste, nəuvein nəualah uan hanrɨt.”

9 Kəni Iesu təmatɨg məni=pən mɨn kəm lah məmə, “Itəmah rəfin matəlgɨtəmah tatɨg, otətəlɨg vivi, kəni motəhrun nəghatiən mɨn u.”

Nətəmimi mɨn rəha Iesu kotəni məmə otəni
nɨpətɨ nəghatiən əuhlin u

(Mat 13:10-17; Luk 8:9-10)

10 Nian Iesu pɨsɨn əmə mɨne rəhan nətəmimi tueləf mɨne nətəmimi nətəm kautəhuərisɨg lan, kəmotətapuəh ohni o nəghatiən əuhlin mɨn. 11 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Itəmah u, Uhgɨn tətəni=pɨnə nəghatiən oneuən rəhan kəm təmah məmə in tətuva məmə otarmənɨg e rəhan mɨn nətəmimi. Mətəu nətəmi mɨn u nanihluə mɨn, kəutətəu əmə nəghatiən rəha Uhgɨn e nəghatiən əuhlin. 12 Noliən u tol lanu lan məmə,

‘Kəutafu pau mətəu kəsotehiən,

mautətəu pau, mətəu kəsotəhruniən,

rəhn-kapə lah tiəkɨs, mətəu-inu ko kəsotolkeikei agɨniən məmə okotəuhlin ilah e rəhalah nətəlɨgiən motəpəh noliən təfagə tərah mɨn rəhalah,

məmə Uhgɨn otos rəkɨs rəhalah təfagə tərah.’ ”*

Iesu təməni pətɨgəm nɨpətɨ nəghatiən əuhlin

(Mat 13:18-23; Luk 8:11-15)

13 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “?Nəmə təhro itəmah nəkotəruru əhanəh nəghatiən u? ?Onəkotəhra motəhrun mɨn nɨpətɨ nəghatiən pɨsɨn pɨsɨn mɨn rəfin? Otətəlɨg vivi-to məmə nəkotəhrun.

14 “Nɨpətɨ nəghatiən əuhlin u məmə, nɨkɨtɨ natimnati əha tətəgətun=pən nəghatiən rəha Uhgɨn iətəm kətəni pətɨgəm kəm nətəmimi. Kəni nɨftəni tətəgətun=pən nɨki nətəmimi.

15 “Nɨkɨtɨ natimnati u təməmei=pən e suaru tətəgətun=pən nətəmimi nəuvein nətəm kautətəu nəghatiən rəha Uhgɨn. Nian kəutətəu, mətəu Setən tuva mos rəkɨs uəhai əmə o lah.

16-17 “Nɨkɨtɨ natimnati u tətəmei=pən e nɨki kəpiel nokɨlah təseiuaiu pɨkiən tətəgətun=pən nətəmimi nəuvein nətəm kəutətəu nəghatiən rəha Uhgɨn, mautos uəhai əmə e nagiəniən, mətəu təsatɨgiən tuvəh e nɨkilah. Nian kotatɨg rah, uə nətəmimi kautol tərah e lah o nəghatiən rəha Uhgɨn, kəni kəutəmei uəhai əmə e rəhalah nəmiəgəhiən.

18 “Kəni nɨkɨtɨ natimnati u təməmei=pən e nɨki nɨləuɨs tətəgətun=pən nətəmimi nəuvein mɨn nətəm kautətəu nəghatiən rəha Uhgɨn, mətəu nian kautətəu, 19 rəhalah nətəlɨgiən tatuvən pɨk o natimnati rəha nəhue nɨftəni, kəni nautə mɨne natimnati təuvɨr mɨn rəha nəhue nɨftəni kotiuvi rəkɨs rəhalah nətəlɨgiən, motatu-atu e nɨkilah, mol kotəpəou e noliən nəghatiən rəha Uhgɨn, kəni məsotəuəiən e nəualah təuvɨr e nəmiəgəhiən rəhalah.*

20 “Kəni nɨkɨtɨ natimnati u təməmei=pən e nɨftəni təuvɨr tətəgətun=pən nətəmimi nəuvein mɨn nətəm kautətəu nəghatiən rəha Uhgɨn, kəni mautos e nɨkilah pəhriən, kəni motəuə e nəualah təuvɨr e nəmiəgəhiən rəhalah, nəuvein tate, nəuvein sikɨste, kəni nəuvein uan-hanrɨt.”

Otələhu-pəri lait e tepɨl

(Luk 8:16-18)

21 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “?Pəh tətasiəpən e lait kəni masuəpəpɨm lan e bəkɨt, uə tətəfən e nɨpəg pet? !Kəpə! Kəsoliən lan əha. Nian nəkotasiəpən e lait, kəni motələhu-pəri e tepɨl məmə nətəmimi okoteh nati lan.* 22 Nati kətəhtərain okəkeikei kauvɨs, kəni nati tətəhluaig otəkeikei miet=pa ikɨn təhagəhag ikɨn.* 23 Itəmah rəfin matəlgɨtəmah tatɨg, otətəlɨg vivi, kəni motəhrun nəghatiən mɨn u.”

24 Kəni matɨg məni=pən mɨn kəm lah məmə, “Otətəlɨg vivi-to. Iətəmimi iətəm tətalkut məmə otəhrun rəhak nəghatiən, Uhgɨn otegəhan məmə otəhrun. Kəni otegəhan məmə in otəhrun pɨk.** 25 Tol lanəha mətəu-inu, iətəmi u iətəm rəhan əha ikɨn nəhruniən, kəni in tatɨtəu=pən molkeikei mɨn məmə otəhrun pɨk, kəni Uhgɨn otəfən mɨn nəhruniən kəm in, kəni rəhan nəhruniən otepət pɨk. Mətəu iətəmi u iətəm rəhan nəhruniən tɨkə məsolkeikeiən məmə otəhrun, Uhgɨn otos rəkɨs rəfin rəhan nəhruniən iətəm nɨkin təhti məmə in tatos.”*

Nəghatiən əuhlin
e nɨsuviən nɨkɨtɨ natimnati

26 Kəni Iesu təməni mɨn məmə, “Nəghatiən əuhlin u tətəgətun=pən Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn. Iətəmi kəti təmɨsuv nɨkɨtɨ natimnati əpəha e rəhan nasumiən. 27-28 Lapɨn mɨn tuvən mətapɨli, kəni e nərauiə mɨn tuvən maliuək mətan, kəni məsol mɨniən nati kəti lan mɨne, mətəu-inu nɨftəni əmə tətəfən neamtəiən kəm in məmə otəuə e nəuan. Mətəu nɨkɨtɨ nati u tɨneviə mɨnuva mɨnol iahgin, mətəu suah u təruru məmə təməhro lanu lan meviə. Kəni təməgeiət mol iahgin, kəni mol=pən nɨmalɨn, kəni məuə mətuvən matuvən, kəni mɨnɨməhtə. 29 Kəni nian tɨnɨməhtə, e nian əmə kəha inəha, iətəmi əha tuvən mələs rəhan nisə muvən matətei rəkɨs mətəulək lan, mətəu-inu nian əhruahru rəhan tɨnuva.”

Nəghatiən əuhlin
e nɨkɨtɨ mastət

(Mat 13:31-32; Luk 13:18-19)

30 Kəni Iesu təməni mɨn məmə, “Pəh iəkəni nəghatiən əuhlin kəti məmə otəgətun itəmah e Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn. 31 Nɨkɨtɨ mastət tətəgətun=pən Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn. Mastət u in nɨgi kəti nɨkɨtɨn təkəku agɨn uəha. In təkəku e nɨkɨtɨ nɨgi mɨn rəfin. 32 Mətəu nian kəmərfei, kəni teviə mol iahgin mapirəkɨs nɨgi mɨn iətəm katərfei e nasumiən, mol nəhlmɨn iahgin mɨn, kəni mənɨg ilɨs mɨn kəhuva motol=pən nimaalah e nɨkəmkəmɨn.”

Iesu təmatəgətun nətəmimi
e nəghatiən əuhlin

(Mat 13:34-35)

33 Iesu təmatəgətun lanəha nətəmimi e nəghatiən əuhlin tepət, mətəu təmatəni əmə təhmen o nəhruniən. 34 In təmatəgətun əmə nətəmimi e nəghatiən əuhlin tepət. Mətəu nian kotan pɨsɨn əmə ilah rəhan mɨn nətəmimi, kəni tətəni pətɨgəm nɨpətɨ nəghatiən əuhlin kəm lah.

Iesu təməniəhu nɨmətagi asoli mɨne nəhu mɨne

(Mat 8:23-27; Luk 8:22-25)

35 Tɨnəhnaiuv, kəni Iesu təməni=pən kəm rəhan mɨn nətəmimi məmə, “Pəh-to kəhuvən-to e nɨkalɨ lek e nɨtəni=pən.” 36 Kəni kəmotəpəh nətəmimi, kəni rəhan mɨn nətəmimi kəməhuvən e bot mətəu Iesu tɨnuvən rəkɨs mətəharəg. Kəni kəmotələs Iesu e bot məhuvən ilah bot nəuvein mɨn kautəhuərisɨg e lah. 37 Kəmautəhuvən əmeiko nɨmətagi asoli kəti nahgin təhmen e nəliu təmuva. Kəni peau-peau asoli mɨn kɨnəutorasɨlig=pən e nɨpəgnəua bot, kəni nəhu tɨnətəri=pən e bot, kəni bot tɨnatol o namnɨmiən. 38 Mətəu Iesu əpəha uərisɨg təmapɨli alu mətəsauə. Kəni rəhan mɨn nətəmimi kəmotaiu məhuva motəhgi-pəri, motəni məmə, “!Ei, Iəgətun! !Təhro nɨkim təsəhtiən itɨmah mɨne, iuəkɨr əmə iəkohmɨs!”

39 Kəni Iesu təmair məhtul mətəniəhu nɨmətagi mɨne nəhu məmə, “!Nəhmen! !Uəmeig-tə!” Kəni nɨmətagi təmohrahli nəhlmɨn, kəni peau-peau asoli mɨn əha kəmohkə, kəni təməməlinu asoli.

40 Kəni Iesu təməni=pən kəm rəhan mɨn nətəmimi məmə, “?Təhro nəutəgɨn pɨk lanəha? Nəmə təhro rəhatəmah nəhatətəiən tɨkə əhanəh lak.”

41 Mətəu rəhan mɨn nətəmimi kɨnotəgɨn pɨk, kəni motəni=pən kəm lah mɨn məmə, “!Ei nəman! ?Iətəmimi nak u? Nati əpnapɨn nɨmətagi mɨne nəhu, mətəu ilau katuol nəuian.”

5

Iesu təməhgi pətɨgəm
narmɨn tərah e suah kəti

(Mat 8:28-34; Luk 8:26-39)

1 Iesu mɨne rəhan mɨn nətəmimi kəməhuvən məhuvari əpəha e nɨtəni=pən e nəhu Lek Kaləli, əpəha ima nətəm Kerasa. 2 Nian Iesu təmeiuaiu e bot, kəni meruh suah kəti təmsɨpən əpəha e nɨpəg kəpiel mɨn, ikɨn katɨtənɨm nətəmimi ikɨn. Suah u narmɨn tərah tətatɨg lan. 3 Suah u tətatɨg əmə əpəha e suvət. Ko kəsaskəlɨmiən, kəni kəruru mɨn nəlisiən e nɨləuɨs uə sen. 4 Nian tepət kotəlis nəhlmɨn mɨne nəhlkɨn mɨne e sen. Mətəu nian rəfin təteatuv-eatuv sen, kəni matohratuv-ohratuv sen e nəhlmɨn mɨne nəhlkɨn mɨne, kəni məsanən pɨk məsəhmeniən e iətəmi kəti məmə otaskəlɨm. 5 Kəni lapɨn mɨne nərauiə mɨn mɨne nian rəfin, in tətan əpəha e suvət, mɨne əpəha e nɨtəuət mɨn, in pɨsɨn əmə, mətagət əfəməh, kəni matətei aru in e kəpiel asɨlə mɨn.

6 Nian suah u təmafu Iesu əpəha isəu tətuva əhanəh, kəni təmaiu muvən meiuaiu mɨsin=pən nəulɨn ohni. 7-8 Iesu təni məmə, “!Ik narmɨn tərah, iet e suah u!” Mətəu narmɨn tərah kəha təmagət əfəməh məmə, “!Iesu, ik Nətɨ Uhgɨn Ilɨs! ?Nəmuva məmə onəkəhro lak? !Upəh əmə iəu! !Iatɨsiai ik e nərgɨ Uhgɨn məmə onəsoliən nalpɨniən kəm iəu!”*

9 Kəni Iesu təmətapuəh ohni məmə, “?Ik nərgəm pəh?” Mətəu təni məmə, “Nərgək u, Nɨmənin Tepət, mətəu-inu itɨmah tepət.” 10 Kəni kəmotəni=pən əskasɨk kəm Iesu motɨsimaru motɨsimaru məmə otəsahli pətɨgəmiən ilah əha ikɨn əha.

11 Ikɨn əha, pɨkəh mɨn tepət pɨk kəutahlu əpəha e nɨkalɨ nɨtəuət u. 12 Kəni narmɨn tərah mɨn əha kəməutasək=pən o Iesu məmə, “Kəsi, ahli=pən-to itɨmah iəkəhuvən o pɨkəh mɨn əpəha, megəhan e tɨmah iəkəhuvən motatɨg əpəha e lah.” 13 Kəni Iesu təmegəhan e lah məmə okəhuvən, kəni narmɨn tərah mɨn əpəha kəmohiet e suah kəha məhuvən əpəha e pɨkəh mɨn. Pɨkəh mɨn əha kotəhmen e tu-tausɨn. Kəni pɨkəh mɨn ilah rəfin kəmotaiu məuteiuaiu e nɨpatu, kəni motiuvɨg=pən e nəhu motamnɨm.

14 Kəni nətəmimi nətəm kəutaugɨn pɨkəh mɨn u, kəmotaiu məhuvən motəni pətɨgəm nati u kəm nətəmimi mɨn əpəha e taun rəhalah, kəni motəni tuvən mapəkol əpəha lahuənu mɨn. Kəni nətəmimi tepət kəməhuva məmə okotafu-to nati u məmə kəməhro lanu. 15 Nian kəməhuva o Iesu, kəni motafu suah u narmɨn tərah mɨn kəmautatɨg lan aupən, tɨnəpəh nalməliən kəni mɨnuvən e napən mətəharəg, kəni narmɨlah təmiuvɨg ohni kəni motəgɨn. 16 Kəni nətəmimi mɨn u kəmoteh nati əhruahru e nəhmtɨlah, kəmotanus kəm ilah mɨn nəuvein nati u kəmoteh Iesu təmol e suah u mɨne pɨkəh mɨn. 17 Mətəu nətəmimi mɨn u e nɨtəni u kəmotəni=pən əskasɨk kəm Iesu məmə otatuvən məsatɨgiən əha imalah ikɨn.

18 Kəni nian Iesu tɨnɨtəlɨg=pən mɨn məmə otuvən e bot, mətəu suah u narmɨn tərah mɨn kəməutatɨg lan, təmolkeikei pɨk məmə otuvən ilah Iesu mɨne, kəni mətəni=pən kəm Iesu məmə, “Egəhan lak, pəh iəkuvnə kitah min itəmah.”

19 Mətəu Iesu təməsegəhaniən, mətəu təməni=pən kəm in məmə, “Ɨtəlɨg=pən imam ikɨn, kəni manus kəm nətəmi imam ikɨn nati nak iətəm Uhgɨn ilɨs agɨn təmol kəm ik, kəni məmə in təmasəkəhruin ik.”

20 Kəni təmuvən əpəha ikɨn Tekapolɨs mətəni pətɨgəm natimnati iətəm Iesu təmol kəm in. Kəni nian nətəmimi kəmotətəu, kəni kəmotauɨt pɨk ohni.

Pətauəhli kəti iətəm tatɨmɨs mɨne pətəkəku kəti
iətəm təmɨmɨs

(Mat 9:18-26; Luk 8:40-56)

21 Kəni Iesu mɨne kəməhuvən mɨn e bot mohtəlɨg=pən e nəve nɨtəni=pa e lek, mətəu nɨmənin nətəmimi kəməhuva ohni mohtəlau lan e nɨkalkalɨ lek. 22 Kəni iətəmi kəti, nərgɨn u Jaerəs, in iətəmi asoli kəti rəha nimə rəha nuhapumɨniən, təmeruh Iesu kəni tuva mɨsin=pən nəulɨn ohni. 23 Kəni mətapuəh o Iesu mətəkeikei kəm in o nasiruiən məmə, “Nətɨk pətəkəku tatɨmɨs pɨk otəsuvəhiən tɨmɨs. !Pale, va-to kian nəkələhu=pən nəhlməm lan pəh təsanən” 24 Kəni Iesu təmɨtəu=pən suah u mian, kəni nɨmənin nətəmimi tepət kəmohuərisɨg mohtəlau lan məutəhgi ilah mɨn.

25 Kəni pətan kəti təmuva o Iesu iətəm tatos nɨmɨsiən rəhalah nɨpətan nian rəfin əmə, mɨnos nu tueləf. 26 Kəni təmuvən o toktə tepət, kəni mərəkɨn rəfin rəhan məni e lah, mətəu uək rəhalah kəmotol tətəu pɨk nahməiən. Mətəu rəhan nɨmɨsiən təməseiuaiuiən, nɨmɨsiən təməri nəuvetɨn mɨn. 27-28 In təmos nəghatiən e Iesu, kəni nɨkin təməhti məmə, “Nəmə iəkek əmə rəhan nɨfɨfɨ napən, kəni rəhak nɨmɨsiən otol naunun.” Kəni tol lanəha, təmuva maliuək muərisɨg e lah, mɨsɨpən e nəmtah Iesu ikɨn, kəni meapən mek rəhan nɨfɨfɨ napən.

29 Nian təmek nɨfɨfɨ napən rəha Iesu lanəha, kəni rəueiu agɨn mɨn rəhan nɨmɨsiən təməhtul, kəni təmətəu əmə e nɨpətɨn məmə in tɨnəuvɨr.

30 Kəni rəueiu agɨn mɨn əmə, Iesu təmətəu məmə nəsanəniən nəuvetɨn təmiet lan, kəni təmeirair mətapuəh məmə, “?Pəh təmek rəhak napən?”*

31 Mətəu rəhan mɨn nətəmimi kotəni məmə, “Ei, afu-to. Nətəmimi kəutəhgi-əhgi rəkɨs pɨkɨn ik. ?Təhro nətəni lanko məmə ‘pəh təmek iəu’?”

32 Mətəu Iesu təmətəsal məmə oteh-to məmə pəh təmek. 33 Kəni əmeiko pətan u tɨnəhrun məmə nian in təmek napən rəha Iesu, rəhan nɨmɨsiən tɨnɨkə. Kəni tɨnəhrun məmə Iesu tətəsal lan. Tol lanəha, tɨnatəgɨn mətərəmrumɨn muva meiuaiu mɨsin=pən nəulɨn o Iesu mətəni=pən natimnati rəfin kəm in. 34 Kəni Iesu təməni=pən kəm in məmə, “Nətɨk pətan, e rəham nəhatətəiən lak, nɨnuva mɨnəuvɨr. Kəni atuvən, pəh nəməlinuiən rəha Uhgɨn tətatɨg ohnik. Rəham nɨmɨsiən tɨnɨkə!”*

35 Nian Iesu təmətəghati əhanəh kəm pətan u, kəni nətəmimi nəuvein kəmotsɨpən əpəha ima Jaerəs ikɨn məhuva motəni=pən kəm Jaerəs məmə, “Nətɨm pətəkəku tɨnɨmɨs rəkɨs. Mə iəgətun təsuvaiən, məsoliən namuliən kəm in.”

36 Mətəu Iesu təməsətəlɨgiən e rəhalah nəghatiən, kəni məni=pən kəm Jaerəs məmə, “Səgɨniən, məsoliən nɨkim tərah. Əhatətə əmə lak.”

37 Kəni Iesu təməniəhu nətəmimi məmə okəsohuərisɨgiən e lau, kəni mit əmə Pitə mɨne Jemɨs mɨne pian Jon məhuvən. 38 Kəni kəməhuvən əpəha ima Jaerəs ikɨn motafu nətəmimi tepət kəməhuva məutasək əuɨləuɨl. 39 Kəni Iesu təmuvən əpəha imə məni=pən kəm lah məmə, “?Nəutagət pɨk lanu o nak? ?Kəni məutasək pɨk o nak? Pətəkəku u təsɨmɨsiən, tətapɨli əmə.” 40 Kəni nətəmimi kəmotaləh əuvsan lan. Mətəu Iesu tətahli pətɨgəm ilah məmə okohiet məhuvən əpəha ihluə. Kəni mit əmə rəhan iətəmimi milahal mɨne mamə mɨne tatə rəha pətəkəku u məhuvən əha tətapɨli ikɨn. 41 Kəni Iesu təmos nəhlmɨn, məni e rəhalah nəghatiən məmə, “Talitə kum.” Nɨpətɨ nəghatiən u təni məmə, “!Pətəkəku, iətəni=pɨnə kəm ik məmə onəkəhtul!”* 42 Kəni rəueiu mɨn əmə, pətəkəku əha təməhtul mɨnətaliuək. (Pətəkəku u tɨnos nu tueləf.) Nian kəmotafu nati u Iesu təmol, kəni narmɨlah təmiuvɨg pɨk ohni. 43 Kəni Iesu təməni=pən əskasɨk kəm nətəmi mɨn u məmə, “Onəsotəni pətɨgəmiən nati u kəm iətəmi kəti.” Kəni matɨg məni=pən mɨn kəm lah məmə okotəfən nauəniən kəti kəm pətəkəku u tun.

6

Nətəm Nasərɨt
kəməsotɨsiaiən Iesu

(Mat 13:53-58; Luk 4:16-30)

1 Iesu təmiet ikɨn əha kəni rəhan mɨn nətəmimi kəməhuərisɨg lan məhuvən əpəha iman ikɨn. 2 Kəni e nian rəha Sapət, Iesu təmuvən əpəha e nimə rəha nuhapumɨniən mətəgətun nətəmimi. Kəni nətəmimi tepət nətəm kəmotətəu rəhan nəghatiən, kəmotauɨt pɨk ohni motəni məmə, “?Ei nəman, kəruru məmə suah əpəha təmos iə natimnati mɨn əpəha? ?Kəruru məmə təmos iə neinatɨgiən tol lanəha? ?Uə kəruru məmə təməhro lanəha matol nati apɨspɨs mɨn əpəha? 3 Kitah kotəhrun əmə məmə suah kəha iol əmə nimə. In nətɨ Meri, pia Jemɨs, Josɨs, Jutəs mɨne Saimon. Kəni kitah rəhan mɨn kakə mɨn kəutan.” Kəni nɨkilah təsagiəniən ohni kəni motəuhlin nəmtahlah ohni.

4 Mətəu Iesu təni məmə, “Iəni rəha Uhgɨn kətɨsiai pɨk in ikɨn mɨn rəfin. Mətəu rəhan mɨn əmə, mɨne nətəmi iman ikɨn kəsotɨsiaiən.”*

5 Kəni ikɨn əha, ko təsoliən nati apɨspɨs kəti ikɨn, mətəu təmələhu=pən əmə nəhlmɨn e nətəm kautohmɨs nəuvein, kəni kotəmiəgəh mɨn. 6 Kəni Iesu narmɨn təmiuvɨg pɨk o nətəm iman ikɨn mətəu-inu kəsotolkeikeiən məmə okotəni nɨpəhriəniən lan. Kəni təmaliuək muvən lahuənu mɨn rəfin, mətəgətun nətəmimi.

Iesu təmahlipən
rəhan nətəmimi tueləf
məmə okəhuvən e nɨtəni mɨn

(Mat 10:5-15; Luk 9:1-6)

7 Kəni matɨg mauɨn mɨn e rəhan tueləf nətəmimi kəhuva ohni, kəni mahli=pən ilah keiu-keiu. Təməfən nəsanəniən kəm lah o nəhgi pətɨgəmiən narmɨn tərah mɨn e nətəmimi. 8 Kəni məni=pən nəghatiən u kəm lah məmə, “Onəsotosiən nati kəti e rəhatəmah naliuəkiən, mətəu onəkotos əmə kasɨkɨn rəhatəmah. Onəsotosiən məni kəti e pauɨs rəhatəmah, kəni məsotosiən pɨret, uə kətɨm, uə nati kəti. 9 Onəkəhuvən e put, mətəu onəsotosiən sot keiu. 10 Nəmə onəkəhuvən əpəha ima iətəmi kəti ikɨn, kəni otapɨli əmə e rəhan nimə motatɨg motətəuarus mohiet lahuənu əha. 11 Kəni nəmə onəkəhuvən e lahuənu kəti, mətəu nətəmimi nəuvein kəsotolkeikeiən məmə okotit itəmah nəkəhuvən e rəhalah nɨpəgnəua nimə, uə okəsotətəlɨgiən e rəhatəmah nəghatiən, kəni nian nautohiet e rəhalah lahuənu, nəkotəkeikei motohrapɨspɨs rəkɨs nɨməulul e nəhlkɨtəmah məmə ilah okotəhrun məmə nəmotəuhlin=pən pəhriən nəmtahtəmah o lah motəpəh agɨn ilah.”**

12 Kəni kəmohiet məhuvən motəni=pən kəm nətəmimi məmə okotəuhlin nətəlɨgiən rəhalah, motəpəh pəhriən noliən tərah mɨn, kəni məhuvən o Uhgɨn. 13 Kəni motəhgi pətɨgəm narmɨn tərah mɨn tepət e nətəmimi, kəni motol=pən oiel e nətəmimi mɨn u kautohmɨs, kəni motol vivi ilah.*

Kig Herot Antipas
təməni məmə Jon Bəptais
tɨnəmiəgəh mɨn

(Mat 14:1-2; Luk 9:7-9)

14 Kəni Kig Herot Antipas təmətəu nəghatiən rəha Iesu tɨnuvən mɨnapəkol e nɨtəni mɨn rəfin. Kəni nətəmimi nəuvein kotəni məmə in Jon Bəptais əpə tɨnair=pa mɨn mol tatos nəsanəniən o noliən nati apɨspɨs mɨn.*

15 Mətəu nətəmimi nəuvein mɨn kotəni məmə in Elaijə, nəuvein mɨn kotəni məmə in iəni kəti rəha Uhgɨn mətəu təhmen e iəni mɨn rəha Uhgɨn aupən.

16 Mətəu Kig Herot Antipas təmətəu, kəni məni məmə, “!Jon Bəptais əpəha! Iəməuahtuv rəkɨs rəhn-kapə, mətəu tɨnəmiəgəh mɨn.”

Noliən iətəm Kig Herot Antipas
təmohamu Jon Bəptais lan.

(Mat 14:3-12; Luk 3:19-20)

17-19 Kig Herot Antipas təməni lanəha mətəu-inu in təmol nati kəti təsəhmeniən. Pian Fɨlɨp təmatit pətan kəti nərgɨn u Herotiəs muol marɨt, kəni Kig Herot Antipas titirəkɨs pətan u ohni muol mɨn marɨt. Kəni Jon təmətəni=pən kəm in məmə, “Nətatgəhli Lou. Təsəhmeniən məmə onəkit pətan rəha piam.” Kəni Herotiəs təmətəu nəghatiən u kəni mətəməki e Jon ohni, kəni molkeikei məmə okohamu, mətəu kəpə, Kig Herot təsegəhaniən.

Mətəu təmolkeikei məmə otol rəhan pətauəhli nɨkin tagiən, kəni mahli=pən rəhan mɨn nətəmimi kəhuvən motaskəlɨm Jon motəlis-ərain, kəni motələs məhuvən motləfən e kaləpus.* 20 Mətəu Kig Herot Antipas tatɨsiai Jon məhrun məmə in iətəmi asim, kəni in iətəmi əhruahru kəti mol tateh vivi kəni məsohamuiən. Nian tepət tətəu nəghatiən rəha Jon, kəni tɨnəruru əfəməh, mətəu tolkeikei məmə otətəlɨg lan.

21 Matuvən matuvən Herotiəs tɨnos rəhn maru Jon e nian kəmatol lafet lan rəha Kig Herot Antipas e nian təmair lan. Kig təmauɨn ərəfin e nətəmi asoli rəhan mɨn, mɨne nətəmi asoli rəha rəhan soldiə mɨn, mɨne nətəmi asoli rəha nətəm Kaləli, məmə okəhuva moteh motauən.

22 Kəni e nian əha, pətan mɨtə u nətɨ Herotiəs təmuva imə matol danɨs e nəhmtɨlah. Kəmoteruh təmol danɨs kəni nɨkilah təmagiən pɨk ohni. Kəni kig əha təməni=pən kəm pətan mɨtə əha məmə, “Nəmə nəkolkeikei nak, nəkətapuəh lan ohniəu, kəni iəkəfɨnə kəm ik.” 23 In təməni əskasɨk kəni mos nonauvɨl ohni məmə, “Nati nak nəkolkeikei kəni nəkeasiə lan ohniəu, iəkəfɨnə. Nati əpnapɨn nəmə iahgin təhmen e nɨpɨlga rəhak natimnati, mətəu iəkəkeikei məfɨnə.”

24 Kəni pətan mɨtə əha təmuvən əpəha ihluə mətapuəh o rəhan mamə məmə, “?Mamə, oiəkeasiə o nak e kig?” Mətəu rəhan mamə təni məmə, “Uvən measiə o rəhn-kapə Jon Bəptais.”

25 Kəni pətan mɨtə əha təmaiu ueiuəhai əmə muvən əpəha imə o kig kəni məni məmə, “Iəkolkeikei rəhn-kapə Jon Bəptais u rəueiu əmə, kələhu=pən e pɨlet kəti.”*

26 Kəni nati u təmol kig nɨkin təpəou pɨk, mətəu ko təsəpəhiən, mətəu-inu təmos rəkɨs nonauvɨl e nəhmtɨ nətəmimi u kəməhuva o lafet. 27 Kəni mahli=pən rəhan kəti soldiə məmə otaiu əmə muvən mələs rəhn-kapə Jon Bəptais muva. Kəni soldiə əha təmuvən əpəha e kaləpus, kəni mohatuv rəhn-kapə Jon Bəptais, 28 kəni mələhu=pən e pɨlet kəti mələs muva, kəni məfən kəm pətan mɨtə kəha, kəni tələs muvən kəm rəhan mamə. 29 Nian nətəmimi mɨn rəha Jon Bəptais kəmotətəu nətəmimi kəmotanus nati u kəmol e Jon, kəni kəməhuvən motələs nɨpətɨn məhuvən mohtənɨm e nɨpəg kəpiel kəti.

Nətəmi tueləf rəha Iesu kəmohtəlɨgpa mɨn ohni

(Luk 9:10)

30 Kəni aposɨl mɨn rəha Iesu kəmohtəlɨg=pa mɨn ohni, kəni motəni=pən natimnati rəfin iətəm kəmotol, mɨne nəghatiən mɨn iətəm kəmotəgətun nətəmimi lan.* 31 Mətəu nətəmimi tepət kəutəhuva mautəhuvən, kəni Iesu mɨne rəhan mɨn nətəmimi kɨnotəruru nauəniən mɨne nəmeigiən mɨne. Kəni Iesu təni=pən kəm lah məmə, “Pəh-to kəhuvən-to əpəha ikɨn kəti nətəmimi kohkə ikɨn, kəni nəkotəmeig nəuvetɨn.” 32 Kəni ilah əmə məhuvən e bot kəti mɨnautəhuvən əpəha ikɨn nətəmimi kohkə ikɨn.

Iesu təmaugɨn
nəman faif tausɨn

(Mat 14:13-21; Luk 9:11-17; Jon 6:1-14)

33 Mətəu nətəmimi tepət kəmotafu ilah nian kəmohiet, kəni motəhrun ilah. Kəni kəmohiet e lahuənu mɨn motaiu motaupən e lah, məhuvən əpəha kautəhuvən ikɨn. 34 Nian Iesu təmuvari e bot mafu nɨmənin nətəmimi tepət kəməhuva rəkɨs, kəni nɨkin təmepət pɨk o lah, mətəu-inu kotəhmen əmə e sipsip mɨn nətəm iətəmimi tɨkə o neruh viviən ilah. Kəni təməhtul mətəgətun ilah e natimnati tepət.*

35 Kəni mətəuarus tɨnəhnaiuv, kəni nətəmimi rəha Iesu kəməhuva motəni=pən kəm in məmə, “Napinəpu, kəni ikɨnu ikɨn nətəmimi kohkə ikɨn. 36 Təuvɨr məmə onəkahli=pən-tə nətəmimi kautəhuvən e lahuənu mɨn, mɨne əpəha ikɨn mɨn, məmə okotos nəhmtɨ nɨglah nauəniən.”

37 Mətəu in təməni=pən kəm lah məmə, “Kəpə, itəmah əmə. Nəkotaugɨn nətəmimi mɨn əha.” Mətəu kotəni məmə, “!Nak! ?Nəkəmə oiəkəhuvən motəraki e məni asoli agɨn u tu-hanrɨt tənariəs o nosiən pɨret lan u o naugɨniən nɨmənin nətəmimi u?”†

38 Mətəu Iesu təni məmə, “?Nautos pɨret kuvəh? Əhuvən-to moteh-to.” Kəməhuvən moteh məmə, “Pɨret faif, kəni nəmu keiu.”

39 Kəni Iesu təni=pən kəm rəhan mɨn nətəmimi məmə okotol nətəmimi kotəharəg e nɨmanuvehli fifti-fifti mɨne uan-hanrɨt-uan-hanrɨt, 40 kəni kəmotəharəg lanəha fifti-fifti mɨne uan-hanrɨt-uan-hanrɨt. 41 Kəni Iesu təmos pɨret faif mɨne nəmu mil u keiu, kəni məsal-pəri əpəha e neai məfaki=pən lan, kəni məhapu pɨret u məfən kəm rəhan mɨn nətəmimi məmə okotəuəri e nətəmimi. Kəni matɨg mos mɨn nəmu mil u keiu məhapu məuəri kəm nətəmimi. 42 Kəni nətəmimi rəfin kəmotauən nərfɨlah tasisi, 43 kəni motəpəh nɨpɨspɨsɨ pɨret u mɨne nəmu mil u, kəni nətəmimi mɨn rəha Iesu kəmotaipei=pən e kətɨm asoli tueləf kotəri vivi. 44 Kəni nətəmimi mɨn u kəmotauən, nəman e lah kotəhmen e faif-tausɨn.*

Iesu təmaliuək e nəhue nəhu

(Mat 14:22-33; Jon 6:15-21)

45 Kəni rəueiu agɨn mɨn, Iesu təməni=pən kəm rəhan mɨn nətəmimi məmə okotələs bot kəti motaupən məhuvən e nəve nɨtəni=pən əpəha ikɨn kəti nərgɨn u Petsaitə, mətəu in otatɨg mahli=pən pɨpɨm nətəmimi kautəhuvən imalah mɨn ikɨn. 46 Nian tɨnauiəhruin rəkɨs nətəmimi, mahli=pən ilah kautəhuvən, kəni muvən əpəha e nɨtəuət məmə otəfaki.*

47 Kəni tɨnapinəpu, bot tɨnuvən əpəha e nəlugɨn əhruahru əpəha e lek, mətəu Iesu tətan pɨsɨn əmə əpəha ipari. 48 Kəni mafu ilah kəutasuə məutasuə mətəu kɨnotəpəou mətəu-inu nɨmətagi tatoh ilah. Kəni lapɨn iuəkɨr o nianiən, kəni taliuək e nəhue nəhu mətuva. Təmaliuək muva, məmə otapirəkɨs ilah.

49-50 Kəni nian nətəmimi mɨn rəha Iesu kəmotafu tətaliuək e nəhue nəhu mətuva, kəni nɨkilah təhti məmə narmɨ iətəmi kəti. Kəni ilah rəfin kəmoteruh, kəni motəgɨn məutearəg əfəməh. Mətəu rəueiu agɨn əmə, Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “!Ei, nɨkitəmah təhtul məha-məha. Iəu əmə u. Sotəgɨniən!”* 51 Kəni məri e bot ilah min ilah, kəni nɨmətagi təmeiuaiu, kəni kəmotauɨt pɨk ohni,* 52 mətəu-inu rəhn-kapə lah tiəkɨs. Kəmotafu pau Iesu təmaugɨn nətəmimi tepət e pɨret nəuan nəuvetɨn əmə, mətəu ilah kotəruru əhanəh məmə in pəh.

Iesu təmol vivi nətəm kautohmɨs əpəha Kenesəret

(Mat 14:34-36)

53 Kəməhuvən e nəve nɨtəni=pən məhuvari əpəha ikɨn kəti nərgɨn u Kenesəret, kəni motiuvi-ərain bot ikɨn. 54 Nian kəməhuvari ikɨn əha, nətəmimi mɨn ikɨn kəmotəhrun uəhai əmə məmə in Iesu. 55 Kəni kəmotaiu məhuvən əpəha lahuənu mɨn mautəni=pən kəm nətəmimi. Kəni nian kotətəu məmə Iesu əha ikɨn əha, kotəmki nətəm kautohmɨs e rəhalah mɨn pet məhuva ohni. 56 Kəni ikɨn mɨn rəfin Iesu tatuvən=pən ikɨn e lahuənu əlkələh mɨn, mɨne lahuənu asoli mɨn, mɨne ikɨn mɨn rəfin tɨtəlau, nətəmimi kotəmki nətəm kautohmɨs mohiet motəlɨn əmə ilah əpəha e makɨt ikɨn. Kəni kəmotəkeikei məutəni=pən kəm Iesu məmə otegəhan e lah kotek əmə nɨfɨfɨ napən rəhan. Kəni nətəmimi rəfin u kəmotek rəhan kot kəmotəuvɨr e rəhalah nɨmɨsiən.

7

Nətəmi asoli mɨn kəmotəməki e Iesu o kastɨm rəhalah

(Mat 15:1-9)

1 Kəni Farəsi nəuvein mɨne nəgətun nəuvein rəha Lou, kəmotsɨpən əha Jerusɨləm, məutəharəg ilah Iesu. 2 Kəni kəmotafu məmə nətəmimi mɨn rəha Iesu nəhlmɨlah tamɨkmɨk kəni məsoteikuasiən e noliən rəha Farəsi mɨn, kəni motauən.*

3 Farəsi mɨn, mɨne nətəm Isrel tepət, kəmautohtəu=pən əhruahru kastɨm rəha tɨpɨlah nuvəh mɨn. Kəutəkeikei moteikuas e nəhlmɨlah e noliən kəti, kəni uərisɨg lan, kotəhrun nauəniən. 4 Kəni nian kotsɨpən e makɨt məhuva, məsotauən pɨpɨmiən, motaupən moteikuas e nəhlmɨlah, uərisɨg kəmanotauən. Kəni mautohtəu=pən natimnati tepət mɨn lanəha iətəm kəmotos o tɨpɨlah nuvəh mɨn. Kəni kastɨm əhruahru əha ikɨn rəha neikuasiən e sospən, mɨne kap, mɨne pesɨn u kəmol e aiən.*

5 Kəni inu Farəsi mɨn mɨne nəgətun mɨn rəha Lou kotətapuəh o Iesu məmə, “!?Təhro rəham mɨn nətəmimi kəsotohtəu-pəniən kastɨm rəha tɨpɨtah nuvəh mɨn!? !?Təhro kəsoteikuasiən e nəhlmɨlah ko məpanotauən, kəni mautol lanəha!?”

6 Mətəu Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Aupən Aiseə təməni pəhriən nian təməni pətɨgəm əhruahru nəghatiən rəha Uhgɨn mətəni e təmah məmə itəmah nəfaki eiuə mɨn. In təməni məmə,

‘Uhgɨn təni məmə nətəmimi mɨn u kautɨsiai iəu e nəghatiən əmə rəhalah,

mətəu nɨkilah tətan=pən əpəha isəu.

7 Məutəfaki kəm iəu o nati əpnapɨn əmə,

mətəu-inu ilah kəutəgətun nətəmimi e lou iətəm iətəmimi əmə təmol

məutəni məmə lou rəha Uhgɨn, mətəu kəpə.’ ”*

8 Kəni Iesu təməni mɨn kəm lah məmə, “Itəmah nəutəpəh Lou rəha Uhgɨn mautohtəu=pən əmə kastɨm rəha iətəmimi.”

9 Kəni məni=pən kəm lah məmə, “Nəutəfəri pɨk o noliən əpətu rəhatəmah məmə nəkotəpəh Lou rəha Uhgɨn kəni məutohtəu=pən aru əmə kastɨm rəhatəmah. 10 Mosɨs təməni məmə, ‘Onəkɨsiai rəham tatə mɨne mamə. Nəmə iətəmi kəti tətəghati rah e rəhan tatə mɨne mamə, okəkeikei kohamu.’* 11 Mətəu itəmah nəkotəni məmə, iətəmi kəti nəmə təpəh nasiruiən e rəhan tatə mɨne rəhan mamə kəni məni=pən kəm lau məmə, ‘Rəhak u nati u iəkəmə iəkasiru e təlau lan, mətəu iəmələhu əmə məmə rəha Uhgɨn. Kəni nati kətəfən kəm Uhgɨn ko kəsoliən nati kəti lan.’

12 “Kəni kastɨm rəhatəmah tətegəhan məmə suah kəti təhrun nəpəhiən nasiruiən e rəhan tatə mɨne rəhan mamə e noliən əha. Kəni inu təsɨsiaiən ilau. 13 Mətəu e noliən əha, nəutəgətun nətəmimi e rəhatəmah kastɨm məmə in nati agɨn, kəni motol nəghatiən rəha Uhgɨn tatol əmə nati əpnapɨn lan. Kəni natimnati mɨn tepət mɨn lanəha itəmah nautol.”

Nati tol nətəmimi kotərah
e nəhmtɨ Uhgɨn

(Mat 15:10-20)

14 Kəni Iesu təmauɨn e nɨmənin nətəmimi məmə okəhuva iuəkɨr ohni kəni təni=pən kəm lah məmə, “Otətəlɨg vivi-to lak məmə nəkotəhrun noliən rəha nauəniən mɨne neikuasiən. 15 Nati iətəmimi tatun təsoliən iətəmimi tamɨkmɨk e nəhmtɨ Uhgɨn, mətəu nati tatsɨpən e nɨki iətəmimi tatol iətəmimi tətamɨkmɨk e nəhmtɨ Uhgɨn.”**

17 Nian Iesu təmiet rəkɨs e nɨmənin nətəmimi u, kəni muvən əpəha imə, kəni rəhan mɨn nətəmimi kotətapuəh o nɨpətɨ nəghatiən mɨn u kəm in. 18 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Nəmə təhro itəmah mɨn rəhn-kapə təmah tɨkə. Onəkotəkeikei motəhrun məmə natimnati iətəm iətəmimi tatun in təhmen əmə e nati ihluə təsoliən iətəmimi tətərah e nəhmtɨ Uhgɨn. 19 Mətəu-inu tun kəni təsuvəniən e nɨkin, mətəu tatuvən e nɨsɨgan, kəni matiet mɨn.” (E nəghatiən əha Iesu təməni pətɨgəm məmə nauəniən rəfin katun təuvɨr e nəhmtɨ Uhgɨn.)

20 Kəni təni məmə, “Mətəu nati iətəm tatiet e nɨki iətəmimi, in tol iətəmimi tətamɨkmɨk e nəhmtɨ Uhgɨn. 21 Mətəu-inu nɨki iətəmimi tətəhti natimnati tərah tepət, kəni nətəmimi kautol noliən tərah mɨn u: nɨpətan mɨne nəman mɨne, kautit oneuən ilah mɨn; kəutakləh; kautohamu iətəmi; 22 kəutakləh e pətan rəha iətəmi pɨsɨn; kəutaumɨs pɨk o natimnati; kautol təfagə tərah mɨn; kəuteiuə; kautit əpnapɨn əmə nɨpətan mɨne nəman; kautetet; kəutəni nɨkalɨ iətəmi; kəutəfəri ilah; kəutalməli. 23 Noliən tərah mɨn əha, ilah kəha kautsɨpən e nɨki nətəmimi kəni mautol ilah kotamɨkmɨk e nəhmtɨ Uhgɨn.”

Iesu təməhgi pətɨgəm
narmɨn tərah e nətɨ pətan kəti

(Mat 15:21-28)

24-26 Kəni Iesu təmiet u ikɨnu kəni məsəu-pahav muvən əpəha Fonisiə, ima Nanihluə mɨn e nɨtəni rəha Sɨriə, mətatɨg e nimə kəti iuəkɨr o taun u Taea, mətəhluaig məsolkeikeiən məmə nətəmimi okotəhrun məmə in tətatɨg əha ikɨn əha, mətəu ko təsəhluaigiən.

Mətəu pətan kəti əha ikɨn, narmɨn tərah tətatɨg e rəhan pətəkəku. Pətan u təmair ikɨn əha, kəni in təsəfakiən, in Ianihluə. (Nətəm Isrel kotəni məmə Nanihluə mɨn kotəhmen e kuri.) Nian təmətəu natimnati təuvɨr mɨn iətəm Iesu tatol ilah, kəni tasək muva mɨsin=pən nəulɨn ohni məmə otəhgi pətɨgəm narmɨn tərah e rəhan pətəkəku. 27 Mətəu Iesu təni məmə, “Kəpə. Pəh kotaupən motaugɨn kəlkələh mɨn. Təsəuvɨriən məmə okəraki=pən e nauəniən nɨg kəlkələh mɨn kəm ‘kuri mɨn.’ ”†

28 Mətəu pətan u təni məmə, “Nɨpəhriəniən iətəmi asoli, mətəu nati əpnapɨn kuri mɨn, mətəu kegəhan məmə ilah kautun nɨpɨspɨsɨ nauəniən nɨg kəlkələh mɨn iətəm tatɨmərəgrəg=pən e nɨpəg tepɨl.”

29 Kəni Iesu təməni=pən kəm in məmə, “Mətəu-inu nəmuhalpɨn vivi rəhak nəghatiən, uvən-to əpəha imam ikɨn mafu narmɨn tərah tɨniet rəkɨs e rəham pətəkəku.” 30 Pətan u təmaiu muvən iman lahuənu mafu rəhan pətəkəku tətapɨli-pəri vivi əmə e rəhan pet, kəni narmɨn tərah tɨniet rəkɨs lan.

Iesu təmol vivi
iətəmimi kəti matəlgɨn talu məruru nəghatiən

31 Kəni Iesu təmiet ikɨn əha ima nətəm Taea kəni muvən=pən əpəha Saedon muvən=pən əpəha Tekapolɨs ikɨn matuvən əpəha e nəhu Lek Kaləli. 32 Kəni nətəmimi kəmotit iətəmimi kəti nɨmatəlgɨn talu kəni məruru nəghatiən məhuva məmə Iesu otələhu=pən nəhlmɨn lan pəh tətəu təuvɨr mɨn e nɨmɨsiən. 33 Kəni Iesu təmit suah u mian əpəha isəu nəuvetɨn o nətəmimi, kəni məfən nəuanəhlmɨn e nɨmatəlgɨn kəni magəh nəhlmɨn ‡ mələhu=pən e namɨn. 34 Kəni məsal pəri əpəha e neai, kəni meəhagəhli ohni e rəhan nəghatiən məmə, “!Efata!” Nɨpətɨn təni məmə, “!Əuvɨr-tə!” 35 Kəni əmeiko iətəmi u tɨnatətəu nati, kəni namɨn tɨnəuvɨr mɨnatəghati vivi.

36 Kəni Iesu təməniəhu ilah məmə okəsotəniən nati u kəm nətəmimi. Mətəu nian Iesu təmətəkeikei kəm lah, mətəu ilah kəmotəkeikei motəni pətɨgəm pɨk mɨn kəm nətəmimi.* 37 Kəmotauɨt pɨk ohni motəni məmə, “Natimnati rəfin iətəm tatol, mətəu in təuvɨr pɨk agɨn. Nətəmimi mɨn u nɨmatəlgɨlah talu kɨnautətəu nati, mɨne nətəmimi mɨn u kotəruru nəghatiən kɨnautəghati.”*

8

Iesu təmaugɨn
nətəmimi fo-tausɨn

(Mat 15:32-39; Mak 6:35-44)

1 E nian kəti mɨn, nətəmimi tepət kəməhuva mɨn ohni, kəni mətəu nɨglah nauəniən tɨnɨkə. Kəni Iesu təmauɨn e rəhan mɨn nətəmimi kəhuva kəni təni=pən kəm lah məmə, 2 “Nɨkik tɨnahmə pɨk o nətəmimi mɨn əpəha mətəu-inu, kəməhuərisɨg lak mɨnotos rəkɨs nian kɨsɨl, kəni rəueiu əha, nɨglah nauəniən tɨnɨkə. 3 Nəmə iəkahli=pən ilah kautəhuvən əha rəueiu, kəni sueiuei otoh ilah, kəni nəhmtɨlah otapɨn e suaru, mətəu-inu kəməsotauəniən nuvəh, kəni nəuvein kəmotsɨpən əpəha isəu.”

4 Kəni rəhan mɨn nətəmimi kəmotətapuəh ohni məmə, “?Okos iə pɨret təhmen o naugɨniən ilah? In u ikɨnu nati tɨkə ikɨn, nətəmimi kəsotatɨgiən ikɨn.”

5 Kəni Iesu təmətapuəh o lah məmə, “?Nautos pɨret kuvəh?” Mətəu kotəni məmə “Səpɨn.”

6 Kəni təməni=pən kəm nətəmimi məmə okotəharəg, kəni tos pɨret u məfaki məni tagkiu kəm Uhgɨn ohni, kəni məhapu məfən kəm rəhan mɨn nətəmimi məmə okotəuəri e nətəmimi, kəni ilah kəmotol lanəha. 7 Kəni kəmotos mɨn nəmu əlkələh nəuvein motəfən kəm Iesu, kəni Iesu təfaki kəm Uhgɨn ohni kəni məfən mɨn kəm lah məmə okotəuəri kəm nətəmimi. 8-9 Kəni nətəmimi mɨn u Iesu təmaugɨn ilah kotəhmen e fo-tausɨn, kəmotun nauəniən nərfɨlah tasisi, kəni motəpəh nɨpɨspɨsɨ nauəniən, kəni kaipei=pən e kətɨm asoli səpɨn kotəri. 10 Kəni Iesu tahli=pən nətəmimi kautəhuvən imalah mɨn ikɨn. Kəni ilah rəhan mɨn nətəmimi kəməhuvən e bot məhuvən əpəha e nɨtəni Talmanutə.

Farəsi mɨn kəmotəni məmə okoteh nəmtətiən kəti

(Mat 16:1-4)

11 Kəni Farəsi mɨn nəuvein kəməhuva o Iesu mautorgəhu kəm in motəni=pən kəm in məmə otol-to nəmtətiən asoli kəti pəh kotəhrun məmə in təmsɨpən pəhriən o Uhgɨn, uə kəpə. 12 Kəni Iesu nɨkin təməpəou, kəni təmeəhagəhli o lah kəni məni məmə, “?Kərmə təhro nətəmimi mɨn u rəueiu mɨne kotəni məmə okotafu-to nəmtətiən kəti? Mətəu iətəni pəhriən kəm təmah məmə ko kəsoliən nəmtətiən kəti kəm təmah.”*

13 Kəni məpəh ilah məhuvən e bot məhuvən əpəha e nɨkalɨ nəhu nəven=pən.

Is rəha Farəsi mɨn mɨne
is rəha Kig Herot Antipas

(Mat 16:5-12)

14 Rəhan mɨn nətəmimi kəmotalu e nəmkiən pɨret təhmen mətəu kəmotos əmə kətiəh əmə məhuvən e bot. 15 Kəni Iesu təməuvahag kəm lah məmə, “Onauteh vivi itəmah o is rəha Farəsi mɨn mɨne is rəha Herot Antipas.”*

16 Kəni kəmotəni=pən kəm lah mɨn məmə, “Tətəni lanəha mətəu-inu kəməsotəmkiən pɨret.”

17 Kəni mətəu Iesu tɨnəhrun rəhalah nətəlɨgiən kəni məni məmə, “?Təhro nəutəni nəghatiən əha məmə nəməsotəmkiən pɨret? ?Təhro itəmah nəsoteruh əhanəhiən kəni məsotəhrun əhanəhiən? !Rəhn-kapə təmah tiəkɨs!* 18 Nəhmtɨtəmah u ikɨn. ?Təhro nəsotehiən nati? Kəni nɨpəgtəlgɨtəmah u ikɨn. ?Təhro nəsotətəuiən nati? Iəkəhrun məmə nəmə təhro nɨnotalu e natimnati iətəm kɨnəhuva rəkɨs. 19 ?Nian iəmos pɨret mɨn əha faif məfən kəm nətəmimi əha faif-tausɨn kotun, kəni uərisɨg nəmotaipei nɨpɨspɨsɨn e kətɨm asoli kuvəh?” Mətəu kotəni məmə, “Tueləf.”*

20 Kəni təmətapuəh mɨn o lah məmə, “?Kəni nian iəmos pɨret əha səpɨn məmə iəkəfən kəm nətəmimi mɨn əpəha fo-tausɨn kotun, kəni uərisɨg nəməhuveipei=pən nɨpɨspɨsɨn e kətɨm asoli kuvəh?” Mətəu kotəni məmə, “səpɨn.”

21 Kəni təmətapuəh o lah məmə, “?Mətəu itəmah nəkotəruru əhanəh iəu?”

Iesu təmol vivi
iətəmi kəti nəhmtɨn tərah

22 Kəni kəməhuvari əpəha ikɨn kəti kətəni məmə Petsaitə, kəni nətəmimi ikɨn kəmotit suah kəti nəhmtɨn tərah məhuva kəni məutəkeikei o Iesu məmə otələhu=pən nəhlmɨn lan. 23 Kəni Iesu təmos nəhlmɨ suah u mian isəu nəuvetɨn o lahuənu kəni magəh nəhmtɨ suah u* kəni mələhu=pən nəhlmɨ mil lan, kəni mətapuəh ohni məmə, “?Nɨnəhrun neruhiən nati uə kəpə?”

24 Mətəu suah u təməsal pəri kəni məni məmə, “Iətafu nətəmimi mətəu kotəhmen əmə e nɨgi mɨn mətəu in əmə u kəutaliuək.”

25 Kəni Iesu təmatɨg mələhu=pən mɨn nəhlmɨn mil e nəhmtɨ suah u, kəni nəhmtɨn tɨnəhrun neruh viviən natimnati mɨnəpəh nəuau-əuauiən. 26 Kəni Iesu təmahli=pən məmə otatuvən iman ikɨn mətəu təməniəhu məmə otəsuvən-pəniən əha lahuənu əha ikɨn.

Pitə təməni pətɨgəm məmə Iesu in Məsaiə əpələ

(Mat 16:13-20; Luk 9:18-21)

27 Kəni Iesu mɨne rəhan mɨn nətəmimi kəmohiet motəsəu pahav məhuvən e lahuənu mɨn u iuəkɨr o nati əpəha Sisəriə Fɨlɨpai. Nian kəmautəhuvən e suaru kəni tətapuəh o lah məmə, “?Otəni-to məmə nətəmimi kotəni iəu məmə iəu pəh?”

28 Mətəu rəhan mɨn nətəmimi kotəni məmə, “Nətəmimi nəuvein kotəni məmə ik Jon Bəptais. Nəuvein kotəni məmə ik Elaijə. Nəuvein mɨn kotəni məmə ik iəni kəti rəha Uhgɨn aupən.”*

29 Kəni təmətapuəh o lah məmə, “?Mətəu itəmah nəkotəni məmə iəu pəh?” Kəni Pitə təni məmə, “!IK u Məsaiə† əpələ!”*

30 Kəni Iesu təməniəhu əskasɨk ilah məmə, okəsotəni pətɨgəmiən in kəm iətəmi kəti.*

Iesu təməghati
e rəhan nɨmɨsiən

(Mat 16:21-23; Luk 9:22)

31 Kəni təmatəgətun ilah kəni mətəni məmə, “Iəu Nətɨ Iətəmimi oiəpanətəu nahməiən o natimnati tepət. Nətəmi asoli rəha nətəm Isrel, mɨne pris asoli mɨn, mɨne nəgətun mɨn rəha Lou okotəməki lak, kəni motohamu iəu, mətəu oiəkos nian kɨsɨl ko, kəni məpanəmiəgəh mɨn.” 32 Təməni-vivi pau kəm lah, mətəu Pitə təmit Iesu mian əpəha e nɨkalɨ suaru kəni mətəniəhu əskasɨk məmə otəsəghatiən lanəha. 33 Kəni mətəu Iesu təməsal=pən meruh rəhan mɨn nətəmimi, kəni məni=pən kəm Pitə məmə, “!Ik iərmɨs Setən asoli, agɨm muvən isəu ohniəu! Rəham nətəlɨgiən səniəmə rəha Uhgɨn, mətəu rəha iətəmimi əmə.”

Naulɨsiən e nəni pətɨgəmiən Iesu kəm nətəmimi

(Mat 16:24-28; Luk 9:22-27)

34 Kəni Iesu təmauɨn rəfin e nətəmimi, mɨne rəhan mɨn nətəmimi, məmə okəhuva ohni, kəni məni məmə, “Nəmə iətəmi kəti təni məmə otuərisɨg lak, otəkeikei malu aru lan, kəni mələs rəhan nɨgi kəməluau muərisɨg lak.‡* 35 Iətəmimi iətəm tolkeikei məmə otosmiəgəh rəhan nəmiəgəhiən e nəhue nɨftəni u, kəni otəmkarəpən e rəhan nəmiəgəhiən itulɨn. Mətəu iətəmi otɨmɨs ohniəu mɨne Nanusiən Təuvɨr rəhak, in otos nəmiəgəhiən itulɨn. 36 ?Nəmə iətəmimi kəti tatos rəfin natimnati e nəhue nɨftəni, mətəu uərisɨg lan otɨmɨs kəni təsosiən nəmiəgəhiən itulɨn, in təmol win e nati təuvɨr kəti, uə kəpə? Kəpə. 37 Ko iətəmi təsəfəniən nati kəti kəm Uhgɨn məmə Uhgɨn otəfən nəmiəgəhiən itulɨn kəm in.

38 “Nəmə nətəmimi kəutaulɨs e nəni pətɨgəmiən iəu mɨne rəhak nəghatiən kəm nətəmi kəsotəfakiən mautol təfagə tərah, kəni o nian iəu Nətɨ Iətəmimi oiəkuva lan, iəu mɨn oiəkaulɨs e nəni pətɨgəmiən məmə ilah u rəhak mɨn nətəmimi. O nian əha iəkuva itɨmah nagelo asim mɨn e noraipiən əhagəhag asoli rəha rəhak tatə.”*

9

1 Kəni Iesu təməni məmə, “Iətəni pəhriən kəm təmah məmə, itəmah nəuvein u nəutəhtul u ikɨnu rəueiu, ko kəsohmɨsiən motətəuarus koteruh Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn otuva e nəsanəniən asoli.”*

Nɨpətɨ Iesu təmuva mol pɨsɨn

(Mat 17:1-13; Luk 9:28-36)

2 Kəni nian sikɨs kɨnəhuva mɨnəhuvən rəkɨs, kəni Iesu tit Pitə, Jemɨs, mɨne Jon, kəni ilahal pɨsɨn əmə kɨluərisɨg lan məhuvən əpəha e nɨtəuət əfəməh kəti, kəni ilah pɨsɨn əmə əha ikɨn. Kəni kəmlafu nɨpətɨ Iesu təməuhlin muva mol pɨsɨn. 3 Rəhan napən təmuva məruən mətoraip-oraip, ko iətəmi kəti təseikuasiən e napən kəti təruən lanəha. 4 Kəni suah milahal əha kəmlafu Elaijə mɨne Mosɨs kəmiaiet pətɨgəm=pa məhləghati ilahal Iesu.

5 Kəni Pitə təməni=pən kəm Iesu məmə, “Iəgətun, təuvɨr məmə iəkluva u ikɨn u. Pəh mɨhlol nɨmauvluvl kɨsɨl, rəham kəti, rəha Mosɨs kəti, kəni rəha Elaijə kəti.” 6 Pitə tɨnətəghati əpnapɨn əmə mətəu-inu kɨnləgɨn pɨk məhlərəmrumɨn.

7 Kəni nəpuə təmuva məuveg ilah, kəni kəmotətəu nəuia iətəmi kəti təmsɨpən əpəha e nəpuə məmə, “Inu nətɨk keikei u iəkolkeikei pɨk. Onəklətəlɨg lan.”* 8 Kəni rəueiu agɨn mɨn, kəmleirair, mətəu kəsleruhiən mɨn suah mil, mətəu kəmleruh əmə Iesu tətəhtul ilahal min.

9 Nian kəməuteiuaiu e nɨtəuət məhuvən əpəha ləhtəni, kəni Iesu təməniəhu əskasɨk ilahal məmə, “Natimnati mɨn u nəmleh əpəha ilɨs e nɨtəuət, onəsləniən kəm iətəmi kəti mɨlətəuarus=pən iəu Nətɨ Iətəmimi oiəkəmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən.”

10 Kəni ilahal kəmlɨsiai nəghatiən rəha Iesu, mətəu kəməhləni əmə kəm lahal mɨn məmə, “Nəghatiən əha təməni məmə otəmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən, kəruru məmə nɨpətɨn təni məmə nak.”

11 Kəni kəmlətapuəh o Iesu məmə, “?Təhro iəgətun mɨn rəha Lou kotəni məmə Elaijə otəkeikei maupən muva?”*

12 Kəni Iesu təməni=pən kəm lahal məmə, “Nɨpəhriəniən, Elaijə otaupən muva məmə otol vivi natimnati rəfin. ?Mətəu təhro Nauəuə Rəha Uhgɨn təməni məmə iəu Nətɨ Iətəmimi oiəpanətəu nahməiən o natimnati tepət, kəni nətəmimi okoteruh iəu motəuhlin nəmtahlah ohniəu motəpəh iəu?** 13 Mətəu iətəni pəhriən kəm təmahal məmə Elaijə tɨnuva rəkɨs, kəni kəmol nati tərah lan təhmen e Nauəuə Rəha Uhgɨn təməni məmə okəpanol lanəha.”*

Iesu təməhgi pətɨgəm
narmɨn tərah e suakəku kəti

(Mat 17:14-21; Luk 9:37-43)

14 Nian kəmohtəlɨg=pa mɨn, moteruh nətəmimi nəuvein mɨn rəha Iesu, mətəu nɨmənin nətəmimi kəmohtəlau e lah, kəni iəgətun nəuvein rəha Lou mɨne nətəmimi mɨn rəha Iesu kautorgəhu. 15 Nian nətəmimi kəmoteruh Iesu, narmɨlah təmiuvɨg pɨk ohni, kəni motaiu məhuva məmə okotəghati kəm in. 16 Kəni Iesu təmətapuəh o lah məmə, “?Nakəha nautorgəhu ohni itəmah nətəmimi mɨn əpəha?”

17 Mətəu nətəmimi mɨn u kəti təni məmə, “Iəgətun, iəu iəmit nətɨk muva ohnik məmə onəkol vivi, mətəu-inu narmɨn tərah kəti tətatɨg lan kəni mol təruru nəghatiən. 18 Kəni nian narmɨn tərah əpə taskəlɨm in, kəni moh mələs iahu morin e nɨməulul, kəni nəhun nəuan ruən tatiet, təhmen e nəuaui nɨtəhi, kəni matɨgət-ərain nəhluvn, nɨpətɨn tatɨkɨmkɨm. Kəni iəmətapuəh o rəham nətəmimi məmə okotəhgi pətɨgəm narmɨn tərah u lan, mətəu kotəruru nəhgi pətɨgəmiən.”

19 Mətəu Iesu təni məmə, “Kəsi, itəmah u nətəmimi rəueiu mɨne nəsotəhatətəiən lak. Kərmə oiəkatɨg kitah min itəmah mətəuarus=pən nian nak nəmanotəhatətə lak. Kəni kərmə onəhgɨn iəpanəmeig e təmah. !Otit suakəku ko məhuva kəm iəu!”

20 Kəni kəmotələs məhuvən o Iesu. Kəni narmɨn tərah əpəha təmafu Iesu kəni tol suakəku u tauɨt nɨpətɨn tərəmrumɨn pɨk, kəni məmei morin əpə ləhtəni e nɨməulul məsəuəsəu mətan, kəni nəunəhuan tiet təhmen e sop. 21 Kəni Iesu təmətapuəh o rəhan tatə məmə, “Təmol lanəha mɨnos nu kuvəh?”

Mətəu rəhan tatə təni məmə, “Təmətuəuin e nian təmatəkəku mətəuarus=pa əha rəueiu. 22 Kəni nian tepət narmɨn tərah kəha tatoh mətləfən əpəha e nɨgəm mɨne nəhu məmə otohamu. Nəmə nəkəhrun noliən, pəh nəkasəkəhruin itɨmlau masiru e tɨmlau.”

23 Mətəu Iesu təni məmə, “Nak əha, nəghatiən u məmə, ‘Nəmə nəkəhrun noliən’? Uhgɨn təhrun noliən natimnati rəfin kəm iətəmimi iətəm tətəhatətə lan.”*

24 Kəni rəueiu agɨn, tatə rəha suakəku u təmagət əfəməh məmə, “Iəkəhatətə lam, mətəu in əmə u rəhak nəhatətəiən təkəku əmə. !Asiru lak məmə rəhak nəhatətəiən otəri mepət!”

25 Kəni nian Iesu təmeruh məmə nətəmimi nəuvein mɨn kɨnəutaiu mɨnəutuva iuəkɨr ohni məmə okotafu-to, kəni təni=pən əskasɨk uəhai əmə kəm narmɨn tərah əpəha məmə, “Ik narmɨn tərah iətəm natol nɨmatəlgɨtəmi tətalu, kəni mol iətəmi təruru nəghatiən. !Iəkəni=pɨnə əhruahru u rəueiu məmə onəkiet e suakəku u, kəni məsuva mɨniən muvən lan!”

26 Kəni narmɨn tərah əha təmagət əfəməh mol suakəku əpəha tauɨt mərəmrumɨn mɨn u iuəkɨr agɨn tɨmɨs, kəni miet lan. Ko nakafu məmə tɨnɨmɨs rəkɨs, kəni nətəmimi tepət kotəni məmə tɨnɨmɨs.* 27 Mətəu Iesu təmeapən maskəlɨm nəhlmɨn miuvi-pəri, kəni təhtul.

28 Iesu təmuvən imə, kəni ilah pɨsɨn əmə rəhan mɨn nətəmimi kəutəharəg, kəni kotətapuəh ohni məmə, “?Kərmə təhro iəkotəruru nəhgi pətɨgəmiən narmɨn tərah əpəha?”

29 Mətəu Iesu təni məmə, “Nəfakiən əmə təhrun nəhgi pətɨgəmiən narmɨn tərah mɨn əha lanəha.”

Iesu təməni pətɨgəm mɨn rəhan nɨmɨsiən

(Mat 17:22-23; Luk 9:43-45)

30 Kəni Iesu mɨne rəhan nətəmimi kəmohiet u ikɨnu kəni məhuvən=pən əpəha e nɨtəni Kaləli ikɨn, mətəu Iesu təsolkeikeiən məmə okəhrun məmə in əha ikɨn əha.* 31 Təmol lanəha mətəu-inu tətəgətun rəhan mɨn nətəmimi. Təməni məmə, “Iəu Nətɨ Iətəmimi, okegəhan=pən lak kəm nətəmimi kotohamu iəu iəkɨmɨs. Mətəu oiəkos nian kɨsɨl, kəni məpanəmiəgəh mɨn.”*

32 Kəni mətəu rəhan mɨn nətəmimi kəsotəhrun viviən rəhan nəghatiən, kəni nɨkilah tɨnətəgɨn o nətapuəhiən e nɨpətɨ nəghatiən rəhan.*

?Pəh in tepət e lah?

(Mat 18:1-5; Luk 9:46-48)

33 Kəmohiet=pa əpəha Kapeniəm, kəni mɨnautəhuvən imə kəti. Kəni Iesu təmətapuəh o lah məmə, “?Nak əha nəmautəni e suaru?”

34 Mətəu kɨnotaulɨs o nuhalpɨniən motəpnapɨn əmə mətəu-inu, e suaru kəmautəni məmə pəh in tepət e lah. 35 Kəni Iesu təməhtiahu məharəg, kəni mauɨn e rəhan nətəmimi tueləf məmə okəhuva-to ohni, kəni təni=pən kəm lah məmə, “Iətəmi tolkeikei məmə in otepət e nətəmimi, in otəkeikei meiuaiu e lah kəni muva məmə in ioluək əmə kəti rəhalah.”*

36 Kəni mələs suakəku kəti muva mem aupən e lah, kəni maskəlɨm məmə, 37 “Kəni iətəmimi iətəm tatos e nɨkin agiən suakəku təhmen e inu, kəni tatol e nərgək, kəni təhmen əmə məmə tatos iəu e nɨkin agiən. Kəni iətəmimi iətəm tatos iəu e nɨkin agiən, kəni təhmen əmə məmə tatos iətəmi u iətəm təmahli=pa iəu.”*

Suah kəti təmol nati apɨspɨs
e nərgɨ Iesu

(Luk 9:49-50)

38 Kəni Jon təməni=pən kəm Iesu məmə, “Iəgətun iəmotafu suah kəti tətəhgi pətɨgəm narmɨn tərah mɨn e nərgəm, kəni iəmotəniəhu mətəu-inu səniəmə kitah kəti.”

39 Mətəu Iesu təni məmə, “Sotəniəhuiən, mətəu-inu nətəmimi rəfin nətəm kautol nati apɨspɨs mɨn e nərgək, ko kəsotəni uəhaiən nəghatiən tərah lak. 40 Iətəmimi iətəm səniəmə rəhatah tɨkɨmɨr, in tolkeikei itah.* 41 Iətəni pəhriən kəm təmah məmə, nəmə iətəm tətasiru e təmah, mətəu-inu rəhak u itəmah, kəni Uhgɨn otətəou in o rəhan noliən təuvɨr u, nati əpnapɨn rəhan nasiruiən in nati əkəku əmə təhmen e nəhu tətəfɨnə kəm təmah məmə nəkotəmnɨm.”*

Nati tol iətəmimi tətəmei
e rəhan nəmiəgəhiən

(Mat 18:6-9; Luk 17:1-2)

42 Kəni Iesu təmətəkeikei mətəni məmə, “Kəlkələh mɨn u kəutəhatətə lak, nəmə iətəmi kəti tol kəti təmei e rəhan nəmiəgəhiən uə rəhan nəhatətəiən, kəni iətəmi əha, Uhgɨn otol nalpɨniən asoli kəm in. Kəni nalpɨniən əha otəskasɨk tapirəkɨs nəmə kətu=pən kəpiel kəti e nentəuin, kəni kahtiuvət lan əpəha ləuantəhi lokamnɨm məmə otamnɨm.

43-44 “Kəni nəmə nəhlməm tol ik natol təfagə, kəni təuvɨr məmə nəkətahtuv rəkɨs məraki lan.† Nəmə nəhlməm kətiəh əmə mətəu onəkos nəmiəgəhiən itulɨn, inu təuvɨr pɨk mapirəkɨs agɨn məmə nəhlməm keiu mətəu okəraki=pən lam e nɨgəm asoli u naunun tɨkə.”‡*

45-46 Kəni nəmə nəhlkəm kəti tol ik nətəmei e rəham nəmiəgəhiən, nəkətahtuv rəkɨs. Nəmə nəhlkəm kətiəh əmə mətəu onəkos nəmiəgəhiən itulɨn, inu təuvɨr pɨk mapirəkɨs agɨn məmə nəhlkəm keiu mətəu okəraki=pən lam e nɨgəm asoli.§

47 Kəni nəmə nəhmtəm kəti tol ik nətəmei e rəham nəmiəgəhiən, nəkələs rəkɨs. Nəmə nəhmtəm kətiəh əmə mətəu onəkuvən ikɨn Uhgɨn tətarmənɨg ikɨn, inu təuvɨr pɨk mapirəkɨs agɨn məmə nəhmtəm keiu mətəu okəraki=pən lam e nɨgəm asoli.* 48 Kəni ikɨn əha, uhrəl mɨn okotətu e nɨpətɨ nətəmimi ikɨn məsohmɨsiən, kəni nɨgəm tatus ilah kəni matuəu əmə kɨlpɨn ko kəsohapɨsiən nian kəti.*

49 “Uhgɨn tətearəgrəg=pən nɨgəm e nətəmimi təhmen əmə e sol kətearəgrəg=pən e nauəniən.

50 “?Sol təuvɨr, mətəu nəmə otɨsiu, kəni kəruru məmə okəfən mɨn nak pəh tətəhiən? Onəkotəkeikei motos sol u təhmen e nolkeikeiən e rəhatəmah nəmiəgəhiən, kəni motatɨg e nəməlinuiən nian rəfin.”*

10

?Təuvɨr məmə nɨpətan mɨne nəman okotəpəh ilah mɨn,
uə kəpə?

(Mat 19:1-12; Luk 16:18)

1 Kəni Iesu təmiet ikɨn əha kəni muvən miet=pən əpəha e nɨtəni əpəha Jutiə e nəven nɨtəni=pən e nəhu Jotən. Kəni nɨmənin nətəmimi kəmotuhapumɨn=pən mɨn ilah mɨn ohni, kəni tətəgətun ilah məmə inu tətəgətun ilah mɨne nian mɨn.

2 Kəni Farəsi nəuvein kəməhuva moteiuə əmə motətapuəh ohni məmə, “?Təhro? ?Rəhatah Lou tətegəhan məmə iərman təhrun nəpəhiən rəhan pətan mol difos lan, uə kəpə?”

3 Mətəu Iesu təmətapuəh o lah məmə, “?Lou nak u Mosɨs təmələhu aupən kəm təmah?”

4 Kəni mətəu kotəni məmə, “Mosɨs təmegəhan lan məmə nəmə iərman tətəpəh rəhan pətan, kəni təkeikei mətei nauəuə kəti məfən kəm rəhan pətan məmə in tɨnəpəh mɨnol difos lan, kəni ko mənahli pətɨgəm.”*

5 Mətəu Iesu təni məmə, “Mosɨs təmətei lou ko mətəu-inu rəhn-kapə təmah tiəkɨs pɨk. 6 Mətəu e nətuəuiniən, Uhgɨn təmol natimnati, kəni mol iərman mɨne pətan.* 7 O nati əha in əha, iərman otəpanəpəh rəhan tatə mɨne mamə, kəni mətuatɨg ilau rəhan pətan. 8 Kəni ilau okiəuva nɨpətɨlau kətiəh. Kəni rəueiu, ilau səniəmə keiu, mətəu kətiəh əmə.* 9 Uhgɨn tɨnɨlpɨn ilau kɨniəuva mɨnuol kətiəh, kəni o nati əha, pəh iətəmimi kəti ko təsətahtuviən rəhalau natɨgiən.”

10 Kəni Iesu mɨne rəhan nətəmimi kəməhuvən əpəha imə, kəni rəhan mɨn nətəmimi kotətapuəh ohni o nati u. 11 Kəni təməni=pən kəm lah məmə, “Iətəmi tatol tifos mətəpəh rəhan pətan kəni matit mɨn in pɨsɨn kəti, in tatol təfagə tərah e rəhan əhruahru pətan.* 12 Kəni təhmen mɨn əmə, nəmə pətan kəti tətəpəh rəhan iərman kəni matɨtəu=pən in pɨsɨn kəti, in mɨn tatol təfagə tərah e rəhan əhruahru iərman.”

Iesu təməfaki o kəlkələh mɨn

(Mat 19:13-15; Luk 18:15-17)

13 Kəni nətəmimi nəuvein kəmotəmki kəlkələh mɨn məhuva o Iesu məmə otələhu=pən nəhlmɨn e lah məfən nəuvɨriən rəha Uhgɨn kəm lah. Mətəu rəhan mɨn nətəmimi kəmautəniəhu ilah.

14 Mətəu nian Iesu təmeruh, kəni niəməha tol, mətahi ilah məmə, “Pəh kəlkələh mɨn okəhuva ohniəu. Sotəniəhuiən kəlkələh mɨn u, mətəu-inu nətəmimi mɨn u nɨkilah təhmen əmə e nɨki kəlkələh mɨn, ilah u Uhgɨn tətarmənɨg e lah. 15 Iatəni pəhriən kəm təmah məmə, nəmə iətəmi kəti təsolkeikeiən məmə oteiuaiu məhmen e kəlkələh mɨn u kəti mupəh Uhgɨn tarmənɨg lan, ko in təsatɨg ahgəliən Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn.”* 16 Kəni mos kəlkələh mɨn e nəhlmɨn, kəni mələhu=pən nəhlmɨn e lah məmə, “Pəh Uhgɨn otəfɨnə rəhan nəuvɨriən kəm təmah.”

Suah kəti rəhan nautə tepət

(Mat 19:16-22; Luk 18:18-23)

17 Nian Iesu tɨnətaliuək matuvən, kəni suah kəti təmaiu muva mɨsin=pən nəulɨn ohni məmə, “Iəgətun təuvɨr, oiəkəkeikei mol nak u məmə iəkos nəmiəgəhiən itulɨn?”

18 Mətəu Iesu təni məmə, “?Təhro nətəni məmə iəu iətəmi təuvɨr? Uhgɨn pɨsɨn əmə u in təuvɨr, iətəmi kəti mɨn tɨkə məmə in təuvɨr. 19 Ik nɨnəhrun rəkɨs lou mɨn rəha Mosɨs məmə onəsohamuiən iətəmi, məsakləhiən, məseiuəiən, məsakləhiən e pətan, onəkəkeikei mɨsiai rəham tatə mɨne mamə.”*

20 Mətəu suah u təni məmə, “Iəgətun, lou mɨn u, iatol rəfin ilah nian iəmatəkəku mətəuarus=pa u rəueiu mɨne.”

21 Kəni Iesu təməsal=pən əhruahru meh suah u molkeikei pɨk, kəni məni məmə, “Nati kəti mɨn əmə əha ikɨn onəkol. Uvən mol nətəmimi kotos nəhmtɨ rəham nautə rəfin agɨn, kəni məfən məni lan kəm nanrah mɨn, kəni ik onəkos nəuvɨriən tepət əpəha e negəu e neai. Kəni muva, muərisɨg lak, mol məmə rəhak iətəmimi.”

22 Kəni nian suah u təmətəu nəghatiən u, kəni nəhmtɨn təməpəou, kəni nɨkin təməpəou pɨk ohni, matuvən mətəu-inu rəhan nautə tepət.

Tiəkɨs o iətəmi rəhan
nautə tepət məmə otuvən
ima Uhgɨn

(Mat 19:23-30; Luk 18:24-30)

23 Kəni Iesu təməsal=pən meruh nətəmi mɨn əha ikɨn, kəni məni=pən kəm rəhan mɨn nətəmimi məmə, “!Nəman! Tiəkɨs pəhriən o nətəm rəhalah nautə tepət məmə okəhuvən motatɨg ahgəl e Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn.”

24 Kəni rəhan mɨn nətəmimi kəmotauɨt pɨk o nəghatiən rəhan, mətəu Iesu təməni mɨn məmə, “Nenətɨk mɨn, tiəkɨs pəhriən məmə iətəmi kəti otuvən matɨg ahgəl e Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn. 25 Tiəkɨs o kaməl* asoli məmə otuvən=pən e nɨpəg nitɨl, mətəu tiəkɨs pɨk agɨn o iətəm rəhan nautə tepət məmə otuvən matɨg ahgəl e Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn.”

26 Kəni rəhan mɨn nətəmimi kəmotauɨt pɨk ohni motəni məmə, “?Ei, mətəu pəh təhrun nosiən nəmiəgəhiən itulɨn?”†

27 Kəni Iesu təməsal=pən meruh ilah, kəni məni məmə, “Nak u, ko iətəmimi təsoliən. Mətəu Uhgɨn, in təhrun noliən natimnati rəfin.”

28 Mətəu Pitə təni məmə, “Itɨmah iəmotəpəh rəfin rəhatɨmah natimnati məmə oiəkohuərisɨg lam.”

29 Mətəu Iesu təni məmə, “Iətəni pəhriən, iətəmimi iətəm otəpəh rəhan nimə, uə pian mɨn, uə kakə mɨn, uə mamə, uə tatə, uə kəlkələh mɨn, uə rəhan nɨftəni ohniəu mɨne Nanusiən Təuvɨr, 30 e nəmiəgəhiən rəha nəhue nɨftəni u, in otos nɨtailah uan-hanrɨt, inu nimə mɨn, mɨne pian mɨn, mɨne kakə mɨn, mɨne mamə mɨn, mɨne kəlkələh mɨn, mɨne nɨftəni mɨn — kəni in otos mɨn nərahiən mɨn iətəm nətəmimi okotol kəm in. Kəni e nəmiəgəhiən vi iətəm otəpanuva, in otos nəmiəgəhiən itulɨn. 31 Mətəu nətəmimi tepət u kautaupən u rəueiu, okəpanəhuərisɨg, kəni nətəmi u kautəhuərisɨg u rəueiu okəpanotaupən.”*

Iesu təməni mɨn məmə otəpanɨmɨs

(Mat 20:17-19; Luk 18:31-34)

32 Kəni Iesu mɨne kəmotaliuək e suaru məutəri=pən əpəha Jerusɨləm, kəni Iesu təmətaupən e rəhan mɨn nətəmimi, əmeiko narmɨlah təmiuvɨg pɨk ohni, kəni nətəmi kəmautəhuərisɨg e lah kəmotəgɨn. Kəni Iesu tit rəkɨs rəhan mɨn nətəmi tueləf məhuvən, kəni mətəni=pən nati nak iətəm okəpanol lan, 33 məni məmə, “Otətəlɨg vivi-to lak. Rəueiu kɨnautəri mɨnautəhuvən əpəha Jerusɨləm, kəni okegəhan=pən lak iəu Nətɨ Iətəmimi e nəhlmɨ pris asoli mɨn mɨne nəgətun mɨn rəha Lou. Kəni okotəni məmə oiəkɨmɨs, kəni okotəhlman=pən lak e nəhlmɨ Nanihluə mɨn. 34 Kəni okotəuvsan lak, kəni motagəh iəu, motalis iəu, kəni motohamu iəu. Mətəu e nian tatol kɨsɨl lan u, iəpanəmiəgəh mɨn.”*

Jemɨs mɨne Jon kəmuətapuəh məmə Iesu otol nati kəti
kəm lau

(Mat 20:20-23)

35 Kəni Jemɨs mɨne Jon, nətɨ Səpəti mil, kəmiəuva o Iesu, kəni muəni=pən ohni məmə, “Iəgətun, iəkuolkeikei nati kəti məmə onəkol kəm tɨmlau.”

36 Kəni Iesu təni məmə, “?Nəkuolkeikei nak məmə iəkol kəm təlau?”

37 Mətəu kuəmə, “O nian nəkuva məmə onəkarmənɨg e nəhagəhagiən rəha nəsanəniən rəham, kəni iəkuolkeikei məmə onəkegəhan e tɨmlau kəti təharəg e nəhlməm maru kəni kəti təharəg e nəhlməm məuɨl, ikɨn mil ko ima nəsanəniən mɨne nɨsiaiən ikɨn.”

38 Kəni Iesu təməni=pən kəm lau məmə, “Itəlau nəkuəruru nati nətuəni. ?Təhro? ?Itəlau, nɨkitəlau təhti məmə nəkuəhmen o nəmnɨmiən e kap rəha nahməiən iəu oiəkəmnɨm lan? ?Kəni muəhmen mɨn məmə okol bəptais e təlau e nahməiən məmə inu okol lak?”*

39 Kəni kuəmə, “!Əuəh, iəkuəhmen lan!” Mətəu Iesu təni məmə, “Pəhriən, onəkuəkeikei nəmnɨmiən e kap iəu iəkəmnɨm lan. Kəni okol bəptais e təlau e bəptais iətəm okol bəptais lak lan.* 40 Mətəu o nəharəgiən e nəhlmək maru mɨne məuɨl, səniəmə rəhak məmə iəkəni. Ikɨn mil əha, ilau rəha nətəmimi u iətəm Uhgɨn təmol əpenə-penə o lah.”

Iətəmi iətəm otepət
e nətəmimi

(Mat 20:24-28)

41 Uərisɨg lan, rəhan nətəmi ten kəmotətəu nəghatiən u, kəni niəməha təmol ilah o Jemɨs mɨne Jon. 42 Kəni Iesu təmauɨn e rəhan mɨn nətəmimi kəhuva, kəni təni=pən kəm lah məmə, “Itəmah nəkotəhrun məmə nətəmimi mɨn u kotəni məmə okotepət e Nanihluə mɨn, kautəfəri aru ilah, kəni nətəmi asoli rəhalah kautol nalkutiən asoli kəm rəhalah mɨn nətəmimi.*

43 “Mətəu itəmah onəsotoliən lanəha. Nəmə itəmah kəti tolkeikei məmə in otepət e təmah, in otəkeikei muva məmə in ioluək əmə kəti rəhatəmah.* 44 Kəni nəmə itəmah kəti tolkeikei məmə in otit itəmah, kəni in otəkeikei muva məmə in iol əhruin kəti rəhatəmah. 45 Kəni iəu mɨn, Nətɨ Iətəmimi, iəməsuvaiən məmə nətəmimi okotol uək kəm iəu, mətəu iəmuva məmə iəkol uək kəm nətəmimi kəni məfən rəhak nəmiəgəhiən məmə iəkɨtɨs ilah e rəhalah noliən tərah mɨn.”

Iesu təmol vivi nəhmtɨ Patimiəs

(Mat 20:29-34; Luk 18:35-43)

46 Kəni Iesu mɨne rəhan mɨn nətəmimi, kəməhuva əpəha Jeriko. Kəni nian kɨnohiet mautəhuvən, kəni nətəmimi tepət kəməhuərisɨg e lah. Kəni suah kəti nəhmtɨn tərah, tətəharəg e nɨkalɨ suaru, nərgɨn u Patimiəs nətɨ Timiəs. Nian rəfin təteasiə e məni o nətəmimi. 47 Nian təmətəu məmə Iesu iətəm Nasərɨt tətaliuək e suaru mətuva, kəni təmagət əfəməh məmə, “!Əui, Iesu Mipɨ Tefɨt, asəkəhruin iəu masiru lak!”

48 Kəni nətəmimi nəuvein kotearəg lan motəni məmə, “!Ei, sagətiən!” motəni pau mətəu in təməha magət əfəməh pɨk mɨn məmə, “!Mipɨ Tefɨt, asəkəhruin iəu masiru lak!”

49 Kəni Iesu təhtul kəni məni məmə, “Otauɨn-pən-to e suah u məmə tuva.” Kəni motəni=pən kəm in məmə, “Ei, agiən, məhtul, mətəu-inu Iesu tətauɨn lam.”

50 Kəni suah u təməraki e rəhan kot, miuvɨg-pəri məhtul muvən o Iesu. 51 Kəni Iesu tətapuəh ohni məmə, “?Nəkolkeikei nak?” Mətəu təni məmə, “Iəgətun, iəkolkeikei məmə nəkol vivi nəhmtək pəh iəkeh nati.”

52 Kəni Iesu təni məmə, “Atuvən. Rəham nəhatətəiən tɨnol vivi ik.” Kəni rəueiu agɨn mɨn nəhmtɨn təməuvɨr, tɨnateh nati. Kəni mɨnatɨtəu=pən Iesu məutan.*

11

Iesu təmasuə e togki
mətuvən Jerusɨləm

(Mat 21:1-11; Luk 19:28-40; Jon 12:12-19)

1 Kəməhuvən iuəkɨr o Jerusɨləm, iuəkɨr o lahuənu mil u Petfas mɨne Petəni, mautəhuvən əpəha e Nɨtəuət Rəha Nɨgi U Olif, kəni Iesu təmahli=pən rəhan keiu iətəmimi mil kuaupən. 2 Təməni=pən nəghatiən u kəm lau məmə, “Onəkian əpəha e lahuənu əha kəutəsal=pən ikɨn. O nian nəkian əha ikɨn, kəni ko mueruh mɨn nətɨ togki kəti kəsasuə əhanəhiən lan kəmohrain. Kəni nəkiatɨs muasɨg miəuva. 3 Kəni nəmə iətəmi kəti tətəni məmə, ‘?Onəkuəhro e nətɨ togki?’ kəni nəkuəmə, ‘Iərmənɨg tolkeikei, kəni otəpanahli=pa mɨn tuva uəhai əmə.’ ”

4 Ilau kəmian kəni mueruh nətɨ togki u kəmohrain e nɨkalɨ suaru əpah iuəkɨr o namtɨhluə e nimə, kəni kiatɨs. 5 Mətəu nətəmimi nəuvein kəməutəhtul əha ikɨn kəni motətapuəh o lau məmə, “!Ei! !Nətiatɨs nətɨ togki u o nak?”

6 Kəni kəmuəni=pən nəghatiən rəha Iesu kəm lah, kəni kəmotegəhan=pən e nətɨ togki kəm lau. 7 Kəni kəmuasɨg togki mian o Iesu, kəni muəpeg rəhalau kot muəhtərain nəhue togki u lan, kəni Iesu təmasuə lan.* 8 Kəni nətəmimi tepət kəmotepin rəhalah kot əpah e suaru, kəni nəuvein kəmotaiu məhuvən əpəha e nɨkinati motətei nɨmənati motəmki məhuva motepin əpah e suaru.† 9 Nətəm kəutaupən mɨne nətəm kautəhuərisɨg kəmotagət əfəməh məmə,

“!Hosanə,‡ əni-vivi Uhgɨn!

!Iərmənɨg Uhgɨn tətatɨg ilau iətəmimi u iətəm tətuva e nərgɨn!*

10 !Pəh Uhgɨn otəfən rəhan nəuvɨriən kəm suah u tətuva məmə iərmənɨg təhmen e Tefɨt u tɨpɨtɨmah aupən!

!Hosanə o Uhgɨn əpəha ilɨs e negəu e neai!”

11 Kəni Iesu təmuvən əpəha Jerusɨləm e Nimə Rəha Uhgɨn meruh rəfin natimnati mɨtəlau. Mətəu mɨtɨgar tɨnalelin rəkɨs, kəni tiet ilah rəhan mɨn tueləf nətəmimi mautəhuvən mɨn Petəni.

Nɨgi kəti fik iətəm nəuan tɨkə

(Mat 21:18-19)

12 Kəni kəməni pa lauɨg lan, kohiet mɨn Petəni mɨnautəhuvən Jerusɨləm, kəni nəumɨs tɨnus Iesu. 13 Kəni təsal=pən e nɨgi kəti fik tətəhtul əpəha isəu nəuvetɨn nɨmalɨn tepət. Tuvən məmə otəhli nəuan kəti, mətəu nəuan tɨkə, nɨmalɨn əmə, mətəu-inu səniəmə nian rəha nɨgi fik tətəuə lan.* 14 Kəni Iesu təməni=pən kəm nɨgi fik əha məmə, “Pəh nətəmimi kəsotun mɨniən nəuam e nu mɨn rəfin.” Kəni rəhan mɨn nətəmimi kəmotətəu rəhan nəghatiən əha təməni.§

Iesu təmahli pətɨgəm nətəmimi e Nimə Rəha Uhgɨn

(Mat 21:12-17; Luk 19:45-48; Jon 2:13-22)

15 Kəni kəməhuvən mohiet=pən əpəha Jerusɨləm, kəni Iesu tuvən əpəha imə e Nimə Rəha Uhgɨn məhgi pətɨgəm nətəmimi kautol makɨt, kəni mahuvihin tepɨl rəha nətəm kautol senɨs e məni, mɨne stul rəha nətəmi kautol səlɨm e mak mɨn.** 16 Kəni məhtul pəsɨg e nətəmimi məmə okəsotəmkiən rəhalah natimnati məhuvən əpəha e Nimə ikɨn Rəha Uhgɨn. 17 Kəni təməgətun ilah məmə, “Kəmətei=pən e Nauəuə Rəha Uhgɨn məmə Uhgɨn təni məmə, ‘Rəhak nimə, in nimə rəha nəfakiən məmə nətəmimi e nɨtəni mɨn rəfin okotəfaki=pa ikɨn kəm iəu.’* Mətəu itəmah nəmotol məmə in ‘nimə rəha iakləh mɨn.’ ”*

18 Kəni pris asoli mɨn mɨne nəgətun mɨn rəha Lou kəmotətəu rəhan nəghatiən. Kəni kɨnotəgɨn e Iesu mətəu-inu nian nɨmənin nətəmimi kəmotətəu rəhan nəgətuniən, narmɨlah tiuvɨg pɨk ohni. Kəni pris asoli mɨn mɨne nəgətun mɨn rəha Lou kɨnotətuəuin məutəsal e suaru kəti məmə okotohamu in.* 19 Kəni nian tɨnəhnaiuv, Iesu mɨne rəhan mɨn nətəmimi kohiet Jerusɨləm mɨnautəhuvən.

Nɨgi fik təmɨmɨs mətəgətun nəhatətəiən rəha nətəmimi

(Mat 21:20-22)

20 Kəni kəməni lauɨg lan, kəməhuva mɨn e suaru motafu nɨgi fik əha tɨnaukei rəkɨs muvən mətəuarus əpəha e nəukətɨn. 21 Kəni Pitə nɨkin tɨnəhti nəghatiən rəha Iesu e nɨgi əha, kəni təni=pən kəm in məmə, “!Iəgətun, afu-to nɨgi fik əpələ nəməni rah, kəni tɨnaukei rəkɨs!”

22 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Otəhatətə əmə e Uhgɨn. 23 Iətəni pəhriən kəm təmah məmə nəmə iətəmi kəti tətəhatətə pəhriən e Uhgɨn, kəni otəni=pən kəm nɨtəuət əpəha məmə, ‘Uvən, miuvɨg pətɨgəm əpəha ləuantəhi mamnɨm,’ kəni nəmə təsəniən e nɨkin keiu, məhatətə əmə e Uhgɨn, kəni nati u otol nɨpəhriəniən.* 24 Kəni o nati u inu, iəkəni kəm təmah məmə, nəmə nəkotəfaki o nati kəti kəni motəhatətə məmə onəkotos pəhriən, kəni onəpanotos rəfin nati u nəmotəfaki ohni.*

25 “!E nian nəkotəhtul məutəfaki, mətəu nɨkitəmah nəuvetɨn əha ikɨn tərah mətəu-inu iətəmi kəti təmol nati kəti təsəhmeniən e təmah, kəni otalu e rəhan noliən tərah məsotalpɨniən nɨtai təfagə tərah rəhan. Otol lanəha pəh Uhgɨn əpəha e negəu e neai in otalu kəni mafəl rəhatəmah təfagə tərah mɨn.”†*

?Pəh təmegəhan e Iesu məmə otol natimnati mɨn əha?

(Mat 21:23-27; Luk 20:1-8)

27 Kəni Iesu mɨne rəhan tueləf nətəmimi kəmohtəlɨg=pa mɨn əpah Jerusɨləm. Kəni Iesu taliuək mətan əpəha e Nimə Rəha Uhgɨn, kəni pris asoli nəuvein, mɨne nəgətun mɨn rəha Lou, mɨne nətəmi asoli rəha nətəm Isrel kəməhuva ohni. 28 Kəni kəutətapuəh məmə, “?Əni-to kəm tɨmah məmə pəh təmegəhan lam natol natimnati mɨn əha? ?Kəni pəh təmegəhan e nepətiən əha, Uhgɨn uə iətəmimi əmə?”

29 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Oiəkətapuəh-pɨnə-to nəghatiən kəti kəm təmah, kəni nəmə nəkotuhalpɨn ko, kəni iəkəni=pɨnə məmə pəh təmegəhan e nepətiən u məmə iəkol natimnati mɨn əha. 30 ?Otəni-to məmə pəh təməni məmə Jon otol bəptais e nətəmimi? ?Uhgɨn, uə iətəmimi əmə kəti?”

31 Kəni əmeiko kɨnotəni-əni kəm lah mɨn məmə, “?Ei, okotəni məmə nak? Nəmə okotəni məmə Uhgɨn əha rəueiu, kəni otəni mɨn məmə, kəni təhro kəməsotəhatətəiən e Jon. 32 Mətəu, ko kəsotəniən məmə iətəmimi əmə kəti.” Kəmotəni lanəha mətəu-inu ilah kəmotəgɨn e nətəmimi iətəm kɨnotəni rəkɨs nɨpəhriəniən e Jon məmə in iəni kəti rəha Uhgɨn. 33 Kəni kəmotəni=pən kəm Iesu məmə, “Itɨmah iəkotəruru.” Mətəu Iesu təni məmə, “Kəni iəu mɨn, ko iəsəni pətɨgəmiən kəm təmah məmə pəh təmegəhan e nepətiən məmə iəkol natimnati mɨn əha.”

12

Nəghatiən əuhlin e nətəmimi kəutasum o nəua krep

(Mat 21:33-46; Luk 20:9-19)

1 Kəni Iesu təməni nəghatiən əuhlin kəti kəm lah məmə, “Suah kəti təmasum e nəua krep, u nɨləuɨs katol wain e nəuan. Kəni mol kəlkəl e kəpiel tuvən mɨtəlau lan, kəni mol ikɨn kəti o noliən nɨmei naliuək-aliuəkiən e nəua krep məmə nəhuɨn otaiu kəni kol wain lan. Kəni mol nimə kəti iətəm in ilɨs məmə iətəmi otəri lan mətəsal vivi o nasumiən o nati miəgəh mɨn mɨne nətəmimi. Kəni təmegəhan=pən e nasumiən kəm nətəmimi məmə okotasum lan, kəni məuəri nəua krep, nəuvetɨn rəhan, nəuvetɨn rəhalah. Kəni miet muvən e naliuəkiən ikɨ pɨsɨn kəti.*†*

2 “Matuvən, matuvən, kəni nian nɨləuɨs u krep təmol nəuan kəni mɨnɨmarəg, iətəmi asoli təmahli=pən rəhan kəti ioluək məmə in otuvən meh nətəm kautol uək e rəhan nasumiən məmə okotəhli nəua krep, kəni motəuəri motəfən rəha iətəmi asoli nəuvein. 3 Mətəu nətəmimi mɨn əha kəmotəhtul motəhti ioluək əha, kəni motahli=pən tɨtəlɨg məsotəfəniən nəua krep nəuvein mɨne kəm in.

4 “Kəni iətəmi asoli u tahli=pən mɨn rəhan kəti ioluək tuvən, kəni kotoh rəhn-kapə motol aulɨs in. 5 Kəni tahli=pən mɨn rəhan kəti ioluək tuvən, kəni kotohamu tɨmɨs. Ilah tepət kəməhuvən, kəni nətəmimi mɨn u kotohaein nəuvein, kəni motohamu nəuvein.

6 “Kəni kətiəh əmə əha ikɨn ilau min kətuatɨg, inu nətɨn keikei. Naunun, təmahli=pən nətɨn, kəni nɨkin təhti məmə, ‘Ilah okotəkeikei motɨsiai nətɨk.’ 7 Mətəu təmuvən kəni nətəmimi mɨn u kotəni məmə, ‘Inu nətɨ iətəmi asoli iətəm otarmənɨg e nasumiən nian rəhan tatə otɨmɨs. !Pəh kəhuvən motohamu mɨn, kəni motarmənɨg e nasumiən rəhan!’ 8 Kəni kəmotaskəlɨm motohamu, kəni motələs nɨpətɨn məhuvən motəraki=pən lan əpəha ihluə e nasumiən.”*

9 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “?Iətəmi asoli u otol nak? Otuvən mohamu ilah kəni məfən mɨn nasumiən u kəm nətəpɨsɨn mɨn nəuvein.”

10-11 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “?Nəmotafin e Nauəuə Rəha Uhgɨn u, uə kəpə? Tətəni məmə,

‘Kəpiel u iətəm nətəmimi rəha nuvləkɨniən nimə kəsotolkeikeiən motəpəh,

in tɨnuva kəpiel keikei o noliən nimə.

Iərmənɨg təmol nati u,

kəni in nati təuvɨr agɨn e nəhmtɨtah.’ ”*

12 Kəni nətəmimi asoli kotolkeikei məmə okotaskəlɨm Iesu motləfən e kaləpus, mətəu-inu tətəghati rah e lah e nəghatiən əuhlin u. Mətəu kɨnotəgɨn e nɨmənin nətəmimi kəni motəpəh, motagɨm.‡

?Təhruahru o nətəuiən takɨs kəm Sisə, uə kəpə?

(Mat 22:15-22; Luk 20:20-26)

13 Farəsi mɨn nəuvein mɨne nətəmimi nəuvein e pati rəha Kig Herot Antipas, rəhalah mɨn nətəmi asoli kəmotahli=pən ilah məmə okəhuva moteiuə e Iesu pəh təmei aru e rəhan nəghatiən.* 14 Kəməhuva ohni kəni motəni=pən kəm in məmə, “Iəgətun, iəkotəhrun məmə ik iətəmi əhruahru. Noliən rəham o nətəmimi təhmen əhmen əmə o nətəmi asoli mɨne nətəmimi əpnapɨn mɨn rəfin əmə. Mətəni nɨpəhriəniən mətəgətun nətəmimi e suaru rəha Uhgɨn. ?Əni-to məmə təhruahru məmə iəkotətəou=pən takɨs kəm Kig Sisə, kəpmən asoli rəha nətəm Rom, uə kəpə? ?Oiəkotəkeikei motətəou=pən, uə kəpə?”

15 Mətəu Iesu tɨnəhrun əmə məmə kəutəni əmə e nohlɨlah mətəu nɨkilah tol pɨsɨn, kəni məni məmə, “?Təhro nəkotəni məmə onəkotol məmə iəkəmei e rəhak nəghatiən? Otos-to məni kəti məhuva-to pəh iəkeh.”

16 Kəni kəmotos kəti məhuva, kəni təmətapuəh o lah məmə, “?Narmɨ pəh u, kəni nərgɨ pəh u e məni u?” Mətəu kotəni məmə, “Sisə, iətəmi asoli rəha Rom.”

17 Kəni Iesu təni məmə, “Natimnati rəha Sisə, okəfən kəm Sisə. Mətəu natimnati rəha Uhgɨn okəfən kəm Uhgɨn.”§ Kəni narmɨlah təmiuvɨg mətəu-inu təmuhalpɨn vivi rəhalah nəghatiən.*

?Təhro iətəmimi tɨmɨs
kəni məmiəgəh mɨn?

(Mat 22:23-33; Luk 20:27-40)

18 Kəni Satusi mɨn nəuvein kəməhuva o Iesu. E rəhalah nətəlɨgiən, nətəmimi kəmohmɨs məsotəmiəgəh mɨniən. Kəməutalkut o noliən məmə rəhalah nətəlɨgiən in təhruahru, kəni tol lanəha, kəmotəni kəm Iesu məmə,* 19 “Iəgətun, Mosɨs təmətei rəkɨs lou kəti u təni məmə, ‘Nəmə iərman kəti otɨmɨs, kəni məpəh rəhan pətan, kəni məsuələsiən nətɨlau kəti mɨne, kəni pian otəkeikei mit pətalɨmɨs əha, məmə okuələs nətɨlau kəti ko, kəni suakəku u otos nɨmei rəhan tatə asoli əpəha tɨnɨmɨs rəkɨs.’*

20 “Kəni nəman ilah səpɨn, u rəhalah tatə kətiəh. Kəni iətəm tepət e lah təmaupən mit pətan kəti, kəni məsuələsiən nətɨlau kəti, kəni mɨmɨs. 21 Kəni iətəm təmuərisɨg tit pətalɨmɨs u, kəni məsuələsiən nətɨlau kəti mɨne, kəni tɨmɨs mɨn. Kəni pialau iətəm tatuərisɨg e lau tol əmə nati kətiəh. 22 Mətuvən, matuvən kəni nətəmi mɨn u səpɨn ilah pialah mɨn kəmotit pətan u kəni ilah rəfin mohmɨs, kəni məsotələsiən nətɨlah kəti mɨne. Kəni pətan əpəha təmɨmɨs mɨn. 23 ?Kəni o nian nətəmimi okotəmiəgəh mɨn e rəhalah nɨmɨsiən, kəni pətan əha rəha pəh, u ilah rəfin səpɨn kəmotit?”

24 Mətəu Iesu təni məmə, “Itəmah nəmotəmkarəpən. ?Nəkotəhrun məmə onak? Mətəu-inu itəmah nəkotəruru Nauəuə Rəha Uhgɨn, kəni mautəruru mɨn nəsanəniən rəha Uhgɨn. 25 Nian nətəmimi nətəm kəmohmɨs okotəmiəgəh mɨn, ilah okotəhmen e nagelo mɨn əpəha e neai, kəni məsotit mɨniən pətan, mɨne məsotohtəu=pən mɨniən iərman. 26 Kəni oiəkəgətun itəmah e iətəm tətəmiəgəh mɨn e rəhan nɨmɨsiən. Kəni nəmə təhro itəmah nəsotafin əhanəhiən nəghatiən əha kəmətei=pən e nauəuə rəha Mosɨs, tətəni nanusiən rəha Mosɨs nian nɨgi kəti nɨgəm təmatus. Kəni e nian əha, Epraham, mɨne Aisək, mɨne Jekəp kɨnohmɨs rəkɨs nuvəh. Kəni Uhgɨn təməni=pən kəm Mosɨs məmə, ‘Rəueiu əha, iəu Uhgɨn rəha Epraham, mɨne Uhgɨn rəha Aisək, mɨne Uhgɨn rəha Jekəp.’* 27 Tol lanəha, kəmləmiəgəh e narmɨlahal, nati əpnapɨn kəmlɨmɨs e nɨpətɨlahal. Kəni tol pəhriən lanu mətəu-inu Uhgɨn, in Uhgɨn rəha nətəm kəutəmiəgəh, səniəmə rəha nətəm kəmohmɨs agɨn. Itəmah nəmotəmkarəpən pəhriən.”

?Lou nak in tepət e lou mɨn?

(Mat 22:34-40; Luk 10:25-28)

28 Kəni iəgətun kəti rəha Lou təmətəharəg mətətəu ilah kəutəghati, kəni Iesu tətuhalpɨn vivi nəghatiən rəha Satusi mɨn. Kəni tuva o Iesu mətətapuəh ohni məmə, “?Lou əhro pəhruvən u in ilɨs agɨn kəni in məuvɨr məmə okotohtəu=pən?”*

29 Kəni Iesu təməni=pən kəm in məmə, “Lou u in ilɨs agɨn u okotohtəu=pən təni məmə, ‘!Otətəlɨg vivi-to itəmah nətəm Isrel! Uhgɨn u in rəhatah Iərmənɨg, in əmə in Uhgɨn. 30 Onəkolkeikei Uhgɨn u rəham Iərmənɨg e nɨkim rəfin, mɨne nəmiəgəhiən rəfin rəham, mɨne nətəlɨgiən rəfin rəham, mɨne nəsanəniən rəfin rəham.’* 31 Kəni lou iətəm tatuərisɨg lan təni məmə, ‘Onəkolkeikei ik mɨn nəuvein təhmen=pən əmə məmə natolkeikei aru ik.’ Lou kəti tɨkə mɨn tapirəkɨs lou mil əha.”*

32 Kəni iəgətun əha rəha Lou təni məmə, “Iəgətun, rəham nəghatiən təhruahru. Nəməni pəhriən məmə Iərmənɨg əmə in Uhgɨn. Uhgɨn kəti mɨn tɨkə. 33 Kəni okotolkeikei Uhgɨn e nɨkitah rəfin, mɨne nətəlɨgiən rəfin rəhatah, mɨne nəsanəniən rəfin rəhatah, kəni motolkeikei kitah mɨn nəuvein məmə kotolkeikei aru kitah mɨn. Təuvɨr pɨk məmə okotohtəu=pən lou mil əha tapirəkɨs nuvan əhtuviən nati miəgəh mɨne sakrifais mɨn rəfin iətəm Lou tətəni.”*

34 Kəni Iesu təmeh məmə rəhan nəghatiən teinatɨg pɨk, kəni təni=pən ohni məmə, “Ik nɨnuva iuəkɨr o Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn.” Kəni uərisɨg lan, ilah rəfin kɨnotəgɨn e nətapuəh mɨniən nəghatiən ohni.

Məsaiə səniəmə mipɨ Tefɨt əmə,
mətəu rəhan mɨn iətəmi asoli

(Mat 22:41-46; Luk 20:41-44)

35 Nian Iesu təmətəgətun nətəmimi əpəha e Nimə Rəha Uhgɨn, kəni mətətapuəh o nəghatiən kəti o lah məmə, “?Təhro iəgətun mɨn rəha Lou kotəni məmə Məsaiə u in mipɨ Kig Tefɨt? 36 Narmɨn Rəha Uhgɨn təməfən neinatɨgiən kəm Tefɨt məmə otəni məmə,

‘Iərmənɨg Uhgɨn təməni=pən kəm rəhak Iərmənɨg məmə,

Əharəg u e rəhak maru, ikɨn ima nəsanəniən mɨne nɨsiaiən,

mətəuarus=pən iəu iəkələs iahu rəham tɨkɨmɨr mɨn məlɨn=pən ilah əpəha ləhtəni e nəhlkəm, məmə nətarmənɨg e lah.’*

37 Tefɨt aru təməni məmə Məsaiə in rəhan Iərmənɨg. ?Kəni nəmə mipɨ Tefɨt aru əmə, kəni təhro matol rəhan Iərmənɨg?”

Kəni nətəmimi mɨn u kəmautətəlɨg e Iesu kəmotagiən pɨk e rəhan nəghatiən.

Nətəmimi okotətəu vivi ilah o nəgətun mɨn rəha Lou

(Mat 23:1-36; Luk 20:45-47)

38 Nian Iesu təmətəgətun ilah, kəni məni məmə, “Itəmah onəkotəkeikei məutətəu vivi itəmah kəni məsotohtəu-pəniən noliən mɨn rəha nəgətun mɨn rəha Lou. Ilah kotolkeikei məmə okəhuvən e napən əfəməh mɨn rəha nəfəriən məmə nətəmimi okoteruh=pən ilah lan. Kəni nɨkilah tətagiən nian nətəmimi kəutəfəri nəhlmɨ lah kəm lah e nɨsiaiən əpəha e makɨt. 39 Kəni əpəha imə e nimə rəha nuhapumɨniən, kotolkeikei məmə okotəharəg aupən əpəha təuvɨr ikɨn. Kəni e nian rəha lafet, ilah kotolkeikei məmə okəhuvən motəharəg aupən ikɨn nɨsiaiən ikɨn. 40 Kəni motakləh e nimə mɨn rəha pətalɨmɨs mɨn, kəni moteiuə əmə məutəfaki əfəməh məmə okotol pəh nətəmimi kotɨsiai ilah, mətəu okəmanol nalpɨniən kəm lah tapirəkɨs.”

Məni rəha pətalɨmɨs

(Luk 21:1-4)

41 Kəni Iesu təmətəharəg əpəha e Nimə Rəha Uhgɨn iuəkɨr o bokɨs kətəfən məni ikɨn, materuh nətəmimi tepət kəutəraki=pən e məni rəhalah. Kəni nətəmi rəhalah nautə tepət kəutəraki=pən e məni asoli mɨn. 42 Kəni pətalɨmɨs kəti ianrah təməfən məni əkəku keiu əmə.* 43 Kəni Iesu təmauɨn e rəhan mɨn nətəmimi kəhuva kəni məni məmə, “Iətəni=pɨnə kəm təmah məmə pətalɨmɨs əha ianrah pəhriən, mətəu təməraki=pən e məni asoli tapirəkɨs rəha nətəmimi mɨn rəfin.* 44 Ilah kəmotəraki=pən e rəhalah məni, mətəu tepət mɨn əpəha lahuənu. Mətəu pətalɨmɨs u iətəm in ianrah pəhriən, in təməfən rəfin məni rəhan o nosiən nəhmtɨ nɨgɨn nauəniən, kəni tɨkə mɨn əha ikɨn.”

13

Iesu təni məmə
Nimə Rəha Uhgɨn otəmei

(Mat 24:1-2; Luk 21:5-6)

1 Nian Iesu təmatiet e Nimə Rəha Uhgɨn, kəni rəhan kəti nətəmi tueləf təməni=pən ohni məmə, “!Iəgətun, afu-to kəpiel asoli mɨn mɨne nimə mɨn kotəuvɨr!”*

2 Kəni mətəu Iesu təni məmə, “Itəmah nauteh natimnati mɨn əha, mətəu nian otətuva iətəm nimə mɨn əha, nətəmimi okotoharəg-rəg kəpiel mɨn e lah. Ko kəpiel kəti təsəməhliən e nɨmein.”*

Nahməiən asoli otuva

(Mat 24:3-14; Luk 21:7-19)

3 Uərisɨg lan, Iesu təmuvən mətəharəg əpəha e Nɨtəuət Rəha Nɨgi U Olif ikɨn kəhrun neruhiən Nimə Rəha Uhgɨn e nɨtəni=pən. Kəni Jemɨs, Jon, Pitə mɨne Antɨru kəməhuva ohni ilah pɨsɨn əmə. 4 Kəni kəmotətapuəh ohni məmə, “?Əni-to məmə natimnati mɨn əha okəhuva nəhgɨn? ?Kəni nəmtətiən əhro u otol pəh iəkotəhrun məmə tɨnol nian əhruahru əha rəueiu rəha natimnati mɨn əha?”

5 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Onəutətəu vivi itəmah o nətəmimi, məsotegəhaniən məmə koteiuə e təmah. 6 Kəni mətəu nətəmimi tepət okəpanəhuva e nərgək, kəti otəni məmə in Məsaiə, kəti otəni məmə in, kəni moteiuə e nətəmimi tepət.

7 “Kəni nəmə nəkotətəu məmə nətəmimi nəuvein kəutəməu əpəha iuəkɨr o təmah, kəni motətəu mɨn nəuvein mɨn əpəha isəu kautoh ilah mɨn, mətəu nəgənməpɨtəmah otəsəgɨniən. Natimnati mɨn əha okotaupən məhuva pəhriən, mətəu səniəmə naunun nian əha tɨnətuva. 8 Nɨtəni asoli mɨn okotəluagɨn, kəni kəntri mɨn okotoh mɨn ilah mɨn, kəni nəmig asoli otəlauəl ikɨn mɨn rəfin, kəni nəumɨs asoli otus nətəmimi; mətəu natimnati mɨn əha nətuəuiniən əmə rəha nahməiən iətəm otəmanuva, kotəhmen əmə e pətan iətəm təmol nərfɨn, kəni mɨnətuəuin mətətəu nahməiən məmə otəsuvəhiən temək.

9 “Onəutətəu vi itəmah. Okələs itəmah kan nəkotəhtul e nəhmtɨ kaunsɨl, kəni okoh itəmah əpəha imə e nimə rəha nuhapumɨniən mɨn, kəni onəkotəhtul aupən e kig mɨn mətəu-inu rəhak mɨn u nətəmimi itəmah. Kəni onəkotəni pətɨgəm iəu kəm lah.* 10 Mətəu okaupən kəni pətɨgəm Nanusiən Təuvɨr kəm nətəmimi ikɨn mɨn rəfin ko, kəni naunun nian təmanuva.

11 “Nəmə kəhuva motələs itəmah kətan məmə onəkotəhtul e kaunsɨl, kəni nɨkitəmah təsəhti pɨkiən məmə onəkotəni nak. E nian əhruahru əha, onəkotəni pətɨgəm əmə nəghatiən u Uhgɨn otəfɨnə kəm təmah, mətəu-inu nəghatiən u onəkotəni, səniəmə rəhatəmah nəghatiən, mətəu rəha Narmɨn Rəha Uhgɨn otəfɨnə.*

12 “Nətəmimi okotegəhan=pən e pialah əhruahru mɨn kəm rəhalah tɨkɨmɨr mɨn məmə okotohamu ilah, kəni tatə mɨn okotol mɨn lanəha kəm nenətɨlah əhruahru mɨn, kəni kəlkələh mɨn okotəhtul motol noliən əhmen mɨn əmə kəm rəhalah tatə mɨne mamə mɨn məmə okotohamu ilah.* 13 Nətəmimi rəfin okotəməki e təmah o nərgək. Mətəu iətəmi otəhtul əskasɨk mətəuarus=pən natimnati mɨn əha okotol naunun, kəni Uhgɨn otosmiəgəh.”*

Nahməiən asoli əpəha Jerusɨləm

(Mat 24:15-28; Luk 21:20-24)

14 “Nian əha, onəkoteruh ‘nati iətəm Uhgɨn tətəməki lan əpəha e Nimə Rəha Uhgɨn, kəni nati u tatol Nimə Rəha Uhgɨn təsasimiən.’ (Iətəmi tətafin nəghatiən u, in otəkeikei məsal lan məhrun nɨpətɨn.) Kəni e nian əha, nətəm Jutiə okotəkeikei motaiu motagɨm=pən e nɨtəuət mɨn.* 15 Iətəmi tətəmeig ihluə e rəhan nimə ko təsuvən mɨniən e nɨpəgnəua nimə məmki rəhan natimnati. Otaiu əmə magɨm.* 16 Nəmə iətəmi tətasum, kəni ko təsuvəniən lahuənu o rəhan napən mos. Otaiu əmə magɨm.

17 “!Kəsi! Nahməiən asoli o nɨpətan nətəm kəmotol nərfɨlah mɨne nɨpətan kəutəfən nah kəm nəpəou mɨn. E nian əha okotos pɨk nahməiən.* 18 Otəfaki əsanən kəm Uhgɨn məmə natimnati mɨn əha okəsəhuvaiən e nian rəha nətəpuiən, inəha nian rəha nɨmətagi asoli mɨne nuhuən mɨne, 19 mətəu-inu e nian əha, nahməiən asoli kəseruh əhanəhiən kəti mɨne tol lanəha e nian Uhgɨn təmətuəuin mol natimnati mətəuarus=pa u rəueiu mɨne. Kəni okəseruh mɨniən nahməiən asoli kəti tol mɨn lanəha.* 20 Mətəu Uhgɨn təmətei əkuəkɨr nian əha. Nəmə təməsətei əkuəkɨriən, kəni ko iətəmi kəti təsəmiəgəhiən. In təmətei əkuəkɨr rəkɨs nian əha o rəhan mɨn nətəmimi nətəm tɨnɨtəpɨn rəkɨs ilah məmə rəhan mɨn.

21 “E nian əha, nəmə iətəmi kəti otəni məmə, ‘!Afu-to Məsaiə əpəha!’ uə ‘!Afu-to in əpə!’ mətəu onəsotəhatətəiən lan. 22 Onəsotəhatətəiən lan mətəu-inu, Məsaiə eiuə nəuvein, mɨne iəni eiuə mɨn, ilah okəhuva motol nəmtətiən mɨn mɨne nati apɨspɨs mɨn. Nəmə ilah kotəhrun noliən, okotalkut məmə okotiuvi rəkɨs nətəmimi mɨn u nətəm Uhgɨn təmɨtəpɨn rəkɨs ilah.* 23 !O natimnati mɨn əha, onəkotətəu! Mətəu iəmaupən rəkɨs məni pətɨgəm rəfin natimnati mɨn əha kəm təmah.”

Nian rəha
Nətɨ Iətəmimi otuva

(Mat 24:29-31; Luk 21:25-28)

24 “Kəni e nian nahməiən asoli əha otɨkə,

‘kəni mɨtɨgar otəpɨs,

kəni məuɨg otəsasiəiən,

25 kəni məhau mɨn e neai okotəmei

kəni natimnati asoli mɨn ikɨn e neai okotəlauəl.’*

26 Kəni nətəmimi okotafu iəu Nətɨ Iətəmimi oiəkuva e nəpuə e rəhak nəsanəniən mɨne nepətiən əhagəhag asoli rəhak iətəm otasiəgəpɨn rəfin iəu.†* 27 Kəni e nian əha, iəkahli=pən nagelo mɨn rəhak kəhuvən motəmki nətəmi mɨn u Uhgɨn təmɨtəpɨn ilah məhuva motoriarun əmə ilah kətiəh. Nagelo mɨn okəhuvən e nətəni mɨn rəfin agɨn e nəhue nɨftəni məmə okotəmki ilah.*

Kəruru nian iətəm
Nətɨ Iətəmimi otuva lan

(Mat 24:32-36; Luk 21:29-33)

28 “Nɨkitəmah otəkeikei mətəhti nɨgi u fik. Nian əhruahru iətəm nəhlmɨn mɨn kɨnəutətuəuin mauteviə, kəni nɨmalɨn mɨn kɨnəutapɨlpɨl, itəmah nəkotəhrun məmə nian əha inəha iətəm nəkotasum lan rəhatəmah. 29 Kəni e noliən əhmen mɨn əmə, nian nəkoteruh məmə natimnati mɨn u kɨnəutəhuva, kəni nəkotəhrun əmə məmə otəsuvəhiən agɨn iəkuva mɨn.

30 “Iatəni pəhriən kəm təmah məmə nətəmimi nətəm kəutatɨg u rəueiu, ko kəsohmɨs rəfiniən mətəuarus natimnati mɨn əha okəhuva motol nɨpəhriəniən lan.‡ 31 Neai mɨne nɨftəni okiakə, mətəu nəghatiən mɨn rəhak ko kəsohkəiən. 32 Iətəmi kəti təsəhruniən nian uə auə əhruahru rəha natimnati mɨn əha. Nagelo mɨn əpəha e neai kotəruru, kəni iəu mɨn Nətɨ Iətəmimi iəkəruru. Mətəu Tatə Uhgɨn əmə in təhrun nian əhruahru əha.

Itəmah onəkotətəu vivi itəmah

(Mat 24:42-44)

33 “Onəutətəu vivi itəmah məutair, mətəu-inu itəmah nəkotəruru nian əha rəhak oiəkuva lan məmə otuva nəhgɨn. 34 Otəhmen e iətəmi asoli kəti tatuvən məmə otaliuək əpəha ikɨ pɨsɨn kəti, kəni məlɨn rəhan mɨn noluək məmə okəutatɨg o rəhan mɨn natimnati, kəni məfən rəhalah mɨn uək kətiəh kətiəh. Kəni məni=pən kəm iətəmi e namtɨhluə məmə otətair.

35 “Kəni itəmah onəutatɨg məutair məutəsal mətəu-inu itəmah nəkotəruru nian iətəmi asoli rəha nimə u otuva lan. Kəruru məmə otuva ləhnaiuv, uə o lapɨn, uə o fətukai tɨnətəri, uə mɨtɨgar tɨnətəri.* 36 Kəruru, kəmə təhro otuva ueiuəhai əmə. !Təsəuvɨriən məmə nəkotapɨli nian in otuva! 37 !Mətəu nəghatiən mɨn u iətəm iətəni=pɨnə kəm təmah, iətəni mɨn kəm nətəmimi mɨn rəfin məmə okəutair məutəsal!”

14

Nətəmi asoli kəməutəsal
e suaru o Iesu məmə okotoh

(Mat 26:1-5; Luk 22:1-2; Jon 11:45-53)

1 Nian keiu əmə əha ikɨn kəmanol lafet mil lan rəha Pasova mɨne Pɨret U Is Tɨkə Lan. Kəni pris asoli mɨn, mɨne nəgətun mɨn rəha Lou kəməutəsal e suaru o Iesu məmə okotələs oneuən motohamu. 2 Kəni kotəni məmə okəsotoliən e nian rəha lafet mətəu-inu məta nɨmənin nətəmimi okotorgəhu nəmə kotəhrun məmə kəmotol nati kəti tərah kəm Iesu.

Pətan kəti təməueiu
rəhn-kapə Iesu e səntə

(Mat 26:6-13; Jon 12:1-8)

3 Kəni Iesu təmətatɨg əpəha Petəni ima Saimon u leprosi təmatol aupən. Nian təmətauən, kəni pətan kəti təmos səntə kəti təməri e pətəl u kəmol e kəpiel iətəm nəhmtɨn tiəkɨs, kətəni məmə alapastə. Səntə u, nəmiəvɨn təuvɨr, kəni nəhmtɨn tiəkɨs, kəmol e nokɨ nard, nɨgi kəti. Kəni pətan əha təməhti rəkɨs, məueiu rəhn-kapə Iesu e səntə əha.* 4 Kəni nətəmimi nəuvein kəməutəharəg əha ikɨn, niəməha təmol ilah, kəni mautəni=pən kəm lah mɨn məmə, “?Təhro tətərəkɨn səntə? 5 !Nəmə tol səlɨm lan təhrun nosiən məni asoli təhmen e tri-hanrɨt tənariəs,* məhrun nəfəniən kəm nanrah mɨn!” Kəni məutahi pətan u.

6 Mətəu Iesu təni məmə, “!Otəpəh-tə! ?Nəutahi onak? In təmol nati təuvɨr kəm iəu. 7 Nian mɨn rəfin itəmah nanrah mɨn nəutatɨg, kəni nəmə nəkotolkeikei, nəkotəhrun nasiruiən e lah. Mətəu iəu iəsatɨgiən nian rəfin kitah min itəmah.* 8 Pətan u təmol nati u in təhrun. Təməueiu nɨpətɨk məmə otol əpenə-penə o nian okɨtənɨm iəu.* 9 Iətəni pəhriən kəm təmah məmə, ikɨn mɨn rəfin okətanus pətɨgəm Nanusiən Təuvɨr, kəni okətanus mɨn nati u pətan u təmol məmə okəsaluiən lan.”

Jutəs təməni məmə otegəhan e Iesu

(Mat 26:14-16; Luk 22:3-6)

10 Kəni Jutəs Iskariot in e nətəmi tueləf rəha Iesu, təmuvən meruh pris asoli mɨn məmə otegəhan=pən e Iesu kəm lah. 11 Nian kəmotətəu rəhan nəghatiən, kəni kəmotagiən ohni, motəni məmə okəmanotəfən məni kəm in. Kəni Jutəs təmətəhtahnin əmə nian təuvɨr məmə otuva kəni tegəhan e Iesu lan kəm lah.

Nol əpenə-penəiən
o lafet rəha Pasova

(Mat 26:17-19; Luk 22:7-13)

12 Nian tɨnuva o noliən lafet rəha Pɨret U Is Tɨkə Lan, kəni kɨnatətuəuin noliən lafet, kəni noliən rəhalah katoh sipsip o lafet rəha Pasova. E nian əha, nətəmimi mɨn rəha Iesu kəməhuva ohni motəni məmə, “?Nəkolkeikei məmə iəkəhuvən iə motol əpenə-penə ikɨn məmə onəkol lafet ikɨn rəha Pasova?”*

13 Kəni Iesu təmahli=pən rəhan keiu iətəmimi mil məmə, “Onəkian əha taun mueruh iətəmi kəti tətaharu pəri pətəl asoli kəti təmətu=pən nəhu lan, kəni nəkuɨtəu=pən. 14 Əpəha e nimə iətəm tatuvən=pən ikɨn, kəni nəkuətapuəh o iətəmi asoli rəha nimə ko məmə, ‘?Iəgətun təni məmə nəuan u in pəhruvən məmə itɨmah in, mɨne rəhan mɨn nətəmimi iəkotauən ikɨn e lafet rəha Pasova?’ 15 Kəni in otəgətun nəuan asoli u in ilɨs agɨn kɨnəlɨn vivi rəkɨs natimnati ikɨn. Onəkian əmə muol nɨgtah ikɨn nauəniən.”

16 Kəni kəmian e taun mueruh natimnati təhmen=pən əmə məmə inu Iesu təməni mɨne. Kəni ilau kəmuol əpenə-penə nauəniən ikɨn məmə rəha lafet rəha Pasova.

Iesu təməni pətɨgəm məmə Jutəs otegəhanpən lan

(Mat 26:20-25; Luk 22:14,21-23; Jon 13:21-30)

17 Tɨnəhnaiuv, Iesu mɨne rəhan mɨn nətəmimi tueləf kəməhuva, 18 məutauən e tepɨl. Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Iətəni pəhriən kəm təmah məmə itəmah kəti u ikɨnu rəueiu kəutauən pəti kitah min, otegəhan=pən lak kəm rəhak mɨn tɨkɨmɨr.”*

19 Kəni rəhan mɨn nətəmimi nɨkilah təməpəou agɨn, kəni məutətapuəh kətiəh kətiəh ohni məmə, “?Ei, Iərmənɨg, pəh u? !?Iəu!?”

20 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Itəmah əmə kəti u nətəmi tueləf u in tətəuveri pəti pɨret e dis kətiəh matun. 21 Kəni iəu Nətɨ Iətəmimi oiəkəkeikei mɨmɨs məmə inu Nauəuə Rəha Uhgɨn təməni lak mɨne, mətəu kəsi o iətəmi u iətəm tatol kəuɨt kəsuə iətəm otegəhan=pən lak Nətɨ Iətəmimi. !Təməuvɨr əmə məmə in təməsair=paiən!”

Iesu mɨne kəmotauən
e lafet rəha Pasova

(Mat 26:26-30; Luk 22:15-20; 1Kor 11:23-25)

22 E nian kəməutauən, Iesu təmos pɨret məfaki məni tagkiu ohni kəm Uhgɨn, kəni məhapu məfən kəm lah məni məmə, “Otos, inu nɨpətɨk.”†

23 Matɨg mos mɨn kap wain məfaki məni tagkiu ohni kəm Uhgɨn, məfən kəm lah, kəni ilah rəfin kəmotəmnɨm=pən lan. 24 Kəni təməni=pən kəm lah məmə, “Inu nɨrak iətəm tatol məmə nəniəskasɨkiən rəha nasiruiən in tətəhtul mətəmiəgəh. Nɨrak u otaiu o nətəmimi tepət məmə otafəl rəkɨs rəhalah təfagə tərah mɨn.* 25 Iətəni pəhriən kəm təmah məmə oiəsəmnɨm mɨniən wain u mətəuarus=pən oiəmanəmnɨm mɨn ikɨn Uhgɨn otarmənɨg ikɨn.”

26 Kəni kəmotani nəpuən əfaki kəti, uərisɨg kohiet məhuvən əpəha e Nɨtəuət Rəha Nɨgi U Olif.

Iesu təməni pətɨgəm məmə Pitə otəni məmə in təruru in

(Mat 26:31-35; Luk 22:31-34; Jon 13:36-38)

27 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Itəmah rəfin u onəpanotagɨm motəpəh iəu mətəu-inu Nauəuə Rəha Uhgɨn tɨnəni rəkɨs aupən məmə Uhgɨn otəmanoh iətəmi rəha nəsaliən e sipsip mɨn, kəni sipsip mɨn okotaiu kətiəh kətiəh.* 28 Mətəu nian iəkəmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən, iəkaupən muvən əpəha Kaləli, kəni itəmah nəmanəhuərisɨg.”*

29 Mətəu Pitə təni məmə, “Nati əpnapɨn ilah rəfin okotagɨm rəkɨs lam, mətəu iəu əmə ko iəsagɨm rəkɨsiən lam.”

30 Kəni Iesu təməni=pən kəm in məmə, “Iətəni pəhriən kəm ik məmə o lapɨn əmə u, nian mənɨg otəsəkakə əhanəhiən mau keiu, kəni ik onəkəni mau kɨsɨl məmə nəkəruru iəu.”

31 Mətəu Pitə təməni əskasɨk məmə, “Nati əpnapɨn iəkəkeikei mɨmɨs kilau mɨn ik, ko iəsəniən məmə iəkəruru ik.” Kəni rəhan rəfin nətəmimi kotəni mɨn təhmen e Pitə.*

Iesu təmuvən mətəfaki
əpəha Ketsəməni

(Mat 26:36-46; Luk 22:39-46)

32 Kəni lapɨn kəməhuvən əpəha ikɨn kəti nərgɨn u Ketsəməni, kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Otəharəg u ikɨn u, pəh iəkuvən məfaki.”*

33 Kəni mit Pitə, Jemɨs mɨne Jon məhuvən, kəni nɨkin tɨnətahmə pɨk, kəni tɨnətəu tərah agɨn. 34 Kəni təni məmə, “Nɨkik tətahmə pɨk, kəni iuəkɨr iəkɨmɨs lan. Ələharəg u ikɨnu kəni məhlair əmə.”*

35 Kəni muvən mɨn nəuvetɨn meiuaiu məmei e nɨftəni mətəfaki məmə, “Nəmə suaru kəti mɨn əha ikɨn, pəh nian əfɨgəm u otəsuvaiən ohniəu.” 36 Kəni mətəfaki məmə, “Apə,” (u nɨpətɨn u təni məmə rəhak tatə), “ik nəkəhrun noliən natimnati mɨn rəfin. Əui, os rəkɨs nahməiən mɨn u iətəm okəmanəhuva. Mətəu nəsoliən rəhak nətəlɨgiən, mətəu ol nati nak iətəm ik əmə nəkolkeikei.”*

37 Kəni mɨtəlɨg=pa. Mətəu rəhan iətəmimi milahal kəhlapɨli. Kəni təni=pən kəm Pitə məmə, “?Saimon, nətapɨli, uə? ?Təhro nəsairiən-to auə kətiəh əmə?” 38 Kəni məni=pən kəm lahal məmə, “Onəklair məhləfaki maleh vivi məmə onəsləmei-pəniən e nəfeifeiən. Nɨkitəmahal tolkeikei, mətəu nɨpətɨtəmahal təpəou.”

39 Kəni təməpəh mɨn ilahal, mɨtəlɨg=pən mɨn mətəfaki mətəni əmə nati kətiəh. 40 Kəni mɨtəlɨg=pa mɨn, mətəu kɨnlapɨli mɨn, mɨnləruru nairiən, kəni mɨnləruru məmə okɨhləni=pən nak kəm in.

41 Təmuvən mɨn kəni mɨtəlɨg=pa mau kɨsɨl, mətəu kəhlapɨli, kəni təməni=pən kəm lahal məmə, “?Nəhlapɨli əhanəh məhləmeig? !Nəhmen! Nian tɨnuva məmə iəu Nətɨ Iətəmimi okegəhan=pən lak e nəhlmɨ nətəm nol təfagə tərah. 42 !Ɨhləhtul-tə, kautəhuvən! Lahfu-to, iətəmimi u tətegəhan=pən lak e nəhlmɨ tɨkɨmɨr mɨn, əpəha tətuva.”

Tɨkɨmɨr mɨn rəha Iesu kəmotaskəlɨm in

(Mat 26:47-56; Luk 22:47-53; Jon 18:3-12)

43 Iesu təmətəghati əhanəh, kəni Jutəs in e nətəmi tueləf rəhan mɨn‡ tətaupən e nɨmənin nətəmimi. Nəuvein kotəmki nau rəha nəluagɨniən, mɨne neim məhuva. Nətəmi mɨn u, pris asoli mɨn, mɨne nəgətun mɨn rəha Lou, mɨne nətəmi asoli rəha nətəm Isrel kəmotahli=pa ilah. 44 Iətəmi u tətegəhan e Iesu kəm lah təməni rəkɨs kəm lah məmə, “Iətəmi əha iəkol nəmtətiən kəti rəha nolkeikeiən lan, nəkotəhrun əmə məmə iətəmi əha in əha. !Nəkotaskəlɨm motos məhuvən motaskəlɨm vivi!”

45 Kəni əmeiko Jutəs təmuva iuəkɨr o Iesu, kəni məni məmə, “Iəgətun,” kəni mol nəmtətiən rəha nolkeikeiən lan. 46 Kəni nətəmimi mɨn əha kəməhuva motaskəlɨm tiəkɨs. 47 Mətəu ilah kəti rəha Iesu təmatəhtul iuəkɨr o lah təmeuvi nau rəha nəluagɨniən e nɨmein maut-aut əmeiko mauəh e nau mohatuv rəkɨs matəlgɨ ioluək kəti lan rəha pris asoli agɨn.

48 Kəni Iesu təni məmə, “?Təhro nəutəmki nau asoli rəha nəluagɨniən mɨne neim məutəhuva məmə onəkotələs iəu? ?Nɨkitəmah təhti məmə iəu iohamu itəmi kəti matol nəluagɨniən o nələs iahuiən kəpmən, uə? !Kəpə! 49 Nian mɨn rəfin kitah min itəmah əpəha e Nimə Rəha Uhgɨn iətəgətun nətəmimi ikɨn. ?Kəni nəkotəhro məsotaskəlɨmiən iəu? Mətəu nati Nauəuə Rəha Uhgɨn təməni otəkeikei muva mol nɨpəhriəniən lan.”*

50 Kəni rəhan mɨn rəfin nətəmimi kɨnotəpəh in, kəni motagɨm.* 51 Kəni iətəm aluə kəti iətəm təməlkahu əmə e napən kəti matuərisɨg e Iesu, kəni nətəmimi nəuvein kəmotələs, motəmkarəpən lan, 52 kəni rəhan napən tɨtɨs, taiu piəpiə əmə magɨm.§

Iesu təməhtul
e nəhmtɨ kaunsɨl mɨn

(Mat 26:57-68; Luk 22:54-55,63-71; Jon 18:13-14,19-24)

53 Kəni tətapinəpu əhanəh, kəmotos Iesu məhuvən əpəha ima pris asoli agɨn u kətuhapumɨn rəfin pris asoli mɨn, mɨne nəgətun mɨn rəha Lou, mɨne nətəmi asoli rəha nətəm Isrel ikɨn. 54 Kəni Pitə tətan təlɨg-təlɨg matuərisɨg e lah muvən əpəha lahuənu ima pris asoli agɨn ikɨn. Kəni təmuvən əpəha e iat mətəharəg ilah soldiə mɨn rəha pris asoli agɨn mətətogəm e nɨgəm.

55 Kəni pris asoli mɨn mɨne nətəmimi rəfin rəha kaunsɨl kəməutəsal e nəniən mɨn nəuvein rəha Iesu məmə okotohamu ohni. Mətəu kəsotehiən kəti mɨne. 56 Kəni nətəmimi tepət kəmoteiuə e Iesu, mətəu rəhalah nəghatiən tətaiu pɨsɨn pɨsɨn.

57 Kəni nəuvein kotəhtul moteiuə lan məmə, 58 “Iəmətəu təməni məmə otərəkɨn Nimə Rəha Uhgɨn u nətəmimi əmə kəmotol e nəhlmɨlah. Mətəu e nian tatol kɨsɨl lan, təmanuvləkɨn mɨn nɨtain u kəsoliən e nəhlmɨtəmi.”* 59 Kəmotəni lanəha mətəu ilah mɨn, rəhalah nəghatiən tətaiu pɨsɨn pɨsɨn.

60 Kəni pris asoli agɨn təməhtul aupən e lah kəni məni=pən kəm Iesu məmə, “?Təhro nəsəghatiən? ?Təhro e nəghatiən mɨn əha iətəm kautəni pətɨgəm tətələs pɨkɨn ik?”

61 Mətəu Iesu təpnapɨn əmə məsəghatiən. Kəni pris asoli agɨn əpəha təməni=pən mɨn məmə, “?Təhro? ?Ik Məsaiə u Nətɨ Iətəmi kətəni-vivi?”

62 Kəni Iesu təni məmə, “!Əuəh, iəu u! Onəpanoteruh iəu Nətɨ Iətəmimi iətəharəg e nəven maru rəha Uhgɨn u iətəm rəhan nəsanəniən iahgin, kəni manoteh mɨn iəu e nəpuə e neai iətuva.”

63 Kəni pris asoli agɨn tearɨs rəhan napən mɨn mətəu-inu in tolkeikei məgətun kəm nətəmimi məmə nɨkin təmərah o nəghatiən rəha Iesu, kəni məni məmə, “Okəsotəsal mɨniən iətəmi kəti məmə otəni mɨn nati kəti lan. 64 !Nɨnotətəu rəkɨs tətəghati rah e Uhgɨn! ?Nəutəhrətəlɨg? ?Okotəhro e suah u?” Kəni ilah rəfin kəmotəni məmə otəkeikei mɨmɨs.*

65 Kəni kəmotol əuvsan Iesu, kəni nəuvein kəmotagəh lan, nəuvein kotəlis nəhmtɨn motoh kəni motəni məmə, “!Ei, ik iəni rəha Uhgɨn! !Əni-to məmə pəh u təmoh ik!” Kəni soldiə mɨn rəha pris asoli agɨn kəmotem.

Pitə təməni məmə
in təruru Iesu

(Mat 26:69-75; Luk 22:56-62; Jon 18:15-27)

66 Kəni Pitə təmətan əhanəh əpəha ləhtəni e iat. Kəni pətan mɨtə kəti u in ioluək rəha pris asoli agɨn təmuva. 67 Kəni mafu tətətogəm e nɨgəm, kəni təmeruh mətɨg Pitə kəni məni məmə, “Ik mɨn itəlau Iesu iətəm Nasərɨt nəmətuan.”

68 Mətəu Pitə təmeiuə, kəni məni məmə, “Iəkəruru nati ko nətəni,” kəni muvən mətəhtul əpəha e ket rəha iat. Kəni mənɨg kəti təkakə.

69 Kəni pətan əha təmeruh mɨn in ikɨn əha, kəni məni=pən kəm nətəm kəutəhtul əha ikɨn məmə, “Suah u in mɨn in ilah kəti.” 70 Mətəu Pitə təmeiuə mɨn.

Kəni təsuvəhiən, nətəmimi nətəm kəutəhtul əha ikɨn əha kəmotəni=pən mɨn kəm in məmə, “Nɨpəhriən, ik mɨn ilah kəti mətəu-inu iəkotəhrun məmə ik iətəm Kaləli.”

71 Mətəu Pitə təməni məmə, “Nəmə iəteiuə, pəh Uhgɨn otol nalpɨniən əskasɨk kəm iəu,” kəni mos mɨn nonauvɨl məmə, “!Iəkəruru suah kəha nəutəni!”

72 Kəni rəueiu agɨn mɨn mənɨg təkakə mɨn, kəni nɨkin təhti nəghatiən rəha Iesu məmə, “Mənɨg otəsəkakə əhanəhiən mau keiu, kəni ik onəkəni mau kɨsɨl məmə nəkəruru iəu.” Kəni Pitə tɨnətəu tərah əmeiko mətasək.

15

Iesu təməhtul e nəhmtɨ Pailət

(Mat 27:1-2,11-14; Luk 23:1-5; Jon 18:28-38)

1 Kəni ləplapɨn agɨn pris asoli mɨn, mɨne nətəmi asoli rəha nətəm Isrel, mɨne nəgətun mɨn rəha Lou, mɨne nətəmimi mɨn rəfin rəha kaunsɨl kəmotuhapumɨn ilah mɨn, kəni mautələhu nəghatiən məmə okotohamu Iesu. Kəmotəni=pən kəm nətəmimi nəuvein məmə okotəlis Iesu kəni motit məhuvən motəhlman=pən lan e nəhlmɨ Pailət, u kəpmən asoli rəhalah.*

2 Kəni Pailət təmətapuəh ohni məmə, “?Ik kig rəha nətəm Isrel?” Kəni mətəu Iesu təni məmə, “Ik nətəni məmə tol lanko.”

3 Kəni pris asoli mɨn kəmotəni pətɨgəm noliən tepət lan. 4 Kəni Pailət təmətapuəh ohni məmə, “?Təhro nəsuhalpɨniən? ?Nəmətəu kəmotəni pətɨgəm nɨpəgnəmtɨn tepət lam?”

5 Mətəu Iesu təsəghati mɨniən, məpnapɨn əmə, kəni Pailət narmɨn təmiuvɨg ohni.*

Pailət təməni məmə
Iesu otəkeikei mɨmɨs

(Mat 27:15-26; Luk 23:13-25; Jon 18:39–19:16)

6 E nu mɨn rəfin, nian katol lafet lan rəha Pasova, noliən rəha kəpmən u Pailət məmə in otahli pətɨgəm iətəmi kəti e kaləpus iətəm nətəm Isrel kəmotəni. 7 Kəni suah kəti, nərgɨn u Parəpəs, tətatɨg e kaləpus ilah in mɨn nəuvein, mətəu-inu kəmotohamu iətəmimi e nian kəməutəluagɨn ilah kəpmən. 8 Kəni nɨmənin nətəmimi kəməhuva o Pailət motəni=pən kəm in məmə otol əmə nati kətiəh təhmen=pən e iətəm tatol nian mɨn, mahli pətɨgəm iətəmi kəti e kaləpus.

9 Kəni Pailət təmətapuəh o lah məmə, “?Nəkotolkeikei məmə iəkahli pətɨgəm kig rəha nətəm Isrel?” 10 Təməni lanəha mətəu-inu in tɨnəhrun rəkɨs məmə pris asoli mɨn kəmotəfən Iesu e nəhlmɨn mətəu-inu kautetet.

11 Mətəu pris asoli mɨn kəmotəkeikei kəm nɨmənin nətəmimi məmə okotəuhlin nətəlɨgiən rəhalah. Kəni ilah kəmotətapuəh o Pailət məmə otahli pətɨgəm Parəpəs, mətəu səniəmə Iesu.* 12 Kəni Pailət təmətapuəh o lah məmə, “?Mətəu iəkəhro e suah u itəmah nəmotəni məmə in kig rəha nətəm Isrel?”

13 Kəni kəmotagət əfəməh məmə, “!Okətu-pəri e nɨgi kəməluau!”

14 Kəni Pailət təmətapuəh mɨn o lah məmə, “?O nak? ?Noliən tərah nak u suah u təmol?” Mətəu kəmotagət əfəməh mɨn məmə, “!Okətu-pəri e nɨgi kəməluau!”

15 Kəni Pailət təmolkeikei məmə otol nɨkilah, kəni mahli pətɨgəm Parəpəs, kəni məhlman=pən e Iesu e nəhlmɨ rəhan soldiə mɨn məmə okotalis kəni motətu-pəri e nɨgi kəməluau.

Soldiə mɨn kəmautol
mɨrə Iesu

(Mat 27:27-31; Jon 19:2-3)

16 Kəni soldiə mɨn rəha Pailət kotələs Iesu məhuvən əpəha imə e nimə asoli rəha kəpmən, kətəni məmə Praetoriəm. Kəni kəmotauɨn rəfin e soldiə mɨn kəhuva mohtəlau lan. 17 Kəni məhuvən=pən e kot ərarəuv təhmen əmə e kot rəha kig, kəni motuerin-uerin nɨləuɨs iətəm tol nihlɨn nihlɨn motol kəfəfau lan iətəm təhmen e kəfəfau rəha kig, kəni motəfəfau=pən lan kəm in. 18 Kəni motol mɨrə kəni məutəuvsan lan məutəni məmə, “Itɨmah iəkotəfɨnə nɨsiaiən kəm ik, kig rəha nətəm Isrel.” 19 Kəni motoh rəhn-kapə e nəuanɨgi, motagəh lan, motasiəulɨn e nəulɨlah məutəfən nɨsiaiən eiuə kəm in. 20 Nian kəmotol əuvsan rəkɨs lan, kəni motəpeg rəkɨs kot ərarəuv əha, kəni məhuvən=pən əhanəh e rəhan napən, kəni motit məhuvən məmə okotətu-pəri e nɨgi kəməluau.

Kəməhtipən Iesu
e nɨgi kəməluau

(Mat 27:32-44; Luk 23:26-43; Jon 19:17-27)

21 Nian əha, e suaru, kəmoteruh suah kəti iətəm Sairəni, nərgɨn u Saimon. (In tatə rəha Aleksantə mɨne Rufəs.)* Tatuvən Jerusɨləm, kəni kotəkeikei kəm in məmə otələs nɨgi kəluau.* 22 Kəni kəmotit Iesu məhuvən əpəha ikɨn kəti kətəni məmə, Kolkotə, u nɨpətɨn təni məmə Louipɨl-uipɨl. 23 Kəni kəmotəfən wain u kəmol fɨləh-fɨləh ilau mərsɨn u mɨr məmə otəmnɨm pəh təsətəuiən nahməiən e nɨpətɨn, mətəu təpəh nəmnɨmiən.

24 Kəni kəmotələs Iesu məhuvən motətu-pəri e nɨgi kəməluau. Kəni motəuəri rəhan napən moturin tais ohni məmə pəh otos.*

25 Kəmotətu-pəri Iesu e nɨgi kəməluau e nain klok ləplapɨn, 26 kəni motətei rəkɨs nɨpəgnəmtɨn u kəmoteh lan məmə,

In kig rəha nətəm Isrel

kəni motəhti=pən nəghatiən u e rəhan nɨgi kəməluau. 27 Kəni iətəmimi mil keiu iətəm kətuəluagɨn kəm kəpmən matuoh nətəmimi, kəmətu-pəri ilau e nɨgi kəməluau, kəti e nɨkalɨn maru, kəti e nɨkalɨn məuɨl.†

29 Kəni nətəmimi nətəm kəutaliuək e suaru, məuturin-urin rəhn-kapə lah kəm in məutəuvsan lan məutəni məmə, “Ei, ik nəməni məmə onəkərəkɨn Nimə Rəha Uhgɨn kəni nian tatol kɨsɨl lan, nəmanuvləkɨn mɨn in pɨsɨn.* 30 !Eiuaiu-to e nɨgi kəməluau ko, mosmiəgəh aru-to ik!”

31 Pris asoli mɨn mɨne nəgətun mɨn rəha Lou kəmotol əmə nati kətiəh motol əuvsan motəni məmə, “!Təmasiru e nətəmimi tepət, mətəu ko təsasiru aruiən lan! 32 Təuvɨr pəh kitah koteruh-to Məsaiə u, kig rəha nətəm Isrel, oteiuaiu e nɨgi kəməluau pəh kitah koteruh motəhatətə lan.” Kəni iətəmimi mil u kətuəhkul ilahal Iesu kɨnatuəni mɨn nəghatiən tərah lan.

Iesu tɨnɨmɨs

(Mat 27:45-56; Luk 23:44-49; Jon 19:28-30)

33 Kəni e tueləf klok mətəuarus=pən tri klok, napinəpuiən təmeiuaiu mɨrəuei nati. 34 Kəni e tri klok ləhnaiuv, Iesu təmasək əfəməh e rəhan nəghatiən məni məmə, “!Eli, Eli! ?Lema sapaktəni?”‡ Nɨpətɨ rəhan nəghatiən təni məmə, “!Uhgɨn rəhak, Uhgɨn rəhak! ?Təhro nətəpəh iəu?”*

35 Nətəmimi nəuvein kəməutəhtul əha ikɨn kəməsotətəu viviən nəghatiən u, kəmotəni məmə, “Otətəu-to. Tətauɨn e Elaijə.” 36 Kəni ilah kəti təmaiu muvən miuvi=pən wain u tarfu e nati kəti tɨmətmətɨg təhmen e kotɨn, məu-pəri e nəuanɨgi tuvən o Iesu məmə otəmnɨm. Kəni məni məmə, “Pəh-to koteh-to məmə Elaijə otuva mələs iahu, uə kəpə.”*

37 Mətəu Iesu təmagət əfəməh mɨn, kəni rəhan nehagiən tiet.

38 Kəni əpəha e Nimə Rəha Uhgɨn, napən iətəm tətəhkul pəsɨg e Ikɨn Tasim Agɨn Ikɨn, təməhapu nəuvetɨn keiu təmətuəuin əpəha ilɨs mətəuarus=pa əpəha ləhtəni. 39  Kəni iətəmi asoli rəha soldiə mɨn iətəm təmatəhtul e nɨkalɨ Iesu, təmeh məmə təmɨmɨs lanəha, kəni in təməni məmə, “!Nɨpəhriəniən, suah u in Nətɨ Uhgɨn pəhriən!”

40 Nɨpətan nəuvein kəməutəhtul isəu məutəsal=pa mauteruh. Ilah nəuvein u Meri Maktələ, mɨne iahuni mamə rəha Jemɨs əkəku mɨne Josɨs, mɨne Səlome.* 41 Ilahal kəməhlɨtəu=pən Iesu nian təmətatɨg Kaləli, məhlasiru lan. Ilah nɨpətan tepət kəmotəri məhuvən əpəha Jerusɨləm ilah Iesu.

Josɨp təməhluaig e Iesu

(Mat 27:57-61; Luk 23:50-56; Jon 19:38-42)

42 Kəni nian əha Iesu təmɨmɨs lan, in nian rəha nol əpenə-penəiən natimnati rəha Sapət, kəni olauɨg nian rəha Sapət, kəsoliən uək lan. Tɨnapinəpu, 43 Josɨp in iətəm Aramatiə tɨnuva. In iətəmi kəti rəha kaunsɨl iətəm kətɨsiai in. In nɨkin təməhti pɨk Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn. Kəni təməsəgɨniən, muvən o Pailət mətapuəh o nɨpətɨ Iesu. 44 Nian Pailət təmətəu məmə Iesu tɨnɨmɨs rəkɨs, kəni təmauɨt mauɨn e iətəmi asoli rəha soldiə mɨn mətapuəh ohni məmə, “?Kətəni pəhriən məmə Iesu tɨnɨmɨs rəkɨs uəhai əmə?”§

45 Mətəu iətəmi asoli rəha soldiə mɨn təni məmə, “Nɨpəhriəniən, tɨnɨmɨs rəkɨs.” Pailət təmətəu nəghatiən u kəni megəhan=pən e nɨpətɨ Iesu kəm Josɨp. 46 Kəni Josɨp təmuvən mos nəhmtɨ napən ruən kəti, nərgɨn u linən, muva mələs iahu Iesu e nɨgi kəməluau məuveg lan, mələs muvən mələhu=pən e nɨpəg kəpiel u kəmel rəkɨs məmə okol suvət ikɨn. Kəni mɨsuə=pən e kəpiel asoli kəti mahtɨpəsɨg=pən e nɨpəg kəpiel u lan. 47 Kəni Meri Maktələ mɨne Meri mamə rəha Josɨs, ilau kəmueruh ikɨn əha kəmələhu=pən Iesu ikɨn.

16

Iesu tɨnəmiəgəh
e rəhan nɨmɨsiən

(Mat 28:1-8; Luk 24:1-12; Jon 20:1-10)

1 Nian rəha Sapət tɨnuva mɨnuvən rəkɨs, kəni Meri Maktələ mɨne Meri mamə rəha Jemɨs, mɨne Səlome kəmlos nəhmtɨ nati pien-pien mɨn u nəmiəvɨlah təuvɨr məmə okɨlol=pən e nɨpətɨ Iesu. 2 Ləplapɨn agɨn mɨtɨgar tɨnətəri e Sante, pəta milahal u kəmhluvən e suvət. 3 Nian kəmhluvən e suaru kəni məhləni kəm lahal mɨn məmə, “?Kərmə pah otasiru e tahal mɨsuə rəkɨs kəpiel asoli əpəha e nɨpəg kəpiel?” 4 Mətəu-inu kəpiel əha kəpiel asoli.

Mətəu nian kəmhluvən iuəkɨr, mɨləsal=pən mɨlafu kɨnɨsuə rəkɨs e kəpiel. 5 Kəmhluvən imə e nɨpəg kəpiel mɨlafu iətəm aluə kəti tətəharəg əha e nɨpəg kəpiel e nɨkalɨn maru ikɨn rəhalahal, təmuvən e kot əfəməh ruən kəti, kəni ilahal kəmhlauɨt pɨk ohni. 6 Kəni təməni=pən kəm lahal məmə, “Sləgɨn pɨkiən. Nələsal e Iesu iətəm Nasərɨt, iətəm kəmətu-pəri e nɨgi kəməluau, mətəu in tɨkə u ikɨnu rəueiu. In tɨnəmiəgəh rəkɨs e rəhan nɨmɨsiən. Leruh-to nɨmein u kəmələhu=pən ikɨn. 7 Kəni rəueiu onəkluvən mɨhləni=pən kəm rəhan mɨn nətəmimi mɨne Pitə, məmə in otaupən matuvən Kaləli, kəni onəkohuərisɨg lan məhuvən moteh əha ikɨn məmə inu təməni rəkɨs mɨne kəm təmah.”*

8 Kəmlaiu mɨhliet e suvət məhlagɨm, mətəu-inu kɨnləgɨn pɨk məhlərəmrumɨn. Kəni mɨhluvən məsləniən nati kəti mɨne kəm nətəmimi mətəu-inu kɨnləgɨn pɨk.*

Iesu təmietpa o Meri Maktələ

(Mat 28:9-10; Jon 20:11-18)

9 Nian Iesu təməmiəgəh mɨn e Sante ləplapɨn agɨn, kəni maupən miet=pa o Meri Maktələ. Aupən təməhgi pətɨgəm narmɨn tərah səpɨn lan. 10 Kəni Meri təmuvən məni=pən kəm rəhan mɨn nətəmimi nətəm kəməutan ilah min ilah aupən, mətəu nɨkilah tətahmə pɨk kəni məutasək. 11 Mətəu nian kəmotətəu məmə Iesu tɨnəmiəgəh rəkɨs e rəhan nɨmɨsiən, kəni miet=pa o pətan əha, mətəu ilah kəməsotəniən nɨpəhriəniən lan.

Iesu təmietpa o rəhan iətəmimi mil keiu

(Luk 24:13-35)

12 Uərisɨg, Iesu təmiet=pa o iətəmimi mil keiu kəmiasɨpən Jerusɨləm mətian e suaru, mətəu e nian əha nɨpətɨn təmol pɨsɨn. 13 Kəni ilau kəmiatəlɨg mɨn mian muəni=pən kəm ilau mɨn nəuvein, mətəu ilah kəməsotəni mɨniən nɨpəhriəniən e lau.

Iesu təmietpa o rəhan nətəmimi lepɨn

(Mat 28:16-20; Luk 24:36-49; Jon 20:19-23; Uək 1:6-8)

14 Kəni uərisɨg, Iesu təmiet=pa mɨn o rəhan nətəmimi lepɨn nian kəməutauən. Kəni mətahi ilah məmə, “Itəmah nəsotəhatətəiən lak, rəhn-kapə təmah tiəkɨs pɨk.” Təmahi ilah mətəu-inu kəsotəhatətəiən e nətəm kəmoteh məmə tɨnəmiəgəh rəkɨs e rəhan nɨmɨsiən.*

15 Kəni məni=pən kəm lah məmə “Əhuvən motəni pətɨgəm Nanusiən Təuvɨr kəm nətəmimi mɨn e nəuanɨləuɨs mɨn rəfin e nɨtəni mɨn rəfin.* 16 Iətəmi otətəu Nanusiən Təuvɨr təhatətə lan kəni mol bəptais, Uhgɨn otosmiəgəh. Mətəu iətəmi təsəhatətəiən lan, Uhgɨn otol nalpɨniən asoli kəm in.* 17 Kəni nətəmi okotəhatətə lak, Uhgɨn otol ilah kotol nati apɨspɨs mɨn. Okotəhgi pətɨgəm narmɨn tərah tepət e nərgək, kəni motəghati e nəghatiən ikɨ pɨsɨn mɨn.* 18 Ilah kotəhrun naskəlɨmiən sɨneik u tatus itəmi, motəhrun nəmnɨmiən nati kətakonə lan, mətəu ko təsərəkɨniən ilah. Ilah motəhrun nələhu-pəniən nəhlmɨlah e nətəm kautohmɨs kotəmiəgəh.”*

Iesu tɨnəri matuvən e neai

(Luk 24:50-53; Uək 1:9-11)

19 Kəni nian Iərmənɨg Iesu tɨnəghati rəkɨs kəm rəhan mɨn nətəmimi, kəni Uhgɨn tos mɨnatuvən e neai, kəni in tətəharəg e nɨkalɨ Uhgɨn maru, ikɨn ima nəsanəniən mɨne nɨsiaiən.*

20 Kəni rəhan mɨn nətəmimi kəmohiet məhuvən motanus pətɨgəm rəhan nəghatiən əpəha ikɨn mɨn rəfin. Kəni Iərmənɨg tətasiru e lah matol nəmtətiən tepət. Kəni nəmtətiən mɨn əha kautol nəfɨgəmiən məmə rəhalah nəghatiən in nɨpəhriəniən.*

* 1:2 Mal 3:1

* 1:3 Aes 40:3

* 1:4 Uək 13:24; 19:4

* 1:6 2King 1:8; Mat 11:8

* 1:7 Uək 13:25

* 1:11 Sam 2:7; Aes 42:1; Mat 12:18; Mak 9:7

* 1:13 Sam 91:11-13

* 1:14 Mak 6:17

* 1:15 Mat 3:2

* 1:22 Mat 7:28-29

* 1:24 Mak 5:7

* 1:26 Mak 9:26

* 1:28 Mat 4:24

* 1:34 Mak 3:10-12

* 1:35 Mat 14:23; Mak 6:46

* 1:39 Mat 4:23; 9:35

* 1:43-44 Lev 14:1-32

* 2:4 E nian əha, kəmol nəhgɨ nimə e tael. Kəni nətəmimi mɨn u kəmotos rəkɨs tael mɨn nəuvein məmə kotol nɨpəg təhmen e iətəmi u iətəm tatɨmɨs.

† 2:15 Farəsi mɨn, kəutəni e nətəmimi tepət məmə ilah nol təfagə tərah. Nəmə təhro ilah kəsotəfaki viviən, uə nəmə təhro ilah nanihluə mɨn, uə nəmə təhro nətəmimi kəsotolkeikeiən ilah, uə nəmə təhro ilah nɨpətan rəha suaru uə nətəmi rəha nosiən takɨs, uə nəmə təhro ilah kəsotohtəu=pən viviən nɨpɨlga lou əlkələh mɨn e Lou asoli rəha Mosɨs.

* 2:16 Mat 11:19

‡ 2:17 Farəsi mɨn mɨne nətəmi asoli rəha nətəm Isrel, nɨkilah təhti məmə ilah kotəhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn mətəu-inu kəutohtəu=pən Lou Rəha Mosɨs. Uhgɨn təhrun nɨkilah məhrun məmə ilah nol təfagə pəhriən. Mətəu Iesu təruru nasiruiən e lah mətəu-inu ilah kəsotegəhaniən məmə ilah nol təfagə. Mətəu nətəmimi tepət kəmotəhrun məmə ilah nol təfagə motolkeikei məmə kotəpəh noliən tərah mɨn rəhalah motolkeikei məmə Uhgɨn otafəl rəkɨs təfagə tərah mɨn rəhalah. Iesu təni məmə in təmuva məmə otasiru e lah.

§ 2:22 Afin futnot e Luk 5:37

* 2:24 Dut 23:25

* 2:25-26 1Saml 21:1-6

* 2:25-26 Lev 24:5-9

* 2:27 Dut 5:14

* 2:27 Farəsi mɨn kəmotol lou əlkələh mɨn tepət tepət rəha Sapət, kəni tiəkɨs məmə nətəmimi okotol rəfin ilah. Inu tatol məmə Sapət in nati fɨgəm. Mətəu nətəlɨgiən rəha Uhgɨn məmə Sapət in nian kəti iətəm nətəmimi okotəmeig magiən lan.

* 3:4 Luk 14:3

* 3:6 Mat 22:15-16

* 3:10 Mat 14:36

* 3:11 Luk 4:41

* 3:12 Mak 1:34

* 3:16 Jon 1:42

* 3:17 Luk 9:54

* 3:18-19 Selot in suah kəti iətəm in tətəhtul əskasɨk o kəntri rəhan. Afin-to e tiksɨnəri.

† 3:18-19 Iətəmi keiu rəha Iesu kətauɨn e lau məmə Saimon, ilau u Saimon Pitə mɨne Saimon u kətauɨn lan məmə Selot. Kəni iətəmi keiu rəha Iesu kətauɨn e lau məmə Jemɨs, ilau u Jemɨs nətɨ Səpəti mɨne Jemɨs nətɨ Alfiəs. Kəni iətəmi keiu rəha Iesu kətauɨn e lau məmə Jutəs, inu Jutəs Iskariot mɨne Jutəs nətɨ Jemɨs u kətauɨn pɨsɨn məmə Tateas e nauəuə rəha Matiu.

* 3:22 Mat 9:34; 10:25

‡ 3:29 “Təfagə tərah əha otətatɨg iəkɨs lan, ko təsɨkəiən.” Təfagə tərah u təsəghatiən o noliən rəha nətəmimi nəuvein o nəniən nərgɨ Iesu nian niəməha tatol ilah. Uhgɨn təhrun nafəl rəkɨsiən təfagə tərah u nəmə ilah kəutəni noliən tərah rəhalah məutətapuəh o Uhgɨn məmə in otafəl rəkɨs. Təfagə tərah u tətəghati e suah kəti iətəm tətəuhlin nəmtahn e Iesu Krɨsto məsolkeikeiən məmə nɨmɨsiən rəhan e nɨgi kəməluau otafəl rəkɨs təfagə tərah mɨn rəhan. Inəha, suah u təsəhatətəiən e Iesu Krɨsto.

* 3:31 Mak 6:3; Jon 2:12; Uək 1:14

* 4:1 Mak 3:7-9; Luk 5:1-3

* 4:2 Mat 13:34; Mak 4:33-34

* 4:12 Aes 6:9-10

* 4:19 Mat 19:23-24

* 4:21 Mat 5:15; Luk 11:33

* 4:22 Mat 10:26; Luk 12:2

* 4:24 Mat 7:2

* 4:24 Suaru kəti mɨn o nəuhliniən fes u: Nəkotəhrun nosiən nɨpətɨ nəghatiən rəhak təhmen əmə e nalkutiən iətəm nəkotalkut motəhrun lan. Nəmə nəkos kətɨm əkəku əmə molkeikei məmə Uhgɨn otəri e nəhruniən, in otəfɨnə nəhruniən əkəku əmə lanəha. Kəni nəmə nəkos kətɨm asoli agɨn kəti molkeikei məmə Uhgɨn otəri lan e nəhruniən tepət, in otəfɨnə nəhruniən tepət lanəha, kəni otəfɨnə nəhruniən tapirəkɨs kəm ik.

* 4:25 Mat 13:12; 25:29; Luk 19:26

* 5:7-8 Mak 1:24

* 5:30 Luk 6:19

* 5:34 Mak 10:52; Luk 7:50; 17:19

* 5:41 Luk 7:14

* 6:4 Jon 4:44

* 6:11 Luk 10:4-11

* 6:11 Uək 13:51

* 6:13 Jem 5:14

* 6:14 Mat 16:14; Mak 8:28; Luk 9:19-20

* 6:17-19 Lev 18:16

* 6:25 ?Pətan u təmətapuəh o rəhn-kapə Jon e pɨlet o nak? Məmə okəhrun əhruahru məmə tɨnɨmɨs, mɨne o nol əuvsaniən in.

* 6:30 Luk 10:17

* 6:34 Nam 27:17; Mat 9:36

† 6:37 “Tənariəs,” inu məni rəhalah, təhmen e vatu rəha Vanuatu. Rəueiu, tu-hanrɨt tənariəs təhmen e tu-hanrɨt-tausɨn vatu (200,000 vatu).

* 6:44 Mak 8:1-9

* 6:46 Luk 5:16

* 6:49-50 Luk 24:37

* 6:51 Mak 4:39

* 7:2 Luk 11:38

* 7:4 Mat 23:25

* 7:7 Aes 29:13

* 7:10 Eks 20:12; 21:17; Dut 5:16

* 7:15 E kopi əuas mɨn nəuvein rəha Niutestɨmɨn iətəm kəmətei e nəghatiən Kris aupən, nəghatiən pɨsɨn kəti mɨn əha ikɨn iətəm tatɨlpɨn nəghatiən u mətəni məmə, “16 Itəmah rəfin matəlgɨtəmah tatɨg, otətəlɨg vivi, kəni motəhrun nəghatiən mɨn u.”

* 7:15 Uək 10:14-15

† 7:27 “Kəlkələh mɨn” tətəgətun nətəm Isrel, kəni “kuri mɨn” tətəgətun Nanihluə mɨn. Nian koteruh nəghatiən u “kuri” mak u tətatɨg lan, tətəgətun məmə Iesu in tətəni nəghatiən rəha nətəmimi nəuvein nətəm kəutəni e Nanihluə mɨn məmə “kuri mɨn.”

‡ 7:33 E nian mɨn əha, nətəmimi nɨkilah təhti məmə nəunəhuatəmi in təhmen e mərsɨn kəni tətasiru e nɨmɨsiən.

* 7:36 Mak 1:43-45

* 7:37 Aes 35:5

* 8:12 Mat 12:39; Luk 11:29

* 8:15 Luk 12:1

* 8:17 Mak 6:52

* 8:19 Mak 6:41-44

* 8:23 Afin-to e futnot e Mak 7:33.

* 8:28 Mak 6:15

† 8:29 Afin-to e tiksɨnəri o nəghatiən u “Məsaiə.”

* 8:29 Jon 6:68-69

* 8:30 Mak 9:9

‡ 8:34 Nian nəmə okətu-pəri iətəmimi kəti e nɨgi kəməluau, in otəkeikei mələs rəhan nɨgi kəməluau muvən ikɨn okətu-pəri ikɨn.

* 8:34 Mat 10:38-39; Luk 14:27

* 8:38 Mat 10:33

* 9:1 Mak 13:30

* 9:7 Uək 3:22; 2Pitə 1:17-18

* 9:11 Mal 3:1

* 9:12 Nətəm Isrel rəhalah nətəlɨgiən məmə nəmə Məsaiə tuva, in otepət e nətəm Rom mɨne marmənɨg e nətəmimi. Mətəu ilah kəsotətəlɨgiən lanu e Məsaiə məmə otɨmɨs o lah, kəni mosmiəgəh ilah o nos rəkɨsiən nalpɨniən o təfagə tərah, kəni məfən nəmiəgəhiən itulɨn, kəni kotol win e nɨmɨsiən.

* 9:12 Sam 22:1-18; Aes 53:3; Mal 4:5-6

* 9:13 Mat 11:14

* 9:23 Mat 21:21; Mak 11:23

* 9:26 Mak 1:26

* 9:30 Jon 7:1

* 9:31 Mak 8:31; 10:32-34

* 9:32 Luk 9:45

* 9:35 Mat 20:25-27; Mak 10:43-44; Luk 22:24-26

* 9:37 Mat 10:40

* 9:40 Mat 12:30; Luk 11:23

* 9:41 Mat 10:42

† 9:43-44 Inu nəghatiən əuhlin iətəm tətəgətun məmə Iesu tolkeikei məmə kitah okotəkeikei motol uək əskasɨk o nəpəhiən rəhatah noliən tərah mɨn. Təhmen məmə kəutətahtuv rəkɨs noliən tərah. Mətəu in təsolkeikeiən məmə okotərəkɨn nɨpətɨtah.

‡ 9:43-44 E kopi əuas mɨn nəuvein rəhan Niutestɨmɨn iətəm kəmətei e nəghatiən Kris aupən, katɨlpɨn nəghatiən kəti mɨn e fes 44 iətəm təhmen=pən əmə e fes 48.

* 9:43-44 Mat 5:30

§ 9:45-46 E kopi əuas mɨn nəuvein rəha Niutestɨmɨn iətəm kəmətei e nəghatiən Kris aupən, katɨlpɨn nəghatiən kəti mɨn e fes 46 iətəm təhmen=pən əmə e fes 48.

* 9:47 Mat 5:29

* 9:48 Aes 66:24

* 9:50 Mat 5:13; Luk 14:34

* 10:4 Dut 24:1-4; Mat 5:31

* 10:6 Jen 1:27; 5:2

* 10:8 Jen 2:24; Efəs 5:31-33

* 10:11 Mat 5:32

* 10:15 Mat 18:3

* 10:19 Eks 20:12-17; Dut 5:16-20

* 10:25 Kaməl in nati miəgəh kəti iətəm in iahgin tapirəkɨs hos mɨne kau. Afin-to e tiksɨnəri.

† 10:26 Narmɨlah təmiuvɨg pɨk, mətəu-inu nɨkilah təhti məmə ilah u nətəm rəhalah nautə tepət, konu Uhgɨn tolkeikei pɨk agɨn ilah, mətəu-inu in tətasiru e lah e nautə rəhalah.

* 10:31 Mat 20:16; Luk 13:30

* 10:34 Mak 8:31; 9:31

* 10:38 Mak 14:36; Luk 12:50

* 10:39 Uək 12:2; Nəh 1:9

* 10:42 Luk 22:25-26

* 10:43 Mat 23:11; Mak 9:35

* 10:52 Mak 5:34

* 11:7 Togki in nati miəgəh kəti təhmen e əhos əkəku. Iətəmi rəha nəluagɨniən otasuə e əhos kəti, mətəu iətəmi rəhan nətəlɨgiən ləhtəni otasuə e togki. Nian Iesu təmasuə e togki, tətəgətun məmə in tətuva e nəməlinuiən təhmen e Kig iətəm rəhan nətəlɨgiən ləhtəni. Sek 9:9 tətəni məmə nian Məsaiə otuva Jerusɨləm, in otasuə e nətɨ togki kəti.

† 11:8 Kəmotol lanəha tətəgətun=pən məmə kəutəfən nɨsiaiən.

‡ 11:9 Aupən nɨpətɨ nəghatiən u “Hosanə” təni məmə, “osmiəgəh.” Kəni mətəu uərisɨg lanko, nɨpətɨn tɨnuva mɨn, “əni-vivi.”

* 11:9 Sam 118:25-26

* 11:13 Luk 13:6

§ 11:14 E Oltestɨmɨn mɨne Niutestɨmɨn, nɨgi fik tətəgətun nətəm Isrel.

* 11:15 Afin-to e tiksɨnəri “Nimə Rəha Uhgɨn” o nəhruniən natimnati nian Iesu təmuvən məhgi pətɨgəm nətəmimi e Nimə Rəha Uhgɨn.

* 11:15 Sek 14:21; Jer 26:1-15; Hos 9:15-16; Mal 3:1-5

* 11:17 Aes 56:7

* 11:17 Jer 7:11

* 11:18 Mak 14:1

* 11:23 Mat 17:20

* 11:24 Mat 7:7

† 11:25 E kopi əuas mɨn nəuvein rəha Niutestɨmɨn iətəm kəmətei e nəghatiən Kris aupən, nəghatiən pɨsɨn kəti mɨn əha ikɨn iətəm tatɨlpɨn nəghatiən u mətəni məmə, “26 Mətəu nəmə itəmah nəsotaluiən, motaskəlɨm iəkɨs e nɨkitəmah noliən tərah mɨn rəha nətəmimi iətəm kautol e təmah, motalpɨn, kəni ko rəhatəmah Tatə Uhgɨn əpəha e negəu e neai otəsaluiən kəni malpɨn noliən tərah mɨn rəhatəmah.”

* 11:25 Mat 6:14-15

* 12:1 E Oltestɨmɨn, nasumiən rəha krep in tatol nəmtətiən rəha Isrel.

† 12:1 Afin-to e tiksɨnəri “nasumiən rəha krep.”

* 12:1 Aes 5:1-2

* 12:8 Hip 13:12

* 12:10-11 Sam 118:22

‡ 12:12 E nəghatiən əuhlin u, iətəmi rəha nasumiən tətəgətun=pən Uhgɨn. Kəni nətəmimi nətəm kəutasum tətəgətun=pən nətəmi asoli rəha Isrel. Kəni noluək mɨn kəutəgətun=pən iəni mɨn rəha Uhgɨn. Kəni nətɨn tətəgətun=pən Iesu məmə otəmanɨmɨs. Kəni nalpɨniən tətəgətun=pən nalpɨniən iətəm otəpanuva o nətəmi asoli rəha Isrel.

* 12:13 Luk 11:53-54

§ 12:17 Nətəlɨgiən rəha nətəmimi məmə məni rəfin rəha Rom, in rəha iətəmi asoli rəha Rom. Kəni nətəlɨgiən rəhatah məmə nəmiəgəhiən rəhatah mɨne natimnati rəfin rəhatah, ilah rəha Uhgɨn.

* 12:17 Rom 13:7

* 12:18 Uək 23:8

* 12:19 Dut 25:5

* 12:26 Eks 3:2,6

* 12:28 Luk 10:25-28

* 12:30 Dut 6:4-5

* 12:31 Lev 19:18

* 12:33 1Saml 15:22; Hos 6:6

* 12:36 Sam 110:1

* 12:42 Məni u təhmen=pən e tuenti vatu.

* 12:43 2Kor 8:12

* 13:1 Inəha Nimə Rəha Uhgɨn ikɨn, kəmol nimə mɨn e kəpiel asoli mɨn. Nəuvein rəhalah nəfɨgəmiən təhmen e fote-faif-tausɨn kilo.

* 13:2 Luk 19:44

* 13:9 Mat 10:17-20

* 13:11 Luk 12:11-12

* 13:12 Mat 10:21

* 13:13 Mat 10:22; Jon 15:21

* 13:14 Dan 9:27; 11:31; 12:11

* 13:15 Luk 17:31

* 13:17 Luk 23:29

* 13:19 Dan 12:1; Nəh 7:14

* 13:22 Nəh 13:13

* 13:25 Aes 13:10; 34:4; Joel 2:10

† 13:26 Afin-tu Dan 7:13

* 13:26 Nəh 1:7

* 13:27 Mat 13:41

‡ 13:30 Woning u e japtə 13 kəməhuva pəhriən təhmen e nu fote nian Iesu təmɨmɨs rəkɨs nian nətəm Isrel kəmotəməu ilah nətəm Rom. Kəni Rom təmos rəhan soldiə mɨn tepət tepət məhuva motoh rəhalah kəntri. (Mətəu nətəm kəutəfaki, ilah kəmotəhrun woning rəha Iesu e fes 14-16 kəni ilah kotagɨm.) Mətəu nəghatiən rəha Iesu tətəghati mɨn o Naunun Nian mɨn u kəmanəhuva.

* 13:35 Luk 12:38

* 14:3 Luk 7:37-38

* 14:5 “Tənariəs,” inu məni rəhalah, təhmen e vatu rəha Vanuatu. Rəueiu, tri-hanrɨt tənariəs təhmen e tri-hanrɨt-tausɨn vatu (300,000 vatu).

* 14:7 Dut 15:11

* 14:8 Jon 19:40

* 14:12 Eks 12:6

* 14:18 Sam 41:9

† 14:22 Pɨret mɨne wain uə jus in nəmtətiən e nɨpətɨ Iesu mɨne nɨra Iesu, kəni mətasiru e tah məmə kautətəlɨg e nati nak Iesu təmol kəm tah e nɨgi kəməluau. Mətəu niməfaki mɨn nəuvein kotəni məmə pɨret u mɨne wain kətiəuva nɨpətɨ Iesu mɨne nɨra Iesu agɨn.

* 14:24 Eks 24:8; Jer 31:31-34; Sek 9:11; 1Kor 10:16; Hip 9:20

* 14:27 Sek 13:7

* 14:28 Mat 28:16; Mak 16:7

* 14:31 Jon 11:16

* 14:32 Jon 18:1

* 14:34 Jon 12:27

* 14:36 Mak 10:38; Jon 6:38

‡ 14:43 Inu Mak təmsɨmaru mɨn, məni məmə Jutəs in mɨn iətəmimi tueləf kəti rəha Iesu. In tolkeikei məmə təgətun əhruahru məmə noliən rəha Jutəs in tərah pəhriən agɨn. In tatol kəuɨt kəsuə.

* 14:49 Luk 19:47; 21:37; Jon 18:20

* 14:50 Sam 31:11

§ 14:52 Nətəmimi tepət kotəni məmə iətəm aluə u in Mak, in iətəmimi u təmətei nauəuə u.

* 14:58 Jon 2:19-21

* 14:64 Lev 24:16; Jon 19:7

* 15:1 Luk 22:66

* 15:5 Aes 53:7; Mak 14:61

* 15:11 Uək 3:13-14

* 15:21 Kateruh lanu lan məmə nətəmimi mɨn u Mak təmətei nauəuə u tatuvən kəm lah, ilah kɨnotəhrun rəkɨs Aleksantə mɨne Rufəs. Məta Rufəs pəhriən u Pol təməni e Rom 16:3.

* 15:21 Rom 16:13

* 15:24 Sam 22:18

† 15:27 E kopi əuas mɨn nəuvein rəha Niutestɨmɨn iətəm kəmətei e nəghatiən Kris aupən, nəghatiən pɨsɨn kəti mɨn əha ikɨn iətəm tatɨlpɨn nəghatiən u mətəni məmə, “28 Kəni nəghatiən iətəm Aiseə təmətei e Nauəuə Rəha Uhgɨn tɨnuva pəhriən. Tətəni məmə, ‘Kətəni məmə in iətəmi rəha nəhtiən lou.’ ” (Aes 53:12)

* 15:29 Sam 22:7; 109:25; Mak 14:58

‡ 15:34 Afin-to e futnot e Mat 27:46

* 15:34 Sam 22:1

* 15:36 Sam 69:21

* 15:40 Luk 8:2-3

§ 15:44 Nian nətəm Rom kəutətu-pəri nətəmimi e nɨgi kəməluau, kəutəhrun nəmiəgəhiən o nian kətiəh uə keiu uə kɨsɨl mɨne, kautol məmə nətəmimi okotos pɨk nahməiən, uərisɨg ko kəmanohmɨs.

* 16:7 Mat 26:32; Mak 14:28

* 16:8 E kopi əuas mɨn tepət rəha Niutestɨmɨn iətəm kəmətei e nəghatiən Kris aupən, fes 9-20 kohkə, kəni nəghatiən rəha Mak təmol naunun u ikɨnu. Kəni nətəmi asoli nətəm kotəhrun vivi Baebol, nɨkilah təhti məmə nətəpɨsɨn kotɨlpɨn fes 9-20. E kopi əuas mɨn nəuvein mɨn rəha Niutestɨmɨn, nəghatiən u tatos nɨmei fes 9-20: Nɨpətan mɨn u kəməhuva, motəfa nəniən mɨn u kəm Pitə mɨne in mɨn nəuvein u ilah min ilah, e natimnati mɨn u iətəmi u təməni kəm lah. Konu uərisɨg e natimnati mɨn u, Iesu əmə təməfən nəghatiən kəm lah u tasim, tətəmiəgəh, məruru məsɨkəiən nian kəti. Nəghatiən u tətəni məmə Uhgɨn təhrun nosmiəgəhiən nətəmimi, in təhrun naskəlɨmiən iətəmimi mətəuarus naunun nian. Kəni Iesu təmahli pətɨgəm nətəmimi mɨn rəhan məmə okotos rəhan nəghatiən məhuvən e nɨtəni mɨn rəfin rəha nəhue nɨftəni.

* 16:14 1Kor 15:5

* 16:15 Uək 1:8

* 16:16 Uək 2:38

* 16:17 Uək 2:4; 8:7

* 16:18 Luk 10:19; Uək 28:3-6

* 16:19 Uək 1:9-11; 2:33-34

* 16:20 Uək 14:3; Hip 2:3-4

LUK

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

LUK

Nanusiən Təuvɨr Rəha Iesu Krɨsto Iətəm Luk Təmətei

Nəghatiən əkuəkɨr rəha nauəuə u Luk

?Pəh təmətei nauəuə u? Luk təmətei nauəuə u. Səniən mə in iətəmi tueləf kəti rəha Iesu, mətəu in niəli kəti rəha Pol, in təman pɨk ilau Pol. In səniən mə in iətəm Isrel, in Ianihluə əmə kəti, mətəu in iəfaki kəti. In toktə kəti təmol pɨk skul. In təməhrun vivi natimnati e nəmiəgəhiən rəha Iesu. In təmətei nauəuə mil u: Nanusiən Təuvɨr Iətəm Luk Təmətei, mɨne Uək Mɨn Rəha Aposɨl Mɨn.

?Təmətei tatuvən kəm pəh? Luk təmətei nauəuə u tatuvən kəm rəhan kəti niəli u Teofɨləs. Nɨpətɨ nərgɨn u məmə, “Iətəmimi iətəm tolkeikei Uhgɨn.” Luk təmətei nauəuə u tatuvən kəm suah u, mətəu in təhrun məmə Nanihluə* mɨn tepət okotafin.

?Natɨgiən təhro lanu nian təmətei? Nətəmimi tepət, nɨkilah təhti məmə Luk təmətatɨg Rom uə Sisəriə nian təmətei nauəuə u. E nian əha, nəniən tepət o Iesu təmɨtəlau-təlau.

?Təmətei nauəuə u o nak? Luk təmolkeikei məmə otətei nəniən kəti təm təhruahru kəni məhagəhag e nəmiəgəhiən rəha Iesu. Kəni in təməghati ilah nətəmimi mɨn kəmotaliuək ilah Iesu mauteruh rəhan mɨn noliən mɨne nəniən mɨn. Nian in təmos nəghatiən rəha Iesu o lah kəni Luk təmətei nauəuə u. In tolkeikei məmə otəgətun məmə Iesu in iətəmi pəhriən kəti, mətəu in təməsoliən nati kəti tərah. Kəni in Uhgɨn, mɨne in Iosmiəgəh.

1

1-2 Teofɨləs, ik iətəmi asoli katɨsiai ik, kəni iəkətei nauəuə u tatuvən kəm ik.*

Aupən, Uhgɨn təməni natimnati nəuvein, kəni rəueiu e nian rəhatah, in tɨnol ilah kɨnəhuva mɨnautol nɨpətɨn. Nətəmimi tepət kəməutatɨg e nian əha, mauteruh natimnati mɨn əha e nəhmtɨlah əhruahru, kəni məutəni. Kəni nətəmi nəuvein kəməutətəu rəhalah nəghatiən, kəni məutalkut pɨk məmə okotətei rəkɨs əhruahru natimnati mɨn əha. 3 Kəni iəu iəmɨtəu vivi nəghatiən mɨn əha məmə iəkəhrun əhruahru mə təmətuəuin əhro, kəni iəu rəhak nətəlɨgiən məmə təuvɨr iəu mɨn iəkətei rəkɨs əhruahru natimnati ərəfin mɨn əha məmə onəkafin. Iətətei əhruahru natimnati mɨn u nəukətɨ nəniən mɨne natimnati iətəm kautəhuərisɨg. 4 Iəkolkeikei məmə iəkəni natimnati mɨn əha kəm ik məmə nəkəhrun əhruahru məmə nəniən iətəm kəməni rəkɨs kəm ik, in nɨpəhriəniən.

Agelo təməghati e nairiən rəha Jon Bəptais

5 E nian rəha suah kəti, nərgɨn u Herot Asoli, kig rəha Jutiə, e nian əha pris kəti nərgɨn u Səkaraea. In kəti mɨn e pris mɨn u kətəni nərgɨ lah məmə, Pris mɨn rəha Apia. Aupən rəkɨs, suah u Apia tatsɨpən e pris u Eron. Rəhan pətauəhli nərgɨn u Ilesəpet, kəni in mɨn tatsɨpən e pris u Eron. 6 Kəni ilau kuəhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn, nian rəfin kətuɨtəu=pən vivi noliən rəha Lou rəhan mɨne nəghatiən mɨn rəhan, kəni məsuərəkɨniən kəti. 7 Nati əpnapɨn kuəhruahru, mətəu ilau nətɨlau tɨkə. Ilesəpet, in təseməkiən mətəuarus mɨnəpətauəhli kəni ilau pəti kɨnuauəhli.

8 Kəni nian tɨnuva əhruahru, məmə pris mɨn rəha Apia okəhuvən e Nimə Rəha Uhgɨn motol rəhalah natimnati mɨn. Kəni Səkaraea, in mɨn təmuvən mə tol pɨsəpɨs rəha Uhgɨn.

9 E noliən rəha pris mɨn, ilah kəmotatu e kəpiel əkəku mɨn mə otəgətun pəh mə otol nati e Nimə Rəha Uhgɨn məmə otuvan nati pien-pien tuvən kəm Uhgɨn. E nian ilah kəmotol lanəha in təməgətun Səkaraea.* 10 Kəni e nian in təmuvən imə mətuvan nati pien-pien, nətəmimi tepət kəmautəhtul ihluə mautəfaki.

11 Kəni agelo kəti rəha Uhgɨn təmietɨgəm=pən ohni mətəhtul əha e nəven maru ikɨn, əha kətuvan nati pien-pien ikɨn. 12 Kəni nian Səkaraea təmeruh, kəni narmɨn təmiuvɨg mətərəmrumɨn mɨnəruru əfəməh nati, kəni nəgɨniən təməriauəh e nɨkin.

13 Mətəu agelo təməni=pən kəm in məmə, “Səkaraea, səgɨniən, mətəu rəueiu Uhgɨn tɨnətəu rəham nəfakiən. Kəni rəham pətauəhli Ilesəpet otos nətɨn kəti iərman. Kəni onəkəkeikei mauɨn e nərgɨn məmə Jon. 14 Kəni onəkətəu təuvɨr magiən mɨn, kəni nətəmimi tepət okotagiən o nairiən rəhan, 15 mətəu-inu in otuva iətəmi asoli e nəhmtɨ Iərmənɨg. Kəni in otəsəmnɨm agɨniən wain mɨne nəmnɨmiən əskasɨk mɨn. Kəni Narmɨn Rəha Uhgɨn otəriauəh lan, nian otətatɨg əhanəh e nərfɨ rəhan mamə, matuvən əmə lanəha nian rəfin.* 16 Kəni in otiuvi=pa nətəm Isrel tepət okohtəlɨg=pa o Iərmənɨg, Uhgɨn rəhalah.

17 “Uərisɨg Iərmənɨg otuva, mətəu in otaupən muva mətan e narmɨn mɨne e nəsanəniən təhmen e Elaijə məmə in otəuhlin nətəlɨgiən rəha tatə mɨn kohtəlɨg=pən mɨn o rəhalah kəlkələh mɨn, kəni in otəuhlin mɨn nətəm kəutəhti nəuia Uhgɨn okotos mɨn neinatɨgiən rəha nətəmi kotəhruahru. E noliən əha, in otol əpenə-penə o nəmiəgəhiən rəha nətəmimi o nuvaiən rəha Iərmənɨg.”*

18 Kəni Səkaraea təməni=pən kəm agelo məmə, “?Oiəkəhro lanu məhrun məmə nati u otuva mol nɨpəhriəniən lan? Mətəu-inu iəu inauəhli rəkɨs, kəni rəhak pətan mɨn tɨnəpətauəhli.”

19 Kəni agelo təməni=pən kəm in məmə, “Iəu, nərgək u Kapriel, kəni iəu iətəhtul e nəhmtɨ Uhgɨn e nian ərəfin. Kəni in təmahli=pa iəu məmə iəkuva məghati kəm ik, kəni məni=pɨnə nanusiən təuvɨr u.* 20 !Ətəlɨg-to lak! Naməm otekəu kəni onəsəghatiən mətəuarus=pa nəkeruh nɨpətɨ nəghatiən u, mətəu-inu nəməsəniən nɨpəhriəniən e rəhak nəghatiən. Nati u in otuva mol nɨpəhriəniən lan e nian əhruahru rəhan.”

21 Kəni e nian əha, nətəmimi kəməutəhtahnin Səkaraea, nɨkilah təhti məmə təhro tɨnan tɨnuvəh əha e Nimə Rəha Uhgɨn. 22 Mətəu nian in təmuva ihluə, mətəu tɨnəruru nəghatiən, kəni ilah kəmotəhrun məmə in təmeruh nati kəti təhmen e nəməhlairiən əpəha imə. In təməghati əmə e nəhlmɨn kəm lah, məsəghatiən mətəu namɨn təmekəu.

23 Nian rəhan uək rəha pris e Nimə Rəha Uhgɨn təmol naunun, kəni in təmɨtəlɨg=pən lahuənu. 24 Kəni təsuvəhiən, rəhan pətauəhli təməpəh məuɨg e iəpəou. Kəni e məuɨg faif, pətauəhli u in təmətəhluaig əmə lahuənu, 25 kəni in təməni məmə, “Inu uək rəha Iərmənɨg. Aupən ikɨn, nətɨk tɨkə kəni iətaulɨs. Mətəu rəueiu u, Uhgɨn tɨnol təuvɨr kəm iəu, kəni nɨkin tagiən məmə iəkələs nətɨk, kəni iəu oiəsaulɨs mɨniən e nəhmtɨ nətəmimi.”

Agelo təməni pətɨgəm mə Iesu otair

26 Nian Ilesəpet iəpəou tɨnatɨg lan mɨnos məuɨg sikɨs, Uhgɨn təmahli=pən rəhan agelo, nərgɨn u Kapriel, məmə in otuvən e nɨtəni Kaləli e taun kəti nərgɨn u Nasərɨt. 27 In təmos nəghatiən kəti matuvən rəha pətan mɨtə kəti iətəm təruru əhanəh iərman, mətəu kɨnəni rəkɨs məmə okitipən mə rəha suah kəti, nərgɨn u Josɨp. In mipɨ Kig Tefɨt tərah. Kəni pətan əha, nərgɨn u Meri.* 28 Kəni agelo təmuvən miet=pən, kəni məni=pən kəm in məmə, “Təuvɨr, Meri. Uhgɨn təmələhu rəhan nəuvɨriən kəm ik, kəni in mətatɨg itəlau min.”

29 Mətəu Meri tɨnəruru əfəməh nəghatiən əha, kəni nɨkin tɨnəhti pɨk məmə nɨpətɨ nəghatiən əha təhro lanu. 30 Kəni agelo təməni=pən kəm in məmə, “Səgɨniən, Meri, mətəu-inu Uhgɨn təməni rəkɨs məmə in otətuati e rəhan nəuvɨriən kəm ik. 31 Kəni inəha, ik onəkəpəh məuɨg e nətɨm kəti, kəni onəkələs iərman. Kəni onakauɨn e nərgɨn mə Iesu.* 32 In otuva iətəmi asoli kəni in iətəmi keikei, kəni okauɨn lan məmə Nətɨ Uhgɨn Ilɨs Agɨn. Kəni Iərmənɨg Uhgɨn otol in tuva Kig təhmen=pən əmə e tɨpɨn tərah Tefɨt. 33 Kəni in otarmənɨg e nətəmimi mɨn rəfin nətəm kautsɨpən e Jekəp, kəni rəhan narmənɨgiən otatɨg itulɨn matuvən naunun tɨkə.”*

34 Kəni Meri təməni=pən kəm agelo məmə, “?Iəsəhruniən məmə oiəkəhro lanu mələs suakəku kəti nəmə iəsɨtəu-pəniən iərman kəti?” 35 Kəni agelo təməni=pən kəm in məmə, “Narmɨn Rəha Uhgɨn otuva matɨg lam, kəni nəsanəniən rəha Uhgɨn Ilɨs Agɨn otəuveg ik. Kəni in ko, suakəku asim ko onəkələs, okauɨn lan məmə in nətɨ Uhgɨn. 36 Kəni iətəni=pɨnə kəm ik məmə ik kəti Ilesəpet tɨnamki-amki rəkɨs e nətɨn kəti iərman, nati əpnapɨn in tɨnəpətauəhli rəkɨs. Kəmətəni lan məmə ko təseməkiən, mətəu rəueiu əha tɨnəpəh rəkɨs məuɨg sikɨs e nətɨn. 37 Natimnati mɨn u tatɨtəu=pən əmə nəghatiən rəha Uhgɨn məmə, ‘Uhgɨn təhrun noliən natimnati ərəfin, kəni nati kəti təsiəkɨsiən ohni.’ ”* 38 Kəni Meri təməni=pən məmə, “Əuəh, iəu pətan iol əhruin əmə rəha Iərmənɨg. Pəh in otol lak nati nak iətəm ik nɨnəni rəkɨs.” Kəni agelo təpəh in, kəni mɨtəlɨg.

Meri təmuvən məmə otəsalpən e Ilesəpet

39 Uərisɨg lan təsuvəhiən, kəni Meri təmiet iman ikɨn kəni maliuək uəhai mətuvən e taun e nɨtəuət e Jutiə mə otəsal=pən e Ilesəpet, 40 kəni in təmuvən e lahuənu rəha Səkaraea, kəni muvən imə mətəni təuvɨr kəm Ilesəpet. 41 Kəni nian Ilesəpet təmətəu nəghatiən rəha Meri, suakəku u iətəm tətatɨg e nərfɨn təmauɨt, kəni Narmɨn Rəha Uhgɨn təməri e nɨki Ilesəpet. 42 Kəni in təmagət əfəməh məmə, “!Uhgɨn tɨnol təuvɨr ohnik tapirəkɨs nɨpətan ərəfin, kəni in tɨnol təuvɨr mɨn kəm suakəku u onəkələs! 43 Nɨkik tagiən. Kəni təhro Uhgɨn təmol nati təuvɨr asoli kəm iəu, məmə mamə rəha Iərmənɨg rəhak tuva məsal=pa lak. 44 Iətəni lanu mətəu e nian iəmətəu rəham nəghatiən, kəni suakəku u e nərfək təmagiən mauɨt. 45 Uhgɨn otol təuvɨr kəm ik mətəu-inu nəməni nɨpəhriəniən e nəghatiən u Iərmənɨg təməni tɨnuva lam məmə otol nɨpəhriəniən lan.”

Nəpuən rəha Meri

46 Kəni Meri təməni məmə,

“E nəmiəgəhiən rəfin rəhak, iatləfəri nərgɨ Iərmənɨg ilɨs,*

47 Kəni nɨkik tətagiən pɨk o Uhgɨn Iosmiəgəh rəhak,

48 mətəu-inu iəu pətan iol əhruin əmə u iəu nati əpnapɨn əmə, mətəu nɨkin tətəhti iəu.

Kəni rəueiu mɨne matuvən, nətəmimi rəfin okotəni məmə Uhgɨn təmol təuvɨr kəm iəu;

49 mətəu-inu Uhgɨn u nəsanəniən rəhan in iahgin,

in təmol nati apɨspɨs mɨn təuvɨr pɨk agɨn kəm iəu,

kəni in nərgɨn tasim.

50 In tatolkeikei nətəmimi mɨn u kəutɨsiai in, inu nətəmimi e nəuanɨləuɨs aupən ikɨn mətəuarus=pa nəuanɨləuɨs mɨn nətəm kəutəhuva əhanəh.*

51 In təmol nati apɨspɨs mɨn e nəsanəniən e nəhlmɨn.

In təməhgi-atiti nətəm kəutəfəri ilah e nətəlɨgiən rəhalah.

52 In tatosiahu narmənɨg mɨn e rəhalah narmənɨgiən,

kəni in tətəfəri nətəmi mɨn u rəhalah nətəlɨgiən teiuaiu.*

53 Nətəmi nəumɨs tatus ilah, in tətaugɨn ilah e nauəniən təuvɨr,

Kəni nətəmi rəhalah nautə tepət, in tahli pətɨgəm ilah, kəni nati tɨkə e nəhlmɨ lah.*

54 Uhgɨn təmasiru e nəuanɨləuɨs mɨn rəha Isrel u rəhan iol əhruin mɨn,

kəni təməsaluiən e rəhan nolkeikeiən e* 55 Epraham mɨne rəhan mɨn nəuanɨləuɨs,

matuvən əmə lanko naunun tɨkə məmə inəha təməni kəm tɨpɨlah mɨn nuvəh.”*

56 Kəni Meri təmatɨg ilau Ilesəpet mətəuarus=pən məuɨg kɨsɨl, kəni in təmɨtəlɨg=pən əpəha iman ikɨn.

Nairiən rəha Jon Bəptais

57 Kəni nian əhruahru rəha Ilesəpet tɨnuva məmə otemək lan, kəni təmələs nətɨn iərman. 58 Kəni nətəmimi nətəm kəutatɨg iuəkɨr ohni mɨne rəhan mɨn nəuanɨləuɨs, kəmotətəu nanusiən əha məmə Iərmənɨg təmol nəuvɨriən asoli kəm in, kəni ilah kəməhuva motol kətiəh ilah min məmə okotagiən pəti.

59 Nian suakəku əha tɨnos nian eit, ilah kəməhuva məmə okotəhgi=pən. Kəni iuəkɨr kotauɨn e nərgɨn məmə iahuni rəhan tatə Səkaraea,* 60 mətəu rəhan mamə təni məmə, “Kəpə. Okauɨn e nərgɨn məmə Jon.”

61 Kəni ilah kəmotəni kəm in məmə, “?Onak? Rəham nərgɨn u Jon tɨkə.”

62 Kəni kəmotəghati e nəhlmɨlah məutətapuəh o Səkaraea mə in otəkeikei məni-to mə okauɨn e nərgɨn mə pəh. 63 Kəni in təmətapuəh o nati kəti mə otətei rəkɨs nati kəti lan, kəni in təmətei=pən məmə, “Nərgɨn u Jon.” Nian kəmoteh, narmɨlah təmiuvɨg pɨk.

64 Kəni e nian əmə əha, namɨ Səkaraea tɨnɨmətɨg kəni tɨnəhrun nəghatiən mətəni-vivi Uhgɨn. 65 Kəni nətəmimi rəfin u kəutatɨg iuəkɨr kəmotəgɨn. Kəni nətəmimi kəmotəni pɨk natimnati mɨn u tɨtəlau-təlau əha ilɨs e nɨtəni Jutiə. 66 Kəni nətəmimi mɨn ərəfin nətəm kəmotətəu nanusiən əha, kəni məutətəlɨg lan, məutətapuəh məmə, “?Suakəku əha, otuva iətəmi əhro?” Kəməutəni lanəha mətəu-inu kəmoteruh əmə məmə nəsanəniən rəha Iərmənɨg tətatɨg lan.

Səkaraea təməni pətɨgəm nəghatiən Uhgɨn təməfən kəm in

67 Kəni Narmɨn rəha Uhgɨn təməri e nɨki Səkaraea, tatə rəha Jon, kəni in təməni pətɨgəm nəghatiən iətəm Uhgɨn təməfən kəm in. Kəni təməni lanu məmə,

68 “Pəh kotəni-vivi Iərmənɨg, u in Uhgɨn rəha nətəm Isrel,

mətəu-inu in təmuva məmə otasiru e rəhan mɨn nətəmimi,

kəni in təmos rəkɨs ilah e nəhlmɨ tɨkɨmɨr mɨn rəhalah.*

69 Uhgɨn u təməfəri iosmiəgəh əsanən iətəm otosmiəgəh kitah.

Iosmiəgəh u təmsɨpən e nəuanɨləuɨs rəha iol əhruin rəhan u Tefɨt.*

70 Kəni in təhmen=pən əmə e nəghatiən iətəm Uhgɨn təməni rəkɨs kəm tah nəghatiən rəha iəni mɨn rəhan aupən.

71 In təməni-əskasɨk rəkɨs məmə otosmiəgəh itah o tɨkɨmɨr mɨn rəhatah mɨne nətəmimi rəfin nətəm kəutəməki e tah.*

72 In tətləfəri iosmiəgəh əha məmə otol nəuvɨriən u in təməni kəm kəha tərah mɨn,

kəni təsaluiən e rəhan nəghatiən iətəm in aru təməni e rəhan nəniəskasɨkiən rəha nasiruiən,*

73 inu nəniəskasɨkiən iətəm in təməni kəm kəha Epraham.*

74 In təmləfəri iosmiəgəh əha məmə otosmiəgəh itah,

kəni mələs rəkɨs itah e nəhlmɨ tɨkɨmɨr mɨn rəhatah

məmə nian mɨn rəfin e nəmiəgəhiən rəhatah,

kitah okotəhrun noliən rəhan uək e nəhmtɨ Uhgɨn, kəni məsotəgɨniən,

75 kəni kitah okotasim, kəni nəmiəgəhiən rəhatah otəhruahru e nian mɨn rəfin.*

76 “Kəni ik, nətɨk, okauɨn lam məmə ik iəni rəha Uhgɨn Ilɨs Agɨn,

mətəu-inu ik onəkaupən e Iərmənɨg məmə onəkol əpenə-penə rəhan suaru.*

77 Ik onəkəni pətɨgəm kəm rəhan mɨn nətəmimi məmə Uhgɨn otosmiəgəh ilah nian in otafəl rəkɨs rəhalah təfagə tərah mɨn.*

78 In otol mətəu-inu, in tolkeikei itah matol təuvɨr kəm tah.

E nolkeikeiən rəhan, Krɨsto otuva o tah təhmen=pən e mɨtɨgar tətəri e neai,*

79 mətasiəgəpɨn itah nətəmimi kəutatɨg e napinəpuiən mɨne əpəha ikɨn nɨmɨsiən tatoh itəmi ikɨn,

kəni matit vivi nəhlkɨtah e suaru rəha nəməlinuiən.”

80 Kəni suakəku təmepət e nɨpətɨn, kəni narmɨn rəhan təsanən. Kəni nian rəfin in tətatɨg əpəha ikɨn təpiə-məpiə ikɨn mətəhtahnin nian rəhan otuva iətəm otətuəuin uək lan kəni nətəm Isrel okoteruh.

2

Nairiən rəha Iesu

(Mat 1:18-25)

1 E nian mɨn əha uərisɨg Iesu tair, suah kəti iətəm Rom, nərgɨn u Sisə Okastas, in iətəmi asoli təmətarmənɨg e nɨtənimtəni mɨn rəfin rəha Rom. In təmələhu lou kəti məmə okafin rəfin nətəmimi iətəm kəutatɨg rəfin əha ikɨn. 2 Inu nafiniən nətəmimi kəmaupən kol, kəni Kuarinias in kəpmən rəha Sɨriə. 3 E nian əha, nətəmimi rəfin okotəkeikei mohtəlɨg=pən imalah mɨn ikɨn kəmotair ikɨn məmə okafin ilah, kəni kətei rəkɨs nərgɨlah e nauəuə rəha kəpmən. 4 Kəni Josɨp mɨne Meri kəmiaiet e nɨtəni Kaləli e taun kəti, nərgɨn u Nasərɨt, mian əpəha nɨtəni Jutiə e taun kəti, nərgɨn u Petlehem, ima Kig Tefɨt aupən. Ilau kəmian ikɨn əha mətəu-inu Josɨp in mipɨ Tefɨt tərah.

5 Ilau Meri kətian məmə okos nərgɨlau. Kɨnəni rəkɨs mə Meri otɨtəu=pən Josɨp, kəni Meri in namki-amki rəkɨs e iəpəou. 6 Nian ilau əpəha Petlehem, nimə tɨkə məmə okuapɨli ikɨn, kəni kətuapɨli e nimə rəha natimiəgəh mɨn. Kəni nian rəha Meri tɨnuva məmə otemək e nətɨn. 7 Kəni iəpəou iətəm in təmaupən mair, in iərman. Kəni in təuveg e napən, mələhu=pən e bokɨs kəti iətəm kətələhu=pən manvehli u natimiəgəh mɨn kəutauən=pən ikɨn.

Nətəmimi rəha sipsip mɨn
mɨne nagelo mɨn

8 Kəni e nɨkalɨ Petlehem, nətəmimi rəha sipsip mɨn kəməutəsal o rəhalah mɨn sipsip mɨn lapɨn. 9 Kəni agelo kəti rəha Iərmənɨg təmietɨgəm=pən o lah, kəni nəhagəhagiən asoli rəha Iərmənɨg təmasiəgəpɨn ilah, kəni kəmotəgɨn pɨk. 10 Mətəu agelo təni=pən kəm lah məmə, “Sotəgɨniən, mətəu-inu iəu iətuva məmə iəkəfɨnə nəniən təuvɨr kəti iətəm otol nɨki nətəmimi kotagiən pɨk, kəni nəniən u in rəha nətəmimi ərəfin. 11 Əpəha e taun rəha Kig Tefɨt, suakəku kəti təmair=pa u rəueiu. In Iosmiəgəh, kəni in Krɨsto iətəm Uhgɨn təməni aupən məmə otahli=pa o təmah, kəni in Iərmənɨg. 12 Inu nəmtətiən rəhatəmah: onəkoteruh suakəku kəməuveg e napən, kəni kələhu=pən e bokɨs kətaugɨn=pən nati miəgəh mɨn ikɨn.”

13 Kəni rəueiu agɨn, nagelo mɨn tepət kəmohietɨgəm=pa məutəhtul ilah min, məutəni-vivi Uhgɨn, məutəni məmə,

14 “Kətəni-vivi Uhgɨn əpəha ilɨs ilɨs agɨn e neai.

Kəni əpəha ləhtəni e nəhue nɨtəni u, nətəmimi iətəm nɨki Uhgɨn tətagiən o lah, ilah okotatɨg e nəməlinuiən.”*

Nətəmimi mɨn rəha sipsip mɨn
kəməhuvən moteh Iesu

15 Nian nagelo mɨn kɨnotəpəh nətəmimi rəha sipsip mɨn mɨnotohtəlɨg=pən e negəu e neai, kəni nətəmimi rəha sipsip mɨn kəmotəni kəm lah mɨn məmə, “Pəh kəhuvən Petlehem moteh-to nati u Iərmənɨg təməni=pa kəm tah.”

16 Kəmotəhrəmlin uəhai əmə məhuvən moteh Meri mɨne Josɨp mɨne suakəku iətəm kəmələhu=pən e bokɨs iətəm kətaugɨn=pən nati miəgəh mɨn ikɨn. 17 Nian kəməhuvən rəkɨs moteh suakəku u, kəni kəmotanus nəghatiən e suakəku u iətəm kəmotos o agelo. 18 Kəni nətəmimi rəfin nətəm kəmotətəu nəghatiən əha rəha nətəmimi rəha sipsip mɨn, ilah kəmotauɨt, narmɨlah təmiuvɨg pɨk. 19 Mətəu Meri təmatos əmə e nɨkin natimnati rəfin mɨn u, kəni mətətəlɨg lan nian mɨn.* 20 Kəni nətəmimi rəha sipsip mɨn kəmohtəlɨg, məutəfəri nərgɨ Uhgɨn məutəni-vivi in o natimnati rəfin iətəm kəmotətəu kəni moteh, təhmen=pən əmə e nati u agelo təməni=pən kəm lah.

Kəmauɨn e nərgɨ Iesu.

21 Nian suakəku təmair mɨnos nian eit, kəni kəhgi=pən tɨtəu=pən Lou rəhalah, kəni kauɨn e nərgɨn məmə Iesu, nərgɨn u iətəm agelo təməni=pən kəm Meri aupən rəkɨs, nian in təməsəpəh əhanəhiən məuɨg lan.*

Josɨp mɨne Meri kəmuos Iesu mian e Nimə Rəha Uhgɨn

22 Kəni tɨnuva əhruahru e nian rəha Josɨp mɨne Meri məmə okuələs suakəku u mian əpəha Jerusɨləm məmə okuəfən kəm Iərmənɨg. Kəni ilau kəmian.* 23 Inu tatɨtəu=pən əhruahru Lou rəha Iərmənɨg u tətəni məmə, “Suakəku iərman mɨn u kəmaupən kələs ilah, okəkeikei kətəfən ilah kəm Uhgɨn məmə rəhan.”*

24 Kəni ilau kəmian Jerusɨləm o nati kəti mɨn, məmə ilau okuos mak keiu uə iəuein keiu, kəni miohamu mətuəfən kəm Uhgɨn o nafəliən namɨkmɨkiən rəha Meri, tatɨtəu=pən əmə Lou rəha Iərmənɨg u Mosɨs təmətei.**

Sɨmion təmeruh Iesu

25 Kəni inu iətəmimi kəti əha Jerusɨləm nərgɨn u Sɨmion. Rəhan nəmiəgəhiən təhruahru, kəni nian rəfin tatɨtəu=pən nəghatiən rəha Uhgɨn. Kəni in tətəhtahnin nuvaiən rəha Krɨsto iətəm otuva mosmiəgəh mol nəunəhmtɨlah nətəm Isrel. Kəni Narmɨn Rəha Uhgɨn təmuva məriauəh e nɨkin. 26 Narmɨn Rəha Uhgɨn tɨnəni rəkɨs kəm in məmə otəsɨmɨsiən mətəuarus in oteh Krɨsto iətəm Iərmənɨg təməni mə otahli=pa. 27 Narmɨn Rəha Uhgɨn təməuhlin nɨkin məmə in otuvən e Nimə Rəha Uhgɨn. Kəni Josɨp mɨne Meri kəmuələs suakəku u Iesu mian e nimə Rəha Uhgɨn məmə ilau okuol natimnati rəfin iətəm Lou tətəni. 28 Kəni Sɨmion təmeruh Iesu, kəni in təmələs=pa e nərfɨn, kəni mətəni-vivi Uhgɨn, mətəni=pən məmə,

29 “Iərmənɨg, nəmol rəfin rəham nəghatiən o nəniəskasɨkiən kəm iəu, iol əhruin əmə rəham.

Kəni rəueiu, inategəhan lak məmə iəkɨmɨs-tə e nəməlinuiən,

30 mətəu-inu ineruh e nəhmtək suakəku u iətəm otosmiəgəh nətəmimi.*

31 Ik nəmol əpenə-penə məmə in Iosmiəgəh, kəni nətəmimi rəfin okoteruh.

32 In otuva nəhagəhagiən, kəni otəgətun rəhan suaru kəm Nanihluə† mɨn,

kəni nətəmimi okotləfəri rəham mɨn nətəm Isrel o Iosmiəgəh əha.”*

33 Kəni tatə mɨne mamə rəha suakəku u, narmɨlau təmiuvɨg o nəghatiən mɨn əha Sɨmion təməni lan. 34 Kəni Sɨmion təməfaki məmə nəuvɨriən rəha Uhgɨn otuvən o lau. Kəni in təməni kəm Meri u mamə rəha suakəku məmə, “Onakateh, Uhgɨn təməni rəkɨs məmə suakəku u otol məmə nətəmimi tepət əpəha Isrel okoteiuaiu motorin, kəni tepət mɨn okotəri. Kəni in otuva nəmtətiən kəti nətəmimi tepət okotəghati rah lan məmə,* 35 nətəmimi okoteruh nətəlɨgiən mɨn e nɨki nətəmimi tepət.

“Kəni Meri, nɨkim otɨtəgɨt təhmen e suah kəti təməu nɨkim e nau asɨlə.”

Ana təmeruh Iesu

36 Kəni pətauəhli kəti əha ikɨn, nərgɨn u Ana, kəni in iəni kəti. In nətɨ Fanuel, iətəmi kəti in təmsɨpən e Aser aupən ikɨn. Pətauəhli u, rəhan nu tepət. Nian in pətan mɨtə əmə kəti, kəni mɨtəu=pən rəhan iauəhli. Kəni ilau kəmuan o nu səpɨn əmə, kəni rəhan iauəhli tɨmɨs. 37 Kəni pətan u təmətatɨg əmə lanəha mətəuarus=pa in pətauəhli kəti. Kəni rəueiu mɨnos nu eiti-fo. Nian rəfin in tətatɨg e Nimə Rəha Uhgɨn mətəfaki, inəha ləplapɨn mɨne ləhnaiuv tətətuakəm mətəpəh nauəniən mətəfaki kəm Uhgɨn. 38 Kəni in təmuva ikɨn əha e nian əhruahru Sɨmion tətəghati e suakəku. Kəni pətauəhli u tətəni-vivi Uhgɨn ohni, kəni mətəghati e suakəku əha kəm nətəmimi rəfin u kəməutəhtahnin məmə Krɨsto in otɨtɨs nətəm Isrel.‡

Josɨp mɨne Meri kəmian Nasərɨt

39 Nian Josɨp mɨne Meri, ilau kəmuol natimnati u lou rəha Iərmənɨg tətəni, kəni kəmlɨtəlɨg=pən nɨtəni Kaləli e taun Nasərɨt, imalahal ikɨn.* 40 Kəni suakəku təmepət muva məskasɨk, kəni in teinatɨg vivi, kəni nian rəfin nəuvɨriən rəha Uhgɨn tətəriauəh e rəhan nəmiəgəhiən.

Iətəm aluə Iesu əpəha e Nimə Rəha Uhgɨn

41 E nu mɨn rəfin, tatə mɨne mamə rəha Iesu kətian Jerusɨləm məmə okotol lafet rəha Pasova.* 42 Nian Iesu tɨnos nu tueləf, in təmɨtəu=pən ilau mɨhluvən əpəha ilɨs e lafet əha, təhmen=pən əmə e noliən rəha nətəm Isrel. 43 Nian lafet tɨnol naunun, kəni nətəmimi kɨnotohtəlɨg mautəhuvən imalah mɨn ikɨn, mətəu iətəm aluə Iesu in təməsɨtəu-pəniən rəhan tatə mɨne mamə, in matol əmə əpəha Jerusɨləm, mətəu ilau kuəruru. 44 Nɨkilau təhti mə in təmuvən ilah nətəmimi mɨn nəuvein motaupən, kəni ilah kəmotaliuək o nian apiəpiə kətiəh. Kəni ilau kɨnətuəsal lan o rəhalau mɨn nətəmimi, mɨne nətəmimi iətəm kuəhrun ilah. 45 Mətəu nian ilau kəməsueruhiən in, kəni kəmiatəlɨg muəsal lan mian Jerusɨləm.

46 Kəni e nian kɨsɨl, kəni mueruh e Nimə Rəha Uhgɨn, tətəharəg ilah nəgətun mɨn matətəlɨg e lah, kəni mətətapuəh o lah o natimnati nəuvein. 47 Kəni nətəmimi rəfin nətəm kəmotətəu nati u, narmɨlah təmiuvɨg pɨk o rəhan nəhruniən mɨne rəhan nuhalpɨniən nəghatiən mɨn.

48 Kəni nian rəhan tatə mɨne mamə kəmueh, kəni narmɨlau təmiuvɨg pɨk ohni. Kəni rəhan mamə təməni=pən kəm in məmə, “Nətɨk. ?Nəkəhro matol lanu lan e tɨmlau. Itɨmlau rəham tatə nɨkitɨmlau təhti pɨk ik, kəni iətuəsal pɨk lam.” 49 Kəni in təməni=pən kəm lau məmə, “?Nətuəsal lak onak? ?Nəsuəhruniən məmə iəu iəkəkeikei mətuva e nimə rəha rəhak Tatə?” 50 Mətəu ilau kəsuəhruniən nɨpətɨ nəghatiən tətəni kəm lau.

51 Kəni in təmɨtəu=pən ilau mɨhleiuaiu mɨhluvən əpəha Nasərɨt. Kəni in təmɨsiai ilau matol nəuialau. Mətəu nian rəfin rəhan mamə tətətəlɨg e natimnati rəfin mɨn əha e nɨkin.* 52 Kəni Iesu təmatepət e nɨpətɨn, kəni rəhan nəhruniən tatol iahgin, kəni e nian mɨn rəfin, Uhgɨn mɨne nətəmimi nɨkilah tətagiən ohni.*

3

Jon Bəptais təməni pətɨgəm nəghatiən rəha Uhgɨn

(Mat 3:1-12; Mak 1:1-8; Jon 1:19-28)

1 Kəni e nian rəha iətəm Rom, nərgɨn u Sisə Taipiriəs, in təmətarmənɨg e nɨtəni mɨn rəfin rəha Rom. Kəni e nian in təmətarmənɨg mətəuarus=pa nu fiftin, kəni nətəmi asoli nəuvein mɨn kəutarmənɨg ləhtəni e Sisə e nɨftəni əlkələh mɨn rəha Rom, inu Herot tətarmənɨg əpəha Kaləli, mɨne pian Fɨlɨp in tətarmənɨg əpəha Ituria mɨne Trakonaetas, mɨne Lisanias tətarmənɨg əpəha Apilin, mɨne Pontiəs Pailət u iətəm Rom in kəpmən rəha Jutiə. 2 Inu e nian əhruahru rəha Anəs mɨne Kaiəfəs ilau pris asoli agɨn mil rəha Isrel.

E nian əha, Jon nətɨ Səkaraea, in tɨnepət rəkɨs, in mətan əpəha təpiə-məpiə ikɨn, kəni Uhgɨn təməfən nəghatiən kəti kəm in. 3 Kəni in təmuvən mətan rəfin əha iuəkɨr o nəhu Jotən mətəni pətɨgəm nəghatiən rəha Uhgɨn. In mətəni məmə nətəmimi okotəkeikei mohtəlɨg e noliən tərah mɨn rəhalah, kəni məhuvən o Uhgɨn, məmə in otafəl noliən tərah mɨn rəhalah. Kəni nəmtətiən lanko, okol bəptais e lah.* 4 In təhmen əmə e nəghatiən rəha iəni u Aiseə iətəm təmətei e nauəuə rəhan məmə, “Suah kəti tətauɨn əpəha ikɨn təpiə-məpiə ikɨn mətəni məmə, ‘itəmah, nəkotol əpenə-penə e suaru rəha Iərmənɨg, kəni mautol rəhan suaru təhruahru. 5 Nɨpəgləuahtəni mɨn otɨrəuei vivi, kəni nɨtəuət mɨn mɨne narɨt mɨn rəfin okosiahu, kəni suaru ekəu-ekəu mɨn okəgəhruahru, kəni suaru u tapəhri-apəhri okol təpiə. 6 Kəni nətəmimi rəfin okoteh suaru rəha Uhgɨn o nosmiəgəhiən nətəmimi.’ ”*

7 Kəni e nian əha, nətəmimi tepət kəməhuva o Jon məmə in otol bəptais e lah, mətəu in təməni=pən kəm lah məmə, “!Itəmah nəkohtəhmen əmə e təgəluə mɨn! !Nɨkitəmah təsəhtiən məmə onəkotagɨm rəkɨs e niəməha mɨne nalpɨniən rəha Uhgɨn iətəm tətuva!* 8 Onəkotəkeikei motol nati kəti pəh kəhrun məmə nɨnotəpəh pəhriən noliən tərah mɨn rəhatəmah kəni məhuva o Uhgɨn. Kəni sotəni aruiən kəm təmah e nəfəriən məmə itəmah nəkotəhruahru mətəu-inu itəmah namipɨ Epraham mɨn. !Kəpə! Inu nati əpnapɨn əmə. Iətəni kəm təmah məmə, Uhgɨn təhrun noliən kəpiel mɨn u kəhuva namipɨ Epraham mɨn.* 9 Kəni rəueiu əha, Uhgɨn tɨnəhtul maru o nətahli-pəniən nɨgi e nəukətɨn. Kəni nəmə nɨgi kəti təsəuəiən e nəuan iətəm təuvɨr, kəni in otəuahli məraki=pən e nɨgəm.”*

10 Kəni nɨmənin nətəmimi kəmotətapuəh o Jon məmə, “?Kəni oiəkotol nak?” 11 Kəni Jon təməni=pən kəm lah məmə, “Okəmə rəham napən keiu, əfən kəti kəm suah kəti u rəhan tɨkə. Nəmə nəgəm nauəniən tatɨg, əfən kəti kəm nətəmimi u nɨglah tɨkə.”

12 Nətəmimi nəuvein rəha nosiən məni rəha takɨs kəməhuva məmə otol bəptais e lah, kəni motətapuəh o Jon məmə, “?Kəni oiəkotol nak?”* 13 Kəni Jon təməni=pən kəm lah məmə, “Sotos əuauiən məni o nətəmimi tapirəkɨs inu təhmen əmə mə onəkotos.”

14 Kəni soldiə mɨn nəuvein kəmotətapuəh mɨn, “Kəni itɨmah? ?Itɨmah o iəkotəhro?” Kəni in təməni=pən kəm lah məmə, “Sotoliən nəgɨniən kəm nətəmimi məmə, ‘Okəmə nəsotəfaiən məni, kəni iəkotol nahməiən kəm təmah.’ Kəni sotoliən nəgɨniən kəm nətəmimi məmə, ‘Okəmə nəsotəfaiən məni, kəni iəkotəni=pən kəm nətəmi asoli məmə nəmotol nati kəti tərah.’ Nɨkitəmah otəkeikei magiən o nos əhruahruiən nətəouiən rəhatəmah kəni in əmə ko.”

15 Kəni nətəmi u kəməutəhtahnin Krɨsto u Uhgɨn təməni məmə otahli=pa, nɨkilah təhti məta Jon in Krɨsto. 16 Mətəu Jon təməni=pən kəm lah məmə, “Iatol bəptais e təmah e nəhu, mətəu iətəmi kəti tətuva rəhan nəsanəniən mɨne nepətiən tapirəkɨs iəu. Kəni iəu ləhtəni agɨn, iəsəhmeniən məmə iəkuva iəu iol əhruin kəti rəhan o noliən rəhan uək.* Kəni suah kəha, in otol bəptais e təmah e Narmɨn Rəha Uhgɨn mɨne nɨgəm.* 17 In tətəhtul maru o neruhiən noliən rəha nətəmimi məmə otəuəri ilah, nətəm kotəuvɨr mɨne nətəm kotərah təhmen e iətəm tətasum. Tətələs fok o nafəl rəkɨsiən nɨlosɨ wit məmə otos nɨpətɨn iətəm təuvɨr. Nətəm kotəuvɨr kotəhmen e nɨpətɨ wit, tatos ilah matuvən lahuənu. Mətəu nətəm kotərah kotəhmen e nɨlosɨ wit, təraki=pən e lah e nɨgəm asoli iətəm tatuəu naunun tɨkə.”

18 Kəni Jon təməni pətɨgəm nəniən təuvɨr e nəghatiən tepət məmə otiuvi=pa nətəlɨgiən rəha nətəmimi kəhuvən o Uhgɨn.

Herot təmləfən Jon e kaləpus

19 E nian əha, Herot Antipas təmitirəkɨs Herotiəs inu pətan rəha pian, kəni in təmol natimnati tepət tərah. Kəni noliən mɨn əha, Jon təməni əskasɨk mahi Herot Antipas o noliən tərah mɨn rəhan.* 20 Kəni Herot Antipas təmatɨg mol mɨn noliən tərah kəti mɨn tapirəkɨs, in təmələs Jon muvən mahtɨpəsɨg lan e kaləpus.

Jon təmol bəptais e Iesu

(Mat 3:13-17; Mak 1:9-11)

21 Mətəu nian Jon təməsuvən əhanəhiən e kaləpus, kəni in təmatol bəptais e nətəmimi mɨn, kəni Iesu mɨn təmuva, kəni Jon tol bəptais lan. Kəni nian Iesu təmətəfaki, Uhgɨn təmerəh e neai, 22 kəni Narmɨn Rəha Uhgɨn təmsɨpəri meiuaiu, nɨpətɨn təhmen e mak muva məharəg pəri e Iesu, kəni nəuia Uhgɨn təmsɨpəri e negəu e neai mətəni məmə, “Ik nətɨk keikei, iəkolkeikei pɨk ik, kəni nɨkik tagiən pɨk agɨn ohnik.”*

Kəha tərah mɨn rəha Iesu

(Mat 1:1-17)

23 Nian Iesu təmətuəuin rəhan uək, rəhan nu təhmen=pən e tate.

Nətəmimi nɨkilah təhti məmə in nətɨ Josɨp.

Kəni Josɨp in nətɨ Heli,*

24 Heli in nətɨ Matat,

Matat in nətɨ Lifai,

Lifai in nətɨ Melki,

Melki in nətɨ Janae,

Janae in nətɨ Josɨp,

25 Josɨp in nətɨ Matatias,

Matatias in nətɨ Amos,

Amos in nətɨ Neham,

Neham in nətɨ Esli,

Esli in nətɨ Nagae,

26 Nagae in nətɨ Mahat,

Mahat in nətɨ Matatias,

Matatias in nətɨ Semein,

Semein in nətɨ Josek,

Josek in nətɨ Jota,

27 Jota in nətɨ Joanan,

Joanan in nətɨ Resa,

Resa in nətɨ Serupapel,

Serupapel in nətɨ Sealtiel,

Sealtiel in nətɨ Neri,

28 Neri in nətɨ Melki,

Melki in nətɨ Ati,

Ati in nətɨ Kosam,

Kosam in nətɨ Elmatam,

Elmatam in nətɨ Er,

29 Er in nətɨ Josuə,

Josuə in nətɨ Eliesa,

Eliesa in nətɨ Jorim,

Jorim in nətɨ Matat,

Matat in nətɨ Lifai,

30 Lifai in nətɨ Sɨmion,

Sɨmion in nətɨ Juta,

Juta in nətɨ Josɨp,

Josɨp in nətɨ Jonam,

Jonam in nətɨ Eliakim,

31 Eliakim in nətɨ Melea,

Melea in nətɨ Mena,

Mena in nətɨ Matata,

Matata in nətɨ Natan,

Natan in nətɨ Tefɨt,

32 Tefɨt in nətɨ Jese,

Jese in nətɨ Opet,

Opet in nətɨ Poas,

Poas in nətɨ Salmon,

Salmon in nətɨ Nason,*

33 Nason in nətɨ Aminatap,

Aminatap in nətɨ Atmin,

Atmin in nətɨ Ani,

Ani in nətɨ Hesron,

Hesron in nətɨ Peres,

Peres in nətɨ Juta,

34 Juta in nətɨ Jekəp,

Jekəp in nətɨ Aisək,

Aisək in nətɨ Epraham,

Epraham in nətɨ Tera,

Tera in nətɨ Nahor,

35 Nahor in nətɨ Seruk,

Seruk in nətɨ Rehu,

Rehu in nətɨ Pelek,

Pelek in nətɨ Eper,

Eper in nətɨ Sela,

36 Sela in nətɨ Kaenan,

Kaenan in nətɨ Apaksat,

Apaksat in nətɨ Sem,

Sem in nətɨ Noa,

Noa in nətɨ Lamek,*

37 Lamek in nətɨ Metusela,

Metusela in nətɨ Inok,

Inok in nətɨ Jaret,

Jaret in nətɨ Mahalalel,

Mahalalel in nətɨ Kenan,

38 Kenan in nətɨ Enos,

Enos in nətɨ Set,

Set in nətɨ Atəm,

kəni Atəm in nətɨ Uhgɨn.†*

4

Setən təməfən-əfən kəm Iesu

(Mat 4:1-11; Mak 1:12-13)

1 Narmɨn Rəha Uhgɨn təməriauəh e nəmiəgəhiən rəha Iesu, kəni nian in təmsɨpən e nəhu Jotən, kəni Narmɨn Rəha Uhgɨn təməghati=pən e nɨki Iesu məmə in otuvən əpəha təpiə-məpiə ikɨn. 2 Kəni e nian fote, Setən təməfən-əfən kəm Iesu. E nian mɨn rəfin əha, in təsauəniən, kəni e naunun nian mɨn əha, nəumɨs təmus agɨn in. 3 Kəni Setən təni=pən kəm Iesu məmə, “Okəmə ik Nətɨ Uhgɨn, əni=pən kəm kəpiel u məmə otəuhlin mol pɨret lan.” 4 Kəni Iesu təmuhalpɨn nəghatiən rəha Setən məmə, “Kəmətei e Nauəuə Rəha Uhgɨn məmə, ‘Nətəmimi ko kəsotəmiəgəhiən e nauəniən əmə.’ ”*

5 Kəni Setən təmit Iesu mian əpəha e nɨtəuət əfəməh kəti, kəni məgətun uəhai əmə in e nɨtənimtəni mɨn rəfin, mɨne e nəuvɨriən rəhalah, 6 kəni in təməni=pən kəm in məmə, “Iəu o iəkəfɨnə e nəhlməm narmənɨgiən mɨn mɨne nepətiən mɨn rəfin, mɨne nəmemtəhiən rəhalah, mətəu-inu natimnati rəfin tətatɨg e nəhlmək, kəni iəkəhrun negəhan-pəniən kəm iətəmi-pəh iəkolkeikei məmə iəkəfən kəm in. 7 Mətəu nəmə nəkəfaki=pa kəm iəu, kəni natimnati mɨn rəfin u rəham.”

8 Kəni Iesu təni=pən kəm in məmə, “Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə, ‘Onəkotəfaki əmə kəm rəhatəmah Iərmənɨg Uhgɨn, kəni in əmə, onautol əmə rəhan nətəlɨgiən.’ ”*

9  Kəni Setən təmit in mian əpəha Jerusɨləm e nəhue nimə əpəha ilɨs agɨn e Nimə Rəha Uhgɨn. Kəni məni=pən kəm in məmə, “Okəmə ik Nətɨ Uhgɨn, iuvɨg-to u ikɨnu, 10 mətəu-inu kəmətei e Nauəuə Rəha Uhgɨn məmə, ‘In otahli=pa nagelo mɨn rəhan kəhuva motəsal vivi ohnik, 11 kəni ilah okotos əmə ik ilɨs e nəhlmɨlah məmə onəsoriniən nəhlkəm e kəpiel.’ ”*

12 Kəni Iesu təmuhalpɨn nəghatiən rəha Setən məmə, “Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni mɨn məmə, ‘Onəsotoliən nəfən-əfəniən kəm rəhatəmah Iərmənɨg Uhgɨn məmə otol nati kəti, məmə nəkoteruh məmə in tətatɨg itəmah min, uə kəpə.’ ”*

13 Nian Setən təmol naunun e nəfən-əfəniən rəhan, in təmagɨm muvən isəu o Iesu mətəhtahnin mə nian təuvɨr kəti mɨn rəhan otəpanuva mɨn.*

Iesu təmətuəuin rəhan uək əpəha Kaləli

(Mat 4:12-17; Mak 1:14-15)

14 Kəni Iesu təmɨtəlɨg=pən nɨtəni Kaləli, kəni nəsanəniən rəha Uhgɨn təməriauəh e nəmiəgəhiən rəhan. Kəni nəghatiən ohni təmɨtəlau-təlau e lahuənu mɨn tepət e nɨtəni əha. 15 Kəni Iesu in təmətəgətun e nimə rəha nuhapumɨniən mɨn, kəni nətəmimi mɨn rəfin kəməutəni-vivi in.

Nətəm Nasərɨt
kəmotəpəh Iesu

(Mat 13:53-58; Mak 6:1-6)

16 Kəni Iesu təmuvən Nasərɨt, ikɨn əha in təmepət ikɨn aupən. Kəni e nian rəha Sapət, in təmuvən e nimə rəha nuhapumɨniən təhmen əmə mə in tatol nian mɨn. Kəni in təməhtul məmə otafin Nauəuə Rəha Uhgɨn. 17 Kəni kəməfən nauəuə iətəm kəmaiu-aiu rəha iəni u Aiseə. Kəni in təmuahru=pən e iətəm Aiseə təmətei tətəni lanəha məmə, 18 “Narmɨn Rəha Uhgɨn tətatɨg lak mətəu-inu təmɨtəpɨn iəu məmə iəkəni pətɨgəm nəniən təuvɨr kəm nanrah mɨn. Kəni təmahli=pa iəu məmə iəkuvən məni=pən kəm nətəmi kəutatɨg e kaləpus məmə iəkɨtɨs ilah, kəni mahli pətɨgəm ilah, kəni məni=pən kəm nətəmimi mɨn nəhmtɨlah təpɨs məmə okoteruh nati. Kəni təmahli=pa iəu məmə iəkuvən mɨtɨs nɨki nətəmimi, 19 kəni məni pətɨgəm məmə nian tɨnuva rəkɨs məmə Iərmənɨg otəgətun rəhan nəuvɨriən kəni mosmiəgəh nətəmimi.”*

20 Nian təmafin rəkɨs nauəuə u, kəni maiu-aiu mɨn məfən nauəuə u kəm iətəm tətələhu nauəuə u, kəni mətəharəg məmə otəgətun nətəmimi. Kəni nəhmtɨ nətəmimi rəfin əha imə təməhtul əmə lan. 21 Kəni in təmətəghati kəm lah mətəni məmə, “Rəueiu u e nian u nəutətəlɨg lan e Nauəuə Rəha Uhgɨn, Uhgɨn tɨnol əpu nəghatiən mɨn əha tɨnuva matol nɨpəhriəniən lan.”

22 Nətəmimi rəfin kəmotəni-vivi in, kəni narmɨlah təmiuvɨg o nəghatiən təuvɨr mɨn in tətəni, kəni məutəni kəm lah mɨn məmə, “?Nətɨ Josɨp u, uə kəpə?”*

23 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Iəkəhrun məmə onəkotəni=pa nəghatiən əuas u kəm iəu u tətəni məmə, ‘Toktə, ol vivi aru-to nɨpətɨm,’ u nɨpətɨn məmə, ‘Natimnati mɨn əha u kətəni mə nəmol rəkɨs ilah əpəha Kapeniəm, təuvɨr məmə nəkuva mol mɨn ilah u ikɨnu imam ikɨn.’ 24 Pəhriən, iəkəni kəm təmah məmə ko nətəmimi kəsotɨsiaiən iəni kəti iətəm tatsɨpən e lah.* 25 E nian rəha Elaijə, nuhuən təməsəfuviən o nu kɨsɨl mɨne məuɨg sikɨs, nəumɨs təman kəni nauəniən tɨkə. Kəni iətəni pəhriən kəm təmah məmə, e nian əha, pətalɨmɨs mɨn tepət u ikɨnu Isrel,* 26 mətəu Uhgɨn təməsahli-pəniən Elaijə məmə otuvən masiru e lah. Kəpə. In təmahli=pən məmə otasiru e pətalɨmɨs kəti əpəha Saedon e taun Sarefat, kəni pətan u in pətan Ianihluə kəti.* 27 Kəni e nian rəha iəni Elisa, nətəmimi tepət kəməutatɨg Isrel u kəmautos nɨmɨsiən u leprosi e nɨpətɨ lah, kəni Elisa təməsol viviən kəti mɨne. Mətəu in təmol vi əmə Neman u iətəm Sɨriə, in iətəm Ianihluə kəti.”*

28 Kəni e nian nətəmimi u e nimə rəha nuhapumɨniən kəmotətəu nəghatiən əha niəməha təmol pɨk ilah. 29 Kəni kəmotəhtul uəhai əmə motaskəlɨm Iesu, motələs mohiet itaun, məhuvən əpəha e kiəkɨs e nɨkalɨ taun məmə kotəraki pətɨgəm lan. 30 Mətəu Iesu təmaliuək rəkɨs e lah miet e nəlugɨn e lah kəni matuvən.

Iesu təmahli pətɨgəm
narmɨn tərah e iətəmimi kəti

(Mak 1:21-28)

31 Kəni Iesu təmeiuaiu muvən əpəha Kapeniəm, taun kəti mɨn rəha Kaləli. Kəni e nian rəha Sapət in təmətəgətun nətəmimi. 32 Kəni nətəmimi iətəm kəmotətəu rəhan nəghatiən, narmɨlah təmiuvɨg pɨk ohni mətəu-inu rəhan nəghatiən təfɨgəm, nepətiən tatɨg lan.*

33 Kəni in əpəha imə e nimə rəha nuhapumɨniən, kəni suah kəti əha ikɨn iətəm narmɨn tərah kəti tətatɨg lan. Kəni in təmagət əfəməh məmə, 34 “!Ei, Iesu iətəm Nasərɨt! ?Təhro? ?Nəmuva məmə nəkol nərahiən kəm tɨmah? Inəhrun rəkɨs ik. Ik Iətəmi Asim rəha Uhgɨn!” 35 Mətəu Iesu təmagət əskasɨk lan məmə, “!Aaah, sagətiən! !Iet magɨm rəkɨs e suah u!” Kəni narmɨn tərah əha təmol suah u tɨsɨpəri morin e nɨftəni e nəlugɨlah, əmeiko magɨm rəkɨs lan, mətəu təməsərəkɨniən suah u.

36 Kəni nətəmimi rəfin ikɨn əha narmɨlah təmiuvɨg kəni məutəni=pən kəm lah mɨn məmə, “Ei! ?Nəghatiən nak u? Suah u, təmagət əskasɨk e narmɨn tərah mɨn e nəghatiən rəha nepətiən mɨne nəsanəniən, kəni ilah kəmohiet e nətəmimi.” 37 Kəni nəniən rəha Iesu təmaiu mɨtəlau e nɨtəni əha.

Iesu təmasiru
e nətəmimi tepət

(Mat 8:14-17; Mak 1:29-34)

38 Iesu təməhtul kəni miet e nimə rəha nuhapumɨniən muvən əpəha e nimə rəha Saimon.* E nian əha, uhu Saimon tatɨmɨs matətəpu-ətəpu pɨk, kəni ilah kəmotəni=pən kəm Iesu məmə oteruh. 39 Kəni Iesu təməhtul=pən iuəkɨr ohni kəni magət əskasɨk e nɨmɨsiən, kəni pətan u təsanən. Əmeiko in təhtul kəni mol nauəniən nɨglah.

40 Nian mɨtɨgar tɨniuvɨg rəkɨs, nətəmimi kəmotos nətəmimi mɨn rəfin u nətəm kautohmɨs e nɨmɨsiən pɨsɨn pɨsɨn mɨn məhuva o Iesu. Kəni in təmələhu=pən nəhlmɨn e lah kətiəh kətiəh, kəni ilah rəfin kəmotəsanən.† 41 Kəni iərmɨs mɨn kəmohiet motagɨm e nətəmimi tepət məutagət əfəməh məmə, “!Ik Nətɨ Uhgɨn!” Mətəu Iesu təmagət əskasɨk e lah mahtɨpəsɨg e lah o nəghatiən mətəu-inu ilah kotəhrun məmə in Krɨsto iətəm Uhgɨn təmahli=pa.*

42 Kəni kəməni lauɨg lan, Iesu təmiet əha ikɨn əha muvən əpəha ikɨn kəti iətəm nətəmimi kohkə ikɨn. Mətəu nətəmimi kəmotəsal lan, kəni nian kəmoteruh in, ilah kəməhuva ohni məutalkut məmə okotəniəhu məmə in təsagɨmiən məpəh ilah. 43 Mətəu in təməni=pən kəm lah məmə, “Kəpə. Iəu iəkəkeikei muvən lahuənu pɨsɨn mɨn nəuvein, məni pətɨgəm nəniən təuvɨr rəha Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn, mətəu-inu Uhgɨn təmahli=pa iəu məmə iəkol lanu.”

44 Kəni in təmatuvən mətan e nɨtəni Jutiə mətəni pətɨgəm nəghatiən rəha Uhgɨn e nimə rəha nuhapumɨniən mɨn.*

5

Natətəlɨg mɨn iətəm Iesu təmaupən mauɨn e lah

(Mat 4:18-22; Mak 1:16-20)

1 Nian kəti, Iesu təmətəhtul e nɨkalɨ nəhu asoli, nərgɨn u Lek Kaləli.* Kəni nɨmənin nətəmimi kəməhuva motəhtul motohtəlau lan məutatətə kəni məutəhgi ilah mɨn məmə okotətəu nəghatiən rəha Uhgɨn.* 2 Kəni in təmeh bot keiu rəha nətəm kautos nəmu e nɨpəkɨl mətəu ilah kəutafəl nopɨn mɨn rəhalah. 3 Kəni Iesu təmuvən e bot rəha Saimon,† kəni mətapuəh ohni məmə otiuvi-pah bot tuvən ihluə nəuvetɨn. Nian Saimon təməharəg pətɨgəm e bot, kəni Iesu təməharəg lan mətəgətun nətəmimi.

4 Nian Iesu təməghati rəkɨs kəm nətəmimi, kəni məni=pən kəm Saimon məmə, “Saimon, otasuə kotəsəu-pah lokamnɨm, kəni ko motəraki e nopɨn motos nəmu nəuvein.” 5 Kəni Saimon təni məmə, “Iətəmi asoli, iəmotalkut pɨk lapɨn mətəuarus=pa u, məsotosiən nəmu kəti mɨne. Mətəu ik nɨnəni mɨn mə okəhuvən, təuvɨr pəh kəhuvən motəraki mɨn e nopɨn.”*

6 Kəni nian ilah kəmotol, kəmotos pɨk nəmu tepət e rəhalah nopɨn, kəni nopɨn mɨn rəhalah kəmotəri kəni motasisi e nəmu mɨn, kəni nopɨn mɨn təsuvəhiən kotəhapu. 7 Kəni ilah kəmotauɨn=pən mɨn e nətəmimi e bot pɨsɨn mə kəhuva motasiru e lah. !Kəni ilah kəməhuva motəmki=pən nəmu e bot pəti mil kuəri muəriauəh e nəmu, kəni iuəkɨr bot mil kuamnɨm!

8 Nian Saimon Pitə təmeruh nati u, kəni təmasiəulɨn=pən kəm Iesu e nɨsiaiən mətəni məmə, “!Iərmənɨg, uvən isəu ohniəu, iəu iəsəhmeniən, iəu iol təfagə tərah!” 9 In təməghati lanu mətəu-inu in mɨne nətəmi mɨn əha e bot mil, kəmotauɨt pɨk narmɨlah təmiuvɨg o nəmu mɨn u tepət lanəha. 10 Kəni Jemɨs mɨne Jon, nətɨ Səpəti mil u katiavi nəmu mɨn ilahal Saimon, ilau mɨn kəmuauɨt pɨk narmɨlau tiuvɨg o nəmu mɨn u.

Mətəu Iesu təməni=pən kəm Saimon məmə, “Səgɨniən. Ik iətəm rəha niuviən nəmu, mətəu rəueiu əha matuvən, ik onəkiuvi=pa nətəmimi.” 11 Kəni nian ilah kəmotiuvi-pari rəhalah bot mɨn, kəni motəpəh ərəfin natimnati kəni məhuərisɨg e Iesu, kəni məhuva rəhan mɨn nətəmimi.*

Iesu təmol vivi iətəm tatos nɨmɨsiən u leprosi

(Mat 8:1-4; Mak 1:40-45)

12 Nian Iesu təmətaliuək e taun kəti, suah kəti iətəmi təmos nɨmɨsiən u leprosi‡ təmaliuək muva. Nɨmɨsiən u leprosi təmaiu ərəfin e nɨpətɨn. Kəni nian in təmeruh Iesu, təmeiuaiu masiəulɨn=pən nɨpənəgɨn e nɨftəni mətəfən nɨsiaiən kəm in, mətasək mətəkeikei kəm in mətəni kəm in məmə, “Iərmənɨg, okəmə nəkolkeikei, kəni nəkəhrun nol viviən iəu, kəni mafəl rəkɨs namɨkmɨkiən lak.”

13 Kəni Iesu təmuahru e nəhlmɨn mələhu=pən lan məni məmə, “Əuəh. Iəkolkeikei. !Əuvɨr-tə!” Əmeiko rəueiu agɨn, nɨmɨsiən u leprosi tɨkə lan.

14 Kəni Iesu təməniəhu məmə otəsəni pətɨgəmiən natimnati mɨn u kəm nətəmimi, mətəu təməni kəm in məmə, “Uvən meruh pris kəti pəh in oteh məmə nɨpətɨm tɨnol lanko, kəni ko ik mol sakrifais kəm Uhgɨn iətəm Lou rəha Mosɨs tətəni məmə nəmə suah kəti iətəm rəhan leprosi tɨnɨkə, kəni nətəmimi okotəhrun məmə nɨnəuvɨr pəhriən, kəni rəham namɨkmɨkiən tɨnɨkə.”*

15 Mətəu nanusiən rəha Iesu təmiet muvən ikɨn mɨn rəfin, kəni nətəmimi tepət kəməhuva məmə okotətəlɨg e rəhan nəgətuniən, kəni məmə in otol vivi nɨmɨsiən mɨn rəhalah. 16 Mətəu nian tepət, in tatuvən təpiə-məpiə ikɨn, in pɨsɨn əmə, məmə otətəfaki.

Iesu təmol vi iətəmi nɨpətɨn nəuvetɨn təmɨmɨs

(Mat 9:1-8; Mak 2:1-12)

17 Nian kəti, Iesu təmətəgətun əpəha ima e nimə kəti, kəni Farəsi mɨn, mɨne nəgətun mɨn rəha Lou, ilah mɨn əpəha ikɨn kəutəharəg, kəmotsɨpən əpəha lahuənu mɨn e nɨtəni Kaləli, mɨne nɨtəni Jutiə, mɨne taun Jerusɨləm. Kəni nəsanəniən rəha Iərmənɨg tətatɨg o Iesu məmə in otol vi nətəmimi mɨn u kautohmɨs. 18 E nian əha, nətəmimi nəuvein kəmotələs suah kəti məhuva, in tətapɨli əmə e nɨmahan rəhan mətəu-inu nɨpətɨn nəuvetɨn təmɨmɨs. Kəni ilah kəmotolkeikei məmə okotələs məhuva motələhu=pən e nəhlkɨ Iesu. 19 Mətəu ilah kotəruru nuvəniən ima mətəu nətəmimi tepət əha ikɨn. Kəni kəməhuvən əpəha ilɨs e nəhue nimə motos rəkɨs nəhgɨ nimə nəuvetɨn,§ kəni motəhlman-əhlman e suah u teiuaiu e nɨmahan rəhan muvən iuəkɨr əmə o Iesu.

20 Nian Iesu təmeruh rəhalah nəhatətəiən, kəni təni məmə, “Niəli. Rəham nolrahiən mɨn, iəu inos rəkɨs rəkɨs.”*

21 Kəni nəgətun mɨn rəha Lou mɨne Farəsi mɨn nɨkilah təhti məmə, “?Iətəmi nak u tətəghati əuvsan məmə in Uhgɨn? Uhgɨn əmə in təhrun nos rəkɨsiən noliən tərah mɨn rəha nətəmimi.”

22 Iesu in tɨnəhrun rəkɨs rəhalah nətəlɨgiən, kəni in təməni=pən kəm lah məmə, “?Təhro nəutətəlɨg lanko? 23 ?Nɨkitəmah təhti məmə nəghatiən u tɨmətɨg o nəniən, ‘Iəkos rəkɨs rəham təfagə tərah mɨn,’ uə nəghatiən u, ‘Əhtul maliuək’? 24 Kəni rəueiu onəkoteruh məmə Nətɨ Iətəmimi in tatos nepətiən o nos rəkɨsiən təfagə tərah mɨn u ikɨnu e nəhue nɨtəni.” Kəni in təməni=pən kəm suah u təmatɨmɨs məmə, “Əhtul, mos rəham nɨmahan maliuək matuvən imam ikɨn.”* 25 Kəni əmeiko təsuvəhiən agɨn, suah u təhtul mələs rəhan nɨmahan mɨnətaliuək mətəni-vivi Uhgɨn matuvən. 26 Kəni ilah rəfin kəmotauɨt pɨk ohni narmɨlah təmiuvɨg, kəni mautəni-vivi nərgɨ Uhgɨn, kəni məutərəmrumɨn kəni məutəgɨn nəuvetɨn məutəni məmə, “Nəman, rəueiu kitah kauteruh nati apɨspɨs agɨn.”

Iesu təmauɨn e Lifai

(Mat 9:9-13; Mak 2:13-17)

27 Uərisɨg e natimnati mɨn u, Iesu təmiet maliuək matuvən, kəni in təmeruh suah kəti iətəm tatos məni rəha takɨs, nərgɨn u Lifai, tətəharəg ikɨn kətətəou=pən takɨs ikɨn. Kəni Iesu təməni=pən kəm in məmə, “Va, muərisɨg lak muva rəhak iətəmimi.” 28 Kəni in təməpəh natimnati mɨn rəfin rəhan, məhtul muərisɨg e Iesu.

29 Kəni Lifai təmol nauəniən asoli kəti rəha Iesu əpəha e rəhan nimə. Kəni nətəmimi tepət nətəm kautos məni rəha takɨs, mɨne nətəmi əpnapɨn mɨn kəməhuva məutəharəg pəti ilah min ilah məmə okotauən. 30 Kəni Farəsi mɨn mɨne nətəmimi nəuvein mɨn u rəhalah nəgətun mɨn rəha Lou, nɨkilah təsagiəniən kəni məutəni=pən kəm nətəmimi rəha Iesu məmə, “?Təhro itəmah nəutauən pəti əmə itəmah nətəmi kautos məni rəha takɨs mɨne nətəm nol təfagə tərah?”*

31 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Iətəmimi u in təsɨmɨsiən, təsarəriəiən e toktə. Mətəu iətəm tatɨmɨs, in otarəriə e toktə. 32 Iəu iəməsuvaiən məmə iəkauɨn e nətəmimi mɨn u kotəni məmə kɨnotəhruahru rəkɨs. Mətəu iəmuva məmə iəkauɨn e nətəmimi mɨn u kotəhrun əmə məmə ilah kautol noliən tərah mɨn, məmə okotəuhlin rəhalah nətəlɨgiən.”

Noliən rəha nəpəhiən nauəniən o Uhgɨn

(Mat 9:14-17; Mak 2:18-22)

33 Kəni ilah kəmotəni=pən kəm Iesu məmə, “Nətəmimi rəha Jon Bəptais, nian rəfin kəutəpəh nauəniən məutətuakəm o nəfakiən kəm Uhgɨn, kəni nətəmimi rəha Farəsi mɨn ilah mɨn kautol əmə nati kətiəh, mətəu rəham nətəmimi mɨn kəutauən əmə katɨlpɨn. ?Təhro?” 34 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “?Nian itəmah nautol nauəniən rəha iətəm təmol əmə marɨt, mətəu okotəni kəm rəhan mɨn məmə okotəkeikei motəpəh nuniən nauəniən, uə kəpə? !Kəpə!* 35 Mətəu nian tətuva nətəmimi okotələs rəkɨs suah u təmol əmə marɨt motələs məhuvən isəu o rəhan mɨn nətəmimi. Kəni e nian əha, ilah okotəpəh nauəniən lan.”*

36 Kəni Iesu təməni mɨn nəghatiən əuhlin kəti tol lanu məmə, “Ko suah kəti təsosiən napən vi rəhan məhapu nəuvetɨn, kəni məhli=pən e napən əmnəmɨt məmə otol pəsɨg e iətəm tərah. Mətəu təni məmə otol lanəha, kəni otərəkɨn rəhan napən vi, kəni napən vi nəuvetɨn ko təsəməhli viviən ilau napən əuas.

37 “Kəni ko suah kəti təsosiən wain vi miuvi=pən e pətəl əuas u təskasɨk, pətəl u kəmol e nɨlosɨ nəni.† Nəmə suah kəti tol lanəha, kəni wain vi otahlɨfu kəni mɨməhrehreh, kəni wain taiəh rəfin, kəni pətəl mɨn, otərah. 38 Mətəu wain vi okəkeikei kiuvi=pən e pətəl vi ətmətɨg. 39 Kəni iətəmi iətəm təməmnɨm rəkɨs wain əuas, ko in təsolkeikeiən məmə otəmnɨm mɨn wain vi, mətəu in otəni məmə, ‘Wain əuas in təuvɨr.’ ”

6

Nətəmimi rəha Iesu kəməutəhli wit
e nian rəha Sapət

(Mat 12:1-8; Mak 2:23-28)

1 Nian kəti e Sapət, Iesu mɨne rəhan mɨn nətəmimi kəməutaliuək məutohapumɨn e nasumiən mɨn rəha wit, nati kəti təhmen e rais, kəni rəhan mɨn nətəmimi kəutəhli wit nəuvein məutauɨg rəkɨs nɨlosɨn, kəni mautun.*

2 Mətəu Farəsi mɨn nəuvein kəmotagət məmə, “!Ei! Sapət u rəueiu, kəni noliən u nautol təsəhmen-pəniən e Lou. ?Təhro itəmah nautol lanko?”*

3 Mətəu Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “?Itəmah nəsotafiniən e Nauəuə Rəha Uhgɨn, natimnati mɨn əha Kig Tefɨt təmol aupən? Ilah rəhan mɨn nətəmimi nəumɨs təmus ilah.* 4 Kəni in təmuvən imə e Nima Tapolɨn rəha Uhgɨn, təmos pɨret u iətəm pris mɨn kɨnotəfən rəkɨs kəm Uhgɨn. Kəni Lou tətəni məmə pris mɨn əmə kotəhrun nuniən, mətəu Tefɨt in təmun kəni məfən nəuvein kəm rəhan mɨn nətəmimi məmə okotun.”* 5 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Iəu, Nətɨ Iətəmimi, iəu iətarmənɨg e nian rəha Sapət.”

Iesu təmol vi iətəmimi
e nian rəha Sapət

(Mat 12:9-14; Mak 3:1-6)

6 Kəni e nian pɨsɨn kəti mɨn rəha Sapət, Iesu təmuvən əpəha imə e nimə rəha nuhapumɨniən, mətəgətun nətəmimi. Kəni ikɨn əha, suah kəti əha ikɨn nəhlmɨn maru təmɨmɨs, ko təsegaruiən lan. 7 Kəni nəgətun mɨn rəha Lou, mɨne Farəsi mɨn, ilah kəutəsal məmə okoteruh mə Iesu otol vi suah u e nian rəha Sapət, pəh ilah kotəhrun nəniən mə Iesu təmatgəhli Lou.

8 Mətəu Iesu təməhrun əmə nətəlɨgiən rəhalah, kəni təməni=pən kəm suah u nəhlmɨn təmɨmɨs məmə, “Va, məhtul aupən.” Kəni tuvən məhtul=pən əha aupən. 9 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Iəkolkeikei məmə iəkətapuəh nati kəti o təmah. ?Təhro? ?E nian rəha Sapət, noliən nak in təhruahru e Lou məmə okol, kəhrun noliən nati təuvɨr uə kəhrun noliən nati tərah? ?Okosmiəgəh iətəmi, uə okuhamu itəmi?” 10 Kəni Iesu təməsal=pən meruh nətəmimi mɨtəlau, kəni məni=pən kəm suah u nəhlmɨn təmɨmɨs məmə, “Uahru-to e nəhlməm.” Kəni in təmuahru e nəhlmɨn, kəni nəhlmɨn təuvɨr. 11 Mətəu Farəsi mɨn mɨne nəgətun mɨn rəha Lou, nɨkilah nərah pɨk agɨn, kəni məutəghati-əghati kəm lah mɨn məmə okotəhro e suah kəha Iesu.

Iesu təmauɨn
e tueləf aposɨl mɨn rəhan

(Mat 10:1-4; Mak 3:13-19)

12 Kəni e nian mɨn əha, Iesu təmuvən əpəha ilɨs e nɨtəuət məmə otəfaki, kəni mətəfaki lapɨn mətəuarus tian. 13 Kəni tɨnian, in təmauɨn e rəhan mɨn nətəmimi məmə okəhuva moteruh in. Kəni in təmɨtəpɨn rəkɨs tueləf, mauɨn e nərgɨn lah məmə aposɨl mɨn. 14 Nərgɨ aposɨl mɨn u tol lanu: Saimon iətəm Iesu təmauɨn e nərgɨ vi mə Pitə, mɨne pian Antɨru, mɨne Jemɨs mɨne Jon, mɨne Fɨlɨp, mɨne Patolomiu, 15 mɨne Matiu, mɨne Toməs, mɨne Jemɨs nətɨ Alfiəs, mɨne Saimon u kətauɨn lan məmə Selot,* 16 mɨne Jutəs nətɨ Jemɨs, mɨne Jutəs Iskariot u iətəm təmegəhan e Iesu kəm rəhan mɨn tɨkɨmɨr mɨn.†

Iesu təməgətun nətəmimi kəni mosmiəgəh
nətəm kautohmɨs

(Mat 4:23-25)

17 Kəni Iesu mɨne rəhan aposɨl mɨn kəmoteiuaiu e nɨtəuət məhuva ikɨn kəti təməhli ikɨn, ilah nətəmimi rəhan mɨn tepət, mɨne nətəmimi əpnapɨn mɨn tepət, kəmotsɨpən nɨtəni Jutiə, mɨne Jerusɨləm, mɨne nɨkalkalɨ nɨtəhi Taea mɨne Saedon. 18 Ilah kəməhuva məmə okotətəu nəghatiən rəha Iesu, kəni məmə otol vi nɨmɨsiən mɨn rəhalah. Kəni in təmol vi nɨmɨsiən mɨn rəhalah. Kəni in təmol vi mɨn nətəmimi narmɨn tərah mɨn kəmotərəkɨn ilah. 19 Kəni nətəmimi nətəm kəməutəhtul təlau-təlau lan, kəmotalkut məmə okotek mətəu-inu nəsanəniən tatsɨpən lan matol vi ilah rəfin.

Nagiəniən mɨne nərahiən

(Mat 5:1-12)

20 Kəni Iesu təməsal=pən meruh rəhan mɨn nətəmimi, kəni təni=pən kəm lah məmə,

“Itəmah u nanrah mɨn, nəutatɨg e nəuvɨriən pəhriən. In nəuvɨriən pəhriən mətəu-inu, itəmah nətəmimi rəha Uhgɨn, kəni in otarmənɨg e təmah.

21 Itəmah nətəm nəumɨs tatus itəmah rəueiu, nəutatɨg e nəuvɨriən pəhriən. In nəuvɨriən pəhriən mətəu-inu, onəkotəni məmə, ‘Əuəh, təhmen.’

Itəmah nətəm nəutasək u rəueiu, nəutatɨg e nəuvɨriən pəhriən. In nəuvɨriən pəhriən mətəu-inu onəkotaləh.*

22 Onəkotatɨg e nəuvɨriən pəhriən nian nətəmimi kəutəməki e təmah, kəni kəsegəhaniən e təmah məmə onəkotol nati kətiəh itəmah min ilah, kəni kətəni rah itəmah, kəni kətərəkɨn nərgɨ təmah məmə itəmah rəha iərmɨs mɨn, kəni ilah kautol noliən mɨn əha kəm təmah mətəu-inu iəu Nətɨ iətəmimi, kəni itəmah rəhak mɨn.*

23 E nian mɨn əha, nəkotagiən, kəni motəmako e nagiəniən mətəu-inu nətəouiən asoli rəhatəmah rəha natimnati mɨn əha tətatɨg e negəu e neai. Nɨkitəmah otagiən mətəu tɨpɨlah mɨn kəmotol noliən kətiəh əmə kəm iəni mɨn aupən ikɨn.

24 Mətəu, kəsi, nərahiən asoli otuva o təmah u rəhatəmah nautə tepət rəueiu mətəu-inu, nɨnotos rəkɨs nagiəniən rəfin iətəm onəkotos,

25 Kəsi, nərahiən asoli otuva o təmah nətəm nəutauən pɨk məutətəu təuvɨr lanəha rəueiu mətəu-inu, nəumɨs otəpanus itəmah.

Kəsi, nahməiən asoli otuva o təmah nətəm nəutaləh əha rəueiu mətəu-inu, onəpanotasək agɨn.

26 Kəsi, nərahiən asoli otuva o təmah nian nətəmimi mɨn kautləfəri nərgɨ təmah mətəu-inu, tɨpɨlah mɨn kəməutləfəri lanəha nərgɨ iəni eiuə mɨn aupən ikɨn.”

Otolkeikei rəhatəmah mɨn tɨkɨmɨr mɨn

(Mat 5:38-48; 7:12)

27 Kəni təməni mɨn məmə, “Mətəu iətəni kəm təmah nətəm nəutətəlɨg lak motəhrun məmə, onəkotəkeikei məutolkeikei rəhatəmah tɨkɨmɨr mɨn, kəni məutol təuvɨr kəm nətəm kəutəməki e təmah, 28 kəni nian nətəmimi kəutəuiakən e təmah, mətəu itəmah onəkotəni=pən kəm Uhgɨn məmə otəfən rəhan nəuvɨriən kəm lah, kəni onəkotəfaki o nətəmimi u kautol tərah e təmah.

29 “Okəmə suah kəti tem nɨkapɨm, əfən mɨn nəven tem. Okəmə suah kəti tos rəham kot, kəni ətəhtul maru mɨn o nəfən mɨniən rəham sot. 30 Kəni əfən mɨn nati nak kəm iətəmimi kəti nəmə teasiə lam, kəni iətəmimi kəti təmos rəham nəuvein natimnati, əpəh əmə, məsətapuəhiən lan. 31 Kəni otol təuvɨr kəm nətəmimi rəfin e noliən mɨn rəfin iətəm nəkotolkeikei məmə nətəmimi okotol kəm təmah.*

32 “Nɨkitəmah təsəhtiən məmə okləfəri itəmah nəmə itəmah nautolkeikei əmə nətəmimi mɨn u kotolkeikei əmə itəmah mətəu-inu, nətəmi kotərah mɨn, ilah mɨn kotolkeikei ilah mɨn. 33 Nɨkitəmah təsəhtiən məmə okləfəri itəmah nəmə itəmah nautol təuvɨr əmə kəm nətəmi mɨn u kautol təuvɨr əmə kəm təmah. Mətəu-inu nətəm kotərah mɨn kautol mɨn nati kətiəh. 34 Nɨkitəmah təsəhtiən məmə okəni-vivi itəmah nəmə nautegəhan e natimnati kəm nətəmi nəuvein nətəm ilah kotəhrun nalpɨn-pɨnəiən nɨtain kəm təmah. Mətəu-inu nətəmimi kotərah, ilah mɨn kəutegəhan e natimnati kəm lah mɨn məmə nian kəti kəpanos=pən mɨn nɨtain.

35 “Mətəu onəkotəkeikei məutolkeikei rəhatəmah mɨn tɨkɨmɨr mɨn, kəni mautol təuvɨr kəm lah, kəni mautegəhan=pən e natimnati u kəmotos məmə okəsotalpɨniən. Okəmə onautol lanəha, rəhatəmah nətəouiən asoli tətatɨg, kəni nəkəhuva nenətɨ Uhgɨn Ilɨs Agɨn, mətəu-inu in tatol təuvɨr kəm nətəm kəutaumɨs mɨn, kəni matol təuvɨr mɨn kəm nətəmi u kəsotəniən məmə nɨkilah tagiən o natimnati təuvɨr u in tatol kəm lah. 36 Mətəu onəkotolkeikei nətəmimi təhmen əmə e rəhatəmah Tatə tatolkeikei nətəmimi.”

Səniən noliən rəha iətəmimi

(Mat 7:1-5,17-27; 12:34-35)

37 Kəni Iesu təməni məmə, “Onəsəniən noliən rəha iətəmimi məmə tərah, pəh kəsəniən rəham noliən məmə tərah; onəsəniən məmə suah kəti otəkeikei mos nalpɨniən o təfagə tərah rəhan, kəni pəh okəsəniən məmə ik onəkəkeikei mos nalpɨniən o təfagə tərah kəti rəham; salpɨniən malu e noliən tərah rəha iətəmimi u tatol kəm ik, kəni pəh kəsalpɨniən kalu e noliən tərah rəham.* 38 Ətuati, məfən kəm nətəmimi, kəni Uhgɨn otəfɨnə natimnati tepət tepət kəm ik, təhmen e kətɨm u təməri kasin-asin kargɨn təri məriauəh kəni mətauvəregɨn u okəfɨnə e nəhlməm. Okəmə nəkəfən tepət, okəfɨnə tepət kəm ik, mətəu nəmə nəkəfən təkəku əmə, okəfɨnə əmə təkəku kəm ik.”*

39 Kəni in təməni nəghatiən əuhlin kəti kəm lah məmə, “Iətəmi nəhmtɨn təpɨs ko təsitiən iətəmi kəti mɨn u nəhmtɨn təpɨs mɨn. !Kəsi, okiauvɨg=pən e nɨpəg asoli!* 40 Iətəm kətəgətun, in təsapirəkɨsiən rəhan iəgətun, mətəu iətəmi u tətətəlɨg vivi mətɨtəu=pən iəgətun e nətəlɨgiən mɨn rəfin, in otuva məhmen e rəhan iəgətun.*

41 “?Təhro nətəni nɨpɨspɨsɨ nɨgi e nəhmtɨ piam, mətəu nɨkim təsəhtiən nɨgi asoli agɨn e nəhmtəm? 42 ?Nəmə nəsəhruniən nɨgi asoli e nəhmtəm, kəni onəkəhro mos rəkɨs nɨpɨspɨsɨ nɨgi e nəhmtɨ piam? !Itəmah nəfaki eiuə mɨn! Aupən mos rəkɨs nɨgi asoli e nəhmtəm, kəni məhrun neruhiən nɨftəni e nəhmtɨ piam kəti.”

43 Mətəu Iesu təkeikei mətəni məmə, “Ko nɨgi katun kəti kotəsəuəiən e nɨgi kəsuniən, təhmen=pən əmə e nɨgi kəsuniən ko təsəuəiən e nɨgi katun, 44 mətəu kəhrun neruhiən nɨgi e nəuan. Ko iətəmi təsəhliən nəua nɨgi katun e nɨgi akonə, kəni ko iətəmi təsəhliən nəua nɨgi ətəhiən e nəuanɨləuɨs arfu. 45 Iətəmi təuvɨr, nɨkin təriauəh e natimnati təuvɨr mɨn, kəni in tatol natimnati təuvɨr. Kəni iətəm tərah, nɨkin təriauəh əmə e noliən tərah mɨn, kəni in tatol əmə noliən tərah; mətəu-inu e nian in tətəghati, kəni natimnati mɨn əha e nɨkin kautohiet.”*

46 Kəni Iesu təməni məmə, “?Təhro nəutauɨn lak məmə ‘Iərmənɨg, Iərmənɨg,’ mətəu nəsotoliən nati iətəni?* 47 Pəh iəkəgətun itəmah e noliən rəha suah kəti iətəm təmuva ohniəu, kəni mətətəu nəghatiən mɨn rəhak, kəni matol natimnati mɨn iətəm iətəni ilah.

48 “Kəni in təhmen əmə e iətəmimi u təmol rəhan nimə. Təmaupən mel nɨftəni meiuaiu muvən mafəl vivi kəpiel əpəha ləhtəni, kəni mol pən rəhan nimə ikɨn. Nian nuhuən təməfuv maiu mahruəh muva mələs pɨkɨn, mətəu təsəlauəliən lan, mətəu-inu təmol təskasɨk. 49 Mətəu iətəmi iətəm tətətəu nəghatiən rəhak kəni məsoliən, in təhmen=pən e iətəm təmol pəri rəhan nimə əmə e nɨftəni. Nian nuhuən təməfuv maiu mahruəh muva mələs pɨkɨn nimə, kəni əmeiko təmei morin məhapu-əhapu.”

7

Nəhatətəiən rəha iətəmi asoli kəti rəha soldiə mɨn

(Mat 8:5-13)

1 Nian Iesu təməghati rəkɨs kəm nətəmimi, kəni in təmuvən əpəha e taun Kapeniəm. 2 Kəni ikɨn əha, iətəmi asoli kəti rəha soldiə mɨn rəha nətəm Rom tətatɨg, kəni slef kəti əha ikɨn rəhan iətəmimi in tolkeikei pɨk, mətəu slef əha tatɨmɨs pɨk, rəhan nahməiən tepət. 3 Kəni e nian iətəmi asoli əha təmətəu nəniən rəha Iesu, kəni in təmahli rəkɨs nətəmi asoli nəuvein rəha nətəm Isrel məmə okəhuvən motəni=pən kəm Iesu məmə otuvən mol vi rəhan slef. 4 Kəni nətəmi asoli mɨn əha kəməhuva moteh Iesu, məutətapuəh əskasɨk ohni mautəni məmə, “Iərmənɨg, təhruahru əmə məmə nəkasiru e suah kəha, 5 mətəu-inu in tolkeikei pɨk kitah nətəm Isrel, kəni in təmasiru mol nimə rəha nuhapumɨniən.”

6 Kəni Iesu təmɨtəu=pən ilah. Kəni nian kɨnəhuva iuəkɨr o nimə, iətəmi asoli rəha soldiə mɨn tahli=pən rəhan mɨn nətəmimi kəhuvən moteruh Iesu məutəni rəhan nəghatiən u məmə, “Iərmənɨg, suvaiən nahgim təsɨkəiən, mətəu-inu iəu iəsəhmeniən məmə nəkuva imak ikɨn. 7 Kəni tol lanu, iəu iəsəhmeniən mə iəkuva meh ik. Ik iətəmi asoli kəti, mətəu iəu iətəmi əkəku əmə. Mətəu əghati əmə, kəni rəhak iol əhruin, in otətəu təuvɨr mɨn. 8 Iəkəhrun məmə ik natos narmənɨgiən məmə nɨmɨsiən otəkeikei mol nəuiam. Iəkəhrun mətəu-inu iəu mɨn, rəhak nətəmi asoli mɨn kəutarmənɨg lak, kəni iatol nəuialah. Kəni soldiə mɨn nəuvein əha ikɨn nətəm iəu iətarmənɨg e lah. Nəmə iəkəni kəm kəti məmə, ‘Uvən,’ kəni tuvən. Kəni nəmə iəkəni kəm kəti məmə, ‘Va,’ kəni tuva. Kəni nəmə iəkəni kəm rəhak slef məmə, ‘Ol nati u,’ kəni tol nati əha.”

9 Nian Iesu təmətəu nəghatiən u, narmɨn təmiuvɨg pɨk o nəghatiən rəha suah u. Kəni in təmeirair məni=pən kəm nəhlin nətəmimi u kəutəhtul uərisɨg lan məmə, “Iəkəni kəm təmah məmə, suah u səniəmə in iətəm Isrel. Kəni nati əpnapɨn nətəm Isrel, mətəu iəseruhiən ilah kəti rəhan nəhatətəiən iahgin təhmen=pən lan.” 10 Kəni e nian iahlirəkɨs mɨn rəha iətəmi asoli kəmohtəlɨg=pən imə, kəni moteruh iol əhruin əha tɨnəsanən rəkɨs.

Iesu təmosmiəgəh nətɨ pətalɨmɨs kəti

11 Kəni təsuvəhiən e natimnati mɨn u, Iesu təmuvən e taun kəti nərgɨn u Nain, ilah rəhan mɨn nətəmimi mɨne nɨmənin nətəmimi tepət kautəhuərisɨg lan. 12 Kəmol nɨpai e kəpiel tɨtəlau e taun əha, kəni nian Iesu təmuva iuəkɨr o namtɨhluə rəha taun, meruh nətəmimi kautsɨpən e taun mautələs iətəm təmɨmɨs kəti. In iətəm aluə iərman, nətɨ pətalɨmɨs kəti in kətiəh əmə. Kəni nɨmənin nətəmimi tepət e taun əha kəutaliuək pəti ilah pətalɨmɨs əha.

13 Mətəu nian Iərmənɨg təmeh pətalɨmɨs əha, nɨkin tahmə pɨk ohni, kəni məni=pən kəm in məmə, “Sasəkiən.” 14 Kəni in təmuvən mek uvləuvlə u kətəlis suah u təmɨmɨs lan, kəni kəmotəhtul. Kəni Iesu təməni=pən məmə, “!Iətəm aluə! !Iətəni kəm ik məmə, əhtul!” 15 Kəni iətəm təmɨmɨs təməmiəgəh kəni məhtul, kəni mɨnətəghati. Kəni Iesu təfən iətəm aluə əha kəm rəhan mamə.*

16 Nətəmimi rəfin kəmotəgɨn məutərəmrumɨn, kəni mautəni-vivi Uhgɨn məmə, “!Iəni asoli kəti tɨnuva u rəueiu kəutatɨg kitah min!” Kəni məutəni mɨn məmə, “!Uhgɨn təmuva məmə otasiru e rəhan mɨn nətəmimi!”* 17 Kəni nanusiən rəha Iesu təmaiu mɨtəlau ikɨn mɨn rəfin e nɨtəni Jutiə kəni e nɨftəni mɨn rəfin mɨn iuəkɨr ohni.

Iesu mɨne Jon Bəptais

(Mat 11:2-19)

18 Nətəmimi rəha Jon Bəptais kəmotəni=pən kəm in natimnati rəfin iətəm Iesu təmol ilah. Kəni Jon Bəptais təmauɨn e rəhan keiu iətəmimi mil kiəuva ohni, 19 kəni tahli rəkɨs ilau məmə okian mueruh Iərmənɨg muətapuəh ohni məmə, “?Təhro? ?Ik u iətəm kəmətəni aupən məmə suah kəti otuva, uə itɨmah iəutəhtahnin iətəmimi kəti mɨn məmə otəpanuva mɨn?”

20 Kəni nian suah mil kəmiəuva mueruh Iesu, kəmuəni=pən kəm in məmə, “Jon Bəptais təmahli=pa itɨmlau iəkiəuva məmə iəkuətapuəh ohnik məmə, ‘?Təhro? ?Ik u iətəm kəmətəni aupən məmə suah kəti otuva, uə itɨmah iəutəhtahnin iətəmimi kəti mɨn məmə otəpanuva mɨn?’ ”*

21 Kəni e nian əmə əha ilau kəmiəuva mueruh Iesu lan, mətəu Iesu tatol nɨmɨsiən tepət kotəuvɨr. Nəuvein kautos nɨmɨsiən pɨsɨn pɨsɨn mɨn, nəuvein narmɨn tərah tətatɨg e lah. Kəni nətəmimi tepət nəhmtɨ lah tərah, mətəu Iesu təmol vivi ilah. 22 Kəni Iesu təməni=pən kəm lau məmə, “Iatəlɨg mian muəni=pən natimnati mɨn ərəfin u kəm Jon, nati iətəm nəmuətəu kəni mueruh. Nətəmi nəhmtɨlah təpɨs kɨnauteruh nati. Kəni nətəmimi nətəm nəhlkɨlah tərah kɨnotətəu təuvɨr kəni mɨnəutaliuək. Kəni nətəmimi mɨn u kəmotos nɨmɨsiən leprosi, nɨlosɨlah tɨnəuvɨr. Kəni nətəmimi mɨn u nɨpəgtəlgɨlah təmalu, rəueiu əha kɨnautətəu nati. Kəni nətəmimi mɨn u kəmohmɨs, kɨnotəmiəgəh mɨn. Kəni rəueiu, iətəmi kəti tɨnatənɨ pətɨgəm nanusiən təuvɨr kəm nanrah mɨn.* 23 Iətəmimi otatɨg e nəuvɨriən pəhriən nəmə in təsəhlmaniən e nəhatətəiən lak o natimnati mɨn iətəm iəu iatol uə iəsoliən.” *

24 Nian iahləpis mil rəha Jon ilau kəmiatəlɨg mɨn, kəni Iesu tɨnətuəuin mətəghati e Jon kəm nətəmimi mɨn u kəutəharəg əha ikɨn, mətəni məmə, “?Aupən, nəmautəhuvən ikɨn təpiə-məpiə ikɨn məmə nəkoteh nak? ?Nəməhuvən məmə nəkotafu iətəmi əpnapɨn əmə kəti təhmen e nɨmanuvehli əfəməh iətəm nɨmətagi tətalɨfu alɨfu əpnapɨn əmə? Kəpə. 25 ?Kəni təhro itəmah nəmohiet, məmə nəkotafu iətəmi kəti iətəm tatuvən e napən təuvɨr nəhmtɨn tiəkɨs? Kəpə. Nətəmimi kautəhuvən e napən təuvɨr, məutagiən əmə o rəhalah nautə, ilah kəutatɨg e nimə təuvɨr mɨn təhmen e rəha kig. 26 ?Mətəu nati nak əha nəməhuvən məmə nəkoteruh, iəni kəti, uə? Əuəh, pəhriən, mətəu iətəni kəm təmah məmə in ilɨs tapirəkɨs iəni.* 27 Suah u inu Nauəuə Rəha Uhgɨn təmətəghati lan. Uhgɨn təməni məmə, ‘Otafu-to. Iətahli=pɨnə iahləpis iətəm otos rəhak nəghatiən. In otaupən lam məmə otol əpenə-penə e rəham suaru.’*

28 Iətəni kəm təmah məmə, nətəmi u kəmotair e nɨftəni u, kəti təsapirəkɨsiən suah kəha Jon. Kəni mətəu iətəmi in ləhtəni agɨn e Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn, in ilɨs tapirəkɨs Jon.”

29 Nian nətəmi əpnapɨn, mɨne nətəmimi rəha nosiən takɨs kəmotətəu nəghatiən rəha Iesu, ilah kəmotəni məmə suaru rəha Uhgɨn in suaru əhruahru. Kəutəni lanəha mətəu-inu Jon təmol bəptais rəkɨs e lah.* 30 Mətəu Farəsi mɨn mɨne nəgətun mɨn rəha Lou, ilah kəməsotosiən bəptais rəha Jon, kəni inəha ilah kəmotəpəh suaru rəha Uhgɨn e nəmiəgəhiən rəhalah.*

31 Kəni Iesu təməghati mɨn məmə, “?Oiəkəni noliən rəha nətəmimi u rəueiu, məmə təhmen e nak? ?Kəni rəhalah nətəlɨgiən təhro? 32 Ilah kotəhmen=pən e kəlkələh mɨn kəutəharəg ikɨn katol makɨt ikɨn məutahkul məutauɨn e lah mɨn nəuvein məmə, ‘Itɨmah iəmotahli nau kəm təmah məmə onəkautol danɨs rəha nagiəniən lan, mətəu itəmah nəsotoliən danɨs. Kəni itɨmah iəməutasək eiuə rəha nɨmɨsiən, mətəu nəsotasəkiən kitah min itəmah.’

33 “Iatəni lanu mətəu-inu nian Jon Bəptais təmuva, mətətuakəm məsuniən nauəniən nian tepət o nəfakiən, məsəmnɨmiən wain. Kəni itəmah nəutəni məmə, ‘Suah kəha, narmɨn tərah kəti tətatɨg lan.’ 34 Mətəu iəu, Nətɨ Iətəmimi, iəmuva mətauən mətəmnɨm wain, kəni itəmah nəutəni məmə, ‘!Otafu-to, suah kəha in iətəmimi rəha nauən pɨkiən mɨne iətəmimi rəha napɨsiən, kəni mətan pəti ilah nətəmimi rəha nosiən məni rəha takɨs, mɨne nətəmimi nətəm nol təfagə tərah!’* 35 Mətəu neinatɨgiən rəha Uhgɨn mɨne nəlpəkauiən rəhan in təhruahru məmə itɨmlau Jon iatuol nati in tolkeikei. Kəni nəmiəgəhiən rəha nətəmimi u kəutəhatətə lanəha tətəgətun məmə inu nɨpəhriəniən.”

Pətan tərah kəti təməueiu nəhlkɨ Iesu e səntə

36 Kəni Farəsi kəti, nərgɨn u Saimon, in təmauɨn e Iesu məmə otuvən mauən e rəhan nimə. Kəni Iesu təmuvən lahuənu, kəni muvən imə e nimə rəha Farəsi u mətəharəg məmə otauən.†

37 Kəni pətan kəti e taun əha in iol təfagə tərah, təmətəu məmə Iesu tətauən əpəha ima Farəsi ikɨn. Kəni in təmos səntə kəti muva iətəm nəhmtɨn tiəkɨs. Səntə u e pətəl kəmol e kəpiel iətəm nəhmtɨn tiəkɨs, kətəni kəmə alapastə.* 38 Kəni in təmuva iuəkɨr o Iesu məhtul e nɨkalɨ nəhlkɨn mətasək, nəhu nəhmtɨn tahli=pən e nəhlkɨ Iesu mol nəhlkɨn təpɨrɨg. Kəni təmafəl nəhu nəhmtɨn e nəhlkɨ Iesu e nəuanun, kəni matek nəhlkɨ Iesu e nɨkapɨn mətəfən nɨsiaiən kəm in,‡ kəni mol=pən səntə e nəhlkɨn.

39 Kəni Farəsi u təmeh nati u, kəni məni aru e nɨkin məmə, “Nəmə suah u in iəni pəhriən, ko in təhrun əmə noliən rəha pətan əha iətəm tatek nəhlkɨn, məmə in iol təfagə tərah.”

40 Kəni Iesu təməni=pən kəm in məmə, “Saimon, iəkolkeikei məmə iəkəni nati kəti kəm ik.”

Kəni Saimon təni məmə, “Əuəh, Iəgətun, nati nak?”

41 Kəni Iesu təni məmə, “Suah keiu, rəhalau məni təsəhmeniən, kəni iərmənɨg kəti təməfən məni nəuvein kəm lau, mə nian kəti kəmənuhalpɨn rəhan məni. Kəti təmos faif-hanrɨt tənariəs, kəni kəti tos fifti tənariəs.§ 42 Nian ilau kɨnuəruru nalpɨniən, kəni iərmənɨg təməni məmə, ‘uəpəh əmə nalpɨniən məni u nəmuos.’ ?Kəni suah mil u in pəhruvən lan otolkeikei pɨk iərmənɨg?”

43 Kəni Saimon in təni məmə, “Nɨkik təhti məmə iətəm u in təmos məni tepət, iərmənɨg in nɨkin təmepət ohni, in otolkeikei pɨk iərmənɨg.” Kəni Iesu təməni məmə, “Nəməni pəhriən.”

44 Kəni Iesu təmeirair meruh pətan u, kəni məni=pən kəm Saimon məmə, “?Saimon, nəmeh pətan u, uə kəpə? Nian iəmuva imam ikɨn, ik nəsəfaiən nəhu kəti o nəueiuiən nəhlkək, mətəu pətan u, in təməueiu nəhlkək e nəhu nəhmtɨn mafəl e nəuanun. 45 Nian iəmuva, kəni Saimon, ik nəməsoliən nəmtətiən kəti məmə nəkolkeikei iəu. Mətəu pətan u, tatek əmə nəhlkək e nɨkapɨn lanko, kəni noliən rəhan tətəgətun məmə in tolkeikei iəu. 46 Saimon, ik nəməsəueiuiən rəhk-kapə e kalɨku nəuvetɨn, mətəu pətan u, in təməueiu nəhlkək e səntə iətəm nati kəti nəhmtɨn tiəkɨs. 47 Kəni tol lanu iətəni kəm ik məmə, inafəl rəkɨs rəhan təfagə tərah mɨn u tepət pɨk, kəni tol lanu, noliən mɨn əha iətəm təmol, tətəgətun məmə tolkeikei pɨk iəu. Mətəu nian iətos rəkɨs təfagə tərah rəha iətəmimi nəuan nəuvetɨn əmə, kəni kəsi, rəhan nolkeikeiən in natiəkəku ohniəu.”

48 Kəni Iesu təməni=pən kəm pətan u məmə, “Rəham təfagə tərah mɨn, iəu inafəl rəkɨs.”

49 Kəni nətəmimi nəuvein mɨn iətəm kəməutauən ilah min, kəutəni kəm lah mɨn məmə, “?Iətəmimi naku təni məmə tatos rəkɨs təfagə tərah rəha iətəmimi?”

50 Mətəu Iesu təməni=pən kəm pətan u məmə, “Uhgɨn tɨnosmiəgəh ik mətəu-inu nəməhatətə lak. Kəni uvən, pəh nəməlinuiən rəha Uhgɨn tətatɨg ohnik.”*

8

Nɨpətan mɨn u kəmautasiru e Iesu

1 Uərisɨg e natimnati mɨn əha, Iesu in tətaliuək matuvən e taun mɨn nəuvein mɨne lahuənu mɨn nəuvein. In mətəni pətɨgəm nəghatiən rəha Uhgɨn kəni mətanus pətɨgəm nanusiən təuvɨr rəha Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn. Kəni e nian əha, tueləf aposɨl mɨn rəhan kəməutohtəu=pən. 2 Kəni nɨpətan nəuvein mɨn kəmautuərisɨg e Iesu, inu aupən ilah kəmautohmɨs, uə kəmautos narmɨn tərah mɨn e lah, mətəu Iesu in təməhgi pətɨgəm narmɨn tərah mɨn kəni mol vi rəhalah nɨmɨsiən. Nərgɨ nɨpətan mɨn u Meri u kətəni məmə Maktələ u Iesu təməhgi pətɨgəm narmɨn tərah səpɨn lan;* 3 mɨne Joana pətauəhli rəha Jusa iətəm in tepət e nətəmimi nətəm kautol uək e nimə rəha kig Herot Antipas; mɨne Susana; mɨne nɨpətan tepət mɨn. Nɨpətan mɨn u kəutəfən rəhalah məni o nosiən nəhmtɨ natimnati o nasiruiən e Iesu mɨne rəhan tueləf nətəmimi mɨn.

Nəghatiən əuhlin e nɨftəni

(Mat 13:1-23; Mak 4:1-20)

4 Nətəmimi mɨn tepət kəmotsɨpən e taun mɨn tepət məhuva o Iesu. Nian kəməhuva məutəhtul tɨtəlau lan, kəni təməni nəghatiən əuhlin u kəm lah, 5 “Suah kəti, rəha nərfeiən nɨkɨtɨ wit, təmuvən mətearəgrəg e nɨkɨtɨ wit əpəha e nasumiən. Kəni nəuvein tɨmərəgrəg e suaru, mətəu nətəmimi kəməhuva motaliuək lan, kəni mənɨg mɨn kəməhuva motun rəkɨs ilah. 6 Kəni nɨkɨtɨn nəuvein kohmərəgrəg=pən e nɨftəni nəuan nəuvetɨn iətəm kəpiel əha ləhtəni lan. Nian koteviə, kəni motaukei mətəu-inu nəhu tɨkə ləhtəni ikɨn. 7 Kəni nɨkɨtɨ wit nəuvein kəmotəmei=pən e nɨki nɨləuɨs u tol nihlɨn, kəni nian nɨkɨtɨ wit mɨn koteviə mətəu nɨləuɨs tətatu-atu ilah kəni kohmɨs. 8 Mətəu nɨkɨtɨ wit nəuvein kəmotəmei=pən e nɨftəni təuvɨr kəni moteviə kəni motəuə e nəua lah tepət pɨk təhmen=pən e uan-hanrɨt.”

Nian Iesu təməni rəkɨs nəghatiən u, kəni məghati, məni kəm lah məmə, “Itəmah rəfin matəlgɨtəmah tatɨg, otətəlɨg vivi, kəni motəhrun nəghatiən mɨn u.”

9 Kəni nətəmimi rəha Iesu kəmotətapuəh ohni məmə, “Əni=pa nɨpətɨ nəghatiən u kəm tɨmah.” 10 Kəni in təməni=pən kəm lah məmə, “Itəmah, Uhgɨn tɨnerəh rəkɨs e rəhatəmah suaru məmə itəmah onəkotəhrun nəghatiən rəha Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn iətəm tətəhluaig. Mətəu nətəmimi mɨn nəuvein, ilah kautos əmə e nəghatiən əuhlin mɨn, məmə ilah okoteh, mətəu kotəruru, kəni ilah okəutətəu, mətəu ko kəsotəhruniən.”*

11 Kəni Iesu in təməni məmə, “Nɨpətɨ nəghatiən u tol lanu. Nɨkɨtɨ wit tətəgətun=pən nəghatiən rəha Uhgɨn. 12 Nɨkɨtɨ wit iətəm təməmei e suaru tətəgətun=pən nətəmimi mɨn u kəutətəu nəghatiən rəha Uhgɨn, mətəu Setən tatos rəkɨs nəghatiən rəha Uhgɨn e rəhalah nətəlɨgiən məmə okəsotosiən nɨpəhriəniən lan, mə Uhgɨn otəsosmiəgəhiən ilah.

13 “Nɨkɨtɨ wit mɨn u kəmotəmei=pən nɨftəni u təkəku kəpiel əha ləhtəni, kəutəgətun=pən nətəmimi u kəutətəu nəghatiən rəha Uhgɨn, nɨkilah tətagiən ohni. Mətəu nokɨlah təseiuaiuiən isəu, ilah kəutəhatətə e nian əkuəkɨr əmə. Mətəu nian nəfeifeiən tuva, uə nərahiən tuva e nəmiəgəhiən rəhalah, kəni ilah kotəmei e rəhalah nəhatətəiən.

14 “Kəni nɨkɨtɨ wit mɨn u kəmotəmei=pən e nɨki nɨləuɨs, kəutəgətun=pən nətəmimi u kəmotətəu nəghatiən rəha Uhgɨn, mətəu natimnati tepət tətatu-atu=pən e nəmiəgəhiən rəhalah, mətəu ilah kəutətəlɨg pɨk e natimnati rəha nəmiəgəhiən rəhalah, uə ilah kotolkeikei nautə tepət, uə ilah kotolkeikei məmə okotətəu təuvɨr e rəhalah nəmiəgəhiən. Kəni nəmiəgəhiən rəhalah təsəuəiən e nati təuvɨr kəti e nəghatiən rəha Uhgɨn.

15 “Mətəu nɨkɨtɨ wit mɨn u kəmotəmei e nɨftəni təuvɨr, kəutəgətun=pən nətəmimi u kəmotətəu nəghatiən rəha Uhgɨn, kəni nɨkilah təhruahru kəni məuvɨr, kəni ilah kəmotaskəlɨm nəghatiən rəha Uhgɨn tiəkɨs e nɨkilah. Kəni ilah kotəuə e nəmiəgəhiən təuvɨr.”

Otaharu pəri lait e tepɨl

(Mak 4:21-25)

16 Kəni Iesu təməni=pən məmə, “?Pəh tətasiəpən e lait kəni masuəpəpɨm lan e bəkɨt, uə taharu=pən e nɨpəg pet? !Kəpə! Kəsoliən lanəha. Nian nəkotasiə e lait, kəni motaharu pəri e tepɨl məmə nətəmimi okoteruh nati lan.* 17 Kəni tol mɨn lanəha, nəmə suah kəti tətəhluaig e nati kəti, mətəu Uhgɨn in otol əpu in, kəni nəmə suah kəti tatos oneuən nəghatiən kəti, mətəu Uhgɨn in otəni əpu.* 18 Nəghatiən u nəutətəu, otətəlɨg vivi lan. Iətəmi u in tɨnəhrun rəkɨs nɨpətɨ nəghatiən rəhak, in təhrun nosiən tepət təhmɨn. Mətəu iətəmi u təsəhruniən, in otəmkarəpən e nati iətəm nɨkin tətəhti məmə tatos.”*

Mamə rəha Iesu mɨne pian mɨn

(Mat 12:46-50; Mak 3:31-35)

19 Kəni e nian əha, mamə rəha Iesu mɨne pian mɨn kəməhuva məmə okoteh, mətəu ko kəsəhuvəniən iuəkɨr moteh mətəu nətəmimi tepət kəutətəlɨg lan. 20 Kəni nətəmimi kəmotəni=pən kəm in məmə, “Mamə rəham mɨne piam mɨn ilah əpəha ihluə kəutəhtul, ilah kotolkeikei məmə okoteruh ik.”

21 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Nətəmimi rəfin u nətəm kəutətəu nəghatiən rəha Uhgɨn kəni məutohtəu=pən, ilah u rəhak nətəmimi mɨn, ilah rəhak mɨn mamə mɨn mɨne piak mɨn.”

Iesu təməniəhu nɨmətagi asoli e nəhu Lek Kaləli

(Mat 8:23-27; Mak 4:35-41)

22 Nian kəti Iesu mɨne rəhan mɨn nətəmimi kəməhuvən e bot kəti, kəni in təməni=pən kəm lah məmə, “Pəh kəhuvən e nɨkalɨ lek e nɨtəni=pən.” Kəni kəmotiuvi nivən mohiet. 23 Nian bot tɨnətaiu, kəni Iesu təmuvən mətapɨli. Kəni nɨmətagi asoli kəti təmeiuaiu=pən e nəhu əha, kəni nəhu tɨnatuvən e nɨpəgnəua bot, kəni iuəkɨr əmə bot tamnɨm. 24 Kəni kəmotəhgi-pəri Iesu kəni motəni, “!Ei, Iətəmi asoli! !Ei, Iətəmi asoli! Air-tə, okohmɨs rəueiu!”

Kəni Iesu təmair magət məniəhu nɨmətagi mɨne peau-peau asoli mɨn. Kəni nɨmətagi təmohrahli nəhlmɨn, kəni təməməlinu. 25 Kəni Iesu təməni kəm lah məmə, “Təhro? ?Rəhatəmah iə nəhatətəiən?”

Mətəu ilah kɨnotəgɨn, kəni narmɨlah təmiuvɨg mɨn, kəni mɨnautəni=pən kəm lah mɨn məmə, “!Ei! ?Iətəmimi nak u? Nati əpnapɨn nɨmətagi mɨne nəhu, mətəu kətuətəlɨg e rəhan nəghatiən matuol.”

Iesu təməhgi pətɨgəm
narmɨn tərah e suah kəti

(Mat 8:28-34; Mak 5:1-20)

26 Kəni ilah kəməhuva mohietɨgəm=pa ima nətəm Kerasa ikɨn, inəha e nɨtəni=pən e nəhu u, kəni məhuvari. 27 Nian Iesu təmuvari, kəni əmeiko iətəmimi kəti əha ikɨn təmuva meh. Suah u, narmɨn tərah mɨn kəutatɨg lan, kəni in aupən in təsuvəniən e napən, kəni in təsapɨliən imə, mətəu in tətatɨg əmə əha e nɨpəg kəpiel mɨn, ikɨn katɨtənɨm nətəmimi ikɨn. 28-29 Aupən ikɨn, nian tepət, narmɨn tərah əha tatol in tətalməli pɨk, kəni nətəmimi kəutəlis nəhlkɨn mɨne nəhlmɨn e sen məmə otaskəlɨm tiəkɨs mauteh məmə otəsərəkɨniən natimnati. Mətəu nian rəfin təteatuv-eatuv sen mɨn əha, kəni narmɨn tərah tətəkeikei kəm in məmə otiet magɨm muvən əpəha ikɨn təpiə-məpiə ikɨn.

Mətəu nian ialməli u təmeh Iesu, təmearəg əfəməh, muva morin=pən e nəhlkɨ Iesu, kəni mətagət məmə, “!Iesu, Nətɨ Uhgɨn Ilɨs Agɨn! ?Nəmə nəkəhro lak? !Əui, iətətapuəh ohnik məmə onəsoliən nalpɨniən asoli kəti kəm iəu!” Narmɨn tərah u təməni lanu mətəu-inu Iesu təməni rəkɨs məmə in otiet magɨm e suah u.

30 Kəni Iesu təmətapuəh ohni məmə, “?Nərgəm pəh?” Kəni in təməni məmə, “Nɨmənin Tepət.” Təməni lanəha mətəu-inu narmɨn tərah mɨn tepət kəməutatɨg lan. 31 Kəni narmɨn tərah mɨn kəmotətapuəh əskasɨk o Iesu məmə, “Onəsahli-pəniən itɨmah e nɨpəg iətəm naunun tɨkə tapinəpu ikɨn, u imə nalpɨniən.”

32 Kəni ikɨn əha e nɨkalɨ nɨtəuət, pɨkəh mɨn tepət kəutauən məutan əha ikɨn. Kəni narmɨn tərah mɨn kəməutasək=pən məutəni=pən kəm Iesu məmə, “Əui, egəhan e tɨmah iəkəhuvən e pɨkəh mɨn əha.” Kəni Iesu təmegəhan e lah kəhuvən. 33 Kəni narmɨn tərah mɨn u kəmohiet e suah u məhuvən e pɨkəh mɨn, kəni pɨkəh mɨn ilah rəfin kəmotaiu məuteiuaiu e nɨpatu, kəni motiuvɨg=pən e nəhu motamnɨm.

34 Nian nətəmimi nətəm kəutaugɨn pɨkəh mɨn kəmoteh nati u, kohiet motagɨm məhuvən məutəni pətɨgəm nanusiən rəha natimnati mɨn u e taun rəhalah mɨne ikɨn mɨn rəfin tɨtəlau-təlau. 35 Kəni nətəmimi kəmohiet e taun məhuvən məmə okoteruh natimnati mɨn əha. Kəni kəməhuva moteruh Iesu, kəni moteh mɨn suah u narmɨn tərah mɨn kəmohiet rəkɨs lan, in tətəharəg e nəhlkɨ Iesu kəni nəpəh nalməliən, kəni mɨnəfən rəkɨs rəhan napən. Kəni nətəm e taun u kəmotəgɨn.

36 Kəni nətəmimi u kəmoteh əhruahru nati u e nəhmtɨlah, ilah kəmotanus tatuvən kəm nətəmimi nəuvein mɨn məutəni pətɨgəm məmə Iesu təməhrol lanu mol vivi suah kəha, u aupən narmɨn tərah mɨn kəməutatɨg lan. 37 Kəni nətəmimi rəfin u kəutatɨg iuəkɨr o Kerasa, kəmotəni=pən kəm Iesu məmə otiet əha imalah ikɨn mətəu-inu ilah kɨnəutəgɨn pɨk. Kəni əmeiko in təmuvən e bot məmə okotasuə məhuvən nəve nəhu=pən.

38 Mətəu suah u narmɨn tərah mɨn kəmohiet lan, in təmətapuəh o Iesu məmə, “!Pale, pəh iəkuvnə kitah!” Mətəu Iesu təni=pən kəm in məmə, 39 “Ɨtəlɨg muvən imam ikɨn, muvən məni pətɨgəm natimnati mɨn u Uhgɨn təmol kəm ik.” Kəni suah u təmuvən ikɨn rəfin e taun u iman ikɨn mətəni pətɨgəm natimnati mɨn iətəm Iesu təmol kəm in.

Pətauəhli kəti iətəm tatɨmɨs mɨne pətan kəti iətəm təmɨmɨs

(Mat 9:18-26; Mak 5:21-43)

40 Nian Iesu təmɨtəlɨg=pa mɨn e nɨtəni=pa e nəhu u, nətəmimi nɨkilah təmagiən məmə koteruh mɨn Iesu, mətəu-inu ilah kəmautəhtahnin. 41 Kəni iətəmi kəti təmuva meh, nərgɨn u Jaerəs, suah u in iətəmi asoli kəti rəha nimə rəha nuhapumɨniən. Təmuva meiuaiu mɨsin nəulɨn e nɨsiaiən, mətəkeikei e nətapuəhiən kəm Iesu məmə in otuvən əpəha iman ikɨn, 42 mətəu-inu nətɨn pətəkəku tatɨmɨs pɨk rəhan nahməiən tepət, kəni təsuvəhiən rəueiu tɨmɨs. In nəuan kətiəh əmə, rəhan nu tueləf.

Kəni Iesu təmaliuək matuvən o pətəkəku əha, kəni nɨmənin nətəmimi tepət kəmotəhtul təlau lan məutatətə əmə e lah mɨn. 43 Kəni pətan kəti təmuva o Iesu iətəm tatos nɨmɨsiən rəhalah nɨpətan nian rəfin əmə mɨnos nu tueləf, kəni in təmuvən o nətəmimi tepət iətəm kautol mərsɨn, mətəu ko kəti təsol viən. 44 Kəni pətan əha in təmsɨpən e nəmtah Iesu ikɨn, kəni meapən mek nɨfɨfɨ napən rəha Iesu, kəni əmeiko rəueiu agɨn mɨn, rəhan nɨmɨsiən təmol naunun. 45 Kəni Iesu təni məmə, “?Ei, pəh təmek iəu?”

Mətəu nətəmimi kotəni məmə, “Kəti təsekiən ik,” kəni Pitə təni məmə, “!Iətəmi asoli, nətəmimi tepət kəutələs pɨkɨn ik.”

46 Mətəu Iesu təni məmə, “Kəpə. Iəkəhrun məmə iətəmi kəti təmek iəu mətəu-inu iəmətəu nəsanəniən təmiet lak.”

47 Kəni nian pətan əha tɨnəhrun məmə ko təsəhluaigiən, in təmuva mətərəmrumɨn pɨk kəni mɨsin nəulɨn mətəfən nɨsiaiən kəm Iesu. Kəni e nəhmtɨ nətəmimi rəfin, təni pətɨgəm kəm Iesu məmə təmek in o nak, kəni mətəni pətɨgəm mɨn məmə nian təmek in, kəni rəueiu agɨn mɨn, rəhan nɨmɨsiən təmol naunun. 48 Kəni Iesu təməni=pən kəm in məmə, “Nətɨk pətan, e rəham nəhatətəiən lak, nɨnuva mɨnəuvɨr. Kəni atuvən, pəh nəməlinuiən rəha Uhgɨn tətatɨg ohnik.”* 49 Nian Iesu təmətəghati əhanəh, kəni iətəmi kəti təmsɨpən ima Jaerəs ikɨn tiet=pa, kəni məni kəm Jaerəs məmə, “Nətɨm pətəkəku tɨnɨmɨs rəkɨs. Mə iəgətun nahgin təsɨkəiən məmə tuva.”

50 Mətəu nian Iesu təmətəu nəghatiən əha, in təməni=pən kəm Jaerəs məmə, “Səgɨniən. Əhatətə əmə lak, kəni pətəkəku rəham, in otəmiəgəh mɨn.” 51 Nian Iesu təmuvən mietɨgəm=pən lahuənu ima suah kəha, kəni mit rəkɨs əmə Pitə mɨne Jon, mɨne Jemɨs, mɨne mamə mɨne tatə rəha pətəkəku u iətəm təmɨmɨs, məmə ilah əmə okəhuvən imə. 52 Nətəmimi rəfin kəutasək əfəməh məutauɨn e pətəkəku əha, mətəu Iesu təni=pən kəm lah məmə, “Sotasəkiən. Pətəkəku u in təsɨmɨsiən. In tətapɨli əmə.”

53 Kəni ilah kəmotaləh əuvsan lan mətəu-inu ilah kotəhrun məmə pətəkəku əha tɨnɨmɨs rəkɨs. 54 Mətəu Iesu təmuvən imə, kəni meapən mos nəhlmɨ pətəkəku u kəni mauɨn lan məmə, “Pətəkəku, əhtul.” 55 Kəni əmeiko pətəkəku əha təməmiəgəh mɨn məhtul. Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Otəfən nati kəti tun.” 56 Kəni rəhan mamə mɨne tatə, narmɨlau təmiuvɨg pɨk, mətəu Iesu təni=pən kəm lau məmə, “Onəsuəni pətɨgəmiən natimnati mɨn u kəm iətəmimi kəti.”

9

Iesu təmahli pətɨgəm
rəhan nətəmi tueləf
məmə okotəni pətɨgəm
Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn

(Mat 10:5-15; 14:1-2; Mak 6:7-16)

1 Kəni Iesu təmoriarun rəhan mɨn tueləf nətəmimi, kəni məfən nəsanəniən kəm lah kəni mətegəhan=pən e rəhan nepətiən kəm lah məmə ilah kotəhrun nəhgi pətɨgəmiən narmɨn tərah mɨn, kəni mə ilah okotol vivi nɨmɨsiən mɨn. 2 Kəni Iesu təmahli pətɨgəm ilah məmə okotəni pətɨgəm Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn, kəni məmə okotol vivi nətəmimi iətəm kəutohmɨs.

3 Kəni in təməni=pən kəm lah məmə, “Nian onəkəhuvən, məsotosiən natimnati nəuvein rəha naliuəkiən rəhatəmah, natimnati iətəm təhmen e kasɨkɨn, uə kətɨm, uə nauəniən, uə məni, kəni məsotosiən napən keiu. 4 Kəni nian itəmah nəkəhuvən e lahuənu kəti məutatɨg e nimə kəti, nimə u inu onəkotatɨg əmə lan mətəuarus nian itəmah onəkohiet lan. 5 Kəni ikɨn pəhruvən onəkəhuvən ikɨn, nəmə nətəmimi nɨkilah təsəgɨniən məmə nəkəhuva motatɨg itəmah milah, kəni onəkotohrapɨspɨs rəkɨs nɨməulul e nəhlkɨ təmah kəni mohiet. Inu nəmtətiən kəti tətəgətun məmə nəkotəpəh ilah, kəni nɨki Uhgɨn tərah o lah.”*

6 Kəni ilah kəmohiet motaliuək mautəhuvən lahuənu mɨn məutanus pətɨgəm nanusiən təuvɨr, kəni ikɨn mɨn rəfin kautəhuvən ikɨn, məutəfaki kəm nətəmimi tepət, kəni kotəmiəgəh.

7 Kəni Kig Herot Antipas u in iərmənɨg e nɨtəni Kaləli, in təmətəu nanusiən rəha natimnati mɨn u iətəm Iesu tatol ilah. In təmətəlɨg lan muvən, mətəu tɨnəruru əfəməh mətəu-inu nətəmimi nəuvein kəutəni məmə Jon Bəptais tɨnəmiəgəh mɨn,* 8 kəni nətəmimi nəuvein mɨn kəutəni məmə Elaijə tɨnuva mɨn, kəni nətəmimi nəuvein kəutəni məmə in iəni kəti rəha Uhgɨn aupən ikɨn iətəm təməmiəgəh mɨn. 9 Kəni Herot Antipas təməni məmə, “Jon u, iəu iəməuahtuv rəkɨs rəhn-kapə. ?Mətəu iətəmi pəh u iətətəu rəhan nanusiən?” Kəni in mətəsal e Iesu məmə oteruh.*

Iesu təmaugɨn
nətəmimi faif-tausɨn

(Mat 14:13-21; Mak 6:30-44; Jon 6:1-14)

10 Kəni aposɨl mɨn rəha Iesu kəmohtəlɨg=pa mɨn ohni, kəni motəni=pən kəm in natimnati rəfin iətəm kəmotol. Kəni in təmit ilah mohiet rəkɨs e nətəmimi, məhuvən əpəha taun pɨsɨn kəti mɨn, nərgɨn u Petsaitə. 11 Mətəu nian nətəmimi kəmotətəu nanusiən məmə Iesu tɨnuva, kəni kəməhuva mautəhuərisɨg e lah. Kəni Iesu nɨkin təmagiən əmə nian təmeruh ilah, kəni in təməgətun ilah e Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn, kəni mətol vivi nətəmi kautohmɨs kəutəmiəgəh mɨn.

12 Kəni ləhnaiuv iuəkɨr tapinəpu, nətəmi tueləf rəha Iesu kəməhuva ohni məutəni məmə, “Iərmənɨg. Ahli=pən nətəmimi rəfin kautəhuvən əpəha lahuənu mɨn məmə okotəsal ikɨn kəti o napɨliən kəni motəsal e nauəniən kəti kotun mətəu-inu, ikɨnu nətəmimi kohkə ikɨn, in lɨmɨnan.”

13 Mətəu Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Kəpə, itəmah əmə. Onəkotaugɨn nətəmimi mɨn əha.” Mətəu ilah kəmotəni məmə, “Itɨmah iəutos əmə pɨret faif mɨne nəmu keiu. ?Təhro? ?Nəkolkeikei məmə iəkəhuvən motos nəhmtɨ nauəniən kəti mɨn nɨg nɨmənin nətəmimi mɨn rəfin əha?” 14 Kəmotəghati lanəha mətəu nətəmimi tepət pɨk u kəməhuva ikɨn əha, nəmə kafin nəman əmə, kəni ilah rəfin faif-tausɨn.

Mətəu Iesu təni=pən kəm rəhan mɨn nətəmimi məmə, “Əhuvən motəuəri ilah fifti fifti motəni məmə okotəharəg.” 15 Kəni rəhan mɨn nətəmimi kəmotəuəri ilah mɨn lanəha, kəni nətəmimi rəfin kəmotəharəg.

16 Kəni Iesu təmos pɨret əha faif mɨne nəmu u keiu, məsal-pəri əpəha e neai, kəni məfaki=pən lan, kəni məmkərɨs məfən kəm rəhan mɨn nətəmimi məmə okotəfən kəm nətəmimi. 17 Kəni nətəmimi rəfin kəmotauən məhuvən nərfɨlah tasisi. Kəni kotəpəh nɨpɨspɨsɨ nauəniən, kəni nətəmimi rəha Iesu kəmotaipei=pən e kətɨm asoli ilah tueləf kotəri vivi.

Pitə təməni məmə
Iesu in Krɨsto

(Mat 16:13-20; Mak 8:27–9:1)

18 Kəni nian kəti, Iesu mɨne rəhan mɨn əmə nətəmimi kautatɨg, kəni Iesu tətəfaki kəm Uhgɨn. Kəni in təmətapuəh e lah məmə, “?Nətəmimi kəutəni iəu məmə iəu pəh?” 19 Mətəu kotəni məmə, “Nəuvein kəutəni məmə ik Jon Bəptais. Kəni nəuvein kəutəni məmə ik iəni Elaijə. Kəni nəuvein kəutəni məmə ik iəni kəti rəha Uhgɨn u aupən ikɨn iətəm tɨnəmiəgəh mɨn.”* 20 Kəni Iesu təmətapuəh e lah məmə, “?Mətəu itəmah nəkotəni məmə iəu pəh?” Kəni Pitə təni məmə, “Ik Krɨsto iətəm Uhgɨn təməni məmə otahli=pa.”*

21 Mətəu Iesu təməniəhu əskasɨk ilah məmə okəsotəniən nəghatiən mɨn əha kəm nətəmimi. 22 Kəni in təmatɨg məni mɨn kəm rəhan mɨn nətəmimi məmə, “Nati kəti otəkeikei muva mol nɨpəhriəniən lan, məmə iəu, Nətɨ Iətəmimi, oiəkətəu nahməiən e natimnati tepət. Kəni nətəmi asoli u nəhlin rəha Isrel, mɨne pris asoli mɨn, mɨne nəgətun mɨn rəha Lou, ilah okotəməki lak, kəni motuhamu iəu, kəni iəkɨmɨs. Mətəu nian tatol kɨsɨl lan, Uhgɨn otol iəkəmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən.”*

23 Kəni Iesu təməni=pən kəm rəhan mɨn nətəmimi məmə, “Iətəmi u tolkeikei məmə otuva muərisɨg lak, in otəkeikei məpəh natimnati mɨn nɨkin tolkeikei, kəni mələs rəhan nɨgi kəməluau muərisɨg lak,* 24 mətəu-inu nəmə iətəmimi tolkeikei məmə otosmiəgəh rəhan nəmiəgəhiən e nɨftəni u, in otəmkarəpən e rəhan nəmiəgəhiən itulɨn. Mətəu iətəmimi u otɨmɨs o nərgək, kəni in otos nəmiəgəhiən itulɨn.* 25 ?Nəmə suah kəti otos rəfin natimnati rəha nɨftəni u, kəni mɨmɨs ohni, in otos nati təuvɨr nak? 26 Okəmə nəkaulɨs o nəniən nərgək mɨne rəhak nəghatiən, kəni Nətɨ Iətəmimi in mɨn otaulɨs mɨn ohnik e nian in otuva e nepətiən əhagəhag mɨne nəsanəniən rəhan, mɨne e nepətiən əhagəhag mɨne nəsanəniən rəha Tatə rəhan mɨne nagelo mɨn asim.* 27 Mətəu iətəni nɨpəhriəniən kəm təmah məmə, itəmah nəuvein u nəutəhtul u ikɨnu, onəkoteruh Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn uərisɨg nəpanohmɨs.”

Iesu mɨne Mosɨs mɨne Elaijə

(Mat 17:1-8; Mak 9:2-8)

28 Nian Iesu təməghati rəkɨs, iuəkɨr o nəfakiən kətiəh, kəni Iesu təmit Pitə, mɨne Jon, mɨne Jemɨs kəməhuvən əpəha ilɨs e nɨtəuət məmə in otəfaki. 29 Kəni nian in təmətəfaki, kəni rəhn-kapə təməuhlin muva mol pɨsɨn, kəni napən rəhan təmuva məruən matoraip-oraip. 30 Kəni əmeiko Mosɨs mɨne Elaijə kəmiaiet=pa muəhtul məhləghati ilahal Iesu, 31 Kəni nəhagəhagiən asoli kəti təmasiə mɨtəlau e lau, ilahal kəməhləghati e nɨmɨsiən rəha Iesu əpəha Jerusɨləm iətəm otol nəghatiən rəha iəni mɨn rəha Uhgɨn mə tuva mol nɨpəhriəniən lan.**

32 Mətəu Pitə mɨne suah mil, napɨliən tɨnos rəkɨs ilahal, kəni kəmhlapɨli nəuvetɨn. Mətəu nian kəmhlair, mɨhlafu nəhagəhagiən asoli tɨtəlau e Iesu, kəni kəmhleruh Mosɨs mɨne Elaijə kətuəhtul ilahal Iesu.* 33 Kəni nian suah mil kɨnətuagɨm rəkɨs e Iesu, kəni Pitə təməni=pən kəm Iesu məmə, “Iərmənɨg, təuvɨr məmə itɨmahal iəkluva məhlatɨg u ikɨnu. Pəh iəklol nɨmauvluvl kɨsɨl, rəham kəti, rəha Mosɨs kəti, kəni rəha Elaijə kəti.” Mətəu in təmətəghati əpnapɨn əmə, məsəhruniən məmə nəghatiən nak u in tətəni. 34 Mətəu nian təmətəghati əhanəh, kəni nəpuə kəti təmuva məuveg ilahal, nian kəmhleruh nəpuə təməuveg ilahal, kəni kəmhləgɨn pɨk. 35 Kəni ilahal kəhlətəu nəuia suah kəti təmsɨpən e nəpuə, mətəni məmə, “Inu nətɨk iətəm iəu iəmɨtəpɨn. !Əhlətəlɨg vivi lan!”*

36 Nian kɨnotətəu rəkɨs nəuia Uhgɨn təməghati, kəni Pitə mɨne Jon mɨne Jemɨs kəmleruh pɨsɨn əmə Iesu. Kəni e nian mɨn əha, kəsləniən natimnati mɨn əha kəm suah kəti mɨn, kəməsləniən natimnati mɨn u iətəm kəmhleruh.

Iesu təmahli pətɨgəm
narmɨn tərah e suakəku kəti

(Mat 17:14-23; Mak 9:14-32)

37 Kəni kəməni lauɨg lan, nian Iesu mɨne rəhan iətəmi milahal kəmotsɨpəri ilɨs e nɨtəuət moteiuaiu=pa, kəni moteh nətəmimi tepət kəməhuva ohni. 38 Kəni nətəmimi mɨn əha kəti təmauɨn əfəməh e Iesu məmə, “Iəkolkeikei məmə nəkuva masiru e rəhak suakəku iərman, mətəu-inu in nəuan kətiəh əmə. 39 Nian tepət, narmɨn tərah kəti tətuva lan, kəni mol in tətagət pɨk, kəni mol nɨpətɨn tətərəmrumɨn pɨk, nəhun nəuan ruən tatiet, təhmen e nəuaui nɨtəhi. Narmɨn tərah əha tatorin pɨk in, kəni mətaskəlɨm in, kəni məsəpəhiən nian kəti. 40 Kəni iəu iəmətapuəh o rəham mɨn nətəmimi məmə okotəhgi pətɨgəm narmɨn tərah u, mətəu ilah kotəruru nəhgi pətɨgəmiən.”

41 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Itəmah u nətəmi rəueiu mɨne, rəhatəmah nəhatətəiən tɨkə. Kəni rəhatəmah nətəlɨgiən təsəhruahruiən. Kərmə oiəkatɨg kitah min itəmah mətəuarus=pən nian nak nəmanotəhatətə lak. Kəni kərmə onəhgɨn iəpanəmeig e təmah. It nətɨm muva u ikɨnu.”

42 Nian suakəku u təmətuva əhanəh o Iesu, kəni narmɨn tərah tətgəpis təmei morin=pən e nɨftəni, mol nɨpətɨn tərəmrumɨn pɨk. Mətəu Iesu təmagət əskasɨk e narmɨn tərah u, kəni məhgi pətɨgəm narmɨn tərah tiet, kəni mol vi suakəku. Kəni məfən suakəku u kəm rəhan tatə.

43 Kəni ilah rəfin, narmɨlah təmiuvɨg o nəsanəniən asoli rəha Uhgɨn. Mətəu nian nətəmimi narmɨlah təmiuvɨg o natimnati mɨn rəfin u Iesu təmol ilah, kəni in təməni=pən kəm rəhan mɨn nətəmimi məmə, 44 “Otos nəghatiən u teiuaiu mamnɨm e nɨkitəmah kəni məsotaluiən lan. Iəu Nətɨ Iətəmimi, suah kəti otegəhan=pən lak e nəhlmɨ tɨkɨmɨr mɨn rəhak.”* 45 Mətəu rəhan mɨn nətəmimi kəsotəhruniən nɨpətɨ nəghatiən u mətəu-inu Uhgɨn təməhluaig e nɨpətɨ nəghatiən u məmə ilah okəsotəhruniən, kəni ilah kɨnotəgɨn o nətapuəhiən o nɨpətɨ nəghatiən u o Iesu.*

?Pəh in tepət?

(Mat 18:1-5; Mak 9:33-40)

46 Kəni nətəmimi rəha Iesu kɨnautol nɨkilah mɨn məmə pəh in otepət mapirəkɨs ilah rəfin.* 47 Mətəu Iesu təməhrun rəkɨs nati nɨkilah tətəhti, kəni in təmos suakəku kəti kəni mit muva kəni təhtul e nɨkalɨ lah, 48 kəni məni=pən kəm lah məmə, “Nəmə iətəmi kəti, nɨkin tagiən məmə otos suakəku kəti meruh vivi, kəni in tatol lanəha e nərgək, kəni in təhmen=pən məmə in tatos iəu, mateh vivi iəu. Kəni iətəmi tatos iəu e nɨkin agiən, in tatos Uhgɨn u iətəm təmahli=pa iəu. Nəniən pəhriən u mətəu-inu iətəmi tatosiahu in ləhtəni agɨn, in otuva iətəmi asoli.”*

49 Kəni Jon təməni məmə, “Iərmənɨg. Itɨmah iəmoteruh suah kəti tətəhgi pətɨgəm narmɨn tərah mɨn e nərgəm, kəni iəmotəniəhu məmə otəsoliən lanəha mətəu səniəmə in rəhatah kəti iətəmimi.” 50 Mətəu Iesu təməni=pən kəm in məmə, “Səniəhuiən mətəu-inu, nəmə suah kəti təsoliən tɨkɨmɨr itəmah min, kəni in tolkeikei itəmah.”*

Nətəm Səmeriə nəuvein nɨkilah təməsagiəniən o Iesu

51 Kəni tɨnuva iuəkɨr o nian Uhgɨn otos Iesu lan muvən əpəha e negəu e neai, kəni Iesu tɨnolkeikei məmə otəkeikei muvən Jerusɨləm. 52 Kəni in təmahli=pən nətəmimi nəuvein mə kotos rəhan nəghatiən motaupən məhuvən əpəha lahuənu kəti e nɨtəni Səmeriə məmə okotol əpenə-penə ohni. 53 Mətəu nətəmi ikɨn əha, kəsotolkeikeiən məmə in otuvən matɨg əha imalah ikɨn, mətəu ilah kotəhrun vivi məmə in tatuvən Jerusɨləm.† 54 Kəni nian rəhan iətəmimi mil, Jemɨs mɨne Jon, ilau kəmueruh nati mɨn u, kəni kəmuəni məmə, “?Iərmənɨg, nəkolkeikei məmə iəkuauɨn e nɨgəm tɨsɨpən əpəha ilɨs e negəu e neai meiuaiu muva mus ilah?”‡* 55 Mətəu Iesu təmeirair mahi ilau. 56 Kəni ko məhuvən mɨn lahuənu pɨsɨn kəti mɨn.

Nətəmimi nəuvein kəmotəni mə okohuərisɨg e Iesu

(Mat 8:19-22)

57 Kəni e nian Iesu mɨne rəhan mɨn nətəmimi kəməutaliuək mautəhuvən e suaru, kəni suah kəti təməni=pən kəm in məmə, “Onəkuvən=pən iə ikɨn, iəkɨtəu=pən ik.”

58 Kəni Iesu təməni=pən kəm in məmə, “Kuri rarpɨn mɨn, rəhalah nɨpəg tatɨg məmə okotapɨli ikɨn. Kəni mənɨg mɨn, nimaalah tatɨg məmə okotapɨli ikɨn. Mətəu iəu Nətɨ Iətəmimi, nimə rəhak tɨkə o napɨliən.”

59 Kəni Iesu təməni=pən kəm suah kəti mɨn məmə, “Va, kilau min ik, nəkuva ik rəhak iətəmimi.” Mətəu suah u təni=pən məmə, “Iərmənɨg, əui. Oiəkɨtəu=pən ik mətəu pəh iəkuvən pɨpɨm mɨtənɨm rəhak tatə.” 60 Mətəu Iesu təməni=pən kəm in məmə, “Kəpə, əpəh=pən. Pəh nətəmi kɨnohmɨs rəkɨs e nɨkilah, kohtənɨm aru ilah mɨn. Mətəu ik, uvən məni pətɨgəm Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn.”

61 Kəni kəti mɨn təni məmə, “Iərmənɨg, iəkətəu=pɨnə ik muva iətəmimi rəham, mətəu əui, pəh pɨpɨm iəkɨtəlɨg=pən imak ikɨn mauiəhruin rəhak mɨn nətəmimi.”*

62 Mətəu Iesu təməni=pən kəm in məmə, “Nəmə suah kəti tɨnətuəuin matol uək rəha Uhgɨn, mətəu rəhan nətəlɨgiən tatuvən o natimnati pɨsɨn pɨsɨn mɨn nəuvein, kəni suah u təsəhmen-pəniən məmə Uhgɨn otarmənɨg lan.”

10

Iesu təmahlipən
rəhan nətəmimi səpɨnte-tu
o nəniən nanusiən təuvɨr

1 Uərisɨg e natimnati mɨn əha, Iərmənɨg təmɨtəpɨn rəkɨs səpɨnte-tu nətəmimi nəuvein mɨn rəhan, kəni mahli=pən ilah keiu-keiu kotaupən lan məhuvən e taun mɨn, mɨne ikɨn mɨn nəuvein mɨn iətəm Iesu təpanuərisɨg muvən ikɨn.*

2 Kəni təməni=pən kəm lah məmə, “!Oteruh-to! Nauəniən tepət əpəha e nasumiən tɨnɨməhtə, mətəu noluək mɨn təkəku əmə kəutəulək lan. Otətapuəh o iətəmi asoli rəha nasumiən məmə otahli=pa noluək mɨn tepət məmə okəhuvən motəulək e nasumiən rəhan.* 3 Əhuvən, mətəu onəkotəkeikei motəhrun məmə iəu iətahli=pən itəmah nautəhuvən təhmen e sipsip əlkələh mɨn məutaliuək mautəhuvən e nəlugɨn kuri rarpɨn mɨn.* 4 Kəni onəsotosiən kətɨm əkəku rəha məni, mɨne kətɨm, mɨne put, kəni məsotəmeigiən e suaru məutəghati kəm nətəmimi.*

5 “Nimə nak o nəkəhuvən ikɨn, nəkotaupən motəni pətɨgəm məmə, ‘!Pəh nəməlinuiən otətatɨg ikɨn!’ 6 Nəmə iətəmi rəha nəməlinuiən əha ikɨn, kəni rəhatəmah nəfakiən otuva mol nɨpəhriəniən lan, kəni nəməlinuiən otətatɨg ohni. Mətəu nəmə iətəmimi kəti tol lanəha tɨkə, kəni nəua nəfakiən rəhatəmah otɨtəlɨg=pa mɨn o təmah. 7 Kəni onəkotatɨg əmə e nimə kətiəh, sotapɨliən e nimə pɨsɨn pɨsɨn mɨn. Kəni nauəniən nak okotəfɨnə kəm təmah, nəkotun. Kəni nəmnɨmiən nak okotəfɨnə, nəkotəmnɨm. Mətəu-inu nəmə suah kəti tatol uək, kəni təhruahru məmə in otos nətəouiən lan.*

8 “Nian itəmah nəkəhuvən e taun kəti, nəmə nɨkilah tagiən o təmah, kəni nəkotun nauəniən nak kotəfɨnə kəm təmah,* 9 kəni itəmah onəkotəkeikei motol vi nətəmi kəutohmɨs məutatɨg ikɨn, kəni motəni=pən kəm lah məmə, ‘Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn tətuva iuəkɨr o təmah.’ 10 Mətəu nəmə nəkəhuvən e taun kəti, kəni nətəmimi nɨkilah təsagiəniən o təmah, kəni əhuvən məutaliuək e suaru asoli mɨn, kəni motəni məmə, 11 ‘Nɨməulul rəha nɨftəni e nəhlkɨtɨmah, iəkotohrapɨspɨs rəkɨs, inu in nəmtətiən tətəgətun məmə nəmotol təsəhmeniən, kəni Uhgɨn təpəh itəmah. Mətəu onəkotəkeikei motəhrun məmə Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn tɨnatuva iuəkɨr rəkɨs.’* 12 Kəni iətəni pəhriən kəm təmah məmə, Uhgɨn otəfən nalpɨniən asoli kəm lah tapirəkɨs nalpɨniən rəha taun əha Sotəm aupən.*

13 “!Itəmah nətəm Korasin, kəsi, nahməiən asoli otuva o təmah! !Itəmah nətəm Petsaitə, kəsi, nahməiən asoli otuva o təmah! Mətəu-inu iəmol pau nati apɨspɨs tepət e taun mil rəhatəmah mətəu itəmah nəsotəuhliniən nətəlɨgiən rəhatəmah! Kəni nəmə iəmol natimnati mɨn əha əpəha Taea mɨne Saedon aupən, ko nətəmimi əha ikɨn əha kəmotəuhlin rəhalah nətəlɨgiən e noliən tərah mɨn, kəni ilah məhuvən e napən əuas mɨn məhuvən məutəharəg e nəhmtahu e nɨgəm məutəgətun məmə kautətəu tərah agɨn o noliən tərah mɨn rəhalah. 14 Mətəu e nian əha iətəm Uhgɨn otol nalpɨniən kəm nətəmimi, nalpɨniən rəhatəmah in otəskasɨk, mapirəkɨs nalpɨniən rəha nətəm Taea mɨne Saedon u aupən. 15 ?Kəni itəmah nətəm Kapeniəm, nɨkitəmah təhti məmə Uhgɨn otəfəri=pən itəmah əha ima nɨsiaiən əpəha e negəu e neai? !Kəpə! Mətəu Uhgɨn otəhlman e təmah nəkoteiuaiu ləhtəni agɨn, ima naulɨsiən.”*

16 Kəni Iesu təməni=pən kəm rəhan mɨn nətəmimi məmə, “Nətəmimi u kəutətəlɨg e təmah, kəutətəlɨg lak. Kəni nətəmimi mɨn u kəutəuhlin=pən nəmtahlah e təmah, kautəuhlin=pa nəmtahlah kəm iəu, kəni məutəuhlin=pən nəhmtɨlah kəm suah u iətəm təmahli=pa iəu.”*

Səpɨnte-tu nətəmimi
rəha Iesu kəmohtəlɨg

17 Kəni nətəmimi mɨn rəha Iesu ilah səpɨnte-tu kəmohtəlɨg=pa mɨn, kəni nɨkilah təmagiən məutəni kəm Iesu məmə, “!Iərmənɨg, nati əpnapɨn narmɨn tərah mɨn, mətəu nian itɨmah iəkotəghati e nərgəm, kəni ilah kautol nəuiatɨmah!” 18 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Iəu iəmeh Setən təmsɨpəri ilɨs e neai meiuaiu təhmen=pən e noraipiən.* 19 Otətəlɨg-to. Iəu inəfɨnə rəkɨs nəsanəniən kəm təmah, u itəmah nəkotəhrun nevɨg-ərainiən sɨneik mɨn mɨne skopion* mɨn. Kəni nəsanəniən u iətəfɨnə kəm təmah, in tapirəkɨs nəsanəniən rəha tɨkɨmɨr rəhatah, Setən. Kəni ko nati kəti təsərəkɨniən itəmah. 20 Inu nɨpəhriəniən. Mətəu onəsotagiəniən məmə narmɨn tərah mɨn kautol nəuiatəmah, mətəu onəkotagiən əmə mətəu-inu Uhgɨn tɨnətei rəkɨs nərgɨtəmah əpəha e negəu e neai.”*

21 Kəni e nian əha, Narmɨn Rəha Uhgɨn təmol nɨki Iesu tətagiən pɨk, kəni in təməfaki məni məmə, “Tatə Uhgɨn, ik Iərmənɨg rəha natimnati rəfin ilɨs e neai mɨne ləhtəni e nəhue nɨftəni. Iətəni-vivi ik mətəu-inu nəməhluaig e nɨpətɨ natimnati mɨn u e nəhmtɨ nətəmimi nətəm koteinatɨg motəhrun vivi nati. Kəni nəmol əpu kəm nətəmimi nətəm kotəhmen=pən əmə e kəlkələh mɨn məmə okotəhrun vivi. Əuəh, Tatə, inu nati kəti iətəm ik nəkolkeikei.”

22 Kəni Iesu təkeikei mətəghati kəm lah məmə, “Rəhak Tatə təmegəhan=pa rəkɨs natimnati rəfin e nəhlmək. Kəni iətəmi kəti tɨkə iətəm təhrun vivi iəu u Nətɨ Uhgɨn, məmə iəu pəh əhruahru. Mətəu Tatə Uhgɨn əmə təhrun. Kəni iətəmi kəti tɨkə iətəm təhrun vivi Uhgɨn, mətəu iəu pɨsɨn əmə u Nətɨ Uhgɨn, iəkəhrun, mɨne nətəmimi nətəm iəu iəmɨtəpɨn məmə iəkol pətɨgəm Tatə Uhgɨn kəm lah.”*

23 Kəni Iesu təmeirair məghati əmə kəm rəhan mɨn nətəmimi məmə, “!Onəkotatɨg e nəuvɨriən pəhriən mətəu-inu itəmah nauteh e nəhmtɨtəmah natimnati mɨn u! 24 Iətəni kəm təmah məmə, iəni mɨn tepət aupən, mɨne kig mɨn tepət, kəmotolkeikei pɨk məmə okoteh natimnati mɨn u itəmah nauteruh, mətəu kəməsoteruhiən. Kəni ilah kəmotolkeikei məmə okotətəu natimnati mɨn u itəmah nautətəu, mətəu kəməsotətəuiən.”*

Iesu təməghati əuhlin e iətəmi təuvɨr kəti rəha Səmeriə

25 Kəni e nian əha, ieinatɨg kəti rəha Lou təməhtul meiuə əmə e nətapuəhiən kəti kəm Iesu məmə oteh-to məmə Iesu in teinatɨg pəhriən uə kəpə. In təməni məmə, “?Iəgətun, oiəkəhro lanu mos nəmiəgəhiən itulɨn?”* 26 Kəni Iesu təməni=pən kəm in məmə, “?Lou rəha Mosɨs tətəni məmə nak? ?Nian ik nətafin, nɨpətɨn tətəni nak kəm ik?”

27 Kəni suah u təməni=pən məmə, “Onəkəkeikei molkeikei Iərmənɨg rəham Uhgɨn e nɨkim rəfin, mɨne nəmiəgəhiən rəfin rəham, mɨne nəsanəniən rəfin rəham, mɨne nətəlɨgiən rəfin rəham,* kəni molkeikei mɨn ik mɨn nəuvein məmə natolkeikei aru ik mɨne.”*

28 Kəni Iesu təməni=pən kəm in məmə, “In əhruahru ko. Okəmə natol lanəha, kəni ik onəkos nəmiəgəhiən itulɨn.”*

29 Mətəu suah kəha, in tolkeikei əmə məmə otəgətun rəhan noliən məmə in iətəmi əhruahru, kəni in təmətapuəh o Iesu məmə, “?Mətəu nɨpəh mɨn ilah iəu mɨn nəuvein?”

30 Kəni Iesu təməni=pən kəm in məmə, “Suah kəti təmsɨpən Jerusɨləm kəni maliuək meiuaiu matuvən əpəha Jeriko. Kəni e suaru, nakləh mɨn nəuvein kəmotaskəlɨm motəmki rəkɨs rəhan napən, kəni motoh motələhu tɨmɨseiah mətəməhli e suaru, kəni motagɨm motəpəh.

31 “Kəni əmeiko təuvɨr agɨn, pris kəti tatɨtəu mɨn suaru əha mətuva, mətəu nian in təmeruh suah kəha, in təmaliuək mos nɨkalɨ suaru matuvən. 32 Kəni Lifait† kəti tɨtəu mɨn suaru kətiəh muva, mətəu nian in təmeruh suah kəha in tətəməhli, təmol əmə nati kətiəh mɨn maliuək mos nɨkalɨ suaru. 33 Mətəu iətəm Səmeriə kəti, iətəm kautol tɨkɨmɨr ilah nətəm Isrel, in mɨn tatɨtəu suaru əha mətuva, kəni meruh suah kəha tətəməhli. Nian təmeruh, nɨkin təmahmə ohni, 34 kəni in təmaliuək muvən ohni, mafəl rəhan nɨməgɨm e oiel mɨne wain, kəni məuveg vivi ilah. Kəni mɨləfəri suah u maharu-pəri e rəhan togki, kəni mələs mian əpəha e hotel kəni mateh vivi. 35 Kəni kəməni lauɨg lan, in təmos məni‡ muvən məfən kəm iətəmi rəha hotel, kəni məni=pən kəm in məmə, ‘Onateh vivi suah u, kəni nəmə nəkəraki e rəham kəti məni lan, kəni nian iəu iəkɨtəlɨg=pa mɨn, kəni nəkəni=pa, kəni iəu iəpanalpɨn.’ ”

36 Kəni nian Iesu təmol naunun e nəghatiən u, kəni mətapuəh o ieinatɨg e Lou məmə, “?E rəham nətəlɨgiən, suah milahal əha, nəkəhrun məmə ilahal pəh təmol təuvɨr kəm suah kəha kəmoh, təhmen məmə in in kəti?” 37 Kəni ieinatɨg e Lou təməni=pən məmə, “Iətəmimi iətəmi in təmolkeikei pɨk suah kəha.” Kəni Iesu təməni=pən kəm in məmə, “Intəh. Ik uvən mol mɨn təhmen=pən əmə məmə inu suah kəha təmol.”

Iesu təmuvən e lahuənu rəha Matə mɨne Meri

38 Nian Iesu mɨne rəhan mɨn nətəmimi kəməutaliuək e suaru, kəni kəmohiet=pən lahuənu kəti. Kəni pətan kəti, nərgɨn u Matə, in təmos Iesu e nɨkin agiən muvən əpəha e rəhan nimə. 39 Pətan əha, pian kəti əha ikɨn, nərgɨn u Meri. Kəni Meri təmuva məharəg iuəkɨr e nəhlkɨ Iərmənɨg mətətəlɨg e nəgətuniən mɨn rəhan.* 40 Mətəu Matə, rəhan nətəlɨgiən tatuvən pɨk o noliən nauəniən, kəni uək tɨnatoh in. Kəni təmuvən o Iesu məni=pən kəm in məmə, “?Iərmənɨg, təhro? ?Nɨkim təhti məmə təhruahru əmə, uə kəpə, məmə pətan u piak təsasiruiən lak mɨne o noliən uək u, kəni iəu pɨsɨn əmə iatol? Ahli=pa məmə otuva masiru lak.” 41 Mətəu Iərmənɨg təməni=pən kəm in məmə, “Ei, Matə. Sətəlɨg pɨkiən e natimnati mɨn tepət lanko. 42 Mətəu nati kətiəh əmə in nati agɨn, kəni Meri in tɨnɨtəpɨn rəkɨs nati u iətəm in təuvɨr tapirəkɨs, kəni ko iəu iəsos rəkɨsiən nati əha ohni.”*

11

Iesu təmətəgətun rəhan mɨn nətəmimi e suaru rəha nəfakiən kəm Uhgɨn

(Mat 6:9-15; 7:7-11)

1 Nian kəti, Iesu təmətəfaki kəm Uhgɨn ikɨn kəti. Nian təmol naunun nəfakiən rəhan kəm Uhgɨn, kəni rəhan kəti iətəmimi təmətapuəh ohni məmə, “Iərmənɨg, əgətun-to itəmah e suaru rəha nəfakiən kəm Uhgɨn, təhmen=pən e Jon Bəptais in təməgətun rəhan mɨn nətəmimi.”

2 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Nian nəmə nəkotəfaki kəm Uhgɨn, nəkotəni məmə,

‘Tatə Uhgɨn, nərgəm ilɨs agɨn, pəh nətəmimi okotɨsiai.

Pəh rəham narmənɨgiən tuva mətatɨg.

3 Nian rəfin, onəkəfa nauəniən nɨgtəmah təhmen o nian rəueiu.

4 Kəni mafəl rəkɨs rəhatɨmah noliən tərah mɨn mətəu-inu itɨmah mɨn iəsotaplɨniən motəpəh rəkɨs naskəlɨm iəkɨsiən e nɨkitɨmah noliən tərah mɨn rəha nətəmimi iətəm kautol e tɨmah.

Kəni məsegəhan-pəniən e tɨmah iəkəhuvən ima nəfeifeiən, məta iəkotəmkarəpən motol təfagə tərah.’ ”

5-6 Kəni təməni=pən kəm lah məmə, “?Nəmə suah kəti tuva imam ikɨn lapɨn, mətəu nauəniən tɨkə, kəni onəkəhro? Onəkuvən e nimə rəha ik kəti, kəni məni=pən məmə, ‘Pale, suah kəti əha təmsɨpən isəu muva imak ikɨn rəueiu lapɨn, mətəu nauəniən təmɨkə mə iəkəfən kəm in. Əfa nauəniən kəti, iəkos muvən məfən kəm in.’ 7 Kəni nəmə, in otəni=pɨnə kəm ik məmə, ‘!Aaah! Atuvən, səhgi-pəriən itɨmah, inotapɨli rəkɨs itɨmah kəlkələh mɨn rəhak. Ko iəsəhtul mɨniən məfɨnə nauəniən kəm ik.’ 8 Iəkəni kəm təmah məmə, nati əpnapɨn ik in kəti, mətəu suah u təsolkeikeiən məmə in otəfɨnə nauəniən kəm ik. Mətəu iətəni pəhriən, nian nətəkeikei mətətapuəh ohni, kəni in otəhtul məfɨnə natimnati mɨn rəfin iətəm ik nəkolkeikei.

9 “Kəni tol lanu iəkəni kəm təmah məmə, otətapuəh=pən kəm Uhgɨn o natimnati, kəni in otəfɨnə kəm təmah. Kəni otəsal lan, kəni onəkoteruh. Kəni otəhti-əhti doə, kəni doə oterəh o təmah. 10 Iəkəni lanu mətəu-inu nətəmimi rəfin nətəm kəutətapuəh, ilah okotos. Kəni nətəmimi mɨn u nətəm kəutəsal, ilah okoteruh. Kəni nətəmimi mɨn u kəutəhti-əhti doə, kəni doə oterəh o lah.

11 “Itəmah tatə mɨn. ?Itəmah kəti, nian nətɨn tətapuəh o nəmu, kəni in otəfən sɨneik? !Kəpə! 12 ?Uə nian in tətapuəh o nonalɨ mənɨg, kəni in otəfən skopion?* !Kəpə! 13 Nati əpnapɨn itəmah nətəmimi nəkotərah, mətəu nəutəfən natimnati təuvɨr mɨn kəm nenətɨtəmah mɨn. Mətəu Tatə Uhgɨn e negəu e neai, noliən rəhan in təuvɨr pɨk mapirəkɨs agɨn noliən rəhatəmah, kəni nɨpəhriəniən, in otəfən Narmɨn Rəhan kəm nətəmimi mɨn u ilah kəutətapuəh ohni.”

Nətəmimi nəuvein kəmotəni məmə Iesu tatol uək
e nəsanəniən rəha Setən

(Mat 12:22-30,43-45; Mak 3:20-27)

14 Kəni e nian kəti, suah kəti əha ikɨn iətəm narmɨn tərah tətatɨg lan, kəni in təruru nəghatiən. Kəni Iesu təməhgi pətɨgəm narmɨn tərah əha, kəni suah kəha təmətuəuin məghati, kəni nətəmimi narmɨlah təmiuvɨg pɨk ohni. 15 Mətəu nətəmimi mɨn əha nəuvein kəutəni məmə, “Pielsepul u in iətəmi asoli rəha narmɨn tərah mɨn, in əmə əha təməfən nəsanəniən kəm suah u məmə in otəhgi pətɨgəm narmɨn tərah mɨn e nətəmimi.”* 16 Kəni nətəpɨsɨn mɨn nəuvein kəmotətapuəh o Iesu məmə in otol-to nəmtətiən asoli kəti e nəsanəniən iətəm tatsɨpən e negəu e neai mətəu-inu, ilah kotolkeikei məmə okotəhrun-to məmə Iesu in iətəmi pəh.*

17 Mətəu Iesu tɨnəhrun rəkɨs nətəlɨgiən rəhalah, kəni təni məmə, “Nəmə nətəmimi e kəntri kəti kautəhapu ilah mɨn, kəni okotərəkɨn rəhalah kəntri, kəni narmənɨgiən otearɨs mɨkə. Kəni təhmen=pən əmə, e lahuənu kəti, nəmə nətəmimi lan kautəhapu ilah mɨn, kəni okotərəkɨn agɨn lahuənu u. 18 ?Kəni nəmə nətəmimi rəha Setən kautəhapu ilah mɨn, kəni otəhro lanu e rəhan narmənɨgiən otatɨg? Iətəni lanu mətəu-inu nəutəni lanu məmə iətəhgi pətɨgəm narmɨn tərah mɨn e nəsanəniən rəha Pielsepul. 19 ?Kəni nəmə iəu, iətəhgi pətɨgəm narmɨn tərah mɨn e nəsanəniən rəha Pielsepul, kəni itəmah nəutəni məmə rəhatəmah mɨn nətəmimi kəutəhgi pətɨgəm narmɨn tərah mɨn e nəsanəniən rəha Pielsepul. Təmə tol lanəha, ilah okotakil rəhatəmah mɨn nəghatiən məmə in neiuəiən. 20 Mətəu nəmə iəu iətəhgi pətɨgəm narmɨn tərah mɨn e nətəmimi e nəsanəniən rəha Uhgɨn, kəni tətəgətun məmə Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn tɨnuvnə rəkɨs o təmah.

21 “Nian iətəmi rəhan nəsanəniən tepət tətəmki natimnati rəha nəluagɨniən, in otətəhtul maru mətəsal vi o rəhan nimə, in ko rəhan natimnati kəutəməhli vi əmə. 22 Mətəu nian iətəpɨsɨn kəti mɨn iətəm rəhan nəsanəniən tapirəkɨs in, in otuva muəluagɨn mətian-mətian tehpahu in, kəni mos rəkɨs rəfin rəhan natimnati rəha nəluagɨniən iətəm təmələhu=pən rəhan nətəlɨgiən lan, kəni in otəuəri natimnati rəfin rəha suah kəha kəm rəhan mɨn nətəmimi.*

23 “Iətəmi u in təsuərisɨgiən lak, in rəhak tɨkɨmɨr. Kəni iətəmi u in təsoriaruniən sipsip mɨn, in tatol ilah kəutagɨm atiti.”*

24 Kəni təməni əskasɨk məmə, “Nian narmɨn tərah tatiet e suah kəti, kəni in tuvən mətan əpəha ikɨn kɨkə-kɨkə ikɨn, ikɨn nəhu tɨkə lan mətəsal ikɨn otəmeig ikɨn, mətəu təseruhiən. Kəni in otəni məmə, ‘Pəh iəkɨtəlɨg=pən e rəhak nimə u iəmsɨpən ikɨn aupən.’ 25 Kəni nian in təmɨtəlɨg=pa, meh rəhan nimə kəmafəl təpiə vivi, kəni natimnati rəfin kəutəməhl-məhli vi əmə. 26 Kəni in otuvən mit mɨn narmɨn tərah səpɨn mɨn məhuva u kotərah pɨk motapirəkɨs in. Kəni okəhuvən mɨn imə motatɨg e nəmiəgəhiən rəha suah u. Kəni suah u, aupən rəhan nəmiəgəhiən tərah, mətəu rəueiu tɨnərah pɨk agɨn.”

27 Nian Iesu təməni nəghatiən əha, pətauəhli kəti tagət əfəməh məmə, “Uhgɨn təmətuati pəhriən e rəhan nəuvɨriən kəm pətan u iətəm təmemək lam, kəni məfɨnə nah kəm ik.”*

28 Kəni Iesu təni məmə, “Nɨpəhriəniən, mətəu Uhgɨn otətuati e rəhan nəuvɨriən kəm nətəmimi mɨn u kəutətəu rəhan nəghatiən tapirəkɨs agɨn, kəni mautol.”

Nəmtətiən rəha Jonə

(Mat 12:38-42; Mak 8:12)

29 Kəni nian nətəmimi kəməhuva məmə okotətəu nəghatiən rəha Iesu, kəməhuva tepət nəuvetɨn mɨn, kəni Iesu təni məmə, “Itəmah nətəmi rəueiu mɨne, itəmah nol təfagə tərah agɨn mɨn. Itəmah nəkotolkeikei məmə nəkoteh nati apɨspɨs u nəmtətiən kəti. Mətəu Uhgɨn ko təsəfɨnəiən nəmtətiən kəti kəm təmah tol lanu. Mətəu Uhgɨn otəfɨnə əmə nəmtətiən kətiəh kəm təmah, inəha nəmtətiən rəha iəni Jonə.* 30 Təhmen əmə e Jonə mə in nəmtətiən kəti tatuvən o nətəm Ninivə u aupən, kəni tol lanu, iəu Nətɨ Iətəmimi iəu mɨn nəmtətiən rəha nətəmimi u rəueiu mɨne.

31 “Kəni e nian əha Uhgɨn otakil nətəmimi rəfin, kəni kwin rəha nɨtəni pesi ikɨn, otəhtul məni pətɨgəm məmə itəmah nətəm nəkotərah. Otəhrun nəniən lanəha mətəu-inu, in təmiet e nɨkalɨ nɨtəni əpəha isəu agɨn, kəni maliuək muva məmə otətəu nəghatiən rəha Kig Solomən u iətəm teinatɨg pɨk. Kəni oteruh-to, suah kəti iətəm in ilɨs agɨn mapirəkɨs Kig Solomən tɨnuva, mətəu itəmah nəsotətəlɨgiən.*

32 “Kəni nətəm Ninivə okotəhtul e nian Uhgɨn otakil nətəmimi ərəfin lan, kəni ilah okotəni məmə itəmah nəmotol noliən tərah. Kəni ilah okotəhrun nəniən lanəha mətəu-inu, nian ilah kəmotətəu nəghatiən rəha Jonə, ilah kəmotəuhlin ilah e noliən tərah mɨn rəhalah. Kəni rəueiu u, suah kəti u ikɨnu in ilɨs pɨk tapirəkɨs Jonə.”*

Nəhagəhagiən rəha lait

(Mat 5:15; 6:22-23)

33 Kəni Iesu təməni məmə, “Ko suah kəti təsasiəpəniən e lait, kəni ko matɨg məhluaig lan uə təfən e nɨpəg nati kəti. Kəpə. Mətəu nian iətəmi tasiəpən e lait, otəkeikei maharu pəri e nɨgi rəha lait məmə nətəmimi u kəutəhuva e nɨpəg nəuan nimə, kəni ko mauteruh nəhagəhagiən rəha lait kəni kotəhrun neruhiən nati lan.* 34 Nəhmtəm təhmen e lait u tətəfən nəhagəhagiən kəm nɨpətɨm. Nian nəhmtəm mil kuəuvɨr, təhmen əmə məmə nɨpətɨm təriauəh e nəhagəhagiən. Mətəu nian nəhmtəm mil kuərah, təhmen əmə məmə nɨpətɨm təriauəh e napinəpuiən.† 35 Kəni tol lanəha, ik onəkəkeikei mateh vivi məmə rəham nəhagəhagiən in səniən məmə napinəpuiən. 36 Kəni nəmə rəham nəmiəgəhiən təriauəh vivi e nəhagəhagiən, napinəpuiən otɨkə agɨn lam, kəni nəhagəhagiən tasiəgəpɨn vivi rəfin rəham nəmiəgəhiən, təhmen=pən əmə e nəhagəhagiən rəha nəuanɨsiə tətasiəgəpɨn ik.”

Iesu təmagət əskasɨk
e Farəsi mɨn mɨne
nəgətun mɨn rəha lou

(Mat 23:1-36; Mak 12:38-40; Luk 20:45-47)

37 Kəni nian Iesu təməghati rəkɨs, kəni Farəsi kəti təmuva məni=pən kəm in məmə okian muauən əpəha e rəhan nimə. Kəni Iesu təmaliuək muvən əpəha imə məharəg e nɨkalɨ tepɨl o nauəniən. 38 Kəni Farəsi əpəha təmauɨt ohni narmɨn təmiuvɨg nian təmeruh məmə Iesu təməsəueiuiən nəhlmɨn e nəhu uərisɨg təpanauən.

39 Kəni Iərmənɨg təməni=pən kəm in məmə, “Itəmah u Farəsi mɨn, nəkotəhmen əmə e kap mɨne pɨlet iətəm nəutafəl ilah əpəha ihluə əmə, mətəu in əpəha e nɨpəgnəualah, kotapɨn. Itəmah nəkotəriauəh e navərəsiən mɨne nərahiən. 40 !Itəmah nəutalməli pɨk! ?Nɨkitəmah təhti uə kəpə məmə, Uhgɨn iətəm təmol nɨpətɨtəmi, in mɨn təmol nɨkitəmi? !Əuəh! 41 Mətəu onəkotəfən kəm nanrah mɨn e nɨkitəmah agiən, kəni natimnati rəfin ihluə mɨne imə okotəhruahru motəuvɨr.

42 “!Mətəu itəmah Farəsi mɨn, nərahiən asoli otuva o təmah! Itəmah nəutohtəu=pən vivi nɨpɨspɨsɨ Lou mɨn. Itəmah nəkotəni məmə nautol tait rəhatəmah e nɨmalɨ mɨnɨt mɨne ru mɨne nəuvein mɨn kotol lanəha, u iətəmimi tətəfən e nauəniən. Inu təhruahru e Lou, mətəu itəmah nɨnotəpəh nɨtəu-pəniən suaru əhruahru rəha nakiliən iətəmimi, mɨne suaru rəha nolkeikeiən Uhgɨn. Onəkotəkeikei motol noliən təuvɨr asoli əha, kəni məsotaluiən məmə nəkotol tait rəhatəmah.

43 “Itəmah u Farəsi mɨn, nərahiən asoli otuva o təmah, mətəu-inu nəkotolkeikei məmə nəkəhuvən məutəharəg aupən e nimə rəha nuhapumɨniən. Kəni e makɨt, nəkotolkeikei məmə nətəmimi okotəfəri=pɨnə nəhlmɨ lah kəm təmah o nɨsiaiən itəmah.

44 “Itəmah u Farəsi mɨn, nərahiən asoli otuva o təmah, mətəu-inu itəmah nəkotəhmen e suvət u kotamɨkmɨk, mətəu kəsəhrun əhruahruiən məmə in iə, kəni nətəmimi kəutaliuək pɨkɨn lan motəruru, məutol rəhalah nəmiəgəhiən tətamɨkmɨk.”‡

45 Kəni iəgətun kəti rəha Lou təməni=pən kəm Iesu məmə, “Iəgətun. Nian nətəni nəghatiən mɨn u, kəni tətərəkɨn mɨn itɨmah.”

46 Kəni Iesu təni məmə, “!Nəgətun mɨn rəha Lou! Nərahiən asoli otuva o təmah mətəu-inu, itəmah nəutəlɨn-pəri nati fɨgəm mɨn u tiəkɨs məmə nətəmimi okotos.§ Kəni məsotasiruiən nəuvetɨn e nəuanəhlmɨtəmah məmə onəkotasiru e lah o nosiən natimnati mɨn əha.

47 “Nərahiən asoli otuva o təmah mətəu-inu itəmah nəutuvləkɨn nimə təuvɨr mɨn o suvət rəha iəni mɨn rəha Uhgɨn aupən, kəni məutəni məmə nəutɨsiai ilah. Mətəu nəuteiuə. Tɨpɨtəmah mɨn əmə kəmotohamu ilah.* 48 Tol lanu, itəmah nəutəni pətɨgəm məmə itəmah nəutegəhan e natimnati mɨn əha tɨpɨtəmah mɨn kəmotol aupən, u kəmotohamu iəni mɨn, kəni itəmah nɨkitəmah tagiən o noliən rəhalah, kəni ko nautuvləkɨn suvət mɨn rəhalah.

49 “Kəni tol lanəha, Uhgɨn u iətəm teinatɨg pɨk təməni məmə, ‘Iəu oiəkahli=pən rəhak iəni mɨn mɨne aposɨl mɨn okəhuvən motəghati kəm lah, kəni ilah okotəgəu rəkɨs ilah motol nərahiən kəm nəuvein, kəni motuhamu nəuvein.’ 50 Tol lanəha, Uhgɨn otakil itəmah təhmen məmə itəmah əmə nəmotohamu iəni mɨn rəfin rəhan, kəni in otol nalpɨniən kəm təmah o nɨmɨsiən rəhalah, ilah u kəməutatɨg e nətuəuiniən e nɨftəni mətəuarus=pa u rəueiu, 51 iəni mɨn rəfin u kəmotuhamu əpəha e Epɨl mətəuarus=pən Səkaraea, u iətəm təmɨmɨs e Nimə rəha Uhgɨn e nəlugɨn e oltə mɨne nimə.† Kəni nɨpəhriəniən, itəmah u rəueiu mɨne, Uhgɨn otol nalpɨniən kəm təmah.

52 “Kəsi, itəmah mɨn u nəgətun mɨn rəha Lou, nərahiən asoli otuva o təmah mətəu-inu suaru kəti əha ikɨn iətəm tətəgətun nak Uhgɨn tolkeikei. Itəmah nəkotəhrun suaru əha, mətəu nəutəhluaig lan məmə nətəmimi kotəruru. Itəmah nəsotəgətun-pəniən, kəni məutasisɨg e nətəmimi məmə ilah mɨn kotəruru nɨtəu-pəniən.”

53 Nian Iesu təmiet e nimə əha mɨnətaliuək mɨnatuvən, kəni nəgətun mɨn rəha Lou mɨne Farəsi mɨn, niəməha təmol ilah. Təmətuəuin əha ikɨn əha, ilah kəməhuva məmə tɨkɨmɨr mɨn rəhan. Kəni ilah kəməutərakipən e nəghatiən əskasɨk tepət kəm in 54 məmə okoteruh-to nəniən kəti rəhan u iətəm təsəhmeniən.

12

Nəghatiən mɨn
rəha nem əskasɨkiən

(Mat 10:19-20,26-33; 12:32)

1 Kəni e nian əha, nətəmimi tepət kəməhuva kətiəh, ko kafin kəruru. Mətəu nətəmimi tɨnepət pɨk, kəni məutəhgi-əhgi rəkɨs ilah mɨn. Kəni ko Iesu tətuəuin mətəghati kəm rəhan mɨn nətəmimi məmə, “Itəmah, onəutətəu itəmah o is rəha Farəsi mɨn, is u in noliən rəhalah u rəhalah nəniən təuvɨr, mətəu nɨkilah tamɨkmɨk. 2 Natimnati u iətəmimi tatol oneuən, Uhgɨn otəpanəfətɨgəm, tagəhag ikɨn. Kəni natimnati iətəm iətəmimi tətəhluaig lan, kəni Uhgɨn otəpanəfətɨgəm, nətəmimi okoteruh.* 3 Natimnati u nautəni e napinəpuiən, nətəmimi okotətəu e nərauiə asoli. Kəni natimnati u nəutəni oneuən e nɨpəgnəua nimə, nətəmimi kəpanotəni pətɨgəm əpə ihluə, nətəmimi rəfin okotətəu.

4 “Rəhak mɨn nətəmimi, iəkəni kəm təmah məmə, nəsotəgɨniən e nətəmimi u kotəhrun nuhamuiən nɨpətɨtəmah, mətəu uərisɨg, ko kəsotol mɨniən nati kəti tərah e təmah. 5 Mətəu iəkəni pətɨgəm kəm təmah iətəmi u təhruahru məmə onəkotəgɨn lan. Onəkotəkeikei motəgɨn e Uhgɨn, mətəu-inu nian in otohamu suah kəti, in təhrun nərəki-pəniən in e nɨgəm asoli. Əuəh, nɨpəhriəniən, iəkəni kəm təmah məmə onəkotəkeikei motəgɨn e Uhgɨn. 6 Mənɨg əlkələh uəha kotəhmen e kəuviəguvehli u kos nəhmtɨ lah məni əkəku əmə, mətəu Uhgɨn təsaluiən agɨn e kəti. 7 Sotəgɨniən, mətəu-inu Uhgɨn tolkeikei itəmah tapirəkɨs mənɨg mɨn tepət. Nɨpəhriəniən, Uhgɨn təmafin məhrun vivi nəuanutəmah rəfin.*

8 “Iəkəni kəm təmah məmə, nəmə iətəmi tətəni pətɨgəm e nəhmtɨ nətəmimi məmə in rəhak kəti, kəni iəu Nətɨ Iətəmimi, iəu mɨn iəkəni pətɨgəm e nəhmtɨ nagelo mɨn rəha Uhgɨn məmə in rəhak iətəmimi. 9 Mətəu nəmə iətəmi tətəni pətɨgəm e nəhmtɨ nətəmimi məmə in səniəmə məmə iətəmimi kəti rəhak, kəni iəu iəkəni pətɨgəm e nəhmtɨ nagelo mɨn məmə suah u in səniəmə iətəmimi kəti rəhak. 10 Kəni iətəmimi tətəni nəghatiən tərah e Nətɨ Iətəmimi, Uhgɨn otafəl rəkɨs rəhan təfagə tərah. Mətəu iətəmimi tətəghati rah e Narmɨn Rəha Uhgɨn, ko Uhgɨn təsafəl rəkɨsiən rəhan təfagə tərah.*

11 “Kəni nian kotiuvi pətɨgəm itəmah e nimə rəha nuhapumɨniən, mɨne e nəhmtɨ iərmənɨg mɨn, mɨne nətəmi asoli mɨn məmə okotiuvi pətɨgəm itəmah məutakil rəhatəmah nəghatiən, kəni nɨkitəmah otəsəhti pɨkiən məmə onəkotəhro lanu motuhalpɨn rəhalah nəghatiən,* 12 mətəu-inu e nian əhruahru əha, Narmɨn Rəha Uhgɨn otəgətun itəmah e nəghatiən nak onəkotəghati lan kəni motəni kəm lah.”

Nəghatiən əuhlin
e iətəmi u rəhan nautə tepət mətəu rəhn-kapə tɨkə

13 Kəni nətəmi mɨn əha kəti təməni=pən kəm Iesu məmə, “Iəgətun. Rəhak tatə tɨnɨmɨs rəkɨs. Pale, əni=pən kəm piak məmə otəuəri natimnati rəha tatə rəhatɨmlau məmə təfa rəhak nəuvein, u iətəm tatə təmələhu məmə rəhak.” 14 Mətəu Iesu təməni kəm in məmə, “Iəu kəti, iəu iəkɨkə e nətəlɨgiən u rəhatəlau o nəuəriən rəhatəlau natimnati.” 15 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Onəutətəu vivi itəmah. Onəkotasisɨg vivi e təmah məmə nəsotoliən məmə itəmah navərəs mɨn, mətəu nəukətɨ nəmiəgəhiən təsɨsɨpəniən e nautə tepət.”*

16 Kəni təməni nəghatiən əuhlin u məmə, “Suah kəti, rəhan nautə tepət, kəni rəhan nasumiən təuvɨr pɨk. 17 Kəni məni=pən aru kəm in məmə, ‘?Kəsi, oiəkəhro əha rəueiu, mətəu-inu rəhak nimə mɨn kɨnotəpəh nəhmeniən məmə iəkəfən nauəniən nəgək mɨn ikɨn?’

18 “Kəni in təməni məmə, ‘Təuvɨr məmə iəkol lanu lan. Iəkəmki rəkɨs nimə mɨn u, kəni mol nimə asoli mɨn nəuvein iətəm iahgin mɨn nəuvetɨn. Kəni məlɨn=pən nəgək nauəniən, mɨne nautə mɨn rəhak ikɨn. 19 Kəni iəkəhrun nəniən aru kəm iəu məmə, rəhak natimnati tepət pəhriən təhmen o nu tepət. Kəni rəueiu əha iəkəmeig, mətauən, mətəmnɨm, kəni mətətəu nagiəniən təuvɨr əmə lanu rəha nian rəfin.’

20 “Mətəu Uhgɨn təməni=pən kəm in məmə, ‘!Ik ialməli! Iəu iəməfɨnə nəmiəgəhiən u kəm ik, mətəu rəueiu əmə u lapɨn, iəkos rəkɨs, nəkɨmɨs. ?Kəni okəhro e natimnati mɨn u rəham ik nəmoriarun=pa tepət pɨk, kəni pəh otarmənɨg e natimnati mɨn əha?’ ”

21 Kəni Iesu təməni məmə, “Uhgɨn otol əmə lanəha kəm nətəmimi u kəutoriarun nautə mɨn tepət məmə rəhalah, kəni nɨkin təsəhti pɨkiən noliən təuvɨr mɨn u Uhgɨn tolkeikei.”*

Nəsotətəlɨg pɨkiən
e natimnati rəha nɨpətɨtəmi

(Mat 6:19-21,25-34)

22 Kəni Iesu təməni kəm rəhan mɨn nətəmimi məmə, “Mətəu-inu noliən əha, iətəni kəm təmah məmə, nəsotətəlɨg pɨkiən e natimnati rəha nəmiəgəhiən rəhatəmah məmə onəkotun nak, kəni məsotətəlɨg pɨkiən e natimnati rəha nɨpətɨtəmah məmə onəkəhuvən e nak. 23 Nəsotətəlɨg pɨkiən mətəu-inu nəmiəgəhiən rəhatəmah tapirəkɨs nauəniən, kəni nɨpətɨtəmah tapirəkɨs napən mɨn rəha nuvəniən lan. 24 Oteruh-to mənɨg mɨn, ilah kəsotasumiən, kəni məsotəuləkiən, kəni rəhalah nimə rəha nauəniən tɨkə, mətəu Uhgɨn in tətaugɨn ilah. !Mətəu Uhgɨn tolkeikei pɨk itəmah tapirəkɨs mənɨg mɨn!

25 “?Nɨkitəmah təhti məmə rəhatəmah nətəlɨg pɨkiən təhrun noliən rəhatəmah nəmiəgəhiən təfəməh? !Kəpə! Noliən rəha nətəlɨg pɨkiən təsəfɨnəiən auə kətiəh mɨn e nəmiəgəhiən rəhatəmah. 26 ?Mətəu nəmə itəmah nəsotəhruniən noliən nati əkəku kəti tol lanəha, kəni təhro nəutətəlɨg pɨk e natimnati pɨsɨn pɨsɨn mɨn e nəmiəgəhiən rəhatəmah?

27 “Nɨkitəmah təhti-to noliən rəha nəugɨnɨgi mɨn u kəutəugɨn. Ilah kəsotoliən nati kəti, məsotəhliən rəhalah napən. Mətəu iəkəni kəm təmah məmə aupən, Kig Solomən, in iətəmimi rəhan nautə tepət, kəni rəhan napən iətəm tatuvən lan, ilah kotəuvɨr motapirəkɨs. Mətəu nəugɨ nɨgi əpnapɨn mɨn kotəuvɨr tapirəkɨs agɨn rəhan napən. 28 Nəugɨnɨgi mɨn əha kəutəhtul o nian kətiəh əmə, kəni olauɨg, kuvan e nɨgəm, mətəu Uhgɨn in tatol ilah kotəuvɨr pɨk. ?Kəni nɨkitəmah təhti məmə in otəfɨnə napən kəm təmah uə kəpə? !Əuəh! Rəhak nətəmimi, rəhatəmah nəhatətəiən təkəku agɨn.

29 “Təsəuvɨriən məmə nɨkitəmah təhti pɨk natimnati o nəmiəgəhiən rəhatəmah, kəni nian rəfin nəutəsal e nauəniən nɨgtəmah mɨne nəmnɨmiən nɨmtəmah. 30 Nɨkitəmah təsəhti pɨkiən natimnati mɨn əha, mətəu-inu nətəm kəsotəhatətəiən e Uhgɨn, ilah kəutəsal e natimnati mɨn əha. Rəhatəmah Tatə in təhrun natimnati iətəm nəkotəkeikei motos o nəmiəgəhiən rəhatəmah. 31 Mətəu onəkotətəlɨg pɨk əmə e natimnati rəha Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn motol təhtul aupən e nəmiəgəhiən rəhatəmah, kəni in otəfɨnə mɨn kəm təmah natimnati mɨn rəha nəmiəgəhiən u ikɨnu e nəhue nɨftəni.

32 “Nəsotəgɨniən, itəmah rəhak mɨn sipsip itəmah təkəku əmə, mətəu-inu Tatə rəhatəmah nɨkin tətagiən pɨk o təmah məmə onəkotatɨg ahgəl rəhan narmənɨgiən, kəni in oteh vivi itəmah, kəni onəkotarmənɨg itəmah min. 33 Onəkotəfətɨgəm rəhatəmah natimnati nətəmimi kotos nəhmtɨn, kəni motəfən məni kəm nanrah mɨn. Nian nəkotol təuvɨr lanu, in təhmen məmə ikɨn nautə rəhatəmah otətəməhli ikɨn ko təsərahiən nian kəti, kəni itəmah onəkotələhu pən rəhatəmah natimnati iətəm təuvɨr əpəha e negəu e neai iətəm ko təsɨkəiən. Kəni ikɨn əha, ko nakləh mɨn kəsotərəkɨniən, kəni ko uvni mɨn kəsotərəkɨniən natimnati mɨn əha.* 34 Iətəni lanu mətəu-inu, ikɨn pəhruvən rəhatəmah natimnati təuvɨr mɨn kəutəməhli ikɨn, kəni nɨkitəmah otəkeikei məhti-əhti natimnati mɨn əha ikɨn əha.”

Nətəmimi rəha Iesu okotəkeikei mautol əpenə
rəhan nuvaiən

35 Kəni Iesu təməni məmə, “Nian mɨn ərəfin, onəutəhtul maru, təhmen e iətəmi təfən napən rəha uək, meargin rəhan kətəuti, kəni masiəpən e rəhan nəuanɨsiə nian rəfin.* 36 Onəkotəkeikei motəhmen e noluək mɨn rəha iərmənɨg kəti təmsɨpən e lafet kəti rəha marɨt kəti. Kəni nian in təmuva məhti-əhti doə, kəni əmeiko, ilah koterəh e doə məmə otuvən imə. 37 Noluək mɨn u kəutair məutəhtul maru nian iərmənɨg tətuva, ilah kəmoteh kəni motos nəuvɨriən rəha iərmənɨg. Nɨpəhriəniən u iəkəni kəm təmah məmə, in otuvən e napən rəha uək, kəni mauɨn e lah məmə okəhuva motəharəg, kəni in oteh vivi ilah kəni maugɨn ilah. 38 Kəni nəmə iərmənɨg otətuva lapɨn e napinəpuiən, uə e nian mənɨg nətəkakə lan, mətəu noluək mɨn kəutair mautol əpenə əmə, kəni in otol təuvɨr agɨn kəm lah. 39 Kəni itəmah nəkotəkeikei motəhrun məmə, nəmə suah kəti təhrun nian əhruahru iətəm iakləh otuva e rəhan nimə məmə otakləh, kəni ko in təsapɨliən, in otətəhtul maru mateh vivi rəhan nimə məmə iakləh otəsuvaiən imə.* 40 Kəni itəmah, nian rəfin nəkotəkeikei məutəhtul maru mətəu-inu iəu Nətɨ Iətəmimi iəkuva mɨn e nian iətəm itəmah nəsotəhruniən.”

41 Kəni Pitə təməni=pən kəm in məmə, “Iərmənɨg. ?Nəghatiən əuhlin u nətəni rəhatɨmah əmə, uə rəha nətəmimi ərəfin?”

42 Kəni Iərmənɨg təni məmə, “?Pəh u in ioluək kəni meinatɨg mɨn matol rəhan uək e nian mɨn rəfin e noliən iətəm təuvɨr? ?Kəni iərmənɨg kəti otəfəri pəh otuva iətəmi asoli rəha noluək mɨn e nimə rəhan məmə in təuəri nauəniən nɨg noluək mɨn rəfin e nian əhruahru rəhan? 43 Kəni nian iərmənɨg rəha suah kəha tɨtəlɨg=pa, kəni meruh məmə in tatol vivi rəhan uək, kəni in otol təuvɨr kəm ioluək əha. 44 Nɨpəhriəniən iəkəni kəm təmah məmə, iərmənɨg in otəfəri ioluək əha tuva mol iətəmi asoli lan məmə in otarmənɨg e natimnati rəfin rəhan.* 45 ?Mətəu nəmə ioluək u nɨkin təhti məmə, ‘Rəhak iətəmi asoli təsuvaiən nuvəh. Ko təsuva uəhaiən.’ Kəni ioluək əha tɨnətuəuin mɨnatoh noluək mɨn nɨpətan mɨne nəman, kəni muvən mətauən mətəmnɨm mətapɨs. ?Kəni iərmənɨg otol nak? 46 Iərmənɨg rəha suah u otɨtəlɨg=pa ohni e nian kəti iətəm in təsəhruniən kəni məsəhtul maruiən ohni. Kəni iərmənɨg otəfən nalpɨniən asoli kəm in, kəni in otəfən in tuvən matɨg ilah nətəmi mɨn u kəsotoliən rəhan nəghatiən.*

47 “Ioluək əha iətəm tɨnəhrun rəkɨs nəghatiən rəha iərmənɨg rəhan, mətəu in təsəhtul maruiən məmə otol uək mɨn əha, kəni okoh in tətəu nahməiən.* 48 Mətəu ioluək iətəm in təsəhruniən nəghatiən mɨn rəha iərmənɨg, kəni in matol natimnati iətəm in təsəhruahruiən iətəm in otəkeikei mos nalpɨniən ohni, kəni okoh mətɨg ioluək u. Iətəmimi u Uhgɨn tətəfən natimnati tepət kəm in, in otəkeikei mol natimnati tepət. Kəni iətəmimi u kətələhu=pən natimnati tepət e nəhlmɨn, okətapuəh e natimnati tepət ohni.”*

Iesu tatol nətəmimi kəutəuəri ilah mɨn

49 Kəni Iesu təməni məmə, “Iəmuva məmə iəkəhlman e nɨgəm e nəhue nɨftəni, kəni nəmə rəueiu əha nɨgəm əha tɨnatuəu rəkɨs, kəni nɨkik tagiən. 50 Nian əskasɨk kəti otuva e rəhak nəmiəgəhiən, təhmen e noliən bəptais kəti, kəni nɨkik tətahmə lan mətəuarus otol naunun.* 51 ?Nɨkitəmah təhti məmə iəmuva u məmə iəkələhu nəməlinuiən e nəhue nɨftəni? !Kəpə! Iəməsuvaiən məmə iəkələhu nəməlinuiən, mətəu iəmuva məmə iəkol nətəmimi kotaiu atiti. 52 Kəni rəueiu əha, nəmə nətəmimi faif e lahuənu kəti, kəni okotəuəri ilah mɨn, kɨsɨl oklahi keiu, kəni keiu okuahi kɨsɨl. 53 Tatə mɨne nətɨn iərman okətuərah o lau mɨn. Kəni mamə mɨne nətɨn pətan, okətuərah o lau mɨn. Kəni pətan mɨne uhun, okətuərah o lau mɨn.”*

Nətəmimi okotəkeikei motəhrun nəmtətiən mɨn

(Mat 16:1-4; Mak 8:11-13)

54 Kəni in təməghati mɨn kəm nɨmənin nətəmimi mətəni məmə, “Nian nəkoteruh nɨmalɨ nəpuə mɨn okotəri, kəni nəkotəni uəhai əmə məmə otəfuv, kəni otol pəhriən. 55 Kəni nian nəkoteruh nɨuig notəsuvəhiən tol naugɨn,† nəkotəni məmə okəpiapei, kəni otol pəhriən. 56 !Ei! !Itəmah nəfaki eiuə mɨn! Itəmah nəkotəni məmə nəkotəhrun pɨk natimnati mɨn, kəni motəhrun nehiən nɨftəni mɨne neai, kəni nəkotəhrun məmə nian otuva lanəha, kəni otol pəhriən lanəha. ?Mətəu təhro nəsotəhruniən nɨpətɨ nəmtətiən mɨn iətəm nauteruh əha rəueiu?

57 “?Təhro nəsotɨtəpəniən suaru iətəm təhruahru məmə onəkotohtəu=pən? 58 Nian suah kəti otələs ik nəkian e kot, kəni e nian natualiuək e suaru, kəni təuvɨr məmə nəkaupən məghati kəm in muəni-vivi rəhatəlau nərahiən. Nəmə nəsuoliən, kəni otələs ik mian e kot, kəni iətəmi asoli rəha kot otegəhan=pən lam e nəhlmɨ polɨs, kəni otələs ik muvən masisɨg lam e kaləpus. 59 Iətəni kəm ik məmə, nəmə tol lanəha, ko nəsietiən e kaləpus mətəuarus nəkəkeikei mətəou e məni rəfin agɨn o nalpɨniən rəham.”*

13

Nətəmimi okotəkeikei motəuhlin ilah
e rəhalah noliən tərah mɨn

1 Kəni e nian əha, nətəmimi nəuvein kəməhuva motəni=pən kəm Iesu məmə nətəm Kaləli nəuvein kautoh natimiəgəh mɨn məmə okotol sakrifais lan kəm Uhgɨn, əmeiko, soldiə mɨn rəha kəpmən u Pailət kəməhuva motohamu ilah, kəni nɨra natimiəgəh mɨn mɨne nɨra nətəmimi mɨn kəmotaiu motol əmə kətiəh.* 2 Kəni Iesu təməni=pən məmə, “?Təhro? ?Nɨkitəmah təhti məmə nərahiən əskasɨk rəha nətəm Kaləli əha məmə inkonu ilah kotərah pɨk tapirəkɨs ərəfin nətəm Kaləli?* 3 !Kəpə! Iətəni kəm təmah məmə təsoliən lanəha. Mətəu okəmə itəmah mɨn nəsotəuhliniən itəmah e noliən tərah mɨn rəhatəmah, kəni itəmah mɨn onəkohmɨs. 4 ?Kəni təhro e nətəm Sailoam eitin əpə nimə əfəməh təməmei məharəg-ərain ilah kohmɨs? ?Nɨkitəmah təhti məmə nəmiəgəhiən rəhalah tərah tapirəkɨs nətəmimi rəfin əpəha Jerusɨləm? 5 !Kəpə! Iətəni kəm təmah məmə təsoliən lanəha. Mətəu nəmə itəmah nəsotəuhliniən itəmah e noliən tərah rəhatəmah, kəni itəmah mɨn onəkohmɨs.”

6 Kəni təməni nəghatiən əuhlin u məmə, “Iətəmimi kəti təmərfei nɨgi kəti e nasumiən rəhan, nərgɨn u fik. Kəni nian nu mɨn nəuvein təmuva mɨnuvən rəkɨs, kəni suah u təmuvən nian tepət mətəsal e nəuan nɨgi u, mətəu-inu təsəuəiən. 7 Kəni in təməni=pən kəm suah u tateh nasumiən məmə, ‘Eruh-to. Iəmuva mətəsal e nəuan nɨgi mɨnos nu kɨsɨl, mətəu iəseruhiən nəuan nɨgi kəti mɨne. Əuahli rəkɨs. Təsəuvɨriən məmə təhtul pəsɨg e nɨftəni rəha nasumiən.’* 8 Kəni suah u iətəm tateh nasumiən təni=pən kəm in məmə, ‘Iətəmi asoli, upəh-to pəh tos mɨn nu kətiəh. Kəni iəkel nɨftəni mɨtəlau e nəukətɨn, kəni masiru lan məmki=pən nɨftəni təuvɨr.* 9 Kəni nəmə təuə e nu əha ikɨn, kəni ko təuvɨr. Mətəu nəmə kəpə, ik nəkəhrun nətei rəkɨsiən.’ ”

Iesu təmol vi
pətan kəti e Sapət

10 Kəni e Sapət kəti, Iesu təmətəgətun nətəmimi əpəha e nimə rəha nuhapumɨniən. 11 Kəni pətan kəti əha ikɨn narmɨn tərah tətatɨg lan e nu eitin, kəni tatol məmə nəmtahn tatekəu e nian rəfin, kəni məsəhtul əhruahruiən. 12 Kəni Iesu təmeruh in, kəni in təmauɨn lan məmə otuva ohni, kəni təni=pən kəm in məmə, “Pətan. Iəu iatɨtɨs rəkɨs rəham nɨmɨsiən, ko təsaskəlɨmiən ik.” 13 Kəni Iesu təmələhu=pən nəhlmɨn lan, kəni əmeiko, təməhtul əhruahru mɨnəuvɨr, kəni mɨnatəni-vivi Uhgɨn.

14 Mətəu iətəmi asoli rəha nimə rəha nuhapumɨniən, nɨkin təmahmə məmə inko Iesu təmol vi pətan u e nian rəha Sapət. Kəni in təməni=pən kəm nətəmimi məmə, “Nian sikɨs rəhatəmah o noliən uək lan. Nəkotəhrun nəhuvaiən e nian mɨn əha məmə in otol vi itəmah lan, mətəu e nian rəha Sapət, onəsəhuvaiən lan.”*

15 Kəni Iərmənɨg təməni=pən kəm in məmə, “!Itəmah nəfaki eiuə mɨn! ?Pəh u ikɨnu e nɨkitəmah e nian rəha Sapət, kəni təsɨtɨsiən rəhan kau uə togki u təmohrain, kəni masɨg muvən təmnɨm nəhu? !Kəpə! Itəmah mɨn nautol lanəha.* 16 Mətəu pətan əha, in nəuanɨləuɨs kəti rəha Epraham, u Setən təməlis o nu eitin. Kəni təhruahru əmə iəu iəkəkeikei mɨtɨs kəni mosmiəgəh in e nian rəha Sapət.” 17 Kəni nəghatiən rəha Iesu təmol rəhan tɨkɨmɨr mɨn kəmotaulɨs. Kəni nətəmimi rəfin, nɨkilah tagiən o uək təuvɨr agɨn mɨn iətəm Iesu tatol ilah.

Iesu təməni nəghatiən əuhlin keiu e Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn

(Mat 13:31-33; Mak 4:30-32)

18 Kəni Iesu təməni məmə, “?Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn in təhmen e nak? Pəh iəkəni nəghatiən əuhlin kəti məmə otəgətun itəmah e Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn. 19 Nəua nɨgi kəti u nɨkɨtɨn natiəkəku agɨn u tətəgətun=pən Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn.† Kəni suah kəti tərfei e rəhan nasumiən. Kəni nɨkɨtɨn teviə mol iahgin, kəni mənɨg ilɨs mɨn kəhuva motol=pən nimaalah e nəhlmɨn mɨn.”

20 Kəni təməni mɨn məmə, “?Iətəgətun Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn məmə in təhmen=pən e nak? 21 In təhmen=pən e is nəuan nəuvetɨn iətəm pətan kəti tətalkin flauə e pesɨn asoli, kəni təhgi flauə rəfin tətasisi matol iahgin.”

Təuə əkəku

(Mat 7:13-14,21-23)

22 Nian Iesu təmətaliuək matuvən Jerusɨləm, kəni mətəgətun nətəmimi e nəhruənu asoli mɨn mɨne lahuənu mɨn. 23 Kəni suah kəti təmətapuəh ohni məmə, “?Iərmənɨg, nətəmimi nəuan nəuvein əmə iətəm Uhgɨn otosmiəgəh ilah?”

Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, 24 “Iəkəni kəm təmah məmə onəkotəkeikei motalkut pɨk məmə nəkəhuvən pən e namtɨhluə u iətəm natiəkəku tatuvən e negəu e neai, mətəu-inu nətəmimi tepət okotalkut məmə okəhuvən imə, mətəu ko kəsəhuvəniən. 25 Mətəu o nian kəti, iərmənɨg rəha nimə əha in otəhtul masisɨg e rəhan doə. Kəni itəmah u nəsəhuvaiən əha imə e nɨkulu iətəm natiəkəku, onəkəutəhtul ihluə məutəhti-əhti nɨkulu məutəni məmə, ‘Pale, Iərmənɨg. !Erəh e doə o tɨmah!’ Mətəu in otəni məmə, ‘Iəkəruru agɨn itəmah.’* 26 Kəni itəmah onəkotəni məmə, ‘Iərmənɨg, kitah kəmotauən pəti, kəni ik nəməgətun itɨmah əpəha imatɨmah ikɨn.’ 27 Mətəu in otəni=pɨnə məmə, ‘Iəu iətəni kəm təmah məmə iəkəruru agɨn itəmah. Itəmah rəfin nətəm nəkotərah agɨn. !Əhuvən əpəha isəu ohniəu!’*

28 “E nian əha itəmah onəkoteruh Epraham, mɨne Aisək, mɨne Jekəp, mɨne iəni aupən mɨn kəutatɨg e negəu e neai iətəm Uhgɨn tətarmənɨg lan, mətəu itəmah onəutəhtul ihluə kəni okəraki pətɨgəm e təmah, kəni onəkotasək, mautɨgət-ərain nəhluvtəmah, məutətəu tərah.* 29 Kəni nətəmimi okotsɨpən e nɨkalɨn mɨn rəfin rəha nəhue nɨftəni, məmə okəhuvən motəharəg motauən e negəu e neai iətəm Uhgɨn tətarmənɨg lan.* 30 Kəni təuvɨr məmə nəkotəhrun məmə, nətəmimi nəuvein iətəm kautəhuərisɨg okəhuva motəhtul aupən. Kəni nətəmimi nəuvein u kəutaupən, ilah okəpanəhuərisɨg.”*‡

Herot təmolkeikei məmə
in otuhamu Iesu

(Mat 23:37-39)

31 Kəni e nian əha, Farəsi mɨn nəuvein kəməhuva motəni=pən kəm Iesu məmə, “Təuvɨr məmə onəkiet uəhai əmə u ikɨnu matuvən, mətəu-inu Herot Antipas tolkeikei məmə otuhamu ik.”

32 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Herot Antipas in iol ekəu-ekəu, təhmen e kuri rarpɨn. Əhuvən motəni=pən kəm in məmə iəu iətəni məmə, ‘Eh-to. Nian əkuəkɨr əmə əha ikɨn tətatɨg iətəm iəu iəkəhgi pətɨgəm narmɨn tərah mɨn e nətəmimi, kəni matol vivi nɨmɨsiən rəha nətəmimi, kəni uərisɨg e nian kɨsɨl lan, kəni iəkol naunun e rəhak uək.’

33 “Nati əpnapɨn Herot təməni lanəha, mətəu iəu iəkəkeikei mətɨtəu=pən rəhak suaru matuvən u rəueiu, mɨne olauɨg, mɨne oniəh muvən miet pən Jerusɨləm. Ikɨn əha əhruahru iətəm okotəkeikei kɨsiai iəni mɨn ikɨn. Mətəu Jerusɨləm əmə, kətuhamu iəni mɨn rəha Uhgɨn ikɨn.

34 “!Əui kəsi, nətəm Jerusɨləm, nətəm Jerusɨləm! Itəmah nəutohamu iəni mɨn rəha Uhgɨn, kəni nətəmimi nətəm Uhgɨn təmahli=pa kəm təmah, nəutahtɨmu ilah e kəpiel apɨn, inəha nətəmimi u rəha Uhgɨn nətəm kautos nəghatiən rəhan. Nian tepət iətigaru əfəməh e nəhlmək məmə iəkos vivi itəmah, təhmen=pən e mənɨg iətəm tatuu nenətɨn mɨn e nɨkəuvkəuvɨn, mətəu nɨkitəmah təsagiəniən, kəni məutəpəh iəu. 35 Otafu-to. Uhgɨn tɨnəpəh itəmah, rəhatəmah nimə nərahiən otələs, kəni nati tɨkə ikɨn. Kəni iəkəni kəm təmah məmə, nati əha in nɨpəhriəniən mətəu-inu onəsoteruh mɨniən iəu mətəuarus nəkotəni məmə, ‘!Iərmənɨg Uhgɨn tətatɨg ilau suah u iətəm tətuva e nərgɨn.’ ”*

14

Iesu təmuvən əpəha ima Farəsi kəti ikɨn

1 E nian e Sapət kəti, Iesu təmuvən e nimə rəha iətəmi asoli kəti rəha Farəsi mɨn məmə otauən, kəni nətəmimi kəmauteruh vivi in məmə otol-to nak. 2 Kəni inəha Iesu təmətəharəg ikɨn, suah kəti tatɨmɨs e nɨmɨsiən u nɨpətɨn tətasisi, in tətəharəg iuəkɨr əmə ohni. 3 Kəni Iesu təmətapuəh o nəgətun mɨn rəha Lou mɨne Farəsi mɨn məmə, “?Təhro? ?Lou tətegəhan məmə suah kəti otol vivi nətəmi kautohmɨs kotəhrun nəmiəgəhiən mɨn e Sapət, uə Kəpə?”* 4 Mətəu ilah kəsotəniən nati kəti mɨne. Kəni Iesu təmos suah u, mol nɨpətɨn təuvɨr mɨn, kəni mahli=pən tatuvən.

5 Kəni təməni=pən kəm lah məmə, “?Nəmə itəmah kəti, rəhan suakəku, uə rəhan kau otiuvɨg=pən pɨkɨn e nɨmɨl asoli e Sapət, kəni in otəhro? In otəkeikei muvən mələs rəkɨs uəhai əmə. ?Pəh u e təmah otəsoliən lanəha?”* 6 Kəni rəhalah kəti nəghatiən təmɨkə məmə okotəni.

7 Kəni Iesu təmeh nətəmimi nəuvein iətəm kəmauɨn e lah o nauəniən, kəni kəməhuva imə kəni motɨtəpɨn ikɨn mɨn rəha nɨsiaiən məmə okotəharəg=pən ikɨn. Kəni təməni=pən kəm lah məmə, 8 “Nəmə iətəmi tətauɨn lam məmə onəkuva o nauəniən rəha marɨt, kəni nəsuvəniən məharəg pɨpɨm ikɨn təuvɨr ikɨn maupən. Məta suah kəti in tepət mapirəkɨs ik tuva,* 9 kəni iətəmi asoli rəha nimə otəni kəm ik məmə, ‘Agɨm. Pəh suah u in otəharəg u ikɨnu.’ Kəni onakaulɨs mətəu-inu onəkəkeikei meiuaiu məharəg ləhtəni agɨn ikɨn nɨsiaiən tɨkə ikɨn. 10 Mətəu nəmə suah kəti taun lam məmə nəkuvən mauən e nauəniən kəti, kəni təuvɨr məmə nəkɨtəpɨn ikɨn nɨsiaiən tɨkə ikɨn. Kəni ko, nəmə iətəmi asoli rəha nimə tuva, kəni in otəni kəm ik məmə, ‘Rəhak iətəmimi, uvən məharəg əha ilɨs, ikɨn təuvɨr ikɨn.’ Kəni inu otləfəri nərgəm e nəhmtɨ nətəmi rəfin əha imə. 11 Iəkəni lanu mətəu-inu iətəmi tətəfəri aru in məmə otuva iətəmi asoli, Uhgɨn in otosiahu in. Mətəu iətəmimi tatosiahu aru in, Uhgɨn otəfəri matol iətəmi asoli lan.”*

12 Kəni Iesu təməni=pən kəm iətəmi asoli rəha nimə u məmə, “Nəmə natol nauəniən asoli kəti e nərauiə uə lapɨn, təsəuvɨriən məmə nəkauɨn e ik mɨn nəuvein, mɨne piam mɨn, mɨne nɨmənin mɨn rəham, mɨne nətəmi rəhalah nautə tepət u kəutatɨg təlau lam. Nəmə natol lanəha, kəni məta, ilah mɨn okotauɨn lam məmə nəkuvən motauən itəmah min ilah, kəni ilah okotalpɨn nati nəmol kəm lah. 13 Mətəu nian natol nauəniən kəti, onəkəkeikei mauɨn e nanrah mɨn, mɨne nətəmi nɨpətɨ lah nəuvetɨn tərah, mɨne iəhlkɨn rah mɨn, mɨne nətəmi nəhmtɨlah tərah, məmə okəhuva nəkaugɨn ilah. 14 Kəni Uhgɨn in otətuati e rəhan nəuvɨriən kəm ik, mətəu-inu ko ilah kəsotalpɨn agɨniən nati nəmol kəm lah. Mətəu e naunun nian, nian nətəm kotəhruahru okotəmiəgəh mɨn, Uhgɨn otətəu ik lan.”*

Nəghatiən əuhlin
e nauəniən asoli

(Mat 22:1-10)

15 Kəni ilah kəti əha ikɨn e nauəniən təmətəu nəghatiən əha, kəni təməni=pən kəm Iesu məmə, “Təuvɨr pɨk o iətəmimi u otuvən əpəha e negəu e neai ikɨn Uhgɨn tətarmənɨg lan, kəni mauən e nauəniən asoli rəhan.”*

16 Mətəu Iesu təməni=pən kəm in məmə, “Nian kəti, suah kəti təmol nauəniən asoli kəti rəhan, kəni mauɨn e nətəmimi tepət məmə okəhuva motauən pəti ilah min. 17 Kəni e nian rəha nauəniən, in təmahli=pən rəhan iol əhruin məmə otuvən məni pətɨgəm kəm nətəmimi u təmauɨn rəkɨs e lah. Kəni təmuvən məni=pən kəm lah məmə, ‘Əhuva-tə motauən, inol əpenə-penə rəkɨs e nauəniən.’ 18 Mətəu ilah rəfin kəmotəpəh nuvəniən motəni məmə ko kəsuvaiən. Kəti təmaupən məni kəm in məmə, ‘Pale. Əni=pən-to kəm rəham iətəmi asoli məmə ko iəsuvnəiən mətəu-inu, iəmos əmə nəhmtɨ nɨftəni kəti, kəni iəkəkeikei muvən meruh.’

19 “Kəni kəti mɨn təni məmə, ‘Pale. Əni=pən kəm rəham iətəmi asoli məmə ko iəsuvnəiən mətəu-inu iəmos əmə nəhmtɨ kau ten rəha niuviən kat, kəni iəkəkeikei muvən meh pɨpɨm rəhalah mɨn uək.’

20 “Kəni kəti mɨn təni məmə, ‘Əni=pən kəm rəham iətəmi asoli məmə ko iəsuvnəiən mətəu-inu, kəmit rəhak pətan kəhuva lahuənu u rəueiu.’*

21 “Kəni iol əhruin təmuva məni=pən kəm rəhan iətəmi asoli. Kəni iətəmi asoli u nɨkin təmahmə pɨk, kəni təməni=pən kəm rəhan iol əhruin məmə, ‘Uvən uəhai e suaru mɨne ikɨn mɨn nəuvein e taun meruh nanrah mɨn, mɨne nətəmi nɨpətɨ lah mɨn tərah, mɨne nətəmi nəhmtɨ lah tərah, mɨne nətəmi nəhlkɨlah tərah, kəni mit ilah məhuva.’

22 “Kəni in təmol nati rəhan iətəmi asoli təməni, kəni nian in təmɨtəlɨg=pa məni=pən kəm rəhan iətəmi asoli məmə, ‘Iətəmi asoli. Iəu inol rəkɨs natimnati mɨn iətəm ik nəməni məmə iəkol, mətəu nauəniən tepət əhanəh əha ikɨn, kəni nimə təhmen e nətəmimi nəuvein mɨn.’

23 “Kəni iətəmi asoli təməni kəm ioluək məmə, ‘Kəni ko uvən e suaru, mɨne ikɨn mɨn rəfin ihluə e taun, kəni muvən muh nɨkilah məmə ilah okəhuva imə, məmə nimə u rəhak otəkeikei məri. 24 Mətəu iəkəni kəm ik məmə nətəmi iəmaupən mauɨn e lah, ko kəsotun askəuvɨniən nauəniən nəuvetɨn rəhak.’ ”

Suaru o nɨtəu-pəniən Iesu

25 Nɨmənin nətəmimi tepət kəmautəhuərisɨg e Iesu e suaru. Kəni nian in təmeirair məni=pən kəm lah məmə, 26 “Nəmə suah kəti tolkeikei məmə otuərisɨg lak, in otəkeikei mol iəu iəkəhtul aupən e rəhan nəmiəgəhiən. In otəkeikei molkeikei pɨk agɨn iəu, mapirəkɨs rəhan tatə mɨne mamə mɨne rəhan pətan mɨne nətɨn mɨn mɨne pian mɨn mɨne nəuvɨnɨn mɨn, mɨne in əhruahru mɨn.* Kəni nəmə təsoliən lanəha, ko in təsəhmeniən məmə otuva rəhak iətəmimi.* 27 Kəni nəmə iətəmimi kəti təsələsiən rəhan nɨgi kəluau mɨtəu=pa iəu, ko in təsəhmeniən məmə in otuva mol rəhak iətəmimi lan.

28 “Nəmə itəmah kəti tolkeikei məmə tol nimə asoli kəti u təfəməh, in otaupən məharəg meruh rəhan məni rəha natimnati mɨn məmə təhmen uə kəpə. 29 In tatol lanəha mətəu nəmə in təsaupəniən meruh məni ohni, kəni in otətuəuin mətələhu nəukətɨ† nimə əmə, nəmə təsoliən naunun lan, kəni nətəmi rəfin u kəhuva moteruh kəni motaləh lan motəni məmə, 30 ‘Otafu-to. Suah əpəha təmol nimə kəni məsol rəfiniən.’

31 “Kəni nəmə kig kəti, rəhan nətəm kəutəluagɨn ilah ten-tausɨn əmə, mətəu tətətəu məmə kig pɨsɨn kəti mɨn rəhan nətəm kəutəluagɨn ilah tuenti-tausɨn tətuva məmə okuəluagɨn, ko təsuvən uəhaiən mə otəluagɨn. In otaupən məharəg mətəlɨg lan məmə təhrun nehpahuiən, uə kəpə. 32 Nəmə təhrun məmə ko təsehpahuiən, in otəkeikei mahli=pən nətəmi nəuvein kəhuvən moteh rəhan mɨn tɨkɨmɨr nian in isəu əhanəh, məmə okotol nəməlinuiən. 33 Kəni təhmen əmə, nəmə itəmah kəti in təsol əpenə-penəiən məmə otəhlman e natimnati rəhan məmə tuva muərisɨg lak, ko in təsuvaiən mə rəhak iətəmimi.”

34 Kəni Iesu təmol naunun e nəghatiən rəhan kəm nətəmimi e suaru məmə, “Sol in nati təuvɨr kəti, mətəu nəmə narfuiən rəhan tɨkə, ko nati tɨkə mə ko tol məmə in otəuvɨr mɨn.‡* 35 Kəni ko kəsoliən nati təuvɨr kəti lan, kəni nətəmimi okotəraki əmə lan. Itəmah rəfin matəlgɨtəmah tatɨg, otətəlɨg vivi, kəni motəhrun nəghatiən mɨn u.”

15

Nəghatiən əuhlin
e sipsip iətəm təməluei

(Mat 18:10-14)

1 E nian əha, nətəmimi tepət nətəmi kautos məni rəha takɨs, mɨne nətəmimi mɨn tepət u iol təfagə tərah mɨn, kəməhuva məmə okotətəlɨg e Iesu.

2 Kəni Farəsi mɨn mɨne nəgətun mɨn rəha Lou kəməutəni nɨkalɨ Iesu o nətəm iol təfagə tərah mɨn əha, məutəni məmə, “Suah əha, nɨkin tagiən əmə məmə nol təfagə tərah mɨn kəutəhuva ohni, kəni məutauən pəti.”*

3 Kəni əmeiko Iesu təməni nəghatiən əuhlin kəti məmə, 4 “Inu nɨpəhriəniən, uə kəpə. Nəmə itəmah kəti rəhan sipsip ilah uan-hanrɨt, kəni kətiəh təluei, kəni tupəh nainti-nain kəutan ikɨn təpiə ikɨn məutauən, kəni muvən məsal e sipsip u təməluei mətəuarus məkeikei meruh.* 5 Nian in təmeh, kəni in təməfəri mələs, kəni nɨkin təmagiən. 6 Kəni nian in təmiet=pa lahuənu, in otəkeikei mauɨn e in mɨn nəuvein, mɨne nətəmimi mɨn u kəutatɨg ilah min, kəni məni=pən kəm lah məmə, ‘Əhuva. Pəh kotagiən pəti, mətəu-inu iəmeruh mɨn rəhak sipsip u təməluei.’ ”

7 Nian Iesu təməni rəkɨs nəghatiən əuhlin u, kəni məni=pən kəm lah məmə, “Kəni iəu iəkəni kəm təmah məmə, əpəha e neai otəhmen əmə lanəha. Nəmə iol təfagə tərah kəti tɨtəlɨg e rəhan nətəlɨgiən muva o Uhgɨn, kəni nagiəniən asoli əpəha ilɨs e negəu e neai o suah u otepət, mapirəkɨs nagiəniən o nətəmimi nainti-nain u nɨkilah təhti məmə kotəhruahru məsotoliən nati kəti tərah iətəm okotəkeikei mohtəlɨg e nətəlɨgiən rəhalah ohni.”*

Nəghatiən əuhlin
e məni təmɨkə

8 Kəni Iesu təmatɨg məghati mɨn məmə, “?Nəmə pətan kəti rəhan məni ten kəmol e sɨlfə, kəni məruru kətiəh, kəni in otol nak? In otasiə, kəni maiəh məsal vi əha imə mətəuarus meruh. 9 Kəni nian in təmeruh məni əha, in otauɨn e in mɨn nəuvein mɨne nətəmimi mɨn u kəutatɨg ilah min, məni məmə, ‘Əhuva pəh kotagiən pəti mətəu-inu iəmeruh rəkɨs rəhak məni əpələ təmɨkə.’ ”

10 Nian Iesu təməni rəkɨs nəghatiən əuhlin u, kəni məni=pən kəm lah məmə, “Iəu iəkolkeikei məmə iəkəni kəm təmah məmə, təhmen əmə mɨn lanəha, nagiəniən asoli e nəhmtɨ nagəlo mɨn əpəha ilɨs e neai, nian iol təfagə tərah kəti tɨtəlɨg e nətəlɨgiən rəhan matuvən o Uhgɨn.”

Nəghatiən əuhlin e nətɨ suah kəti iətəm təməluei

11 Kəni Iesu təmətəkeikei mətəni məmə, “Suah kəti, nətɨn iərman keiu. 12 Iətəm təkəku lan təni=pən kəm tɨmɨlau, ‘Tatə. Əuəri nautə mɨn rəham, kəni məfa rəhak u rəueiu.’ Kəni tɨmɨlau təuəri rəhan natimnati kəni məfən kəm lau.

13 “Kəni təsuvəhiən, nətɨn iətəm təkəku tos rəhan muvən mətuati lan kəni mos məni lan, kəni miet imalah ikɨn muvən e nɨtəni pɨsɨn kəti mɨn isəu. Kəni mol rəhan məni mərəkɨn-rəkɨn e noliən tərah mɨn əmə. 14 Kəni nian rəhan məni təmɨkə rəfin, nəumɨs asoli təman e nɨtəni əha, kəni nəumɨs tɨnatus suah u, nɨgɨn nauəniən tɨnɨkə. 15 Kəni təmuvən matol uək kəm suah kəti əha ikɨn, kəni suah u təmahli=pən məmə otuvən mətaugɨn rəhan mɨn nɨpɨkəh mɨn. Nian in təmətaugɨn nɨpɨkəh mɨn əha, 16 mətəu nəumɨs natus pɨk kəni əmeiko in tɨnatolkeikei məmə otun nauəniən nɨg pɨkəh mɨn. Mətəu iətəmi tɨkə məmə otəfən nati kəm in.

17 “Kəni əmeiko nətəlɨgiən təuvɨr kəti tɨnuva ohni, kəni tətəlɨg məmə, ‘Kəsi. Rəueiu əha noluək mɨn rəha tatə, nɨglah nauəniən tepət mapirəkɨs agɨn, mətəu iəu əpə iətatɨg u ikɨnu, otəsuvəhiən iəkɨmɨs e nəumɨs. 18 Oiəkəkeikei miet u ikɨnu mɨtəlɨg=pən o rəhak tatə, kəni məni=pən kəm in məmə, “Tatə. Iəu iəmol təfagə tərah e Uhgɨn mɨne ik.* 19 Rəueiu əha iəsəhmeniən məmə onəkauɨn lak məmə nətɨm. Mətəu ol iəu məmə ioluək əmə kəti rəham.” ’ 20 Kəni təməhtul maliuək mɨnatuvən məmə oteh rəhan tatə.

“Mətəu nian təmətuva əhanəh isəu, rəhan tatə təməsal=pən mafu, kəni nɨkin təmepət ohni, kəni maiu muvən mos nəuegɨn magiən ohni.

21 “Kəni nətɨn təni=pən kəm in məmə, ‘Tatə. Iəu iəmol təfagə tərah e Uhgɨn mɨne ik. Rəueiu əha iəsəhmeniən məmə onəkauɨn lak məmə nətɨm.’

22 “Mətəu rəhan tatə taun e rəhan mɨn noluək mɨn məni=pən kəm lah məmə, ‘!Ei! Əhuvən uəhai motos napən u iətəm təuvɨr mapirəkɨs məhuva məhuvən=pən lan kəm in, kəni motos ring motəfən e nəhlmɨn, kəni motos put kəhuva məhuvən=pən e nəhlkɨn, 23 kəni motos kau iətəm tasisi-asisi məuvɨr kəni motoh, pəh kotol pəti nauəniən asoli rəha nətɨk, 24 mətəu-inu nətɨk u, in təhmen əmə məmə təmɨmɨs rəkɨs, mətəu rəueiu in tɨnəmiəgəh mɨn. In təməluei, mətəu ineruh mɨn.’ Kəni əmeiko ilah kɨnautol lafet.*

25 “Kəni e nian əha, nətɨn iətəm tepət in əpəha e nasumiən. Nian təmətuva mɨnuva iuəkɨr o lahuənu, kəni mətəu nətəmimi kautol nəpuən, kəni məutol danɨs. 26 Kəni taun e ioluək kəti tuva tətapuəh lan məmə, ‘?Ei, nati nak əha nətəmimi kautol?’ 27 Kəni təməni=pən kəm in məmə, ‘Piam təmuva, kəni rəham tatə təmoh pɨlɨk iətəm tasisi mətəu-inu piam tɨnɨtəlɨg=pa, kəni in təsanən əmə.’

28 “Kəni nɨkin təmahmə, kəni in təməni məmə, ‘Ko iəsuvəniən imə.’ Mətəu rəhan tatə təmuva ihluə mətəkeikei kəm in məmə otuvən imə. 29 Mətəu təni=pən kəm rəhan tatə məmə, ‘Afu-to. Kəmətuatɨg nu tepət rəkɨs, kəni iatol uək u ikɨnu təhmen=pən əmə məmə rəham kəti ioluək, kəni məsəhtiən nəuiam. ?Mətəu təhro, tatə? Nəməsəfaiən nati əkəku kəti kəm iəu təhmen=pən e nəni, məmə iəkol nauəniən lan itɨmah iəu mɨn nəuvein. 30 Mətəu nətɨm əha iətəm təmərəkɨn rəfin rəham mɨn natimnati o nətəouiən nɨpətan mɨn lan rəha suaru, mətəu nian tɨnɨtəlɨg=pa lahuənu, kəni nəkauɨt moh pɨlɨk u tasisi-asisi matol lafet lan rəhan.’

31 “Mətəu rəhan tatə təni=pən məmə, ‘Nətɨk. Nian rəfin kilau min ik kətuatɨg, kəni natimnati rəfin rəhak in rəham. 32 Mətəu təhruahru əmə məmə okol lafet u motagiən, mətəu-inu piam u təhmen=pən əmə məmə təmɨmɨs rəkɨs, mətəu rəueiu in tɨnəmiəgəh mɨn. In təmɨkə, mətəu rəueiu kɨnoteh mɨn.’ ”

16

Nəghatiən rəha iətəmi asoli iətəm tatol noliən ekəu-ekəu

1 Kəni Iesu təməni kəm rəhan mɨn nətəmimi məmə, “Suah kəti rəhan nautə tepət, kəni in təmos suah kəti tuva in iətəmi asoli rəha noluək mɨn. Kəni rəhan mɨn nəuvein noluək mɨn kəməhuva motəni=pən nərahiən rəha iətəmi asoli əha kəm iərmənɨg, motəni məmə, ‘Ei, suah kəha tətərəkɨn rəham natimnati.’ 2 Kəni təmauɨn e suah kəha məmə tuva təghati kəm in məmə, ‘?Ei, nəghatiən nak u iətətəu kətəni lam? Iəkolkeikei məmə nəkos rəfin nəghatiən mɨn rəha uək rəham muva, mətəu rəueiu əha iəkahli pətɨgəm ik e uək.’

3 “Kəni iətəmi asoli əha təmuvən nɨkin təhti məmə, ‘Kəsi. Rəhak iərmənɨg təni məmə otəraki lak e rəhak uək əha rəueiu. ?Kəni oiəkəhro əha rəueiu? Iəu iəsəhmeniən məmə o iəkuvən mətu nɨftəni o nosiən məni, kəni iəu iəkɨsiai neasiəiən o məni. 4 !Əuəh! Rəueiu əha inəhrun nati oiəkol pəh nətəmimi okotol iəu iəkuvən imalah ikɨn kəni ko moteh vivi iəu nəmə rəhak iərmənɨg otəraki lak e rəhak uək.’

5 “Kəni ko in təmauɨn rəfin e nətəmimi nətəmi kəmotos məni o iərmənɨg kəhuva kətiəh kətiəh. Kəni in təməni=pən kəm iətəm təmaupən muva məmə, ‘?Ik nəmos nak?’ 6 Kəni suah kəha təni məmə, ‘Iəmos dɨrəm rəha oiel rəha nauəhiən ilah uan-hanrɨt.’* Kəni iətəmimi asoli təməni=pən kəm in məmə, ‘Inu mə nauəuə rəha kauɨn rəham. Əharəg uəhai, kəni mətei fifti dɨrəm əmə e rəham nauəuə.’

7 “Kəni ko məni=pən kəm suah kəti mɨn məmə, ‘?Ik nəmos nak?’ Mətəu in təni məmə, ‘Iəmos uan tausɨn pak wit.’ Kəni iətəmi asoli təni məmə, ‘Os nauəuə rəha kauɨn rəham, kəni mətei=pən əmə eit-hanrɨt pak wit.’

8 “Kəni ko, iərmənɨg rəha iətəmi asoli əha iətəm in təmol tərah lan, təməni-vivi in o rəhan neiuəiən məmə in oteh vivi aru in.

“Nati u tətəgətun məmə nətəmimi rəha nɨftəni, ilah kotəhrun vivi noliən mɨn rəha nɨftəni nian ilah kəutəghati kəm lah mɨn, tapirəkɨs nətəmimi rəha nəhagəhagiən.†

9 “Kəni iətəni kəm təmah məmə, onəkotasiru vivi e nətəmimi e məni rəha nɨftəni məmə ilah okəhuva rəhatəmah niəli mɨn. Kəni nian məni rəha nɨftəni u otɨkə, kəni Uhgɨn otos itəmah muvən əpəha e negəu e neai iətəm ko təsɨkəiən.

10 “Nəmə suah kəti in tətəsal vivi o nati əkəku kəti, kəni in otəhrun nəsaliən o nati asoli. Kəni nəmə suah kəti in tatol noliən tərah e nati əkəku kəti, kəni in otol noliən tərah e nati asoli.* 11 ?Kəni tol lanəha, nəmə itəmah nəsotəsal viviən o məni rəha nɨftəni u, kəni pəh otegəhan e təmah məmə nəkotos nati iətəm təuvɨr pəhriən, u natimnati rəha Uhgɨn? 12 Kəni nəmə itəmah nəsotəsal viviən e natimnati rəha suah kəti mɨn, kəni nɨki təmah təsəhtiən məmə okəfɨnə mɨn kəm təmah məmə rəhatəmah əhruahru natimnati mətəu-inu, kateruh məmə ko nəsotəsal viviən mɨn natimnati mɨn əha.

13 “Ko iətəmimi kəti təsuvaiən məmə in ioluək rəha iətəmi asoli mil keiu. Nəmə tol lanəha, in otolkeikei kəti matol nəuian, kəni məməki e kəti kəni məsoliən nəuian. Kəni ko nəsoliən ioluək rəha Uhgɨn mɨne məni e nian kətiəh.”*

14 Farəsi mɨn kotolkeikei pɨk məni, kəni nian kəmotətəu nəghatiən mɨn u, kəni kəmotaləh əuvsan e Iesu. 15 Mətəu in təməni kəm lah məmə, “Itəmah nautol noliən mɨn məmə nətəmimi kotəni məmə itəmah nəkotəhruahru. Mətəu Uhgɨn təhrun nɨkitəmah məmə nəkotərah. Iətəni lanu mətəu-inu nati nak u nətəmimi kəutos məmə in nati agɨn, mətəu e nəhmtɨ Uhgɨn in nati əpnapɨn əmə.”*

16 Kəni in təmətəkeikei mətəni məmə, “Kəmətəni pətɨgəm Lou mɨne nəghatiən rəha iəni mɨn rəha Uhgɨn mətəuarus=pa Jon Bəptais, kəni ko uərisɨg lan, kətəni pətɨgəm nanusiən təuvɨr rəha Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn, kəni nətəmimi rəfin kəutalkut pɨk məmə okəhuvən motatɨg lan.* 17 Mətəu kəsəniən məmə uək rəha Lou mɨne nəsanəniən rəhan, təmol naunun. Nəghatiən rəfin rəhan kəutatɨg, iətəm tepət mɨn mətəuarus=pən iətəm təkəku agɨn. Lou otətatɨg mapirəkɨs neai mɨne nɨftəni.*

18 “Kəni təhmen=pən əmə lanəha: nəmə iətəmi kəti tatol tifos mətəpəh rəhan pətan, kəni matit pətan pɨsɨn kəti mɨn mətuatɨg, in tatol təfagə tərah. Kəni nəmə iətəmi kəti tatit pətan kəti iətəm rəhan iərman təməpəh kəni ilau mətuatɨg, in tatol təfagə tərah mətəu-inu in tətakləh e pətan rəha iətəmi pɨsɨn kəti.”*

Nəghatiən rəha Lasɨrɨs mɨne iətəmi kəti rəhan nautə tepət

19 Kəni Iesu təməni məmə, “Iətəmi kəti rəhan nautə tepət, kəni in tatuvən e napən təuvɨr kəmoh e al u nəugɨ naris in nəhmtɨn tiəkɨs, kəni nian rəfin in tatun əmə nauəniən təuvɨr mɨn. 20 Kəni ianrah kəti, nərgɨn u Lasɨrɨs, nɨməgɨm təmol rəfin nɨpətɨn mɨn. Kəni kəmələs kan əpəha e namtɨhluə rəha suah u. 21 In tolkeikei pɨk məmə otatun nɨpɨspɨsɨ nauəniən mɨn u kəutəmei e tepɨl rəha iətəmi asoli əha. Kəni nati tərah mɨn kəti, kuri mɨn kəutəhuva məutəpah-əpah nɨməgɨm mɨn rəhan.

22 “Kəni ianrah əha təmɨmɨs, kəni nagelo mɨn kəmotos in məhuvən əpəha e nɨkalɨ Epraham, ima nəuvɨriən ikɨn. Kəni iətəmi u rəhan nautə tepət, in mɨn təmɨmɨs kəni kɨtənɨm. 23 Kəni in təmuvən əpəha e nɨgəm asoli, kəni tətətəu naməhiən asoli, kəni nian təməsal-pəri, mafu Epraham əpəha isəu. Kəni Lasɨrɨs əpəha e nɨkalɨn. 24 Kəni təmauɨn əfəməh məmə, ‘!Əui, Tatə Epraham! Asiru lak. Əni=pən kəm Lasɨrɨs məmə otəfən nəuan nəhlmɨn e nəhu kəni mos muva mek namɨk lan məmə otətəpu, mətəu iətətəu nahməiən asoli e nɨgəm u ikɨnu rəueiu.’

25 “Mətəu Epraham təni məmə, ‘Nətɨk, nɨkim təhti-to rəham nəmiəgəhiən aupən. Ik nəmatos natimnati təuvɨr mɨn rəham tepət, mətəu Lasɨrɨs təmatətəu nahməiən tepət e nɨpətɨn. Mətəu rəueiu əha, in tətətəu təuvɨr u ikɨnu, kəni ik nətətəu nahməiən tepət e nɨpətɨm. 26 Kəni nati kəti mɨn. E nəlugɨn e tah, nɨmɨl asoli tətəuəri itah, ik ko, kəni itɨmah u. Nəmə itɨmah kəti tolkeikei məmə otuvnə meh ik, mətəu ko təsuvəniən. Kəni nəmə itəmah kəti tolkeikei məmə otuva meh itɨmah mətəu ko təsuvaiən.’

27 “Kəni iətəm rəhan nautə tepət təməni məmə, ‘Tatə. Əui, kəsi. Ahli=pən Lasɨrɨs tuvən e nimə rəha tatə rəhak, 28 mətəu-inu piak faif əha ikɨn. Təuvɨr məmə in otuvən məghati mem əskasɨk ilah məmə okotətəu ilah məmə okəsəhuvaiən u ikɨnu iətəm iətətəu nahməiən asoli agɨn ikɨn,’

29 “Mətəu Epraham təni məmə, ‘Kəpə. Nəghatiən rəha Mosɨs mɨne iəni mɨn rəha Uhgɨn tətatɨg. Pəh piam mɨn okotətəu nəghatiən mɨn əha.’

30 “Kəni iətəmi rəhan nautə tepət təməni məmə, ‘Kəpə, Tatə Epraham. Təsəhmeniən. Mətəu nəmə iətəmi kəti otəmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən otuvən məghati kəm lah, kəni nɨpəhriəniən, ilah okotəuhlin rəhalah nətəlɨgiən kəni motəpəh təfagə tərah mɨn rəhalah.’

31 “Kəni Epraham təni məmə, ‘Nəmə kəsotətəlɨgiən e nəghatiən rəha Mosɨs mɨne iəni mɨn rəha Uhgɨn, kəni nati əpnapɨn nəmə iətəmi kəti təmiəgəh pau e nɨmɨsiən kəni muvən məghati kəm lah, mətəu ko kəsotəniən nɨpəhriəniən lan.’ ”

17

Əutətəu itəmah

(Mat 18:6-7,21-22; Mak 9:42)

1 Kəni Iesu təməni kəm rəhan mɨn nətəmimi məmə, “Pəhriən, natimnati mɨn u kautiuvi=pən iətəmi tətəmei=pən e təfagə tərah, okəhuva. !Mətəu nərahiən asoli o iətəmi əha u tətəfən-əfən kəm nətəmimi, uə in suaru rəha nəfən-əfəniən! 2 Mətəu nəmə iətəmi kəti tiuvi=pən rəhak kəti iətəmimi u təhmen e suakəku, məmə otol təfagə tərah, kəni suah kəha, Uhgɨn otol nalpɨniən asoli kəm in. Kəni nalpɨniən əha otəskasɨk tapirəkɨs nəmə katu=pən kəpiel kəti e nentəui, kəni kəraki=pən əpəha itəhi lokamnɨm. 3 Kəni tol lanəha, əutətəu mauteruh vi rəhatəmah nəmiəgəhiən.

“Nəmə piam tatol təfagə tərah kəm ik, kəni əni=pən rəhan noliən tərah e nəhmtɨn, kəni nəmə tətəuhlin rəhan nətəlɨgiən, kəni alu e rəhan noliən tərah məsosiən tatɨg e nɨkim.* 4 Kəni nati əpnapɨn nəmə in tatol təfagə tərah lam mau səpɨn e nian kətiəh, kəni muva mau səpɨn, kəni məni=pən kəm ik məmə, ‘Kəsi, iəmol təfagə tərah lam. Iatɨtəlɨg e nətəlɨgiən rəhak kəni mətəpəh təfagə tərah,’ kəni ik onəkəkeikei məsalpɨniən malu e rəhan noliən rah mɨn, kəni məsosiən tatɨg e nɨkim.”*

5 Kəni aposɨl mɨn kəmotətapuəh o iərmənɨg məmə, “Ol rəhatɨmah nəhatətəiən təskasɨk təhmɨn.”

6 Kəni Iərmənɨg təməni məmə, “Nati əpnapɨn nəmə rəhatəmah nəhatətəiən natiəkəku agɨn pau təhmen e nɨpɨspɨsɨ nɨpəkɨl, kəni nəkotəhrun nəniən kəm nɨgi u nokɨn təfəməh məmə, ‘Euvi aru ik, kəni muvən miuvɨg=pən itəhi,’ kəni nɨgi u otol nəuiatəmah.†*

7 “Otəni-to. ?Nəmə iətəmi kəti rəhan ioluək tətasum, uə in tateh rəhan mɨn sipsip mɨn, nian in tuva lahuənu, nɨkitəmah təhti məmə, iətəmi asoli otəni=pən kəm in məmə, ‘!Ei! Va uəhai məharəg mun nauəniən əha’? !Kəpə! 8 In otəni=pən kəm rəhan ioluək məmə, ‘Uvən mol nəgək nauəniən, kəni ko muvən muvən e rəham napən təuvɨr, kəni məfa nəgək nauəniən mɨne nɨmək nəmnɨmiən. Nian nəkol rəfin rəham uək, ko nəkəhrun nuniən nauəniən kəni mɨne nəmnɨmiən.’ 9 ?Kəni nɨkitəmah təhti məmə iətəmi asoli, in otəni-vivi rəhan ioluək o uək asoli rəhan iətəm in otəkeikei mol? !Kəpə! 10 Kəni itəmah ko, nəkotəhmen əmə e noluək mɨn rəha Uhgɨn. Nian nəmotol rəkɨs natimnati rəfin iətəm Uhgɨn təməni məmə onəkotəkeikei motol, onəkotəni məmə, ‘Itɨmah noluək mɨn əmə. Noliən rəhatəmah təsəhmeniən o nəni-viviən. Itɨmah iəmotol əmə uək u itɨmah oiəkotəkeikei mautol.’ ”

Iesu təmol vivi nətəmi ten iətəm leprosi təmol ilah

11 Nian Iesu təmətaliuək matuvən Jerusɨləm, in təmətaliuək matuvən=pən e nəlugɨ nɨtəni mil u Səmeriə mɨne Kaləli. 12 Kəni nian in təmiet=pən lahuənu kəti, nətəmimi ten iətəm nɨmɨsiən u leprosi təmol ilah kəməhuva motəhtul isəu nəuvetɨn, 13 kəni motauɨn lan məmə, “!Iesu, Iətəmi asoli, asiru e tɨmah!”*

14 Kəni nian in təmeh ilah, təni məmə, “Onəkəhuvən o pris məmə in oteh nɨpətɨtəmah.”‡* Kəni nian ilah kəmautaliuək əhanəh e suaru, kəni motəuvɨr, nɨmɨsiən təmɨkə.

15 Kəni ilah kəti təmeruh məmə leprosi rəhan tɨnɨkə, kəni in təməlali mɨtəlɨg=pən o Iesu, mətəni əfəməh məmə, “!Iatəni-vivi Uhgɨn! !Iatəni-vivi Uhgɨn!” 16 Kəni in təmeiuaiu e nəhlkɨ Iesu mɨsin nəulɨn nɨpənəgɨn tatek nɨftəni, kəni mətəni kəm Iesu məmə nɨkin tətagiən məmə in təmol vivi rəhan nɨmɨsiən. Kəni suah u in iətəm Səmeriə. 17 Kəni Iesu təməni məmə, “?Iəmol vivi nətəmi ten kəni mos rəkɨs rəhalah nɨmɨsiən, uə kəpə? ?Mətəu nain mɨn, ilah iə? 18 ?Suah u in iapɨspɨs əmə, mətəu in pɨsɨn əmə təmɨtəlɨg=pa mətəni-vivi Uhgɨn?” 19 Kəni Iesu təməni kəm suah u məmə, “Əhtul maliuək matuvən. Rəham nəhatətəiən təmol vivi ik.”

Nuvaiən rəha
Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn

(Mat 24:23-28,36-41)

20 Nian kəti, Farəsi mɨn kəmotətapuəh o Iesu məmə, “?Onəhgɨn Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn otuva?” Kəni in təməni=pən kəm lah məmə, “Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn otəsuvaiən məmə nətəmimi okoteruh e nəhmtɨ lah. 21 Kəni iətəmimi tɨkə mə otəni məmə, ‘Əsal=pa meh, in uəha,’ uə ‘!Əsal=pən meh, in əpəha!’ mətəu-inu Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn tɨnuva rəkɨs mətatɨg e nɨkitəmah.”

22 Kəni Iesu təni kəm rəhan mɨn nətəmimi məmə, “Nian mɨn kəutəhuva iətəm itəmah onəkotolkeikei məmə onəkoteh nian mɨn rəha Nətɨ Iətəmimi, mətəu ko nəsotehiən. 23 Kəni nətəmimi okotəni kəm təmah məmə, ‘!Əsal=pa, in uəha!’ uə ‘!Əsal=pən, in əpəha!’ Mətəu onəsəhuvəniən motohtəu=pən ilah,* 24 mətəu-inu e nian iəu Nətɨ Iətəmimi oiəkuva lan, in otəhmen e noraipiən iətəm tətoraip kəni mətasiəgəpɨn neai e nɨkalɨn kəti mətəuarus=pən nɨkalɨn kəti mɨn, kəni nətəmimi rəfin okoteruh motəhrun. 25 Mətəu aupən, iəu iəkəkeikei mətəu naməhiən tepət, kəni nətəmi kəutatɨg rəueiu, ilah okotəuhlin nəmtahlah mətəpəh iəu.

26 “E nian iəu, Nətɨ Iətəmimi, iəkuva lan, otəhmen=pən əmə e nian rəha Noa aupən, iətəm nətəmimi kəmotol natimnati mɨn məsotəhruniən məmə Uhgɨn otol nati kəti lan məsotol əpenə-penəiən. 27 E nian əha, nətəmimi kəməutauən, məutəmnɨm, mautol marɨt, inəha natimnati mɨn rəfin kəmautol e nəmiəgəhiən rəhalah, motətəuarus=pa nian iətəm Noa tɨnuvən e nɨpəgnəua negəu asoli rəhan. Kəni nuhuən təməfuv naruəh asoli təmuva kəni maiu melərmin rəfin nətəmimi iətəm kəməsəhuvəniən e negəu.

28 “In təhmen=pən əmə e nian rəha suah kəha Lot. Nətəmimi kəmotauən, məutəmnɨm, məutos nəhmtɨ natimnati mɨn, məutasum, mautuvləkɨn nimə mɨn, inəha natimnati rəfin kəmautol e nəmiəgəhiən rəhalah.* 29 Mətəu e nian iətəm Lot təmiet lan e taun əha Sotəm, kəni nɨgəm mɨne kəpiel mɨn kəmohuəu mautsɨpəri e neai motohamu ilah rəfin əpəha e taun.

30 “Kəni otəhmen əmə e nian iəu Nətɨ Iətəmimi oiəkuva mɨn lan kəni, Uhgɨn otol əpu iəu kəm nətəmimi. 31 E nian əha, nəmə suah kəti tətəharəg ihluə e rəhan nimə, pəh in tagɨm məsuvən mɨniən imə məmə in otos rəhan natimnati, kəni nəmə suah kəti in əpəha e nasumiən, pəh in otagɨm məsuva mɨniən lahuənu.* 32 !Onəsotaluiən e pətauəhli rəha Lot!* 33 In təmolkeikei məmə otaskəlɨm rəhan nəmiəgəhiən e nəhue nɨftəni u məsɨtəupaiən iəu, in otəsosiən nəmiəgəhiən itulɨn. Mətəu iətəmimi u tətəpəh natimnati rəha nəmiəgəhiən e nəhue nɨftəni u, kəni mətətəu=pa iəu, in otos nəmiəgəhiən itulɨn.* 34 Iətəni kəm təmah məmə, e nian əha lapɨn, iətəmimi keiu okətuapɨli e pet kətiəh, kəni okos rəkɨs kəti, kəpəh kəti. 35-36 Pətan keiu kətuəharəg pəti matuol nauəniən, kəni okos kətiəh, kəpəh kəti.”§

37 Kəni rəhan noluək mɨn kəmotəni=pən kəm in məmə, “?Iərmənɨg, onəkuva iə?”

Kəni in təməni=pən kəm lah məmə, “Onəkotəhrun əmə. Təhmen e nian nati miəgəh kəti təmɨmɨs mətəməhli, kəni kuveriə mɨn koteiuaiu mauton pəti.”*

18

Nəghatiən əuhlin
rəha pətalɨmɨs kəti
iətəm tətasək o nasiruiən

1 Kəni Iesu təməni nəghatiən əuhlin kəm lah mətəgətun ilah lan məmə okotəkeikei məutəfaki nian rəfin məsotəpəhiən, məsotoliən məmə nɨkilah otəsəmeiən.* 2 In təməni məmə, “Lahuənu kəti, iəni kəti əha ikɨn rəha nələhuiən nəghatiən mɨn. Kəni təsɨsiaiən Uhgɨn, kəni təsɨsiai mɨniən nətəmimi. 3 Kəni e lahuənu əha, pətalɨmɨs kəti əha ikɨn, kəni nian rəfin tətuva materuh iəni u mətəni=pən kəm in məmə, ‘Əui. Kəsi, onəkasiru lak məghati o nələhu əhruahruiən nərahiən rəha tɨkɨmɨr rəhak tatol kəm iəu.’ 4 Mətəu iəni u in təməsuvəniən, kəni mos nian əfəməh məmə otagət mol vi nərahiən əha rəha pətalɨmɨs. Mətəu pətan əha təmətətapuəh o suah kəha nian rəfin matuvən matuvən, kəni iəni nɨkin təni məmə, ‘Nati əpnapɨn iəsɨsiaiən Uhgɨn, kəni məsɨsiai mɨniən nətəmimi, 5 mətəu pətan əha tətəni mətəni nati kətiəh mɨnatol mɨrə iəu o rəhan nəghatiən, matol matol. Pəh iəkəkeikei muvən məni-vivi rəhan nərahiən kəni mələhu nəuvɨriən. Nəmə iəkəpəh, kəni in otətuva ohniəu matol matol rəueiu kəni iəkəpəou lan.’ ”

6 Kəni nian Iərmənɨg təməni rəkɨs nəghatiən əuhlin əha, kəni məni məmə, “Otətəlɨg-to e nəghatiən rəha iəni əpəha iətəm in tərah təhmɨn. 7 ?Mətəu təhro e Uhgɨn? In təmɨtəpɨn rəhan mɨn nətəmimi, kəni ilah kəutasək=pən kəm in nian rəfin e nərauiə mɨne lapɨn mɨn rəfin. ?Kəni nɨkitəmah təhti məmə in otəni=pən kəm lah məmə, ‘Pəh pɨpɨm’? Kəpə. ?Kəni nɨkitəmah təhti məmə in ko təsasiruiən uəhai əmə e rəhan mɨn? Kəpə. 8 Iətəni=pɨnə kəm təmah məmə nɨpəhriəniən, in otasiru uəhai əmə e rəhan mɨn, kəni mol vivi rəhalah nərahiən. ?Mətəu nian iəu Nətɨ Iətəmimi oiəkɨtəlɨg=pa mɨn lan e nɨftəni, oiəkeh nətəmimi nəuvein nətəm kəutəhatətə e Uhgɨn, uə kəpə?”

Nəghatiən əuhlin
rəha Farəsi mɨne
iətəm tatos məni rəha takɨs

9 Kəni Iesu təməni nəghatiən əuhlin kəti kəm nətəmimi nəuvein nətəm nɨkilah təhti məmə ilah kotəhruahru motapirəkɨs nətəmimi rəfin, kəni motəsal iahu e lah. 10 In təməni məmə, “Suah mil keiu kəmian əpəha e Nimə Rəha Uhgɨn məmə kuəfaki. Kəti, in Farəsi, kəni kəti in iətəmi tatos məni rəha takɨs. 11 Kəni Farəsi təməhtul məmə tətəfaki, kəni in mətəni aru əmə in, mətəni məmə, ‘Uhgɨn, iətəni-vivi ik mətəu-inu nəmol məmə iəkol iətəpɨsɨn lak, mə inəha nətəmimi kotolkeikei pɨk məni kəni məuteiuə məmə kotakləh lan, kəni məutol tərah, kəni məutakləh e pətan rəha iətəpɨsɨn. Mətəu iəu iəsoliən kəmə ilah. Kəni iəu mɨn iəsoliən kəmə suah kəha iətəm tatos məni rəha takɨs. 12 Nian keiu e nəfakiən kətiəh, iətətuakəm mətəpəh nauəniən mətəfaki kəm ik. Kəni nəmə iəkos natimnati ten, iətos rəkɨs kətiəh mətəfɨnə kəm ik.’*

13 “Mətəu suah kəha, iətəmi tatos məni rəha takɨs, in təməhtul=pən isəu, kəni mətaulɨs məsəsal pəriən e negəu e neai kəni məfaki. Kəni nɨkin tɨtəgɨt mətasək mətəhti mankɨlahan mətəni məmə, ‘Uhgɨn, iəu iətəmi tərah. !Nɨkim teiuaiu ohniəu!’ ”*

14 Kəni Iesu təni məmə, “Iətəni kəm təmah. Nian suah mil u okiatəlɨg=pən lahuənu, iətəmi rəha takɨs, in otəhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn. Mətəu Farəsi, in təsoliən lanəha, mətəu-inu iətəmi tətəfəri aru in, Uhgɨn otosiahu, mətəu iətəmi tatosiahu aru in, Uhgɨn otəfəri.”*

Kəlkələh mɨn kəməhuva o Iesu

(Mat 19:13-15; Mak 10:13-16)

15 Kəni nətəmimi nəuvein kəmotos rəhalah mɨn iəpəou mətmətɨg mɨn məhuva kəm Iesu məmə in otələhu=pən nəhlmɨn e lah kəni məfaki o lah. Mətəu nian rəhan mɨn nətəmimi kəmoteh ilah, kəni motəniəhu ilah. 16 Mətəu Iesu təmauɨn e iəpəou mɨn əha mə okəhuva ohni, kəni məni=pən kəm rəhan mɨn natətəlɨg məmə, “Sotəniəhuiən iəpəou mɨn məmə okəsəhuvaiən ohniəu, pəh ilah okəhuva ohniəu, mətəu-inu Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn in rəha nətəmimi mɨn u kotəhmen e iəpəou mɨn u. 17 Iatəni pəhriən kəm təmah məmə, nəmə iətəmi kəti təsolkeikeiən məmə oteiuaiu məhmen e kəlkələh mɨn u kəti mupəh Uhgɨn tarmənɨg lan, ko in təsatɨg ahgəliən Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn.”*

Suah kəti rəhan nautə tepət

(Mat 19:16-30; Mak 10:17-31)

18 Kəni iətəmi asoli kəti təməni=pən kəm Iesu məmə, “Iəgətun, ik iətəmi təuvɨr. ?Oiəkəhro mos nəmiəgəhiən itulɨn?”* 19 Kəni Iesu təməni=pən kəm in məmə, “?Təhro nətauɨn lak məmə iəu iətəmi təuvɨr? Suah kəti tɨkə in iətəmi təuvɨr, mətəu Uhgɨn əmə in təuvɨr. 20 Ik nəkəhrun nəghatiən mɨn e Lou rəha Uhgɨn tətəni məmə, ‘Sakləhiən e pətan rəha iətəpɨsɨn, məsohamuiən iətəmimi, məsakləhiən e natimnati, məseiuəiən e kot, mɨsiai rəham tatə mɨne mamə.’ ”*

21 Kəni suah u təməni məmə, “Natimnati mɨn rəfin u, iəmol rəfin ilah, nian iəmətəkəku mətəuarus=pa u rəueiu.” 22 Nian Iesu təmətəu nəghatiən əha, kəni təni=pən kəm in məmə, “Nati kəti mɨn əmə əha ikɨn onəkol. Uvən mol nətəmimi kotos nəhmtɨ rəham nautə rəfin agɨn, kəni məfən məni lan kəm nanrah mɨn. Kəni ik onəkos nəuvɨriən tepət əpəha e negəu e neai. Kəni muva muərisɨg lak, mol məmə rəhak iətəmimi.”

23 Mətəu nian təmətəu nəghatiən mɨn əha, nɨkin təməpəou mətəu inko rəhan nautə tepət. 24 Kəni nian Iesu təməsal=pən meruh məmə nɨkin nəpəou, kəni təni məmə, “!Ei, tiəkɨs agɨn o iətəmi rəhan nautə tepət məmə in otuva matɨg ahgəl e Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn! 25 Tiəkɨs məmə kau otuvən=pən e nɨpəg nitɨl, mətəu tiəkɨs pɨk məmə iətəmi rəhan nautə tepət otuva matɨg ahgəl e Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn.”*

26 Kəni nətəmimi u kəutətəu nəghatiən əha kəmotəni məmə, “?Nəmə tiəkɨs o iətəmi rəhan nautə tepət, kəni pəh əha in təhmen məmə otos nəmiəgəhiən əha?”

27 Mətəu in təməni məmə, “Nati nak u tiəkɨs pɨk agɨn, mə ko nətəmimi kəsotoliən, mətəu Uhgɨn in təhrun noliən.”

28 Kəni Pitə təməni=pən kəm in məmə, “?Mətəu təhro e tɨmah? Iəmotəpəh rəfin rəhatɨmah natimnati kəni məhuva məmə iəkəhuərisɨg lam.”

29 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Iətəni pəhriən kəm təmah məmə, iətəmi təməpəh rəhan nimə, uə rəhan pətan, uə pian mɨn, uə rəhan tatə mɨne mamə, uə rəhan kəlkələh mɨn mətəu-inu in tatɨtəu=pən Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn, 30 kəni e nəhue nɨftəni u, in otos natimnati tepət tapirəkɨs ilah mɨn u təməpəh ilah, kəni uərisɨg, in otos mɨn nəmiəgəhiən itulɨn.”

Iesu təməni pətɨgəm
rəhan nɨmɨsiən

(Mat 20:17-19; Mak 10:32-34)

31 Kəni Iesu təməni=pən kəm rəhan tueləf natətəlɨg mɨn məmə okohiet e nɨmənin nətəmimi məhuva kətiəh motuhapumɨn ilah mɨn, kəni təməni=pən kəm lah məmə, “Otətəlɨg-to. Rəueiu kəhuvən əpəha ilɨs Jerusɨləm, kəni natimnati mɨn iətəm iəni mɨn rəha Uhgɨn aupən kəmotəni lak, Nətɨ Iətəmimi, e nauəuə mɨn rəhalah, ilah okəhuva motol nɨpəhriəniən.* 32 Nətəmimi okotegəhan=pən lak e nəhlmɨ Nanihluə mɨn, kəni nətəmimi okotəghati motaləh əuvsan lak, motol=pən əmə iəu, motagəh əpis nəhmtək,* 33 kəni okalis iəu, kəni kohamu iəu. Mətəu e nian tatol kɨsɨl lan, oiəkəmiəgəh mɨn.”

34 Mətəu kəsotəhruniən rəhan nəghatiən mɨn. In təhmen=pən e nəghatiən iətəm nɨpətɨn tətəhluaig, kəni kəsotəhruniən nɨpətɨ nəghatiən mɨn əha.*

Iesu təmol vi iətəmi kəti nəhmtɨn tərah

(Mat 20:29-34; Mak 10:46-52)

35 Nian Iesu təmuva iuəkɨr o taun əha Jeriko, suah kəti in tətəharəg e nɨkalɨ suaru nəhmtɨn tərah. Nian rəfin in təteasiə e məni o nətəmimi. 36 Kəni nian iətəmi əha nəhmtɨn tərah təmətəu məmə nətəmimi tepət kəutaliuək e suaru, kəni in təmətapuəh məmə, “?Nati nak əha katol?” 37 Nətəmimi kəmotəni=pən kəm in məmə, “Iesu əpəha, iətəm Nasərɨt, tətaliuək e suaru.”

38 Kəni təmagət əfəməh məmə, “!Iesu! !Mipɨ kig Tefɨt! !Asiru lak!”

39 Kəni nətəmimi mɨn u kəutaliuək məutaupən e Iesu, kəmotagət lan, motəni məmə, “!Sagətiən!” Mətəu in təmagət əfəməh təhmɨn məmə, “!Mipɨ kig Tefɨt! !Asəkəhruin iəu masiru lak!”

40 Kəni Iesu təməhtul təməni=pən kəm lah məmə okotit məhuva. Kəni nian kəmotit məhuva iuəkɨr, Iesu tətapuəh ohni məmə, 41 “?Nəkolkeikei məmə iəkol nak kəm ik?” Kəni in təməni məmə, “Iərmənɨg, iəkolkeikei məmə oiəkair meruh nati.”

42 Kəni Iesu təməni=pən kəm in məmə, “Air meruh nati. Rəham nəhatətəiən tɨnol vivi ik.” 43 Əmeiko rəueiu agɨn mɨn, təmair mɨnateh nati, kəni mɨnatuərisɨg e Iesu, mətəni-vivi Uhgɨn. Kəni nian nətəmimi rəfin kəmoteruh nati əha, ilah kəməutəni-vivi Uhgɨn.

19

Iesu mɨne Sakiəs

1 Kəni Iesu təmaliuək muvən imə e taun u Jeriko matuvən məmə otiet=pən e nɨkalɨn nəuvetɨn mɨn kəti.

2 Kəni e taun əha, suah kəti əha ikɨn, nərgɨn u Sakiəs. In iətəmi asoli kəti rəha nətəm kautos məni rəha takɨs, kəni in rəhan nautə tepət. 3 Kəni in tolkeikei məmə oteh-to məmə Iesu in pəh, mətəu təruru neruhiən mətəu in təkuəkɨr, nətəmimi kəutəhtul pəsɨg lan. 4 Kəni in təmaiu aupən muvən məri e nɨgi kəti, nərgɨn u sikəmo, məmə otəhrun neruhiən Iesu nian in otuva=pa in ikɨn.

5 Kəni nian Iesu təmuva əhruahru əha ikɨn, təməsal-pəri meruh, kəni məni=pən kəm in məmə, “Sakiəs. Eiuaiu uəhai, mətəu rəueiu ko iəkəkeikei muvən mauən əpəha e rəham nimə.” 6 Kəni Sakiəs təmeiuaiu uəhai əmə, kəni mit Iesu mian əpəha iman ikɨn imə, kəni nɨkin təmagiən.

7 Mətəu nian nətəmimi kəmoteruh natimnati mɨn əha, kəni kəutasiuən kəm lah mɨn o noliən əha məutəni nɨkalɨ Iesu məmə, “Suah əha tatuvən e nimə rəha iol təfagə tərah.”*

8 Kəni nian kɨnəhuvən rəkɨs e nɨpəgnəua nimə rəha Sakiəs, in təhtul məni kəm Iərmənɨg məmə, “Iərmənɨg, ətəlɨg-to. Oiəkəuəri rəhak natimnati mol nəhmtɨn keiu, kəti rəhak, kəni kəti iəkəfən kəm nanrah mɨn. Kəni natimnati iətəm iəmakləh lan o suah kəti, oiəkalpɨn mau kuvət.”*

9 Kəni Iesu təni=pən kəm in məmə, “Rəueiu Uhgɨn tɨnosmiəgəh ik mɨne rəham mɨn, mətəu-inu ik mɨn, nəməhatətə e Uhgɨn, kəni ik nəuanɨləuɨs pəhriən kəti rəha Epraham.* 10 Kəni iəu, Nətɨ Iətəmimi, iəmuva məmə iəkəsal e nətəmimi iətəm kəmotəluei, kəni mosmiəgəh ilah.”*

Nəghatiən əuhlin
rəha nətəmimi nətəm kəmotos məni rəha iərmənɨg rəhalah

11 Nian nətəmimi kəməutətəlɨg e Iesu, in təmətəkeikei mətəni nəghatiən əuhlin kəm lah mətəu-inu in tɨnuva iuəkɨr o Jerusɨləm, kəni nɨkilah təhti məmə Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn otəsuvəhiən əha rəueiu tuva. 12 Kəni təməni=pən kəm lah məmə, “Iərmənɨg kəti tolkeikei məmə in otuvən isəu meruh kig asoli agɨn məmə kig asoli otəfəri in mol kig lan əpəha iman ikɨn, kəni in otəpanɨtəlɨg=pa mɨn. 13 Kəni in təmauɨn e rəhan noluək mɨn ten, kəni məuəri məni asoli kətiəh kətiəh e lah.* Kəni in təməni=pən kəm lah məmə, ‘Itəmah onəkotəkeikei motalkut o məni u o noliən nətɨn mətəuarus=pən iəu iəkɨtəlɨg=pa mɨn.’

14 “Mətəu nətəm iman ikɨn kəsotolkeikeiən suah kəha, kəni motahli=pən nətəmimi nəuvein kotos nəghatiən məhuvən kəm kig asoli agɨn məmə, ‘Itɨmah iəsotolkeikeiən məmə suah u otarmənɨg e tɨmah.’ 15 Mətəu kəmləfəri iərmənɨg u kol kig lan, kəni in təmɨtəlɨg=pa mɨn. Kəni suah u təmauɨn e rəhan noluək mɨn iətəm in təməuəri rəhan məni kəm lah. In tolkeikei məmə otəhrun məmə ilah kəmotətəuarus məni nak nian in təmətatɨg əpəha isəu.

16 “Kəni iətəm təmaupən muva məni=pən kəm in məmə, ‘Iərmənɨg, nəmələhu=pa məni kətiəh e nəhlmək, kəni iəmətəuarus məni ten mɨn.’ 17 Kəni rəhan iərmənɨg təməni=pən kəm in məmə, ‘Ik ioluək təuvɨr, nəmol nati iətəm in təuvɨr. Mətəu-inu nəmol uək təuvɨr o neruh viviən nati iətəm təkəku, kəni rəueiu əha oiəkegəhan lam məmə ik onəkarmənɨg e taun ilah ten.’*

18 “Kəni iətəm tətuərisɨg lan təmuva məni=pən məmə, ‘Iərmənɨg, nəmələhu=pa məni kətiəh e nəhlmək, kəni iəmətəuarus məni faif mɨn.’ 19 Kəni iərmənɨg təməni=pən kəm in məmə, ‘Ik onəkarmənɨg e taun ilah faif.’

20 “Kəni ioluək kəti mɨn təmuva məni=pən kəm in məmə, ‘Iərmənɨg, inu rəham məni. Iəməlis-ərain e napən, kəni məhluaig vivi lan. 21 Iəu iəməgɨn lam mətəu-inu, iəkəhrun məmə ik iətəmi noliən rəham tiəkɨs. Ik natos natimnati kəsəniəmə məmə rəham, kəni matos nauəniən e nasumiən mɨn rəha nətəmimi pɨsɨn mɨn.’

22 “Kəni iərmənɨg təməni=pən kəm in məmə, ‘!Ik ioluək tərah! E rəham əmə nəghatiən, iətakil ik məmə nəmol tərah agɨn. Nəmə ik nɨnəhrun rəkɨs məmə iəu iətəmi iəkɨs, kəni iətos natimnati iətəm kəsəniəmə rəhak, kəni matos nauəniən e nasumiən mɨn rəha nətəmimi pɨsɨn mɨn, 23 kəni təhro nəməsosiən rəhak məni muvən məfən e bank, kəni nian iəkɨtəlɨg lan, iəkəhrun nosiən rəhak məni ilau nətɨn.’

24 “Kəni təməni=pən kəm rəhan mɨn nətəmimi məmə, ‘Otos rəkɨs rəhan məni, kəni motəfən kəm suah u rəhan məni ten.’

25 “Kəni ilah kəmotəni məmə, ‘!Iərmənɨg, təsəhruahruiən mətəu-inu rəhan məni ten rəkɨs!’

26 “Kəni iərmənɨg təməni=pən kəm lah məmə, ‘Iətəni kəm təmah məmə, iətəmimi iətəm tatos nati kəti, kəmanəfən mɨn nəuvein mɨn kəm in. Mətəu iətəmi rəhan nati kəti tɨkə, kəpanos rəkɨs rəhan natimnati rəfin.* 27 Kəni rəueiu, rəhak tɨkɨmɨr mɨn iətəm kəməsotolkeikeiən iəu məmə iəkuva kig rəhalah, onəkotit ilah məhuva, kəni motuhamu ilah e nəhmtək.’ ”

Iesu təmuvən Jerusɨləm

(Mat 21:1-11; Mak 11:1-11; Jon 12:12-19)

28 Kəni nian Iesu təməghati rəkɨs, kəni in təmaliuək maupən matuvən əpəha ilɨs Jerusɨləm, kəni nətəmimi kəmautuərisɨg lan. 29 Nian kəməhuva iuəkɨr o lahuənu mil u keiu, Petfas mɨne Petəni e Nɨtəuət Rəha Nɨgi U Olif, kəni in təməni=pən kəm rəhan mil keiu iətəmimi məmə, 30 “Onəkian əpəha lahuənu ikɨn kəmotsɨpən ikɨn. Ikɨn əha, onəkueh nətɨ togki kəti kəsasuə əhanəhiən lan. Nəkiatɨs nɨləuɨs lan muasɨg miəuva u ikɨnu. 31 Kəni nəmə suah kəti tətapuəh o təlau məmə, ‘?Nətiatɨs togki o nak?’ kəni onəkuəni=pən kəm in məmə, ‘Iərmənɨg, in tolkeikei məmə otol nati kəti lan.’ ”

32 Kəni kəmian mueruh natimnati rəfin tol əmə məmə inu Iesu təməni. 33 Kəni nian kəmətiatɨs nətɨ togki, kəni nətəmimi mɨn rəha togki kəmotətapuəh o lau məmə, “!Ei! ?Nətiatɨs nətɨ togki o nak?” 34 Kəni ilau kəmuəni=pən məmə, “Kəpə. Iərmənɨg tolkeikei məmə otol nati kəti lan.” 35 Kəni kəmuasɨg miəuva kəm Iesu, kəni kəmuəpəg rəhalau kəti napən muəhtərain nəmtah nətɨ togki lan, kəni muasiru e Iesu təri masuə e nətɨ togki. 36 Nian təmasuə lan mɨnatuvən, kəni rəhan mɨn nətəmimi kəmotaupən motəpeg rəhalah mɨn kəti napən motəpenə e suaru.†

37 Nian Iesu tɨnatuva iuəkɨr o Jerusɨləm mətasuə e togki məteiuaiu e Nɨtəuət Rəha Nɨgi U Olif, kəni nətəmimi mɨn rəfin rəhan nɨkilah təmagiən, kəni mɨnautəni-vivi Uhgɨn məutagət əfəməh o nati apɨspɨs mɨn ilah kəmoteruh in təmatol. 38 Kəni ilah məutəni məmə,

“!Iərmənɨg Uhgɨn tətatɨg ilau kig u iətəm tətuva e nərgɨn!*

Pəh nəməlinuiən otatɨg əpəha e negəu e neai, kəni əpəha ilɨs ilɨs agɨn e negəu e neai, okətəfəri nərgɨ Iərmənɨg Uhgɨn!”

39 Kəni Farəsi mɨn nəuvein əha kəutatɨg əha ikɨn kəmotəni=pən kəm in məmə, “Iəgətun. Əniəhu rəham mɨn nətəmimi məmə okəsotagətiən.”

40 Mətəu in təməni=pən kəm lah məmə, “Nəmə nətəmi mɨn u kəsotagətiən, kəni kəpiel əpnapɨn mɨn u, ilah okotagət əfəməh.”

Iesu təmasək
o nətəm Jerusɨləm

41 Kəni nian Iesu təmuva iuəkɨr meruh taun əha Jerusɨləm, in təmasək o nətəmimi mɨn əha ikɨn əha.

42 Kəni in təni məmə, “Kəsi, iəmolkeikei pɨk məmə itəmah mɨn nəmotəhrun natimnati mɨn iətəm okotəfɨnə nəməlinuiən kəm təmah e nian u rəueiu. Mətəu kəpə. Kəni rəueiu, natimnati mɨn əha kəutəhluaig ko nəsoteruhiən. 43 Mətəu e nian mɨn iətəm otuva o təmah, rəhatəmah tɨkɨmɨr mɨn okəhuva motəhtul tɨtəlau e təmah, okotel nɨftəni motətu-pəri motol əpətɨn rəhatəmah taun, kəni motahtɨpəsɨg lan məmə onəsohietiən. 44 Kəni ilah okotərəkɨn rəfin nimə e taun rəhatəmah, kəni ko kəpiel kəti mɨne rəha nimə mɨn otəsəhtuliən. Kəni okotohamu itəmah rəfin itəmah kəlkələh mɨn rəhatəmah. Natimnati rəfin u otuva mətəu-inu itəmah nəmoteruh mətəu nəməsotəhruniən nian iətəm Uhgɨn təmuva məmə in otosmiəgəh itəmah lan.”*

Iesu təməhgi pətɨgəm nətəmimi iətəm kautol makɨt e Nimə Rəha Uhgɨn

(Mat 21:12-17; Mak 11:15-19; Jon 2:13-22)

45 Kəni Iesu təmuvən Jerusɨləm, kəni muvən e iat rəha Nimə Rəha Uhgɨn meruh nətəmimi kautol makɨt ikɨn, kəni mətəhgi pətɨgəm ilah.‡ 46 Kəni in təməni=pən kəm lah məmə, “Kəmətei rəkɨs e Nauəuə Rəha Uhgɨn məmə, ‘Rəhak nimə, in nimə rəha nəfakiən,’* mətəu itəmah nɨnautol tɨnuva məmə ‘nimə kəti iətəm nakləh mɨn kəutəhluaig ikɨn.’ ”*

47 Kəni uərisɨg lan, e nian mɨn rəfin, Iesu təmətəgətun əpəha imə e Nimə Rəha Uhgɨn. Kəni pris asoli mɨn, mɨne nəgətun mɨn rəha Lou, mɨne nətəmimi asoli mɨn rəha nətəm Isrel, kəməutəsal e suaru məmə okotuhamu Iesu,* 48 mətəu kəsotehiən suaru kəti mətəu-inu nətəmimi rəfin kotolkeikei pɨk məmə okotətəu nəghatiən mɨn rəhan, kəni nəghatiən rəhan tətaskəlɨm vivi rəhalah nətəlɨgiən.

20

Nətapuəhiən məmə
pəh təmegəhan e Iesu
məmə otol uək

(Mat 21:23-27; Mak 11:27-33)

1 Nian kəti, Iesu təmətəgətun nətəmimi əpəha e Nimə Rəha Uhgɨn, kəni mətəni pətɨgəm nanusiən təuvɨr rəha Uhgɨn kəm nətəmimi. Kəni pris asoli mɨn, mɨne nəgətun mɨn rəha Lou, mɨne nətəmimi asoli mɨn rəha nətəm Isrel kəməhuva moteh in, 2 kəni kəmotətapuəh ohni məmə, “?Əni-to kəm tɨmah məmə natol natimnati mɨn əha e nepətiən əhro? ?Kəni pəh təmegəhan lam natol natimnati mɨn əha?” 3 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Təuvɨr əmə. Iəu iəkətapuəh mɨn e nəghatiən kəti kəm təmah, kəni itəmah onəkotaupən motuhalpɨn=pa kəm iəu. 4 ?Pəh təmegəhan e nepətiən kəm Jon məmə in otol bəptais e nətəmimi, Uhgɨn uə iətəmimi əmə?”

5 Kəni kɨnəutəni nəghatiən u kəm lah mɨn, məutəni məmə, “Nəmə kotəni məmə Uhgɨn təmegəhan lan, kəni in otəni məmə, ‘?Mətəu təhro nəsotəniən nɨpəhriəniən e nəghatiən rəha Jon?’ 6 Mətəu nəmə kitah kotəni məmə nətəmimi əmə kəmotegəhan lan, kəni nətəmi mɨn əha okotəhti itah e kəpiel mətəu-inu ilah kɨnotəni rəkɨs nɨpəhriəniən e Jon məmə in iəni kəti rəha Uhgɨn.” 7 Kəni ilah kəmotuhalpɨn məmə, “Itɨmah iəsotəhruniən məmə pəh təmegəhan lan.” 8 Kəni Iesu təni=pən kəm lah məmə, “Kəni iəu mɨn, ko iəsəniən məmə pəh təmegəhan e nepətiən kəm iəu məmə iəkol natimnati mɨn u.”

Nəghatiən əuhlin
e nasumiən rəha krep

(Mat 21:33-46; 22:15-22; Mak 12:1-17)

9 Kəni Iesu təməni nəghatiən əuhlin kəti kəm nətəmimi məmə, “Iətəmi asoli kəti təmərfei nɨləuɨs u krep e nasumiən asoli rəhan. Kəni mələhu=pən nasumiən u e nəhlmɨ nətəmimi nəuvein, kəni ilah okəutasum kəni məutafəl, kəni nian rəha nəuləkiən, kəni ilah okotəfən nəuvetɨn kəm in. Kəni in təmuvən əpəha e nɨtəni pɨsɨn kəti mɨn, kəni mɨnatɨg mɨnos nian tepət.*

10 “Kəni nian krep təmol nəuan kəni mɨnatɨmarəg, iətəmi asoli u təmahli=pən rəhan kəti ioluək məmə in otuvən meruh nətəm kəutasum e rəhan nasumiən məmə okotəhli nəua krep, kəni motəuəri motəfən rəha iətəmi asoli nəuvein. Mətəu nətəmimi mɨn əha kəmotəhtul motəhti ioluək əha, kəni motahli=pən tɨtəlɨg kəni məsotəfəniən nəua krep nəuvein kəm in. 11 Kəni iətəmi asoli təmahli=pən mɨn rəhan kəti ioluək. Kəni ilah kəmotoh mɨn, kəni motol aulɨs in, kəni motahli=pən tɨtəlɨg məsotəfəniən nəua krep kəti kəm in mɨne. 12 Kəni in təmahli=pən mɨn kəti, kəni ilah kəmotoh motəfən nɨməgɨm kəm in, kəni motəraki pətɨgəm lan.

13 “Kəni iətəmi asoli rəha nasumiən təni məmə, ‘?Oiəkəhro əha rəueiu? Təuvɨr məmə iəkahli=pən nətɨk əhruahru, iətəm iəkolkeikei pɨk. Nɨkik təhti məta okotɨsiai in.’ Kəni in təmahli=pən.

14 “Mətəu nian nətəmimi mɨn əha kəmoteruh, kəni kəmotəni kəm lah mɨn məmə, ‘Nətɨ iətəmi asoli əpə tətuva u nian kəti nasumiən tuva mol rəhan lan. Pəh kotohamu, kəni kitah kotos nasumiən u rəhan məmə rəhatah.’ 15 Kəni kəmotaskəlɨm motatu pətɨgəm lan e nasumiən, kəni motoh motohamu.

“?Kəni tol lanəha, iətəmi asoli rəha nasumiən otol nak e nətəmimi mɨn əha? 16 In otuva kəni moh nətəmimi mɨn əha mohamu ilah, kəni in otələhu=pən nasumiən asoli əha tuvən e nəhlmɨ nətəpɨsɨn.”*

Kəni nian nətəmimi kəmautətəlɨg lan kəmotətəu nəghatiən əha, məutəni məmə, “!Təuvɨr məmə, otəsol agɨniən nati əha!”

17 Mətəu Iesu təməsal=pən meruh ilah, kəni məni məmə, “?Mətəu nəghatiən u nɨpətɨn nak? Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə,

‘Kəpiel iətəm nətəmimi rəha nuvləkɨniən nimə kəmotəraki lan,

in tɨnuva kəpiel keikei rəha noliən nimə.’*

18 “Nətəmimi rəfin nətəm okotəmei motorin=pən ilah e kəpiel əha, kəni nɨkɨlkɨlilah otɨtəgɨt-əgɨt. Kəni nəmə kəpiel əha otəmei məhti iətəmi kəti, kəni in otauvtəuvtə mərah agɨn.”*

19 Kəni nəgətun mɨn rəha Lou, mɨne pris asoli mɨn kəmotəhrun məmə nəghatiən əuhlin u rəhan tətəni əmə ilah, kəni tol lanəha, ilah kəutəsal e suaru məmə okotaskəlɨm uəhai əmə, motləfən e kaləpus, mətəu kɨnotəgɨn e nətəmimi, kəni motəpəh.

?Təhruahru məmə nətəmimi okotətəu takɨs kəm Sisə,
uə kəpə

(Mat 22:15-22; Mak 12:13-17)

20 Kəni nəgətun mɨn rəha Lou, mɨne pris asoli mɨn kəutəsal vivi o Iesu məmə okotətəu nəghatiən kəti rəhan u təsəhmen əhruahruiən. Kəni o nəghatiən u, okotəfən in e nəhlmɨ iətəm kəti rəha kəpmən rəha Rom. Kəni kəmotahli=pən nətəmimi nəuvein məmə ilah okəhuvən motol kəuɨt kəsuə e Iesu.* 21 Kəni kəuɨt kəsuə mɨn kəməhuvən motətapuəh o Iesu məmə, “Iəgətun. Itɨmah iəkotəhrun natimnati mɨn iətəm nətəni mɨne natimnati iətəm nətəgətun nətəmimi lan, kotəhruahru vivi. Ik onəsoliən noliən pɨsɨn kəm suah kəti, kəni matɨg mol pɨsɨn mɨn kəm suah kəti. Mətəu onəkol təhmen-əhmen əmə kəm lah rəfin. Kəni ik nətəghati əmə e nɨpəhriəniən mətəgətun nətəmimi e suaru rəha Uhgɨn. 22 Kəni tol lanu, əni-to kəm təmah məmə, təhruahru e Lou rəhatah məmə okotətəou takɨs kəm Kig Sisə u in iətəmi asoli agɨn rəha kəpmən rəha Rom, uə kəpə?”

23 Mətəu Iesu təməhrun rəkɨs məmə kautol kəuɨt kəsuə kəm in, kəni in təməni=pən kəm lah məmə, 24 “Otəgətun-to məni† kəti kəm iəu. ?Narmɨ pəh u tətatɨg e məni u? ?Kəni nərgɨ pəh u tətatɨg e məni u?” Kəni kəmotəni məmə, “Narmɨ Sisə, mɨne nərgɨ Sisə.”

25 Kəni in təməni=pən kəm lah məmə, “Kəni ko nəmə natimnati rəha Sisə, əfən kəm Sisə. Kəni natimnati rəha Uhgɨn, əfən kəm Uhgɨn.”

26 Kəni e nəhmtɨ nətəmimi ərəfin, nəghatiən mɨn iətəm kəutətapuəh lan, ko kəsələs iahuiən Iesu lan. Mətəu narmɨlah təmiuvɨg pɨk e nəghatiən iətəm Iesu təmuhalpɨn, kəni kəməsotəghatiən.

?Təhro e iətəmi tɨmɨs
kəni məmiəgəh mɨn?

(Mat 22:23-33; Mak 12:18-27)

27 Kəni Satusi mɨn nəuvein kəməhuva o Iesu. Ilah kəutəni məmə nian iətəmi tɨmɨs, ko təsəmiəgəh mɨniən. 28 Kəni kəmotətapuəh e nəghatiən kəti kəm Iesu məmə, “Iəgətun. Mosɨs təmətei=pən e Lou rəhatah məmə nəmə iərman kəti otɨmɨs, kəni məpəh rəhan pətan, kəni məsuələsiən nətɨlau kəti mɨne, kəni pian otəkeikei mit pətalɨmɨs əha, məmə okuələs nətɨlau kəti ko, kəni suakəku u otos nɨmei rəhan tatə asoli əpəha tɨnɨmɨs rəkɨs.*

29 “Tol lanəha, nəman ilah səpɨn, u rəhalah tatə kətiəh. Kəni iətəm tepət e lah təmaupən mit pətan kəti, kəni məsuələsiən nətɨlau kəti, kəni mɨmɨs. 30 Pian iətəm tətuərisɨg lan, təmit mɨn pətalɨmɨs u, mətəu in mɨn təmɨmɨs, kəni kəməsuələsiən nətɨlau kəti. 31 Kəni uərisɨg lan, pialah kəti mɨn təmit mɨn pətalɨmɨs u, mətəu in mɨn təmɨmɨs. Kəni pian mɨn əha ilah rəfin səpɨn kəmotit pətan u, mətəu kəsotələsiən nətɨlah kəti, ilah kəmohmɨs ərəfin. 32 Kəni uərisɨg lan, pətalɨmɨs u tɨmɨs mɨn. 33 Inəha nətəmimi səpɨn, ilah pialah mɨn kəmotit pətan əha. ?Mətəu e Naunun Nian, nian nətəmimi okotəmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən, pətan əha in rəha pəh lan?”

34 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “E nian u rəueiu e nəhue nɨftəni u, nəman mɨne nɨpətan kautol marɨt. 35 Mətəu e nian rəha natɨgiən vi, otəsoliən lanəha. Nətəmimi nətəm Uhgɨn nɨkin tətagiən o lah məmə ilah okotəmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən, kəni in otos ilah məhuvən kotatɨg e natɨgiən vi. Kəni ko ilah okəsotoliən marɨt, kəni ilah okəsotohtəu-pəniən noliən rəha marɨt, 36 mətəu-inu ilah ko kəsohmɨs mɨniən. Kəni ko kəsohmɨs mɨniən mətəu-inu, ilah okotəhmen əmə e nagelo mɨn nətəm kəsohmɨsiən, kəni məsotoliən marɨt, kəni məsoteməkiən e kəlkələh mɨn. Kəni ilah mɨn u nətəm Uhgɨn təmol ilah kotəmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən, ilah mɨn nenətɨ Uhgɨn.‡ 37 Kəni kotəhrun məmə inu otuva mol nɨpəhriəniən lan mətəu-inu, nauəuə rəha Mosɨs tətəgətun mɨn məmə nian nətəmimi okohmɨs, ilah okotəmiəgəh mɨn. E nəniən rəha nɨgi iətəm nɨgəm təmatuəu=pən lan, Mosɨs təmauɨn e Iərmənɨg məmə in ‘Uhgɨn rəha Epraham, Uhgɨn rəha Aisək, mɨne Uhgɨn rəha Jekəp,’* nati əpnapɨn ilahal kəmlɨmɨs rəkɨs nuvəh nəuvetɨn. 38 Uhgɨn u, in Uhgɨn rəha nətəm kautəmiəgəh, mətəu səniəmə in Uhgɨn rəha nətəm kəmohmɨs, mətəu-inu in tateh nətəmimi mɨn rəfin məmə ilah okotəmiəgəh, nati əpnapɨn nəmə kəmohmɨs rəkɨs uə kəutəmiəgəh əhanəh.”

39 Kəni nəgətun mɨn rəha Lou nəuvein kəmotəni=pən kəm Iesu məmə, “Iəgətun, nəmuhalpɨn vivi pəhriən.” 40 Kəni kəmotəgɨn o nətapuəh mɨniən nəghatiən kəti mɨn tol lanəha.

Kig Tefɨt mɨne Krɨsto

(Mat 22:41-46; Mak 12:35-37)

41 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “?Təhro nətəmimi kəutəni məmə Krɨsto iətəm Uhgɨn təməni məmə otahli=pa, in mipɨ Kig Tefɨt? 42 Mətəu-inu e Nauəuə Rəha Nəpuən Mɨn,§ Kig Tefɨt aru əmə təməni məmə,

‘Iərmənɨg Uhgɨn təməni=pən kəm rəhak Iərmənɨg* məmə, “Əharəg u e rəhak maru, ikɨn ima nəsanəniən mɨne nɨsiaiən,

43 mətəuarus=pən iəu iəkələs iahu rəham tɨkɨmɨr mɨn,

məlɨn=pən ilah əpəha ləhtəni e nəhlkəm,

məmə nətarmənɨg e lah.” ’†*

44 Kig Tefɨt əhruahru təməni məmə Krɨsto in rəhan Iərmənɨg. ?Kəni nəmə mipɨ Tefɨt əhruahru əmə, kəni təhro matol rəhan Iərmənɨg lan?”

Iesu təmagət
e nəgətun mɨn rəha Lou

(Mat 23:1-36; Mak 12:38-40; Luk 11:37-54)

45 Nətəmimi kəməutətəlɨg, kəni Iesu təməni=pən kəm rəhan mɨn nətəmimi məmə, 46 “Itəmah onəkotəkeikei məutətəu vivi itəmah kəni məsotohtəu-pəniən noliən mɨn rəha nəgətun mɨn rəha Lou. Ilah kotolkeikei məmə okəhuvən e napən əfəməh mɨn rəha nəfəriən məmə nətəmimi okoteruh=pən ilah lan. Kəni nɨkilah tətagiən nian nətəmimi kəutəfəri nəhlmɨ lah kəm lah e nɨsiaiən əpəha e makɨt. Kəni əpəha imə e nimə rəha nuhapumɨniən, kotolkeikei məmə okotəharəg aupən əpəha təuvɨr ikɨn. Kəni e nian rəha lafet, ilah kotolkeikei məmə okəhuvən motəharəg aupən ikɨn nɨsiaiən ikɨn. 47 Kəni ilah kautol tərah kəni məutakləh e nimə mɨn rəha pətalɨmɨs mɨn. Kəni ilah kəutəfaki əfəməh məuteiuə əmə məmə nətəmimi okoteruh ilah ohni. Nalpɨniən rəha nətəmimi mɨn u in otəskasɨk mapirəkɨs.”

21

Pətalɨmɨs kəti təməfən
rəhan məni kəm Uhgɨn

(Mak 12:41-44)

1 Kəni nian Iesu təməsal-pəri, materuh vivi nətəmimi mɨn u rəhalah nautə tepət kəutəfən rəhalah məni e bokɨs kətəfən məni ikɨn əpəha e Nimə Rəha Uhgɨn, 2 kəni in təmeruh pətalɨmɨs kəti ianrah tətəfən məni əkəku keiu əmə.* 3 Kəni Iesu təni məmə, “Nɨpəhriəniən iətəni kəm təmah məmə, məni iətəm pətan u təməfən, in tapirəkɨs rəha nətəmimi rəfin,* 4 mətəu nətəm rəhalah nautə tepət kəmotəfən məni nəuvein mətəu inko in nati əpnapɨn o lah, rəhalah tepət mɨn əpəha ikɨn. Mətəu pətalɨmɨs u in ianrah pəhriən, in təməfən rəfin rəhan məni o nos nəhmtɨniən nauəniən nɨgɨn, kəni tɨkə mɨn əha ikɨn.”

Iesu təməghati e natimnati mɨn
iətəm okəhuva

(Mat 24:1-35,42-44; Mak 13:1-37)

5 Kəni Iesu təmətəu rəhan mɨn nəuvein nətəmimi kəutəni Nimə Rəha Uhgɨn iətəm rəhan kəpiel asoli mɨn kotəuvɨr, mɨne natimnati təuvɨr mɨn əha imə iətəm nətəmimi kəmotəfən kəm Uhgɨn. Kəni təni məmə, 6 “Itəmah nəuteruh natimnati mɨn əha, mətəu nian otətuva nətəmimi okotoharəg-rəg kəpiel mɨn rəha nimə əha, kəpiel mɨn rəfin okotəmei, ko kəti təsəhtuliən əha tətəhtul ikɨn rəueiu.”*

7 Kəni kəmotətapuəh ohni məmə, “Iəgətun. ?Natimnati mɨn əha onəhgɨn kəhuva? ?Kəni nəmtətiən nak otəgətun məmə otəsuvəhiən natimnati mɨn əha okəhuva?”

8 Kəni Iesu təni məmə, “Onəkotəkeikei məutətəu vivi itəmah məmə suah kəti otəseiuəiən e təmah, mətəu-inu nətəmimi tepət okəhuva motəni məmə, ‘!Iəu, iəu Krɨsto u!’ Kəni nəuvein okotəni məmə, ‘Nian rəha natimnati əha tɨnuva iuəkɨr.’ Mətəu onəsəhuərisɨgiən e lah. 9 Kəni nian onəkotətəu nanusiən məmə nətəmimi kəutəluagɨn, uə nətəmimi kəutəməu ilah rəhalah kəpmən, mətəu itəmah onəsotəgɨniən. Natimnati mɨn əha okotaupən məhuva pɨpɨm, mətəu kəsəniə məmə in Naunun Nian.”

10 Kəni Iesu təni=pən kəm lah məmə, “Nətəmimi e nɨtəni mɨn nəuvein okotəluagɨn ilah nətəmimi e nɨtəni mɨn nəuvein, kəni kəpmən nəuvein okotəluagɨn ilah kəpmən nəuvein. 11 Kəni nəmig asoli mɨn okotan, kəni nəumɨs otan ikɨn mɨn tepət e nəhue nɨftəni, kəni nɨmɨsiən əskasɨk mɨn okotan e nəhue nɨftəni, kəni əpəha ilɨs e neai, natimnati mɨn okəhuva motol nɨki nətəmimi otəgɨn, kəni ilah okoteruh nəmtətiən asoli mɨn e neai.

12 “Mətəu nian natimnati mɨn u okəsəhuva pɨpɨm əhanəhiən, nətəmimi okotaskəlɨm itəmah, kəni motol nərahiən kəm təmah o nəhatətəiən rəhatəmah, kəni motələs itəmah məhuvən əpəha e nimə rəha nuhapumɨniən, mɨne e kaləpus, kəni onəkotəhtul e nəhmtɨ kig mɨn mɨne nətəmi asoli mɨn rəha kəpmən mətəu-inu itəmah nautos nərgək məutəni nɨpəhriəniən lak. 13 Inəha nian təuvɨr əhruahru məmə nəkotəni pətɨgəm nanusiən təuvɨr kəm lah. 14 Mətəu otol əpenə-penə e nɨkitəmah rəueiu məmə e nian əha nɨkitəmah təsəhtiən məmə nəghatiən nak onəkotəni kəm lah,* 15 mətəu-inu iəu oiəkəfɨnə nəghatiən əhruahru kəm təmah kəni məfɨnə nəhruniən kəm təmah, kəni mol rəhatəmah nəghatiən təsanən, kəni rəhatəmah mɨn tɨkɨmɨr ko kəsotuhalpɨniən, kəni ko kəsotəniən məmə nəsotəniən nɨpəhriəniən.* 16 Kəni rəhatəmah tatə mɨne mamə mɨn, mɨne piatəmah mɨn, mɨne rəhatəmah nɨmənin mɨn, mɨne niəli mɨn okotəfən itəmah e nəhlmɨ tɨkɨmɨr mɨn. Kəni okotohamu itəmah nəuvein.* 17 Nətəmimi mɨn rəfin okotəməki e təmah o nərgək. 18 Mətəu ko nəuanutəmah uəha kəti, ko təsɨkəiən. 19 Nian onəutəhtul əskasɨk məutəhatətə lak e nian iəkɨs mɨn iətəm okəhuva e rəhatəmah nəmiəgəhiən, kəni onəkotos nəmiəgəhiən itulɨn.

20 “Mətəu nian onəkoteruh soldiə mɨn okəhuva tepət motohtəlau e taun u Jerusɨləm, kəni itəmah onəkotəkeikei motəhrun məmə otəsuvəhiən kəni kərəkɨn agɨn taun əha Jerusɨləm. 21 Kəni itəmah nəutatɨg Jutiə, onəkotəkeikei motaiu motagɨm məhuvən motəhluaig əpəha e nɨtəuət mɨn. Kəni itəmah nətəm nəutatɨg e taun əha, onəkotəkeikei mohiet. Kəni itəmah nətəm nəutatɨg ikɨnu tɨtəlau e taun əha, onəsəhuvən mɨniən əha imə e taun əha, 22 mətəu-inu nian əha, in nian rəha Uhgɨn otol nalpɨniən lan kəm nətəm kautol noliən tərah, kəni mol əpu nəghatiən iətəm kəmətei=pən e nauəuə rəhan tuva matol nɨpəhriəniən lan.*

23 “!Kəsi! Nahməiən asoli o nɨpətan nətəm kəmotol nərfɨlah mɨne nɨpətan kəutəfən nah kəm nəpəou mɨn. E nian əha okotos pɨk nahməiən, mətəu-inu nərahiən asoli otuva e nəhue nɨftəni, kəni niəməha mɨne nalpɨniən rəha Uhgɨn otuva kəm nətəmimi mɨn u rəha Isrel u kautol noliən tərah mɨn. 24 Kəni rəhalah tɨkɨmɨr mɨn okagəmu ilah e nau, kəni nian okotoh ilah, kəni okotit ilah məhuvən e nɨtəni pɨsɨn pɨsɨn mɨn kəni ilah okəhuva iol əhruin nati mɨn rəhalah. Kəni Nanihluə mɨn okotaliuək kəni motevɨg əpevɨn e Jerusɨləm motələs iahu nətəmimi mɨn ikɨn iətəm kəutatɨg əhanəh, məutarmənɨg e lah, mətəuarus=pən rəhalah nian otol naunun.†*

25 “Kəni nəmtətiən nəuvein okəhuva e mɨtɨgar, mɨne məuɨg, mɨne məhau mɨn. Kəni ikɨnu e nəhue nɨftəni, nətəmimi rəfin okotəgɨn e nərkərɨkiən rəha nɨtəhi mɨne peau-peau asoli mɨn.* 26 Nətəmimi okotəgɨn pɨk məutɨmɨseiah e nərahiən asoli mɨn iətəm kəutəhuva e nəhue nɨftəni, mətəu-inu natimnati e neai iətəm kotəskasɨk pɨk, mətəu Uhgɨn otəlauəl-auəl e lah. 27 Kəni e nian əha, okoteruh Nətɨ Iətəmimi tətuva e nɨmalɨ nəpuə kəti e nəsanəniən mɨne nepətiən əhagəhag asoli rəhan.* 28 Kəni nian natimnati mɨn u kɨnotətuəuin mɨnəutəhuva mɨnautol nɨpəhriəniən lan, otəhtul məha-məha motəhrun məmə nati təuvɨr tɨnatuva, mətəu-inu otəsuvəhiən Uhgɨn otosmiəgəh itəmah.”

29 Kəni in təməni nəghatiən əuhlin u kəm lah məmə, “Nəkotəhrun-to nɨgi u fik mɨne nɨgi nəuvein mɨn. 30 Nəmə kɨnotehaləgləg mɨnəutapɨlpɨl mɨn, kəni nəkotəhrun məmə in nian rəha nasumiən. 31 Təhmen əmə, nəmə nəkoteh natimnati mɨn u kautol lanəha, onəkotəhrun məmə otəsuvəhiən, Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn tuva.

32 “Nɨpəhriəniən iətəni kəm təmah məmə nɨmənin rəha Isrel‡ otəsɨkəiən mətəuarus=pən natimnati rəfin əha okotol nɨpəhriəniən. 33 Neai mɨne nɨftəni okiakə, mətəu nəghatiən mɨn rəhak ko kəsohkəiən.”

34 Kəni Iesu tətəni məmə, “Nəkotəkeikei məutətəu itəmah. Sotərəkɨniən rəhatəmah nian mɨn o noliən əmə lafet, məutapɨs lan, kəni məutətəlɨg pɨk e natimnati rəha nɨftəni u. Təsəuvɨriən məmə nian asoli u otuva mos kauɨt kəm təmah təhmen=pən məmə nəuanɨkulu təmahtɨpəsɨg e təmah, 35 mətəu-inu nian əha otuva mələs nətəmimi mɨn rəfin e nəhue nɨftəni. 36 Mətəu nian rəfin onəkotəkeikei məutəhtul maru, kəni məutəkeikei məutəfaki məmə nəkotos nəsanəniən təhmen məmə nəkəutəhtul əskasɨk əmə e natimnati ərəfin əha okəhuva, kəni ko Nətɨ Iətəmimi otagiən o təmah nian onəkotəhtul e nəhmtɨn.”

37 Kəni nian rəfin Iesu tətəgətun nətəmimi əpəha e Nimə Rəha Uhgɨn, kəni lapɨn mɨn in tiet muvən əpəha Nɨtəuət Rəha Nɨgi U Olif mətapɨli əha ikɨn. 38 Kəni nian mɨn rəfin ləplapɨn agɨn, nətəmimi kəutəhuva məmə okotətəlɨg e rəhan nəghatiən əpəha e Nimə Rəha Uhgɨn.

22

Jutəs təmətuati e Iesu

(Mat 26:1-5,14-16; Mak 14:1-2,10-11; Jon 11:45-53)

1 Kəni nian rəha lafet rəha Pɨret U Is Tɨkə Lan tɨnatuva iuəkɨr, kəni in tɨnətuəuin e lafet rəha Pasova. 2 Kəni pris asoli mɨn mɨne nəgətun mɨn rəha Lou kəməutəsal oneuən e suaru məmə okotohamu Iesu lan. Kəməutəsal oneuən e suaru mətəu-inu ilah kəutəgɨn e nətəmimi məmə, kəta nɨmənin nətəmimi okotorgəhu nəmə kotəhrun məmə kəmotohamu Iesu.

3 Kəni Setən təmuvən e nɨki Jutəs, u nərgɨn kəti mɨn u Iskariot, in kəti e nətəmimi tueləf rəha Iesu.* 4 Kəni in təmuvən meruh pris asoli mɨn mɨne nətəmi asoli mɨn rəha soldiə rəha Nimə Rəha Uhgɨn, məutəsal e suaru məmə otegəhan e Iesu tuvən e nəhlmɨlah. 5 Kəni nɨkilah təmagiən, kəni kəmotəniəkɨs məmə okotəfən məni kəti kəm in. 6 Kəni Jutəs təmegəhan lan məmə in otol, kəni mətəsal e suaru məmə otegəhan e Iesu tuvən e nəhlmɨlah nian nətəmimi okohkə lan.

Iətəmi keiu rəha Iesu
kəmuol əpenə-penə
o lafet rəha Pasova

(Mat 26:17-29; Mak 14:12-25; Jon 13:21-30; 1Kor 11:23-26)

7 Kəni e nian rəha lafet rəha Pɨret U Is Tɨkə Lan tɨnuva, kəni e nian əha, nətəmimi okotəkeikei motuh nətɨ sipsip rəha lafet rəha Pasova.* 8 Kəni Iesu təmauɨn e Pitə mɨne Jon, kəni məni=pən kəm lau məmə, “Ian kəni muol əpenə-penə nauəniən rəha lafet rəha Pasova məmə okəhuvən motauən ikɨn.”

9 Kəni kəmuəni=pən kəm in məmə, “?Nəkolkeikei məmə itɨmlau oiəkian iə muol əpenə-penə e nauəniən ikɨn?”

10 Kəni təməni=pən kəm lau məmə, “Uətəlɨg vivi-to. Nian itəlau onəkian=pən itaun, kəni onəkueh suah kəti tətaharu pəri pətəl asoli kəmətu=pən nəhu lan. Kəni nəkiauərisɨg lan mɨhluvən e nimə kəti iətəm in otuvən ikɨn. 11 Kəni nəkuəni=pən kəm iətəmi asoli rəha nimə, ‘?Iəgətun təmahli=pa itɨmlau məmə iəkuva muətapuəh ohnik məmə nəuan u in pəhruvən iətəm in mɨne rəhan mɨn nətəmimi okəhuva motol nauəniən ikɨn rəha lafet rəha Pasova?’ 12 Kəni in otit itəlau nəkian əpəha e nəuan ilɨs ikɨn iətəm kɨnol vivi rəkɨs natimnati rəfin rəha nauəniən əha ikɨn. Kəni nəkuol əpenə-penə nauəniən əha ikɨn.”

13 Kəni kəmian mueruh natimnati rəfin təhmen=pən əmə məmə inu Iesu təməni mɨne. Kəni ilau kəmuol əpenə-penə nauəniən ikɨn məmə rəha lafet rəha Pasova.

Naunun nauəniən rəha Iesu mɨne rəhan mɨn natətəlɨg

14 Kəni e nian rəha nauəniən, Iesu təmuvən məharəg e tepɨl ilah rəhan mɨn aposɨl mɨn. 15 Kəni təməni=pən kəm lah məmə “Otəsuvəhiən, okol nahməiən kəm iəu. Mətəu nɨkik tɨnolkeikei pɨk məmə okotaupən motun nauəniən rəha lafet rəha Pasova. 16 Iəkolkeikei pɨk məmə kitah okotauən lanu mətəu-inu, ko iəsauəniən mɨn e nauəniən rəha Pasova mətəuarus nɨpətɨ lafet u tuva mol nɨpəhriəniən lan e Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn.”

17 Kəni Iesu təmos kap wain məni tagkiu ohni kəm Uhgɨn, kəni məni məmə, “Otos itəmah rəfin kəni motəmnɨm, 18 mətəu-inu rəueiu iətəni kəm təmah məmə iəsəmnɨmiən wain mətəuarus=pən nian natimnati rəfin okotatɨg ahgəl Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn.”

19 Kəni təmos pɨret məni tagkiu ohni kəm Uhgɨn, kəni məhapu məfən kəm rəhan mɨn nətəmimi, kəni məni məmə, “Inu nɨpətɨk iətəm iətəfɨnə o təmah. Nian rəfin onəkotəkeikei mautol nati u məmə nɨkitəmah tətəhti iəu.”

20 E noliən əhmen mɨn əmə, nian kəmotauən rəkɨs, Iesu təmos kap wain kəni məni məmə, “Kap wain u tətəgətun=pən nəniəskasɨkiən vi rəha nasiruiən rəha Uhgɨn kəm nətəmimi, kəni nəniəskasɨkiən vi u tətəhtul mətəmiəgəh e nɨrak iətəm otaiu o təmah. 21 Mətəu onəkotətəlɨg vivi-to. Suah kəti u ikɨnu kəutauən kitah min e tepɨl, kəni in otəpanegəhan=pən lak e nəhlmɨ rəhak mɨn tɨkɨmɨr.* 22 Iəu Nətɨ Iətəmimi oiəkəkeikei mɨmɨs məmə inu Uhgɨn təməni mɨne. !Mətəu kəsi, nərahiən asoli tatuvən o iətəmi təmegəhan=pən lak e nəhlmɨ tɨkɨmɨr mɨn!” 23 Kəni kɨnəutətapuəh-ətapuəh o lah mɨn məmə, “?Kitah pəh otol nati əha?”

24 Kəni nati kəti mɨn, ilah kɨnautol nɨkilah mɨn məmə pəh u in otepət mapirəkɨs nəuvein.* 25 Kəni Iesu təni=pən kəm lah məmə, “Kig mɨn rəha nɨftəni u kəutarmənɨg e nətəmimi e rəhalah nəsanəniən, kəni kəutauɨn aru e lah məmə ilah ‘Nətəmimi rəha Nasiruiən.’* 26 Mətəu itəmah onəsotoliən lanəha. Nəmə itəmah kəti in ilɨs, in otosiahu in təhmen=pən e suakəku. Kəni nəmə itəmah kəti tətəhtul aupən, kəni in otuva iol əhruin nati əmə kəti.* 27 ?Pəh u in ilɨs pɨk, iətəmi in tətauən e tepɨl, uə iol əhruin iətəm tatos nauəniən e tepɨl in ilɨs tapirəkɨs? Nəkotəhrun məmə iətəm tətauən e tepɨl in ilɨs tapirəkɨs. Mətəu iəu, iətəmi asoli rəhatəmah, nian iəmətaliuək kitah min itəmah, iəməhmen=pən e iol əhruin əmə kəti.*

28 “Itəmah u, nian rəfin nəutatɨg iuəkɨr ohniəu nian iətatɨg e nian əskasɨk mɨn. 29 Kəni təhmen əmə məmə Tatə rəhak tətəfəri iəu məmə iəkuva kig, kəni iəu mɨn oiəkəfəri itəmah məmə nəkəhuva kig mɨn, 30 məmə nəkəhuva motəharəg kitah min iəu, motauən pəti e nian iəkuva mol kig lan. Kəni e nian əha, itəmah mɨn onəkotəharəg e jeə mɨn rəha Kig, kəni itəmah onəkəhuva motəhtul aupən e nəuanɨləuɨs mɨn ilah tueləf rəha Isrel məutakil ilah məutarmənɨg e lah.”*

31 Kəni Iesu təni=pən kəm Saimon Pitə məmə, “Kəsi. Saimon. Ətəlɨg-to lak. Setən tɨnətapuəh rəkɨs o Uhgɨn məmə otegəhan məmə in otuva məfən-əfən kəm təmah mol nərahiən kəm təmah məmə otəgətun rəhatəmah nəhatətəiən məmə təskasɨk lak uə kəpə. 32 Mətəu inəfaki rəkɨs ohnik məmə rəham nəhatətəiən otəsəmeiən. Kəni nian nəkəuhlin rəham nətəlɨgiən tɨtəlɨg=pa mɨn, ik onəkəkeikei mol nətəlɨgiən rəha piam mɨn okotəskasɨk.”*

33 Mətəu Saimon Pitə təni=pən kəm in məmə, “Iərmənɨg. Iətəhtul maru məmə iəkuvən kilau min ik e kaləpus, kəni mɨmɨs kilau min ik.”

34 Kəni Iesu təni=pən kəm in məmə, “Pitə, iətəni kəm ik məmə, o lapɨn u mənɨg otəsəkakə əhanəhiən, kəni ik onəkəni mau kɨsɨl məmə nəkəruru iəu.”*

35 Kəni Iesu təni=pən kəm lah məmə, “Aupən, iəmahli pətɨgəm itəmah, nəməsotosiən məni e pauɨs, mɨne kətɨm, mɨne put. ?Təhro? ?Rəhatəmah natimnati təsəhmeniən, uə kəpə?” Kəni ilah kəmotəni məmə, “Kəpə.”*

36 Kəni təməni=pən kəm lah məmə, “Mətəu rəueiu, nəmə suah kəti tatos rəhan məni e pauɨs uə kətɨm, otəkeikei mos. Kəni iətəm təsosiən nau rəha nəluagɨniən, pəh otətuati e rəhan kot mos nəhmtɨ rəhan kəti. 37 Iətəni kəm təmah məmə nəghatiən u e Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəghati lak, kəni in otəkeikei mol nɨpəhriəniən. In tətəni məmə, ‘Nətəmimi nɨkilah təhti məmə in iətəmimi kəti in tətəraki e Lou.’* Əuəh, nəghatiən u tatol nɨpəhriəniən əha rəueiu.”

38 Kəni ilah kəmotəni məmə, “Iərmənɨg, afu-to. Nau rəha nəluagɨniən keiu u.” Kəni in təni=pən kəm lah məmə, “Nəhmen. Otəpəh-tə.”

Iesu təmuvən mətəfaki əpəha e Nɨtəuət Rəha Nɨgi U Olif

(Mat 26:36-46; Mak 14:32-42)

39 Kəni Iesu təmiet e taun muvən əpəha e Nɨtəuət Rəha Nɨgi U Olif təhmen=pən əmə məmə in tatol nian mɨn rəfin, kəni rəhan mɨn nətəmimi kəutohtəu=pən in. 40 Kəni nian in təmuvən mətəuarus=pən əha ikɨn əha, məni=pən kəm lah məmə, “Onəkotəkeikei məutəfaki məmə nati kəti otəsəfən-əfəniən kəm təmah.” 41 Kəni in təmaliuək mupəh ilah muvən nəuvetɨn, kəni mɨsin nəulɨn mətəfaki mətəni məmə, 42 “Tatə, okəmə nɨkim tagiən, kəsi, os rəkɨs nahməiən mɨn u okəpanəhuva. Mətəu nəsoliən rəhak nətəlɨgiən, mətəu ol nati ik əmə nəkolkeikei.” 43 Kəni agelo e neai kəti təmietɨgəm=pən məfən nəsanəniən kəm Iesu. 44 Kəni mətəu-inu nɨkin tətahmə pɨk, kəni rəhan nətəlɨgiən təsəməhliən, kəni təməfaki əskasɨk pɨk, kəni nəmnəhagiən asoli təmaiu lan mətəhliahli=pən e nɨftəni təhmen e nɨrə.*

45 Nian təməfaki rəkɨs, kəni məhtul mɨtəlɨg=pən o rəhan mɨn nətəmimi, kəni meruh ilah kɨnotapɨli alu rəkɨs. Kəmotəpəou mətəu-inu nɨkilah tətahmə. 46 Kəni təni=pən kəm lah məmə, “?Təhro nəutapɨli? Otair motəfaki məmə nati kəti otəsəfən-əfəniən kəm təmah.”

Tɨkɨmɨr mɨn rəha Iesu kəməhuva motos

(Mat 26:47-56; Mak 14:43-50; Jon 18:2-11)

47 Nian Iesu təmətəghati əhanəh, nɨmənin nətəmimi kəmohiet=pa əha ikɨn, kəni suah kəha Jutəs, u in iətəmimi kəti e nətəmi tueləf rəha Iesu, in təmit ilah məhuva, in təmuva iuəkɨr məmə otol nəmtətiən kəti rəha nolkeikeiən kəm Iesu. 48 Mətəu Iesu təni=pən kəm in məmə, “?Jutəs, iəu Nətɨ Iətəmimi, mətəu təhro nəmuva məmə onəkol nəmtətiən kəti rəha nolkeikeiən kəm iəu, kəni e noliən u megəhan=pən lak e nəhlmɨ rəhak tɨkɨmɨr mɨn?”

49 Kəni nian nətəmimi mɨn rəha Iesu kəmoteruh natimnati mɨn əha mɨnotəhrun məmə nak əha okol, kəni kəmotəni=pən kəm in məmə, “?Iərmənɨg oiəkotəhro? ?Iəkotəluagɨn e nau, uə?” 50 Əmeiko ilah kəti təmauəh e nau rəha nəluagɨniən mohatuv rəkɨs nɨmatəlgɨn maru rəha ioluək rəha pris asoli agɨn.

51 Mətəu Iesu təni məmə, “!Ei! !Nəhmen, otupəh əmə!” Kəni in təmələhu=pən nəhlmɨn e matəlgɨ suah u, kəni mol vivi mɨn.

52 Kəni Iesu təməghati kəm pris asoli mɨn, mɨne nətəmimi asoli mɨn rəha soldiə rəha Nimə Rəha Uhgɨn, mɨne nətəmi asoli rəha nɨmənin rəha Isrel, u kəməhuva məmə okotaskəlɨm Iesu. In təməni=pən kəm lah məmə, “Təhro, nəman? ?Nɨkitəmah təhti məmə iəu iohamu itəmi kəti matol nəluagɨniən o nələs iahuiən kəpmən, uə? !Kəpə! ?Kəni nəutəmki nau asoli mɨn mɨne neim mɨn məutəhuva məmə onəkotaskəlɨm iəu? 53 ?Nian rəfin iətan kitah min itəmah e Nimə Rəha Uhgɨn, mətəu təhro nəsotaskəlɨmiən iəu? Mətəu rəueiu əha, in nian əhruahru rəhatəmah, kəni nəsanəniən rəha napinəpuiən in tətarmənɨg.”

Pitə təməni məmə
in təruru Iesu

(Mat 26:57-58,69-75; Mak 14:53-54,66-72; Jon 18:12-18,25-27)

54 Kəni kəməhuva motaskəlɨm Iesu motələs məhuvən e lahuənu rəha pris asoli agɨn. Kəni Pitə təmuərisɨg e lah mətəu təməsuvəniən iuəkɨr o lah.* 55 Nətəmi mɨn əha kəmotahli nɨgəm əpəha e iat rəha pris asoli agɨn, kəni məutəharəg tɨtəlau e nɨgəm. Kəni Pitə tuvən mətəharəg ilah min. 56 Kəni pətan mɨtə kəti u in ioluək rəha pris asoli agɨn, təmuva meruh Pitə tətəharəg, kəni nəhagəhagiən rəha nɨgəm təmasiəgəpɨn in, kəni pətan əha təmateruh mətɨg in, kəni məni=pən kəm lah məmə, “Suah u, in mɨn ilau Iesu kəmətuan.” 57 Mətəu Pitə təni=pən kəm pətan u məmə, “Iəsəhruniən suah u nətəni.”

58 Kəni uərisɨg lan təsuvəhiən, suah kəti mɨn tuva məni=pən kəm Pitə məmə, “Ei, ik mɨn, ik iətəmi kəti rəhan.” Mətəu Pitə təni məmə, “Ei, səniəmə iəu iətəmimi rəhan.”

59 Kəni ko uərisɨg lan, auə kəti tɨnuva mɨnuvən rəkɨs, kəni suah kəti təməni əskasɨk kəm lah məmə, “Nɨpəhriəniən məmə suah u təmatuərisɨg e Iesu, mətəu in iətəm Kaləli!” 60 Mətəu Pitə təni məmə, “!Ei! !Iəsəhrun agɨniən nəghatiən u nətəni!” Kəni nian Pitə təmətəghati əhanəh, kəni mənɨg təkakə. 61 Kəni Iərmənɨg təmeirair məsal=pən əhruahru meruh Pitə. Kəni Pitə, nɨkin təhti nəghatiən rəha Iərmənɨg iətəm təməni lan məmə, “O lapɨn əmə u, nian mənɨg otəsəkakə əhanəhiən, ik onəkəni mau kɨsɨl məmə nəkəruru iəu.” 62 Kəni Pitə tiet muvən ihluə, təmasək təmasək.

Nətəmimi kəmotaləh əuvsan e Iesu

(Mat 26:67-68; Mak 14:65)

63 Kəni e nian əha, nətəmimi nətəm kəmotaskəlɨm Iesu kəmotagət əuvsan lan, kəni mautoh. 64 Ilah kəmotəlis-ərain nəhmtɨn kəni motoh, məutəni=pən məmə, “!Ei, iəni! ?Əni-to məmə pəh tatoh ik?” 65 Kəni ilah kəmotəni nəghatiən tərah tepət məutərəkɨn in lan.

Kəmiuvi pətɨgəm Iesu
e kaunsɨl

(Mat 26:59-66; Mak 14:55-64; Jon 18:19-24)

66 Kəni ləplapɨn agɨn, nətəmi asoli rəha nɨmənin rəha Isrel kəməhuva motuhapumɨn e kaunsɨl rəhalah, ilah u pris asoli mɨn mɨne nəgətun mɨn rəha Lou. Kəni nətəmimi kotos Iesu məhuva təhtul e nəhmtɨ kaunsɨl əha. 67 Kəni nətəmi rəha kaunsɨl kəmotətapuəh ohni məmə, “Nəmə ik Krɨsto u iətəm Uhgɨn təməni məmə otahli=pa, əni kəm tɨmah.” Mətəu Iesu təni=pən kəm lah məmə, “Nəmə iəkəni kəm təmah, kəni nəsotəniən nɨpəhriəniən lak.* 68 Kəni nəmə iəkətapuəh itəmah, ko nəsotuhalpɨniən. 69 Mətəu tətuəuin rəueiu, iəu Nətɨ Iətəmimi, iəu oiəkuvən məharəg e nɨkalɨ Uhgɨn maru, Uhgɨn u iətəm rəhan nəsanəniən iahgin agɨn.”*

70 Kəni ilah rəfin kəmotətapuəh ohni məmə, “?Təhro? Ik Nətɨ Uhgɨn?”

Kəni Iesu təni=pən məmə, “Itəmah nəutəni məmə iəu u inu.”

71 Kəni kotəni məmə, “?Təhro kitah kəutəsal e nəghatiən kəti mɨn məmə otasiru e rəhatah nəghatiən? Kɨnotətəu əhruahru nəghatiən əha e nohlɨn.”

23

Iesu təməhtul e nəhmtɨ Pailət

(Mat 27:1-2,11-14; Mak 15:1-5; Jon 18:28-38)

1 Kəni nətəmimi rəfin rəha kaunsɨl kəmotəhtul motit Iesu məhuvən kəm Pailət. 2 Kəni motəni pətɨgəm nɨpəgnəmtɨn mɨn iətəm otoh Iesu məmə, “Iəmoteh məmə suah u tatit rəhatah nətəmimi mɨn, kəni mol ilah kəutalməli, kəni mətəuhlin rəhalah nətəlɨgiən kautol tɨkɨmɨr ilah kəpmən rəha Rom, mətahtɨpəsɨg e tɨmah məmə iəsotətəouiən takɨs tuvən kəm Sisə iətəm tətarmənɨg e nɨtəni u. Kəni in mətəni pətɨgəm məmə in Krɨsto iətəm Uhgɨn təmahli=pa məmə in kig kəti.”

3 Kəni Pailət təmətapuəh ohni məmə, “?Təhro? ?Ik kig rəha nətəm Isrel?” Mətəu Iesu təni=pən kəm in məmə, “Ik nəməni lanko.”

4 Kəni Pailət təməni=pən kəm pris asoli mɨn mɨne nətəmimi rəfin məmə, “Iəsehiən nɨpəgnəmtɨn kəti mɨne, iətəm tətəni məmə suah u təmərəkɨn Lou.”

5 Mətəu ilah kəmotagət əfəməh məutəni məmə, “Kəpə. Mətəu suah u tətan əpnapɨn mətəgətun nətəmimi rəfin ikɨn mɨn əha Jutiə təmətuəuin əpəha Kaləli mətuva mətəuarus=pa u ikɨnu, kəni mol nətəlɨgiən rəha nətəmimi kəutəluei məutalməli.”

6 Kəni nian Pailət təmətəu nəghatiən əha, tətapuəh məmə, “?Təhro? ?Suah u in iətəm Kaləli?” 7 Kəni nian təmətəu məmə Iesu tɨsɨpən Kaləli, ikɨn əha iətəm Herot Antipas tətarmənɨg ikɨn, in təmahli=pən Iesu məmə otuvən meruh Herot, mətəu-inu e nian əha, Herot mɨn in tətatɨg Jerusɨləm.*

Iesu təməhtul
e nəhmtɨ Herot Antipas

8 Kəni nian Herot Antipas təmeruh Iesu, nɨkin təmagiən pɨk, mətəu-inu nuvəh nəuvetɨn in təmolkeikei məmə oteruh. Herot təmətəu əmə nəniən rəhan, kəni in təmolkeikei pɨk məmə teruh otol nati apɨspɨs kəti. 9 Kəni o natimnati mɨn u, Herot Antipas təmətapuəh lan o nəghatiən mɨn tepət o Iesu, mətəu Iesu təməpnapɨn əmə məsuhalpɨniən rəhan nəghatiən. 10 Kəni pris asoli mɨn mɨne nəgətun mɨn rəha Lou kəmotəhtul motagət əskasɨk e nɨpəgnəmtɨn mɨn rəhalah mautuh Iesu lan. 11 Kəni uərisɨg lan, Herot Antipas mɨne rəhan mɨn soldiə kotagət əuvsan e Iesu, kəni məutəuvsan lan. Kəni Herot təməni=pən kəm rəhan mɨn soldiə məmə okəhuvən=pən e napən təuvɨr rəha kig kəm in, kəni motit mɨn məhuvən kəm Pailət.

12 Aupən ikɨn, Herot Antipas mɨne Pailət kəmatuol tɨkɨmɨr kəm lau mɨn, mətəu e nian əha, ilau kəmiəuva mɨnuolkeikei ilau mɨn.

Pailət təməni məmə Iesu otəkeikei mɨmɨs

(Mat 27:15-26; Mak 15:6-15; Jon 18:39–19:16)

13 Kəni Pailət təmauɨn e pris asoli mɨn, mɨne nətəmi asoli rəha nətəm Isrel, mɨne nətəmimi rəfin, kəni ilah rəfin kəməhuva kətiəh. 14 Kəni in təməni=pən kəm lah məmə, “Suah u, nəmotos məhuva təhtul e nəhmtək, kəni nəmotəni məmə tətəuhlin nətəlɨgiən rəha nətəmimi rəhatəmah kautol tɨkɨmɨr kəm kəpmən. Mətəu iəmakil rəkɨs rəhan nətəlɨgiən u e nəhmtɨtəmah, kəni məsehiən məmə təmatgəhli lou kəti, kəni nɨpəgnəmtɨn mɨn iətəm nəutəni lan təsoliən nɨpəhriəniən. 15 Kəni Herot Antipas mɨn, in təmakil meruh məmə noliən rah kəti təsəhkul-pəniən lan. Tol lanəha, in tahli=pa tuva mɨn kəm tah, kəni təhruahru əmə məmə suah u in təməsoliən nati kəti iətəm tərah məmə in otɨmɨs ohni. 16-17 Kəni o nati əha inəha, rəhak mɨn soldiə okotalis əmə, kəni uərisɨg kotahli=pən tatuvən.”*

18 Mətəu ilah rəfin kəmotagət əfəməh məutəni məmə, “!Otɨləfətɨgəm suah u kəni motohamu! !Mətəu ahli pətɨgəm Parəpəs tuva meh itəmah!” 19 (Suah u Parəpəs, kəmləfən e kaləpus mətəu-inu təməhtul aupən məmki nətəmimi məutəluagɨn mə kotələs iahu kəpmən rəha Rom e taun əha, kəni in təmohamu itəmi.)

20 Mətəu Pailət in təmolkeikei məmə otəhlman e Iesu tatuvən, kəni in təməghati mɨn kəm lah. 21 Mətəu ilah kəmotagət əfəməh pɨk məmə, “!Ətu-pəri in e nɨgi kəməluau! !Ətu-pəri in e nɨgi kəməluau!”

22 Mətəu Pailət təməghati mɨn kəm lah mɨnau kɨsɨl məmə, “?O nak? ?Suah u in təmol nati tərah nak? Iəu iəseruhiən məmə in təmol nati kəti iətəm təhruahru məmə in otɨmɨs ohni. Mətəu rəhak soldiə mɨn, ilah okotalis əmə, mə kəmanotəhlman lan tatuvən.”

23 Mətəu ilah kəmotəkeikei məutagət əskasɨk, kəni məutagət əfəməh e Pailət məmə otətu-pəri Iesu e nɨgi kəməluau. Kəni məutagət məutagət pɨk, kəni motapirəkɨs Pailət. 24 Tol lanəha, Pailət təməni məmə Iesu otəkeikei mɨmɨs təhmen=pən məmə ilah kəutəni mɨne. 25 Kəni in təmol nətəlɨgiən rəhalah, kəni mahli pətɨgəm Parəpəs u in təmətatɨg e kaləpus o nəluagɨniən o kəpmən mɨne mohamu itəmi. Kəni in megəhan=pən e Iesu e nəhlmɨ rəhan mɨn soldiə məmə ilah okotos məhuvən mohtəu nətəlɨgiən rəha nɨmənin nətəmimi.

Kəmit Iesu kan məmə otɨmɨs

(Mat 27:32-44; Mak 15:21-32; Jon 19:17-27)

26 Kəni nian soldiə mɨn kəmotit Iesu mohiet e taun, kəni motafu iətəm Sairəni kəti, nərgɨn u Saimon. Kəni kəmotaskəlɨm motələhu pəri nɨgi kəməluau rəha Iesu e nəuegɨn məmə otələs, kəni motəni=pən məmə otɨtəu=pən Iesu.

27 Kəni nɨmənin nətəmimi tepət kəmautaliuək məutuərisɨg e Iesu e suaru, kəni nɨpətan mɨn kəmautəhuərisɨg e lah, məutasək o Iesu kəni məutauɨn lan. 28 Mətəu Iesu təmeirair məsal=pən meruh ilah, kəni məni=pən kəm lah məmə, “Nɨpətan Jerusɨləm. Sotasəkiən ohniəu, mətəu otasək aru o təmah, mɨne nenətɨtəmah mɨn. 29 Otətəlɨg-to lak. Nian tərah mɨn otətuva kəni kəmanəni məmə, ‘!Otagiən itəmah nətəm nəsoteməkiən uə nəsotəfəniən nah kəm iəpəou!’* 30 E nian əha, nətəmimi okotəni=pən kəm nɨtəuət asoli mɨn məmə, ‘Əui, ohmərəgrəg=pa e tɨmah.’* 31 Iətəni lanu mətəu nətəmimi mɨn u kautol nati tərah mɨn u kəm iəu rəueiu e nian u nɨgi tətəmtə əhanəh. ?Kəni otəpanəhro əhanəh nian nɨgi tɨnɨmətu?”†

Soldiə mɨn kəmotətu-pəri Iesu e nɨgi kəməluau

32 Kəni soldiə mɨn kəmotələs suah mil keiu iətəm ilau kəmuatgəhli lou, məmə okuhamu ilahal Iesu. 33 Kəni kəməhuva ikɨn kəti, nərgɨn u Louipɨl-uipɨl. Ikɨn əha, motətu-pəri Iesu e nɨgi kəməluau. Kəni kəmotətu-pəri iatgəhli lou mil əha ikɨn, kəti e nɨkalɨ Iesu maru, kəni kəti e nɨkalɨn məuɨl. 34 Kəni Iesu təni məmə “Tatə. Alu e rəhalah noliən tərah mɨn kautol lak, kəni məsalpɨniən, mətəu-inu kəsotəhruniən nati nak ilah kautol.” Kəni kəmotəuəri napən rəhan moturin tais ohni.*

35 Kəni nətəmimi mɨn u kəməutəhtul əha ikɨn, mauteruh natimnati mɨn u, mətəu nətəmi asoli mɨn rəha nətəm Isrel kəutol əuvsan e Iesu məutəni məmə, “!In təmosmiəgəh nətəmimi tepət rəkɨs. Mətəu nəmə in Krɨsto iətəm Uhgɨn təməni məmə otahli=pa, kəni in Iətəm Uhgɨn Təməni Rəkɨs, təuvɨr pəh otosmiəgəh aru in!”*

36 Kəni soldiə mɨn, ilah mɨn kəutəghati əuvsan e Iesu, kəni məhuva iuəkɨr ohni məutətapuəh məmə in tolkeikei wain u iətəm tarfu,‡* 37 mautəni məmə, “!Nəmə ik kig pəhriən rəha Isrel, osmiəgəh aru-to ik əha rəueiu!”

38 Kəni nəghatiən kəti əha ikɨn kəmətei kətu-pəri e rəhn-kapə nɨgi kəməluau, tətəni məmə,

Inu kig rəha nətəm Isrel

39 Kəni iatgəhli lou mil kəti iətəm kətuəhkul-pəri e nɨgi kəluau, in təməghati rah e Iesu, mətəni məmə, “!Ei! ?Ik Krɨsto iətəm Uhgɨn təməni məmə otahli=pa, uə kəpə?”

40 Mətəu iatgəhli lou əha kəti mɨn təməni=pən kəm in kəti, kəni mahtɨpəsɨg lan məmə, “?Təhro? ?Nəsəgɨniən e Uhgɨn, nati əpnapɨn onəkɨmɨs? Nalpɨniən u rəhatahal in təhmen-əhmen əmə. 41 Mətəu təməhruahru əmə məmə kilau okiamɨs o rəhalau noliən tərah mɨn iətəm kəmuol. Mətəu suah u, in təsoliən nati kəti tərah kəti mɨne.”

42 Kəni məni=pən kəm Iesu məmə, “Iesu, o nian onəkuva mətol kig lan, kəni nɨkim otətəhti iəu.” 43 Kəni Iesu təməni=pən kəm in məmə, “Nɨpəhriəniən iətəni kəm ik, məmə rəueiu əmə kilau min ik əpəha e negəu e neai.”

Iesu təmɨmɨs

(Mat 27:45-56; Mak 15:33-41; Jon 19:28-30)

44-45 Kəni iuəkɨr tueləf klok e nərauiə, mɨtɨgar təsasiəiən, kəni napinəpuiən tɨnan rəfin ikɨn əha mətəuarus=pən tri klok ləhnaiuv. Kəni napən iətəm tətəhkul pəsɨg=pən Ikɨn Tasim Agɨn Ikɨn e Nimə Rəha Uhgɨn, təməhapu nəuvetɨn keiu.* 46 Kəni Iesu təmasək əfəməh məmə, “!Tatə. Iatələhu=pən nəmiəgəhiən rəhak e nəhlməm!” Nian təməni rəkɨs nəghatiən əha, kəni rəhan nehagiən tiet.

47 Kəni nian iətəmi asoli rəha soldiə mɨn əha rəha nətəm Rom təmeh natimnati mɨn əha, kəni in təməni-vivi Uhgɨn mətəni məmə, “!Nɨpəhriəniən, suah u in təhruahru pəhriən!” 48 Kəni nətəmimi mɨn u kəməhuva ikɨn əha məmə okoteruh, nian kəmoteruh natimnati mɨn əha, kəməutətəu tərah e nɨkilah kəni məutəhti-əhti mankɨlahalah, kəni mɨnəutəhuvən. 49 Kəni niəli mɨn rəha Iesu, mɨne nɨpətan iətəm kəmotsɨpən Kaləli motohtəu=pən Iesu məhuva, ilah kəməutəhtul isəu nəuvetɨn kəni məuteruh natimnati mɨn əha.

Josɨp təmɨtənɨm Iesu

(Mat 27:57-61; Mak 15:42-47; Jon 19:38-42)

50-51 Kəni iətəm Aramatiə kəti əha ikɨn, nərgɨn u Josɨp. Aramatiə in taun kəti rəha Isrel, kəni suah kəha in iətəmimi kəti rəha kaunsɨl rəha nətəm Isrel. In iətəmi təuvɨr, rəhan nəmiəgəhiən təhruahru, kəni in iətəmi kəti təmətəhtahnin məmə oteruh Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn. Kəni in təməsegəhaniən e nəghatiən rəha kaunsɨl iətəm kəmotegəhan e Iesu məmə okuh. 52 Kəni in təmuvən meh Pailət mətapuəh ohni məmə otegəhan e nɨpətɨ Iesu tos. 53 Kəni Josɨp təmuvən mosiahu nɨpətɨ Iesu e nɨgi kəməluau, mos muva məuveg e napən təuvɨr kəti, nərgɨn u linən. Kəni mos muvən mələhu=pən e nɨpəg kəpiel iətəm kəmətei rəkɨs o noliən suvət ikɨn, mətəu kəsɨtənɨm əhanəhiən suah kəti ikɨn. 54 Inəha e nian rəha nətəm Isrel iətəm kautol əpenə-penə lan o nian rəha Sapət, kəni iuəkɨr Sapət tətuəuin.

55 Kəni nɨpətan u kəmotsɨpən Kaləli kəmautuərisɨg e Iesu, kəməutohtəu=pən suah u, kəməhuvən kəni moteruh nɨpəg kəpiel, kəni moteruh noliən iətəm in təmələhu Iesu ikɨn. 56 Kəni uərisɨg, nɨpətan kəmohtəlɨg=pən lahuənu, kəni mautol əpenə-penə nɨmənati mɨn nəuvein mɨne fomat iətəm nəmiəvɨlah təuvɨr məmə okotol=pən e nɨpətɨ Iesu. Kəni e nian rəha Sapət, ilah kəmotəmeig məutohtəu=pən nəghatiən rəha Lou.*

24

Iesu təməmiəgəh mɨn
e nɨmɨsiən

(Mat 28:1-10; Mak 16:1-8; Jon 20:1-10)

1 Kəni e Sante ləplapɨn agɨn, nɨpətan kəməhuvən əpəha e suvət, motos natimnati u nəmiəvɨlah təuvɨr u kəmotol əpenə-penə rəkɨs lan. 2 Nian kəməhuva e suvət, moteruh kəpiel u kətahtɨpəsɨg e nɨpəg kəpiel lan, mətəu kəmɨsuə rəkɨs rəkɨs. 3 E nian kəməhuvən imə e nɨpəg kəpiel, mətəu kəsotehiən nɨpətɨ Iərmənɨg Iesu. 4 Kəni ilah kɨnotəruru əfəməh məutətəlɨg e natimnati mɨn əha. Kəni əmeiko kəmotauɨt pɨk e iətəmi keiu kəmiaietɨgəm=pa əha ikɨn məutuəhtul ilah nɨpətan, kəmian e napən iətəm tətoraip-oraip. 5 Kəni nɨpətan kəmotəgɨn pɨk, motasiəulɨn nəulɨlah məutəsal iahu mauteh nɨftəni.

Kəni suah mil kuəmə, “Təhro nəutəsal e iətəmi tətəmiəgəh u ikɨnu imə nətəm kəmohmɨs? 6 In tɨkə u ikɨnu. !In tɨnəmiəgəh mɨn! Nɨkitəmah təhti nəghatiən in təməni kəm təmah nian in təmətatɨg əhanəh əpəha Kaləli məmə,* 7 ‘Natimnati mɨn u okotəkeikei muva motol nɨpəhriəniən lan. Okegəhan=pən e Nətɨ Iətəmimi tuvən e nəhlmɨ iol təfagə tərah mɨn, kəni okətu-pəri e nɨgi kəməluau tɨmɨs, mətəu e nian tatol kɨsɨl lan, kəni in otəmiəgəh mɨn.’ ” 8 Kəni nɨkilah tɨnəhti nəghatiən rəha Iesu.

9 Kəni kəmohiet e suvət məhuvən motəni=pən natimnati mɨn əha kəm nətəmi lepɨn rəha Iesu, mɨne rəhan mɨn rəfin. 10 Kəni nɨpətan mɨn əha u kəmotəni pətɨgəm natimnati mɨn u kəm aposɨl mɨn, inko Meri Maktələ, Joana, Meri mamə rəha Jemɨs, mɨne nɨpətan mɨn nəuvein iətəm kəməhuvən e suvət. 11 Mətəu aposɨl mɨn kəmotətəu nəghatiən əha təhmen=pən əmə e nəghatiən alməli kəti iətəm nɨpətɨn tɨkə, kəni məsotəniən nɨpəhriəniən lan.

12 Mətəu Pitə təməhtul maiu muvən əpəha e suvət, məməhli-əməhli məsal=pən e nɨpəg kəpiel kəni meruh əmə napən iətəm kəməuveg nɨpətɨ Iesu lan, mətəu nati mɨn kəti tɨkə əha ikɨn. Kəni in təmaliuək mɨtəlɨg mɨnatuvən lahuənu, kəni matətəlɨg pɨk e natimnati mɨn əha.

E suaru tatuvən Emeəs

(Mak 16:12-13)

13 E nian əmə əha inəha, suah mil keiu rəha Iesu kəmətualiuək mətian lahuənu kəti, nərgɨn u Emeəs. Lahuənu u mətəuarus=pən Jerusɨləm, in iuəkɨr o lepɨn kilomitə. 14 Kəni nian ilau kəmətualiuək mətian, kəni ilau mətuəghati e natimnati mɨn u kəmol ilah. 15 Nian ilau kəmətuəghati lanəha, kəni Iesu təmuva iuəkɨr o lau, məhlaliuək pəti mɨhluvən. 16 Mətəu kəməsuəhruniən məmə pəh əha ilahal min kəməhlaliuək mətəu-inu Uhgɨn təmahtɨpəsɨg e nətəlɨgiən rəhalau.

17 Kəni Iesu təməni=pən kəm lau məmə, “Suah mil. ?Nati nak u nətuəni?”

Kəni əmeiko kəmuəlali muəhtul, nəhmtɨlau təməpəou. 18 Kəni suah mil əha kəti, nərgɨn u Kleopas, təməni=pən kəm in məmə, “Iətəhrun məmə ik əmə u iapɨspɨs kəti u Jerusɨləm iətəm nəsəhruniən natimnati mɨn kəmol ilah e nian mɨn u kɨnəhuva mɨnəhuvən rəkɨs.”

19 Kəni in təməni=pən kəm lau məmə, “?Natimnati mɨn nak əha?”

Kəni kəmuəni=pən kəm in məmə, “Natimnati mɨn u kəmol e Iesu iətəm Nasərɨt. In iəni kəti rəha Uhgɨn, kəni rəhan uək təsanən vivi mɨne rəhan mɨn nəghatiən kotəfɨgəm, kəni nɨki Uhgɨn mɨne nɨki nətəmimi tətagiən lan. 20 Mətəu rəhatɨmah pris asoli mɨn mɨne nəgətun mɨn rəha Lou kəmotəfən in tuvən e nəhlmɨ nətəm Rom məmə okotakil məmə in otɨmɨs. Kəni kəmotətu-pəri e nɨgi kəluau tɨmɨs.

21 “Mətəu itɨmah iəmotələhu=pən pau rəhatɨmah nətəlɨgiən tətatɨg əskasɨk lan məmə in otos rəkɨs itɨmah nətəm Isrel e nəhlmɨ tɨkɨmɨr mɨn rəhatɨmah. Kəni rəueiu in nian tatol kɨsɨl lan.* 22 Kəni nati kəti mɨn, nɨpətan nəuvein u iəməutan, kəmotol narmɨtɨmah təmiuvɨg o nəghatiən kəti. Rəueiu ləplapɨn agɨn, kəməhuvən əpəha e suvət u kəmɨtənɨm Iesu ikɨn, 23 mətəu kəməsoteruhiən nɨpətɨn. Kəni kəmohtəlɨg=pa motəni məmə, ‘Iəmoteh nati kəti təhmen e nəməhlairiən, agelo mil keiu kətuəni=pa məmə Iesu təməmiəgəh.’ 24 Kəni rəhatɨmah nəuvein nətəmimi kəməhuvən e suvət, kəmoteh natimnati rəfin agɨn təhruahru təhmen əmə e nəghatiən əha nɨpətan mɨn əha kəmotəni, mətəu kəsotehiən Iesu.”*

25 Kəni in təməni=pən kəm lau məmə, “Suah mil. !Rəhatəlau kapə tɨkə, nəkotəhro tiəkɨs agɨn o təmah o nəniən nɨpəhriəniən e natimnati mɨn u iəni mɨn rəha Uhgɨn kəmotəni! 26 ?Nəkuəhrun uə kəpə məmə, Krɨsto, u Uhgɨn təməni məmə otahli=pa otəkeikei mos nahməiən e nɨpətɨn, kəni uərisɨg lan, in təpanuvən e negəu e neai mos nərgɨn rəha nɨsiaiən?”* 27 Kəni Iesu təməni=pən vivi kəm lau Nauəuə Rəha Uhgɨn u kəutəghati lan, təmətuəuin e nauəuə rəha Mosɨs kəni muvən mətəuarus=pən nauəuə mɨn rəha iəni mɨn rəha Uhgɨn.*

28 Kəni kɨnəhluva iuəkɨr o lahuənu u suah mil u kətian ikɨn. Kəni kɨnuafu məmə Iesu tɨnətaliuək mɨnətapirəkɨs ilau məsəhtuliən, 29 mətəu ilau kətioh nɨkin məmə, “Ei, təuvɨr məmə nəkuva kitahal min ik, mətəu tɨnapinəpu rəkɨs, kəni təsuvəhiən rəueiu mɨtɨgar tiuvɨg.” Kəni ko tuvən meruh ilau məhləharəg.

30 Nian kɨnəhləharəg məmə okɨhlauən, kəni in təmos pɨret kəni məni-vivi Uhgɨn ohni, kəni ko məmkərɨs məfən kəm lau. 31 Kəni əmeiko Uhgɨn tol kɨnuəhrun məmə in Iesu, kəni əmeiko in tatɨg mɨkə mɨn, kəni kəməsueruhiən mɨn. 32 Kəni kəmuəni=pən kəm lau mɨn məmə, “!Ei! ?Nian in təməni=pa vivi Nauəuə Rəha Uhgɨn kəm lau e suaru, kəni kəmuətəu təuvɨr lan nɨkilau tətagiən pɨk, uə kəpə?”

33 Kəni rəueiu agɨn mɨn, kəmuəhtul miaiet ikɨn əha miatəlɨg=pən mɨn Jerusɨləm. Kəni ikɨn əha, ilau kəmueh nətəmimi lepɨn rəha Iesu mɨne nətəmimi mɨn nəuvein mɨn rəhan kəməhuva motuhapumɨn rəkɨs ilah mɨn məutəharəg, 34 kəni məutəni məmə, “!Nɨpəhriəniən! !Iərmənɨg təməmiəgəh mɨn, kəni Saimon Pitə* təmeh rəkɨs!”* 35 Kəni ilau kəmuəni=pən rəfin natimnati iətəm kəmol kəm lau e suaru, kəni muəni=pən nian ilau kəmuəhrun Iesu lan e nian iətəm in təməgəuvahli pɨret məfən kəm lau.

Nətəmimi mɨn rəha Iesu kəmoteh in

(Mat 28:16-20; Mak 16:14-18; Jon 20:19-23)

36 Kəni nian kətuəni əhanəh nəghatiən mɨn əha, Iesu təmuva məhtul e nəlugɨn e lah mətəni kəm lah məmə, “Nəməlinuiən tətatɨg o təmah.”

37 Mətəu ilah kəmotauɨt lan kəni mɨnəutəgɨn, nɨkilah təhti məmə kɨnotafu narmɨn kəti.* 38 Mətəu in təməni=pən kəm lah məmə, “?Təhro rəhatəmah nətəlɨgiən tətərah lanko? ?Təhro rəhatəmah nətəlɨgiən tətəhtul pəgpag? 39 Oteh-to nəhlmək mɨne nəhlkək məmə iəu əmə əpə. Otea=pa motek nɨpətɨk kəni motəhrun məmə iəu. Narmɨ iətəmimi nɨpətɨn mɨne nɨkɨlkɨlin tɨkə, təsoliən məmə inu nauteh iəu, nɨpətɨk mɨne nɨkɨlkɨlik əpə ikɨn.”

40 Təməni nəghatiən əha, kəni məgətun nəhlmɨn mɨne nəhlkɨn kəm lah. 41 Kəni narmɨlah təmiuvɨg nɨkilah təmagiən pɨk kəni motalu məmə nati u in nɨpəhriəniən. Ilah kəsotəni-vivi əhanəhiən nɨpəhriəniən lan. Kəni in təməni=pən kəm lah məmə, “?Nauəniən kəti u nəutos, uə?” 42 Kəni kəmotos nəmu nəuvetɨn iətəm kəmuvan rəkɨs motəfən kəm in, 43 kəni e nəhmtɨlah, təmos mun.

44 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Aupən ikɨn, nian iəmətatɨg əhanəh kitah min itəmah, iəməni nəghatiən u kəm təmah məmə, natimnati rəfin iətəm kəutəghati lak e Nauəuə Rəha Uhgɨn, okotəkeikei məhuva mautol nɨpəhriəniən lan, inu nəghatiən mɨn e nauəuə rəha Mosɨs, mɨne nauəuə mɨn rəha iəni mɨn rəha Uhgɨn, mɨne Nauəuə Rəha Nəpuən Mɨn.”*

45 Kəni in təmerəh e rəhalah nətəlɨgiən məmə okotəhrun nəghatiən mɨn iətəm tətatɨg e Nauəuə Rəha Uhgɨn. 46 Kəni təməni=pən kəm lah məmə, “Nəghatiən iətəm tətatɨg e Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə nətəmimi okotol tərah e Krɨsto iətəm Uhgɨn təmahli=pa, mautol tətətəu nahməiən e nɨpətɨn mətuvən mətəuarus tɨmɨs, mətəu e nian tatol kɨsɨl lan, in otəmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən. 47 Kəni e nərgɨ Krɨsto u Uhgɨn təmahli=pa, nətəmimi okotəkeikei motəni pətɨgəm nəghatiən u məmə nətəmimi okotəkeikei motəuhlin kəni motohtəlɨg e rəhalah təfagə tərah mɨn, kəni Uhgɨn in otəsalpɨniən nɨtai təfagə, kəni malu e rəhalah noliən tərah mɨn. Nəghatiən u otəkeikei muvən kəm nətəmimi mɨn e nəuanɨləuɨs mɨn rəfin e nɨtəni mɨn rəfin, otətuəuin Jerusɨləm muvən əpəha ikɨn mɨn rəfin e nəhue nɨtəni mɨn. 48 Itəmah nəmoteh natimnati mɨn u, kəni onəkotəni pətɨgəm əhruahru nəghatiən mɨn lan.* 49 Kəni iəkahli=pa suah u iətəm rəhak Tatə təməniəkɨs məmə in otahli=pa kəm təmah, inu rəhan Narmɨn. Mətəu onəkotəhtahnin e taun əha motətəuarus=pən nəkotos nəsanəniən rəha Narmɨn Rəha Uhgɨn, kəni təriauəh e nəmiəgəhiən rəhatəmah.”*

Uhgɨn təmos Iesu muvən
e neai

(Mak 16:19-20)

50 Kəni Iesu təmit ilah mohiet e taun məhuvən əha lahuənu Petəni. Kəni məfəri nəhlmɨn məfaki o lah. 51 Kəni nian təmətəfaki o lah, kəni məpəh ilah nian Uhgɨn təmos mɨnatuvən əpəha ilɨs e negəu e neai. 52 Kəni kəmoteiuaiu motəfaki=pən kəm in, kəni uərisɨg lan, kəmohtəlɨg=pən Jerusɨləm nɨkilah tətagiən. 53 Kəni nian rəfin, kəutəhuvən e Nimə Rəha Uhgɨn məutəni-vivi Uhgɨn.

* : Nanihluə, Ianihluə — Afin-to e tiksɨnəri.

* 1:1-2 Uək 1:1

* 1:9 Eks 30:7

* 1:15 Nam 6:2-3

* 1:17 Mal 3:1; 4:5-6; Mat 17:11-13

* 1:19 Dan 8:16; 9:21

* 1:27 Mat 1:16,18

* 1:31 Aes 7:14; Mat 1:21-23

* 1:33 2Saml 7:12,13,16; Aes 9:7

* 1:37 Mat 19:26; Job 42:2; Jer 32:17

* 1:46 1Saml 2:1-10

* 1:50 Sam 103:13,17

* 1:52 Job 12:19; 5:11; Sam 147:6

* 1:53 Sam 34:10

* 1:54 Sam 98:3

* 1:55 Jen 17:7; Maeka 7:20

* 1:59 Jen 17:12; Lev 12:3; Luk 2:21

* 1:68 Sam 72:18

* 1:69 Sam 18:2

* 1:71 Sam 106:10

* 1:72 Jen 17:7; Sam 105:8-9

* 1:73 Jen 22:16-17

* 1:75 Tait 2:12-14

* 1:76 Aes 40:3

* 1:77 Jer 31:34

* 1:78 Aes 60:1-2

* 2:14 Luk 19:38

* 2:19 Luk 2:51

* 2:21 Luk 1:31

* 2:22 Lev 12:1-8

* 2:23 Eks 13:2,12

* 2:24 Lou təməni məmə nian suakəku kəti otair, rəhan mamə nɨpətɨn otamɨkmɨk e nəhmtɨ Uhgɨn o nian fote. Rəkɨs ko, rəhan mamə mɨne tatə okuəkeikei muol sakrifais rəha naruətuəhiən tətɨtəu=pən Lou rəha Mosɨs.

* 2:24 Lev 12:8

* 2:30 Aes 52:10; Luk 3:6; Tait 2:11

† 2:32 Nanihluə, Ianihluə — Afin-to e tiksɨnəri.

* 2:32 Aes 42:6; 49:6; 52:10

* 2:34 Aes 8:14; Mat 21:42; 1Pitə 2:8

‡ 2:38 Nəghatiən Kris əhruahru tətəni məmə, “Krɨsto in otɨtɨs Jerusɨləm,” kəni Jerusɨləm tatəpsen=pən nətəm Isrel ərəfin. Kəni nəghatiən u rəhan suaru keiu. Nətəmimi nəuvein iətəm kəutatɨg e nian rəha Iesu, nɨkilah təhti məmə Krɨsto otos rəkɨs nətəm Isrel e nəhlmɨ tɨkɨmɨr mɨn u nətəm Rom. Mətəu nɨpətɨn asoli məmə Krɨsto otɨtɨs nətəm Isrel e təfagə tərah mɨn rəhalah.

* 2:39 Mat 2:23

* 2:41 Eks 12:24-27; 23:14-17; Dut 16:1-8

* 2:51 Luk 2:19

* 2:52 1Saml 2:26; Prov 3:4

* 3:3 Uək 13:24

* 3:6 Aes 40:3-5

* 3:7 Mat 12:34; 23:33

* 3:8 Jon 8:33,39

* 3:9 Mat 7:19

* 3:12 Luk 7:29

* 3:16 Nəghatiən əhruahru rəha Jon tətəni məmə, “iəsəhmeniən məmə iəkɨtɨs rəkɨs nɨləuɨs e rəhan put.” Uək u, in uək rəha slef.

* 3:16 Uək 13:25

* 3:19 Mat 14:3-4; Mak 6:17-18

* 3:22 Jon 1:32

* 3:23 Luk 4:22; Jon 6:42

* 3:32 Rut 4:17-22

* 3:36 Jen 11:10-26

† 3:38 Kətəni mə Atəm in nətɨ Uhgɨn mətəu-inu, Uhgɨn in təmol Atəm.

* 3:38 Jen 4:25-26

* 4:4 Dut 8:3

* 4:8 Dut 6:13

* 4:11 Sam 91:11-12

* 4:12 Dut 6:16; 1Kor 10:9

* 4:13 Hip 2:18; 4:15

* 4:19 Aes 61:1,2

* 4:22 Luk 3:23; Jon 6:42

* 4:24 Jon 4:44

* 4:25 1King 17:1,7

* 4:26 1King 17:8-16

* 4:27 2King 5:1-14

* 4:32 Mat 7:28-29

* 4:38 Nian mɨn nəuvein, kətauɨn e Saimon Pitə məmə, “Saimon,” kəni nian nəuvein, kətauɨn lan məmə, “Pitə.”

† 4:40 Lou kəti rəha nətəm Isrel tətəni məmə iətəmimi ko təsələsiən iətəm tatɨmɨs e nian rəha Sapət. Mətəu nian mɨtɨgar tɨniuvɨg rəkɨs, kəni Sapət tɨnol naunun, kəni nətəmimi kotəhrun nələsiən nətəmimi.

* 4:41 Mat 8:29; Mak 3:11-12

* 4:44 Mak 1:35-39; Mat 4:23

* 5:1 Nəghatiən Kris əhruahru təni məmə, “Lek Kenesəret” u nərgɨn kəti mɨn rəha Lek Kaləli.

* 5:1 Mat 13:1-2; Mak 3:9-10

† 5:3 Inu Saimon Pitə.

* 5:5 Jon 21:3-8

* 5:11 Mat 19:27

‡ 5:12 E Nauəuə Rəha Uhgɨn, nəghatiən u “leprosi” tətəghati e nɨmɨsiən pɨsɨn pɨsɨn mɨn e nɨlosɨtəmi. Nɨmɨsiən mɨn u tətərəkɨn nɨlosɨtəmi, kəni Lou rəha Mosɨs tətəni məmə iətəmi kəti təmos nɨmɨsiən lanəha, in tamɨkmɨk e nəhmtɨ Uhgɨn. Afin Levitikas iətəm tepət 13-14.

* 5:14 Lev 14:1-32

§ 5:19 E nian əha, kəmol nəhgɨ nimə nəuvein e tael. Kəni nətəmi mɨn u kəmotos rəkɨs tael mɨn nəuvein məmə otol nɨpəg təhmen e suah u iətəm in tatɨmɨs.

* 5:20 Aes 43:25; Luk 7:48

* 5:24 Jon 5:8

* 5:30 Luk 15:1-2

* 5:34 Jon 3:29

* 5:35 “Iətəmimi iətəm təmol əmə marɨt” tətəgətun=pən Iesu, kəni “rəhan mɨn nətəmimi” tətəgətun=pən nətəmimi mɨn rəha Iesu.

† 5:37 E nian əha, kəmol pətəl rəha wain e nɨlosɨ nəni. Pətəl vi in tɨmətmətɨg o nahgigiən. Mətəu pətəl əuas in təskasɨk ko təsahgigiən. Nian nəhu krep tuva mol wain lan, kəni nahgin tətalɨfu pətəl tətasisi.

* 6:1 Dut 23:25

* 6:2 Jon 5:10

* 6:3 1Saml 21:1-6

* 6:4 Lev 24:5-9

* 6:15 Afin-to futnot e Mat 10:4.

† 6:16 Iətəmi keiu rəha Iesu kətauɨn e lau məmə Saimon, ilau u Saimon Pitə mɨne Saimon u kətauɨn lan məmə Selot. Kəni iətəmi keiu rəha Iesu kətauɨn e lau məmə Jemɨs, ilau u Jemɨs nətɨ Səpəti mɨne Jemɨs nətɨ Alfiəs. Kəni iətəmi keiu rəha Iesu kətauɨn e lau məmə Jutəs, inu Jutəs Iskariot mɨne Jutəs nətɨ Jemɨs u kətauɨn pɨsɨn məmə Tateas e nauəuə rəha Matiu.

* 6:21 Sam 126:5-6; Aes 61:3; Nəh 7:16-17

* 6:22 Jon 15:19; 16:2; 1Pitə 4:14

* 6:31 Mat 7:12

* 6:37 Mat 6:14

* 6:38 Mak 4:24

* 6:39 Mat 15:14

* 6:40 Mat 10:24-25

* 6:45 Mat 7:17-20; 12:34-35

* 6:46 Mat 7:21

* 7:15 1King 17:23; 2King 4:36

* 7:16 Luk 1:68

* 7:20 Sam 40:7; Mal 3:1; Nəh 1:8

* 7:22 Aes 35:5-6; 61:1; Luk 4:18

* 7:23 E nian rəha Iesu, nətəmimi tepət kəutəsal=pən o Krɨsto iətəm otəpanuva. Mətəu nɨkilah təhti məmə in otol noliən pɨsɨn e noliən rəha Iesu. Nɨkilah təhti məmə Krɨsto otos nəsanəniən o nəluagɨniən o kəpmən rəha Rom.

* 7:26 Luk 1:76

* 7:27 Mal 3:1

* 7:29 Luk 3:12

* 7:30 Mat 21:32

* 7:34 Luk 15:2

† 7:36 Nian mɨn nəuvein, nətəm Isrel kəutohtəu=pən noliən rəha nətəm Kris mɨne nətəm Rom nian kəutauən. Mətəu tepɨl rəhalah in ləhtəni agɨn, kəni nətəmimi kəutəməhli e nɨkalɨ lah motol nəhlmɨlah tatəu pəri kəugə lah, kəni nəhlmɨ lah maru tatos nauəniən mautun. Kəni mautuahru əmə e nəhlkɨlah kateruh əmə. Inu Iesu təmol lanu nian pətan əha təmuva məueiu nəhlkɨn. Eruh narmɨn e Mat 26.

* 7:37 Mat 26:7; Mak 14:3; Jon 12:3

‡ 7:38 Nəghatiən Kris əhruahru tətəni məmə, pətan əha təmek nəhlkɨ Iesu e nohlɨn, kəni inu nəmtətiən rəha nɨsiaiən, kəni nɨkin tagiən o natimnati iətəm Iesu təmol kəm in.

§ 7:41 “Tənariəs,” inu məni rəhalah, təhmen e vatu rəha Vanuatu. Rəueiu, faif-hanrɨt (500) tənariəs təhmen e faif-hanrɨt-tausɨn vatu (500,000 vatu), kəni fifti (50) tənariəs təhmen e fifti-tausɨn vatu (50,000 vatu).

* 7:50 Luk 8:48; 18:42

* 8:2 Mat 27:55-56; Mak 15:40-41; Luk 23:49

* 8:10 Aes 6:9

* 8:16 Mat 5:15; Luk 11:33

* 8:17 Mat 10:26; Luk 12:2

* 8:18 Mat 25:29; Luk 19:26

* 8:48 Luk 7:50

* 9:5 Luk 10:4-11

* 9:7 Mat 16:14; Mak 8:28; Luk 9:19

* 9:9 Luk 23:8

* 9:19 Luk 9:7-8

* 9:20 Jon 6:68-69

* 9:22 Luk 9:44; 18:32-33

* 9:23 Mat 10:38; Luk 14:27

* 9:24 Mat 10:39; Mak 8:35; Luk 17:33; Jon 12:25

* 9:26 Mat 10:33; Luk 12:9

* 9:31 Nəghatiən Kris əhruahru təni məmə, “kəni kəhləghati e nian in otiet magɨm əpəha Jerusɨləm.”

* 9:31 Luk 9:22

* 9:32 2Pitə 1:16-18

* 9:35 Luk 3:22

* 9:44 Luk 9:22

* 9:45 Luk 18:34

* 9:46 Luk 22:24

* 9:48 Mat 10:40

* 9:50 Mat 12:30; Luk 11:23

† 9:53 Nətəm Səmeriə kəutəfaki e nɨtəuət Kerasim əpəha Səmeriə. Tol lanəha, ilah kəsotolkeikeiən nətəm Isrel u kautəhuvən=pən əha imalah ikɨn mautəhuvən Jerusɨləm məutəfaki e Nimə Rəha Uhgɨn.

‡ 9:54 E kopi əuas mɨn nəuvein rəha Niutestɨmɨn iətəm kəmətei e nəghatiən Kris aupən, kətɨlpɨn nəghatiən u məmə, “təhmen e Elaijə.” Afin-to e 2King 1:9-16

* 9:54 2King 1:9-16

* 9:61 1King 19:20

* 10:1 Mak 6:7

* 10:2 Mat 9:37-38; Jon 4:35

* 10:3 Mat 10:16

* 10:4 Mat 10:7-14; Mak 6:8-11; Luk 9:3-5

* 10:7 1Kor 9:6-14; 1Tim 5:18

* 10:8 1Kor 10:27

* 10:11 Uək 13:51; 18:6

* 10:12 Jen 19:24-25; Mat 10:15; 11:24

* 10:15 Mat 11:20-24

* 10:16 Mat 10:40; Luk 9:48; Jon 5:23

* 10:18 Aes 14:12; Nəh 12:7-10,13; Luk 10:15; Jon 12:31; Nəh 20:1-3,10

* 10:19 Skopion in nati kəti təhmen e tupə əkəku kəti u tətəlkəu e nɨftəni. Tatus itəmi, kəni tətahmə, tapirəkɨs nilpat uə pɨtɨmar.

* 10:20 Fɨl 4:3; Nəh 3:5

* 10:22 Jon 3:35; 10:15

* 10:24 Mat 11:25-27; 13:16-17

* 10:25 Mat 22:35-40; Luk 18:18

* 10:27 Dut 6:5

* 10:27 Lev 19:18

* 10:28 Lev 18:5

† 10:32 Lifait, ilah nətəmimi mɨn u kəutasiru e pris mɨn e uək rəhalah, kəni kautol uək pɨsɨn pɨsɨn mɨn əpəha e Nimə Rəha Uhgɨn.

‡ 10:35 Nəghatiən Kris əhruahru tətəni məmə, “Tənariəs keiu.” “Tənariəs,” inu məni rəhalah, təhmen e vatu rəha Vanuatu. Nian suah kəti tatol uək nian kətiəh, kəni kətətəou in tənariəs kətiəh.

* 10:39 Jon 11:1; 12:2-3

* 10:42 Mat 6:33

* 11:12 Skopion — afin-to futnot e Luk 10:19

* 11:15 Mat 9:34; 10:25

* 11:16 Mat 12:38

* 11:22 Kol 2:15

* 11:23 Luk 9:50

* 11:27 Luk 1:28,42,48

* 11:29 Mat 16:4

* 11:31 1King 10:1-10

* 11:32 Jona 3:5-10

* 11:33 Mak 4:21; Luk 8:16

† 11:34 Nɨpətɨn kəti rəha “nəhmtəm mil kuəuvɨr” təni məmə, ik kəti u nɨkim tagiən o nasiruiən e nətəmimi e rəham məni. Kəni nɨpətɨn kəti rəha “nəhmtəm mil kuərah” təni məmə, ik iəumɨs kəti. Nɨpətɨn kəti mɨn rəha “nəhmtəm mil kuəuvɨr” təni məmə, rəham nətəlɨgiən kətiəh əmə o Uhgɨn.

‡ 11:44 Lou rəha nətəm Isrel tətəni məmə, nəmə suah kəti otek iətəmi təmɨmɨs, kəni in tamɨkmɨk e Lou. Tol lanəha, ilah okotəkeikei motol əpətɨn uə nəmtətiən kəti ikɨn kəmol suvət ikɨn məmə nətəmimi okəsotaliuək pɨkɨniən lan.

§ 11:46 “Nati fɨgəm” u Iesu tətəghati lan, in lou əlkələh mɨn tepət pɨk rəha nətəm Isrel.

* 11:47 Iesu tətahi Farəsi mɨn mətəu-inu kəutəni məmə kəutɨsiai iəni aupən mɨn. Mətəu ilah kəsotoliən natimnati mɨn u iəni mɨn kəmautəni.

† 11:51 E Nauəuə Rəha Uhgɨn u e Oltestɨmɨn, Epɨl in iəni aupən agɨn, kəni Səkaraea, in naunun. Afin-to e Jen 14 mɨne 2Kron 24:22.

* 12:2 Luk 8:17

* 12:7 Luk 12:24; Uək 27:34

* 12:10 Afin-to futnot mɨn əpəha Mat 12:32 mɨne Mak 3:29.

* 12:11 Mak 13:11; Luk 21:12-15

* 12:15 1Tim 6:9-10

* 12:21 Mat 6:19-20

* 12:33 Luk 18:22

* 12:35 Mat 25:1-13

* 12:39 Mat 24:43-44; 1Təs 5:2

* 12:44 Mat 25:21,23

* 12:46 Mat 24:45-51

* 12:47 Jem 4:17

* 12:48 Mat 10:34-36

* 12:50 Mak 10:38-39

* 12:53 Maeka 4:6

† 12:55 Nəghatiən Kris əhruahru tətəni məmə, “Nian nəkotətəu nɨmətagi iətəm tatsɨpesi,” mətəu-inu əpəha Isrel, nəpiapeiən tətuərisɨg e nɨmətagi iətəm tatsɨpesi.

* 12:59 Mat 5:25-26

* 13:1 Nətəm Isrel kəmotauɨt o nɨmɨsiən rəha nətəmimi mɨn əha mətəu-inu ilah kəutatɨg e Nimə Rəha Uhgɨn u tasim, kəni mautol nati Lou tətəni.

* 13:2 Jon 9:2

* 13:7 Luk 3:9

* 13:8 2Pitə 3:9,15

* 13:14 Eks 20:9-10; Dut 5:13-14

* 13:15 Luk 14:5

† 13:19 Nəghatiən Kris tətəni məmə, “nɨkɨtɨ mastət.” Mastət in nɨgi kəti u nɨkɨtɨn in natiəkəku. Tateviə əpəha Isrel, mətəu tɨkə əpəha Nɨtəni.

* 13:25 Mat 25:10-12

* 13:27 Sam 6:8

* 13:28 Mat 8:11-12

* 13:29 Sam 107:3

* 13:30 Luk 14:9; Mak 9:35; 1Kor 4:9; Mat 20:8

‡ 13:30 Nətəm Isrel, nɨkilah təhti məmə ilah kəutəhtul aupən e nətəmimi ərəfin. Kəni nɨkilah təhti məmə Nanihluə mɨn kotərah əmə. Mətəu Iesu təni məmə nətəmimi tepət rəha Isrel okəsəhuvəniən e negəu e neai, kəni Nanihluə mɨn tepət, ilah okəhuvən e negəu e neai.

* 13:35 Sam 118:26; Mat 21:9; 23:39; Mak 11:9-10; Jon 12:13

* 14:3 Luk 6:9

* 14:5 Mat 12:11; Luk 13:15

* 14:8 Prov 25:6-7

* 14:11 Mat 23:12; Luk 18:14

* 14:14 Jon 5:29

* 14:15 Luk 13:29

* 14:20 1Kor 7:33

* 14:26 Nəghatiən Kris əhruahru tətəni məmə, iətəmi tolkeikei məmə otuərisɨg e Iesu, in otəkeikei məməki e rəhan mɨn. Mətəu nɨpətɨ nati u məmə, kitah okotolkeikei kitah mɨn, mətəu okotəkeikei mautolkeikei pɨk agɨn Iesu.

* 14:26 Luk 9:23

† 14:29 Nəghatiən u “nəukətɨ,” tətəghati e kəpiel mɨn iətəm kətaupən kətələhu o noliən nimə.

‡ 14:34 Sol rəha nətəmimi e nian əha, in təmol fɨləh-fɨləh e nati pɨsɨn pɨsɨn u rəhalah nətəhiəniən tɨkə. Kəni nian nəuvein, nəmə nəhu tatol fɨləh-fɨləh e sol, kəni ko narfuiən tiet. Mətəu sol rəhatah u rəueiu təsoliən lanəha. In tarfu əmə lanko.

* 14:34 Mat 5:13; Mak 9:50

* 15:2 Luk 5:30

* 15:4 Esik 34:11,16; Luk 19:10

* 15:7 Iesu tətəghati e Farəsi mɨn nətəmi kəutohtəu=pən Lou rəha Mosɨs, kəni ilah kəutəni məmə kotəhruahru, nati əpnapɨn nərahiən tətatɨg e nɨkilah rəfin.

* 15:18 Sam 51:4

* 15:24 Efəs 2:1,5

* 16:6 Dɨrəm e oiel kətiəh təhmen e tate o fote litə.

† 16:8 Nɨpətɨ nəghatiən rəha Iesu məmə nətəmimi rəha nəhagəhagiən kəsotoliən natimnati iətəm Uhgɨn in tolkeikei məmə otəhtul aupən e rəhalah nəmiəgəhiən. Nɨkilah təsəhti pɨkiən nətəlɨgiən rəha Uhgɨn.

* 16:10 Luk 19:17-26

* 16:13 Mat 6:24

* 16:15 Mat 23:28; Luk 18:9-14

* 16:16 Mat 11:12-13

* 16:17 Mat 5:18

* 16:18 Mat 19:1-12; Mak 10:1-12

* 17:3 Mat 18:15

* 17:4 Nɨpətɨ nəghatiən əha təsəniən məmə kitah okotalu e təfagə tərah rəha iətəmi kəti mau səpɨn əmə, mətəu okotəkeikei motalu lanu naunun tɨkə.

† 17:6 E nəghatiən əhruahru rəha Iesu, in tətəghati e nɨkɨtɨ mastət u in natiəkəku agɨn, mɨne nɨgi kəti nəukətɨn təmeviə agɨn, nərgɨn u fik-malperi.

* 17:6 Mat 17:20; 21:21

* 17:13 Lev 13:45-46

‡ 17:14 Nian nɨmɨsiən leprosi təmol suah kəti, Lou tətəni məmə in tamɨkmɨk. Nian nɨmɨsiən təmɨkə, in otəkeikei muvən meruh pris kəti məmə in otəni pətɨgəm kəm nətəmimi rəfin məmə nɨmɨsiən təmɨkə mɨne namɨkmɨkiən təmɨkə. Nian Iesu təməni kəm lah məmə okəhuvən moteruh pris kəti, in təhmen məmə in təməni məmə in otol vivi ilah.

* 17:14 Lev 14:2-3; Mat 8:3-4

* 17:23 Mak 13:21; Luk 21:8

* 17:28 Jen 18:20; 19:25

* 17:31 Mat 24:17-18

* 17:32 Jen 19:26

* 17:33 Luk 9:24

§ 17:35-36 E kopi əuas mɨn nəuvein rəha Niutestɨmɨn iətəm kəmətei e nəghatiən Kris aupən, kəmɨlpɨn nəghatiən mɨn u rəha fes 36: Iətəmi keiu okətuasum, kəni okos rəkɨs kəti, kəpəh kəti.

* 17:37 Nɨpətɨ nəghatiən u məmə, e nian Iesu in otuva lan, nətəmimi rəfin okoteruh.

* 18:1 Kol 4:2; 1Təs 5:17

* 18:12 Aes 58:1-4; Mat 23:23

* 18:13 Sam 51:1

* 18:14 Mat 23:12

* 18:17 Mat 18:3

* 18:18 Luk 10:25

* 18:20 Eks 20:12; Dut 5:16-20

* 18:25 Nəghatiən Kris əhruahru tətəni məmə, “Tiəkɨs o kaməl otuvən=pən e nɨpəg nitɨl.” Kaməl in nati miəgəh asoli kəti tapirəkɨs kau.

* 18:31 Luk 24:44

* 18:32 Luk 9:22,44

* 18:34 Mak 9:32

* 19:7 Luk 15:2

* 19:8 Eks 22:1; Nam 5:6-7

* 19:9 Luk 13:16; Uək 16:31

* 19:10 Luk 15:4; Jon 3:17; 1Tim 1:15

* 19:13 Kəni iərmənɨg təməfən məni kətiəh kətiəh kəm rəhan ioluək ten, kəni məni kətiəh in təhmen=pən e uan-hanrɨt-tausɨn vatu.

* 19:17 Luk 16:10

* 19:26 Mat 13:12; Luk 8:18

† 19:36 Nian kəmotəpeg rəhalah mɨn kəti napən motəpenə e suaru məmə togki otaliuək lan, inu nəmtətiən rəha nɨsiaiən rəhalah o Iesu.

* 19:38 Sam 118:26

* 19:44 Luk 21:6

‡ 19:45 Afin-to e tiksɨnəri “Nimə Rəha Uhgɨn” o nəhruniən natimnati nian Iesu təmuvən məhgi pətɨgəm nətəmimi e Nimə Rəha Uhgɨn.

* 19:46 Aes 56:7

* 19:46 Jer 7:11

* 19:47 Luk 21:37

* 20:9 Aes 5:1

* 20:16 Nəghatiən əuhlin u tətəghati e nətəmimi pɨsɨn pɨsɨn mɨn tepət. Iətəmi asoli rəha nasumiən tətəgətun=pən Uhgɨn. Kəni nasumiən rəha krep tətəgətun=pən nətəmimi rəha Isrel. Nətəm kəutasum tətəgətun=pən nətəmimi asoli mɨn rəha nətəm Isrel. Iol əhruin nati rəha iətəmi asoli tətəgətun=pən iəni mɨn rəha Uhgɨn. Kəni nətɨ iətəmi asoli tətəgətun=pən Krɨsto Iesu.

* 20:17 Sam 118:22

* 20:18 Aes 8:14-15

* 20:20 Luk 11:54

† 20:24 Məni u in silin kəti rəha Rom, kətəni məmə Tənariəs. Okotəkeikei motətəou takɨs e məni əha tatuvən kəm Sisə.

* 20:28 Dut 25:5

‡ 20:36 Nətəmimi u kəutatɨg rəueiu e nəhue nɨftəni u, kautol marɨt məmə okotemək e kəlkələh mɨn. Mətəu nəmə iərman kəti o pətan kəti tatuvən e negəu e neai, ko təsɨmɨsiən, kəni ko təsoliən marɨt məmə otemək.

* 20:37 Eks 3:6

§ 20:42 “Nauəuə Rəha Nəpuən Mɨn” in “Ol Sam” e Bislama Baebol.

* 20:42 Nətəmimi e nian rəha Iesu, kotəhrun məmə nəghatiən u “Iərmənɨg” e nəpuən u tətəghati e Məsaiə iətəm Uhgɨn təməni məmə otahli=pa.

† 20:43 Nəghatiən Kris əhruahru tətəni məmə, “iəkol rəham tɨkɨmɨr mɨn ilah okotəhmen e nati kəti iətəm kətəharəg matəfu-pəri nəhlkəm lan.”

* 20:43 Sam 110:1

* 21:2 Məni u təhmen=pən e tuenti vatu.

* 21:3 2Kor 8:12

* 21:6 Luk 19:44

* 21:14 Luk 12:11-12

* 21:15 Uək 6:10

* 21:16 Mat 10:21-22

* 21:22 Jer 5:29; 46:10; Hos 9:7

† 21:24 E nian Iesu təmɨmɨs lan mətəuarus=pa nu fote, soldiə mɨn rəha Rom kəmotoh Jerusɨləm motərəkɨn e nu 70 AD.

* 21:24 Sam 79:1; Nəh 11:2

* 21:25 Aes 13:10; Esik 32:7; Joel 2:31; Nəh 6:12-13

* 21:27 Dan 7:13; Mat 26:64; Nəh 1:7

‡ 21:32 Nətəmimi nəuvein kəutəni məmə nəghatiən u tətəghati e nətəmimi iətəm kəutəmiəgəh nian Iesu tətəghati. Kitah kəmotətei təhmen e nətəmimi nəuvein mɨn iətəm kəutan məmə tətəghati e nɨmənin mɨn rəfin rəha Isrel tatuvən muvən isəu.

* 22:3 Jon 13:2,27

* 22:7 Eks 12:1-27

* 22:21 Sam 41:9; Jon 13:21-22

* 22:24 Luk 9:46

* 22:25 Mat 20:25-27; Mak 10:42-45

* 22:26 Mat 23:11; Mak 9:35

* 22:27 Jon 13:12-15

* 22:30 Mat 19:28

* 22:32 Jon 17:15

* 22:34 Mat 26:31-35; Mak 14:27-31; Jon 13:36-38

* 22:35 Luk 9:3; 10:4

* 22:37 Aes 53:12

* 22:44 E kopi əuas mɨn nəuvein rəha Niutestɨmɨn iətəm kəmətei e nəghatiən Kris aupən, nəghatiən rəha fes 43-44 tɨkə. Tol mə, səniəmə Luk u təmətei fes 43-44, mətəu suah kəti mɨn in təmətei kopi kəti rəha nauəuə u.

* 22:54 Mak 14:53-54

* 22:67 Jon 3:12

* 22:69 Uək 7:56

* 23:7 Luk 3:1

* 23:16-17 E kopi əuas mɨn nəuvein rəha Niutestɨmɨn iətəm kəmətei e nəghatiən Kris aupən, katɨlpɨn nəghatiən kəti mɨn u ikɨnu tətəni məmə, “E nian rəha lafet rəha Pasova, Pailət in otəkeikei mahli pətɨgəm rəhalah kəti iətəmimi otiet e kaləpus.”

* 23:29 Luk 21:23

* 23:30 Hos 10:8; Nəh 6:16

† 23:31 “Nɨgi tətəmtə əhanəh” tatəpsen=pən Iesu iətəm in təhruahru agɨn, mətəu in tatos nalpɨniən. Kəni “nɨgi tɨnɨmətu” tatəpsen=pən nətəm Isrel. Kəni uərisɨg lan, nətəm Rom okotol nalpɨniən asoli kəm lah. Afin Luk 21:20-24.

* 23:34 Sam 22:18; Aes 53:12

* 23:35 Sam 22:7-8

‡ 23:36 Wain u iətəm tarfu, in nəmnɨmiən rəha nanrah mɨn.

* 23:36 Sam 69:21

* 23:44-45 Hip 6:19-20; 10:19-20

* 23:56 Eks 20:10; Dut 5:14

* 24:6 Luk 9:22

* 24:21 Luk 19:11; Uək 1:6

* 24:24 Jon 20:3-10

* 24:26 Luk 9:22

* 24:27 Sam 22:1-21; Aes 53

* 24:34 Nəghatiən Kris əhruahru tətəni məmə, “Saimon.”

* 24:34 1Kor 15:4-5

* 24:37 Mat 14:26

* 24:44 Luk 9:22

* 24:48 Jon 15:27; Uək 1:8

* 24:49 Jon 14:16; 15:26; Uək 1:4

JON

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

Jon

Nanusiən Təuvɨr Rəha Iesu Krɨsto Iətəm Jon Təmətei

Nəghatiən əkuəkɨr rəha nauəuə u Jon

?Pəh təmətei nauəuə u? Aposɨl Jon təmətei nauəuə u. In pia Jemɨs, kəni ilau nətɨ Səpəti mil. In kəti nətəmimi tueləf rəha Iesu, kəni Iesu tolkeikei pɨk in. E nauəuə u, Jon təsəniən nərgɨn mɨne. Mətəu təməni əmə nati tol lanu məmə “iətəmimi kəti mɨn rəha Iesu,” (Jon 18) uə “suah u iətəmi Iesu tolkeikei pɨk,” (Jon 13:23; 20:2; 21:7,20) uə “Iətəmi təmiəu-iəu muva iuəkɨr o Iesu e nian kəməutauən e lafet rəha Pasova” (Jon 21:20). In təmətei nauəuə mɨn u: Nanusiən Təuvɨr Iətəm Jon Təmətei, 1Jon, 2Jon, 3Jon, mɨne Nəhan-əhaniən.

?Təmətei tatuvən kəm pəh? Təmətei nauəuə u tatuvən kəm nətəmimi məmə okotəni nɨpəhriəniən e Iesu. In tolkeikei məmə otasiru e lah mol nəhatətəiən rəhalah tuva məskasɨk, mətəu-inu rəhalah nəhatətəiən təsəskasɨk əhanəhiən.

?Natɨgiən təhro lanu nian təmətei? Jon in iətəmi asoli kəti rəha niməfaki, kəni nətəmimi rəfin rəha niməfaki kautɨsiai in. In tolkeikei məmə nətəmimi rəfin okotəhrun vivi rəhan nəgətuniən, kəni nian nəgətuniən eiuə tətan, mətəu nətəmimi kotəhrun nahtɨpəsɨgiən e nəghatiən eiuə mɨn e nəghatiən rəha Jon e nauəuə u.

?Təmətei nauəuə u o nak? Jon təmətei nauəuə u mətəni pətɨgəm vivi məmə Iesu in nətɨ Uhgɨn, kəni nətəmimi rəfin nətəm okotəhatətə lan, okotos nəmiəgəhiən itulɨn. Kəni Jon tolkeikei məmə otəni pətɨgəm təhruahru məmə Iesu in nətɨ Uhgɨn, kəni Iesu in Uhgɨn pəhriən. Kəni Jon tolkeikei məmə otəni pətɨgəm nanusiən mɨn nəuvein rəha Iesu iətəm nauəuə mɨn rəha Matiu, mɨne Mak, mɨne Luk kəmsləniən. Kəni tolkeikei məmə otəgəu əhruahru nətəlɨgiən mɨn nəuvein iətəm nətəmimi kəutəni e Iesu.

1

Nəghatiən Rəha Uhgɨn Təmuva Iətəmimi, in Iesu

1 Aupən agɨn, e nətuəuiniən nian, Nəghatiən* tɨnatɨg rəkɨs.† Nəghatiən u təmətatɨg ilau Tatə Uhgɨn, kəni Nəghatiən u, in mɨn, in Uhgɨn. 2 E nəukətɨ nian, in təmətatɨg rəkɨs ilau Uhgɨn, 3 kəni Uhgɨn təmol natimnati rəfin e Nəghatiən u, kəni natimnati rəfin iətəm Uhgɨn təmol, nati kəti tɨkə mɨne məmə Nəghatiən u təsoliən.‡§ 4 Inu, in Nəukətɨ Nəmiəgəhiən,* kəni Nəmiəgəhiən u, in Nəhagəhagiən rəha nətəmimi rəfin.† 5 Nəhagəhagiən əha, tətasiəgəpɨn napinəpuiən, kəni napinəpuiən ko təsapirəkɨsiən.‡

6 Iətəmimi kəti iətəm Uhgɨn təmahli=pa təmuva, nərgɨn u Jon Bəptais.§ 7 Təmuva mətəhtul pətɨgəm məmə otanus pətɨgəm Nəhagəhagiən əha kəm nətəmimi, pəh ilah rəfin kotəni nɨpəhriəniən lan. 8 Səniəmə Jon Bəptais in Nəhagəhagiən əha, mətəu in təmuva əmə məmə otəhtul pətɨgəm məni pətɨgəm Nəhagəhagiən əha kəm nətəmimi rəfin.* 9 Nəghatiən əha təmətuva e nəhue nɨftəni, kəni in Nəhagəhagiən pəhriən, iətəm in tətasiəgəpɨn nətəmimi rəfin.†

10 Nati əpnapɨn məmə Uhgɨn təmol nɨftəni u e Nəghatiən əha, kəni Nəghatiən u təmətatɨg e nəhue nɨftəni u, mətəu nətəmimi rəha nəhue nɨftəni u kəsotəniən nɨpəhriəniən məmə in pəh. 11 Təmuva iman ikɨn, mətəu nətəmiman mɨn kəutəuhlin=pən nəmtahlah kəm in, məsotolkeikeiən. 12 Mətəu nətəmimi nəuvein kəmotos in, kəni ilah rəfin nətəm kəmotos in, nɨkilah tagiən ohni, kəni motəhatətə e nərgɨn, kəni in təməfən nepətiən kəm lah məmə kotəhrun nuvaiən nenətɨ Uhgɨn mɨn.‡ 13 Nenətɨ Uhgɨn mɨn əha, ilah kəsotairiən e noliən u iəpəou mɨn kəutair lan, kəni məsəniən mɨn məmə e nətəlɨgiən rəha iətəmimi, təhmen e tatə kəti iətəm tolkeikei in otos iəpəou. Mətəu ilah kəutair vi mɨn e Uhgɨn, e rəhan əmə nəsanəniən.§

14 Nəghatiən əha, in təmuva iətəmimi, mətatɨg kitah min u nətəmimi rəha nəhue nɨftəni. Kəni itɨmah iəmoteruh rəhan nepətiən, kəni nəsanəniən asoli mɨne nəhagəhagiən rəhan e nəhmtɨtɨmah.* Inu, in nəsanəniən asoli mɨne nəhagəhagiən rəha Nəuan Kətiəh Əmə, iətəm in təmsɨpən e Tatə Uhgɨn. In təriauəh e nəuvɨriən iətəm tətətuati lan kəm tah, kəni məriauəh mɨn e nɨpəhriəniən.†

15 Jon təmatəhtul pətɨgəm mətəni əfəməh məmə, “Iətəmi u inu iətəm iəu iəmətəni məmə, ‘Iətəmi kəti tətuərisɨg lak, mətəu in ilɨs tapirəkɨs iəu, mətəu-inu, nian iəməsair əhanəhiən, in təmətatɨg itulɨn rəkɨs.’ ”‡

16 Kəni in təməriauəh e nəuvɨriən iətəm in tətətuati lan kəm tah, kəni e nəuvɨriən əha rəhan, nian rəfin in tətəfa, mətəfa, mətəfa, kəm tah rəfin. 17 Tol lanəha mətəu-inu Lou iətəm Uhgɨn təməfa aupən, Mosɨs in suaru ohni, mətəu Iesu Krɨsto in suaru rəha nətuatiən e nəuvɨriən əha mɨne nɨpəhriəniən rəha Uhgɨn kəm tah.§

18 Iətəmi kəti təseruhiən Uhgɨn nian kəti mɨne.* Mətəu Nəuan Kətiəh Əmə, in Uhgɨn, iətəm in iuəkɨr o nɨki Tatə Uhgɨn, in təmol əpu Uhgɨn kəm tah kəni kotəhrun.†

Jon təməni məmə səniəmə in Krɨsto iətəm Uhgɨn təməni məmə otahlipa

(Mat 3:11-12; Mak 1:7-8; Luk 3:15-17)

19 Kəni nətəmimi asoli mɨn rəha nətəm Isrel nətəm kautatɨg Jerusɨləm, kəmotahli=pən pris mɨn nəuvein mɨne Lifait mɨn u, nətəm kəutasiru e pris mɨn e Nimə Rəha Uhgɨn, məmə okəhuva moteh Jon motətapuəh ohni, məmə, “?Ik iətəmi pəh ko?” Kəutətapuəh mətəu-inu nətəmimi tepət kəmautəni məmə Jon in Krɨsto iətəm Uhgɨn təməni məmə otahli=pa. Kəni əmeiko, Jon təməhtul pətɨgəm məni pətɨgəm in.

20 Nian ilah kəmotətapuəh ohni, in təməsəhluaigiən, mətəu təməni=pən əhruahru əmə in kəm lah məmə, “Səniəmə iəu Krɨsto iətəm Uhgɨn təməni məmə otahli=pa.”

21 Kəni ilah kəmotəni məmə, “?Nəmə səniəmə ik Krɨsto, kəni ik pəh? ?Ik Elaijə?”‡

Mətəu Jon təni məmə, “Kəpə, səniəmə iəu Elaijə.”

Kəni ilah kəmotətapuəh mɨn ohni məmə, “?Nəmə səniəmə ik Elaijə, kəni ik pəh? ?Ik iəni rəha Uhgɨn iətəmi kəmətəni aupən məmə otəpanuva?”§

Mətəu Jon təni məmə, “Kəpə.”

22 Kəni ilah kəmotəni məmə, “?Kəni ik pəh? Ik onəkeikei məni pətɨgəm ik kəm tɨmah, pəh itɨmah iəkəhuvən motəni=pən kəm nətəmimi kəmotahli=pa itɨmah iəkəhuva.”

23 Kəni təni=pən kəm lah məmə, “Iəu u iətəm iəni rəha Uhgɨn Aiseə təməni rəkɨs aupən məmə, ‘Iəu u nəuia iətəmi kəti tətauɨn əfəməh əpəha ikɨn təpiə-məpiə ikɨn, mətəni məmə, otol suaru təhruahru rəha Iərmənɨg.’ ”*

24 Nətəmimi nətəm kəmahli=pa ilah, Farəsi mɨn nəuvein əha ikɨn, 25 kəni ilah kəmotətapuəh o Jon məmə, “?Nəmə səniəmə ik Krɨsto iətəm Uhgɨn təməni məmə otahli=pa, kəni səniəmə ik Elaijə, kəni səniəmə ik iəni iətəm kəmətəni pətɨgəm aupən, kəni təhro natol bəptais e nətəmimi?”

26 Kəni tuhalpɨn mətəni məmə, “Iəu iatol bəptais e nətəmimi e nəhu, mətəu iətəmi kəti u ikɨn e nəlugɨn e təmah, iətəm itəmah nəkotəruru in. 27 Iətəmi u tətuərisɨg lak, mətəu in ilɨs, in tepət mapirəkɨs iəu, kəni iəu ləhtəni lan, kəni iəsəhmen agɨniən məmə iəkol uək əkəku agɨn kəti rəhan.”† 28 Natimnati mɨn u, kəmol əpəha e lahuənu kəti, nərgɨn u Petəni, in tətatɨg əpəha e nɨtəni=pən e nəhu Jotən. Ikɨn əha Jon təmatol bəptais e nətəmimi ikɨn.

Iesu in təhmen e nətɨ sipsip rəha Uhgɨn.

29 Kəməni lauɨg lan, Jon təmeruh Iesu tətaliuək mətuva, kəni in təni məmə, “!Ei! !Oteruh-to! Suah u inu, in Nətɨ Sipsip rəha Uhgɨn o noliən sakrifais lan o noliən tərah mɨn rəha nətəmimi.‡ Kəni in otəpanos rəkɨs noliən tərah mɨn rəha nɨtənimtəni mɨn.§ 30 Iətəmi u inu, iəu iəmətəni kəm təmah məmə, ‘Iətəmi kəti tətuərisɨg lak, mətəu in ilɨs tapirəkɨs iəu, mətəu-inu, nian iəməsair əhanəhiən, in təmətatɨg itulɨn rəkɨs.’ 31 Nian iəu iəmətəghati lan, kəni iəu mɨn iəməruru məmə in iətəmi pəh; mətəu iəmuva matol bəptais e nətəmimi e nəhu məmə iəkol əpu suah u kəm nətəmimi mɨn rəha Isrel.”

32-33 Jon təmətəhtul pətɨgəm mətəni məmə, “Uhgɨn təmahli=pa iəu məmə iəkol bəptais e nətəmimi e nəhu, kəni nian iəmətəghati lan, iəu mɨn iəməruru məmə suah u inu. Mətəu Uhgɨn təməni=pa kəm iəu məmə, ‘Onəkeruh Narmɨn Rəhak oteiuaiu matɨg e iətəmimi kəti. Kəni suah u inu, in otol bəptais e nətəmimi e Narmɨn Rəha Uhgɨn.’ Kəni əmeiko, uərisɨg iəmeruh Narmɨn Rəha Uhgɨn təmsɨpəri e neai təhmen e mak, muva, meiuaiu məharəg-pəri lan. 34 Iəu əhruahru iəmeruh nati u, kəni iəməhtul pətɨgəm mətəni pətɨgəm məmə, ‘Suah u inu, in Nətɨ Uhgɨn pəhriən.’ ”

Iesu təmətuəuin mətauɨn e rəhan nətəmimi

35 Kəməni lauɨg lan, Jon tətəhtul əmə əha ləmen kətiəh əmə ilahal rəhan keiu iətəmimi mil. 36 Kəni nian nəhmtɨ Jon təməhtul e Iesu taliuək mətuva kəni təni məmə, “!Ei! !Oteruh-to! !Suah u inu, in Nətɨ Sipsip rəha Uhgɨn!”

37 Kəni nian rəhan iətəmimi mil kəmuətəu nəghatiən əha, kəmuəhtul mətiauərisɨg e Iesu. 38 Kəni Iesu teirair meruh suah mil u kətiatəu=pən in, kəni in təni məmə, “Ei! !Suah mil! ?Nətuəsal lak onak?”

Kəni ilau kuəmə, “Rapai. ?Ik nətatɨg iə?” (Nəghatiən u “Rapai,” nɨpətɨn u “Iəgətun.”)

39 Kəni Iesu təməni=pən məmə, “Pəh kɨhluvən nəkueruh-to.” Kəni ilau kəmiauərisɨg lan mɨhluvən kueruh ikɨn in tətatɨg ikɨn. Iuəkɨr mɨtɨgar tiuvɨg ləhnaiuv, ilau kəmətuan ilahal min mətəuarus tapinəpu.

40 Suah mil u kəti iətəm təmətəu Jon kəni muərisɨg e Iesu, nərgɨn u Antɨru, pian u Saimon Pitə. 41 Kəni rəueiu agɨn mɨn, in təmuvən meh pian Saimon, kəni məni=pən kəm in məmə, “!Ei! !Inotafu rəkɨs Məsaiə!” (Nəghatiən u, Məsaiə, nɨpətɨn u məmə, “Krɨsto,” iətəm Uhgɨn təməni məmə otahli=pa.) 42 Kəni təmit Saimon muva o Iesu.

Kəni nian nəhmtɨ Iesu təməhtul lan, kəni məni=pən kəm in məmə, “Ik u inu Saimon, nətɨ Jon, mətəu rəueiu okauɨn ərəg-rəg lam məmə ‘Kefəs.’ ” (In “Pitə” e nəghatiən Kris u nɨpətɨn məmə “kəpiel.”)*†

Iesu təmauɨn e Fɨlɨp mɨne Nətaniəl

43 Kəməni lauɨg lan mɨn, Iesu nɨkin tɨnəhti məmə otuvən-to Kaləli.

Təməsal e Fɨlɨp kəni meruh. Kəni Iesu təməni=pən kəm in məmə, “Va-to, mɨtəu=pa iəu.” 44 Fɨlɨp u, in iətəm Petsaitə, ima Antɨru mɨne Pitə. 45 Kəni in təmuvən məsal meruh Nətaniəl, kəni təni=pən kəm in məmə, “Itɨmah inoteruh suah əpələ u, aupən Mosɨs təmətei rəkɨs rəhan nəghatiən mɨn iətəm tətəghati lan e nauəuə rəha Lou. Kəni iəni mɨn rəha Uhgɨn aupən ilah mɨn kəmotətei rəkɨs nəghatiən mɨn iətəm tətəghati lan. In iətəm Nasərɨt, in nətɨ Josɨp, kəni nərgɨn u Iesu.”

46 Mətəu Nətaniəl təni məmə, “!Nati nak! ?Nɨkim təhti məmə nati təuvɨr kəti otsɨpən e Nasərɨt? !Kəpə!”

Kəni Fɨlɨp təni məmə, “Intəh, təuvɨr əmə, pəh-to kian nəkeruh-to.”

47 Nian Iesu təmeruh Nətaniəl tətaliuək mətuva, kəni təni məmə, “!Suah u, in iətəm Isrel pəhriən! !Neiuəiən tɨkə lan!”‡

48 Kəni əmeiko Nətaniəl təmauɨt mətapuəh o Iesu məmə, “?Nəməhra məhrun məmə iəu iətəmi tol lanu?”

Kəni Iesu təni=pən kəm in məmə, “Nian ik nəmətəharəg e nəukətɨ nɨgi fik, kəni Fɨlɨp təsauɨn əhanəhiən lam, mətəu iəu iəmafu rəkɨs ik.”§

49 Kəni Nətaniəl təni məmə, “!Iəgətun! !Ik Nətɨ Uhgɨn! Ik Kig rəha nətəm Isrel!”

50 Iesu təməni=pən kəm in məmə, “?Ik nəməhatətə lak mətəu-inu iəu iəməni əmə məmə iəmeruh rəkɨs ik nian nəmətəharəg=pən əha e nəukətɨ nɨgi fik? Ik onəmaneruh nati asoli mɨn tapirəkɨs inu.” 51 Kəni məni mɨn məmə, “Nɨpəhriəniən agɨn u iətəni=pɨnə kəm təmah məmə, onəpanoteruh negəu e neai otəuag, kəni nagelo mɨn rəha Uhgɨn kəutəri mautəhuvən e neai, kəni məuteiuaiu məutəhuva e Nətɨ Iətəmimi u təhmen e suaru tatɨlpɨn nuvəniən e neai mɨne nəhue nɨftəni.”*

2

Marɨt kəti əpəha Kenə

1 Kəməni niəh lan, katol marɨt kəti əpəha Kenə, lahuənu kəti e Kaləli. Kəni mamə rəha Iesu in əpəha ikɨn.* 2 Kəni ilah kotauɨn=pən mɨn e Iesu mɨne rəhan mɨn nətəmimi, məmə ilah mɨn okəhuvən e marɨt əha. 3 Kautol mautol lafet, kəni nətəmimi mɨn kotəmnɨm rəfin wain, kəni mamə rəha Iesu təni=pən kəm in məmə, “Rəhalah wain təmɨkə.”

4 Mətəu Iesu təni=pən kəm in məmə, “?Pətauəhli, təhro nətələhu=pa nati u kəm iəu? Nian rəhak təsuva əhanəhiən.”

5 Mətəu rəhan mamə təni=pən kəm noluək mɨn rəha marɨt məmə, “Itəmah onəkotəkeikei motol natimnati rəfin iətəm in otəni.”

6 Nɨlosɨ nati asoli ilah sikɨs, kəməlɨn əha ikɨn əha o nəhu, məmə nətəm Isrel ilah okoteikuas məutaruətuəh lan e nəhmtɨ Uhgɨn. Nɨlosɨ nati mɨn u, kəmol e kəpiel, kəni kətiəh təhrun nosiən uan-hanrɨt litə nəhu.

7 Kəni Iesu təni=pən kəm nətəm kautol uək məmə, “Otətu=pən nəhu e nɨlosɨ nati mɨn u.” Kəni kəmotətu ilah kotəriauəh vivi.

8 Kəni təni=pən kəm lah məmə, “Otətu rəkɨs nəhu kəti motos məhuvən kəm iətəm tətarmənɨg e marɨt.” Kəni ilah kəmotol lanəha.

9 Kəni nian iətəmi u təməmnɨm askəuvɨn, mətəu nəhu tɨnol rəkɨs wain lan. Mətəu iətəmi u in tətarmənɨg e marɨt u, in təruru məmə kəmos iə wain u. Nətəmi mɨn əmə u nətəm kəmotos nəhu məhuva, ilah əmə kotəhrun. Kəni iətəm tətarmənɨg e marɨt təmauɨn e iətəm təmol marɨt, 10 məni=pən məmə, “Nian rəfin nətəmimi kotaupən motəfətɨgəm wain təuvɨr, kəni uərisɨg nətəmimi kotəmnɨm tepət ko, kəni kəpanəfətɨgəm inu təsəuvɨr pɨkiən. !Mətəu ik, nəmaharu kalɨn iətəm təuvɨr mətəuarus=pa u rəueiu!”

11 Kəni inu nəmtətiən iətəm Iesu təmətuəuin agɨn lan mol. Kəni in təmol ikɨn Kenə, lahuənu kəti e Kaləli. E nəmtətiən əha, in təməgətun nepətiən rəha Uhgɨn lan, kəni rəhan nətəmimi mɨn, kəmotəhatətə əskasɨk lan.

Iesu təməhgi pətɨgəm nətəmimi nətəm kautol makɨt e Nimə Rəha Uhgɨn

(Mat 21:12-13; Mak 11:15-18; Luk 19:45-46)

12 Uərisɨg e marɨt əha, in təmeiuaiu muvən e taun asoli əha Kapeniəm əpəha Kaləli ilah rəhan mamə mɨne pian mɨn mɨne rəhan nətəmimi mɨn. Kəni kəmotatɨg nian nəuvein əha ikɨn əha. 13 Kəni tɨnuva iuəkɨr o nian rəha lafet rəha nətəm Isrel iətəm kətəni məmə lafet rəha Pasova.† Kəni Iesu təməri muvən əpəha Jerusɨləm.

14 Ihluə lan e Nimə Rəha Uhgɨn kəutəfaki ikɨn, Iesu təmafu nətəmimi kautol səlɨm e kau, mɨne sipsip, mɨne mak mɨn, məmə nətəmimi okotos nəhmtɨn o noliən sakrifais lan. Kəni nətəmimi nəuvein əha ikɨn, ilah kautol senɨs e məni rəha nətəmi ikɨ pɨsɨn pɨsɨn mɨn. 15 Kəni in tos təulə nəuvein, mətəl o nalisiən iətəmi. Kəni in mɨtəu nətəmi mɨn u ilah kau mɨn mɨne sipsip mɨn məmə okohiet e Nimə Rəha Uhgɨn. Kəni in mauvəregɨn məni rəha nətəmi mɨn u nətəm kautol senɨs lan, kəni təmahuvihin-ahuvihin rəhalah tepɨl mɨn.‡ 16 Kəni mahi ilah mɨn u nətəm kautol səlɨm e iəuein məni=pən kəm lah məmə, “!Otəmki natimnati mɨn u mohiet! !Itəmah məsotoliən Nimə Rəha Tatə rəhak tuva məmə in nimə rəha noliən makɨt!” 17 Kəni nətəmimi rəhan, nɨkilah təməhti nəghatiən kəti e Nauəuə Rəha Uhgɨn, iətəm tətəni məmə, “Iəu iəkolkeikei pɨk Nimə Rəham e nɨkik, nɨkik pɨk agɨn lan.”§*

18 Kəni nətəmi asoli mɨn rəha nətəm Isrel nɨkilah təmahmə motətapuəh ohni məmə, “?Pəh təmol məmə nəkəhrun noliən nati u? !Ol nəmtətiən məmə otəgətun əhruahru kəm tɨmah!”

19 Mətəu Iesu təni məmə, “Nəmə itəmah nəkotərəkɨn Nimə u Rəha Uhgɨn, kəni nian kɨsɨl əmə, iəu iəkuvləkɨn mɨn təhtul.”†

20 Kəni nətəmi asoli mɨn əha kotəni məmə, “!Ei, nəman! Nətəmimi kəmotol uək asoli o nu ilah rəfin fote-sikɨs motuvləkɨn Nimə u Rəha Uhgɨn. !Onəkəhro lanu muvləkɨn e nian kɨsɨl əmə!”

21 Mətəu Nimə əha Rəha Uhgɨn iətəm Iesu tətəghati lan, in nɨpətɨn. 22 Kəni uərisɨg, nian in tɨnɨmɨs rəkɨs, kəni mɨnəmiəgəh mɨn, kəni rəhan nətəmimi mɨn, nɨkilah təhti nəghatiən əha rəhan iətəm təməni. Kəni ilah kəmotəhatətə e Nauəuə Rəha Uhgɨn, mɨne nəghatiən iətəm Iesu təməni=pən kəm lah.

Iesu tɨnəhrun rəkɨs nətəlɨgiən mɨn rəha nətəmimi

23 Nian əha Iesu təmətatɨg e Jerusɨləm e nian rəha lafet rəha Pasova u, nətəmimi tepət kəmoteruh nəmtətiən mɨn iətəm in təmol, kəni kəmotəhatətə lan. 24 Mətəu Iesu in təməhrun nati iətəm tətatɨg e nɨkilah, kəni məsəhatətəiən e lah. 25 Ko iətəmi kəti təsəhtul pətɨgəmiən məghati rəha nətəmimi lan, mətəu-inu Iesu təhrun rəfin nətəlɨgiən rəha nətəmimi.‡

3

Nikotiməs təmuvən meruh Iesu

1 Iətəmi asoli kəti rəha nətəm Isrel, nərgɨn u, Nikotiməs.* In Farəsi kəti. 2 Kəni nian kəti lapɨn, in təmuvən məmə otəghati ilau Iesu. In təməni=pən məmə, “Iəgətun, itɨmah iəkotəhrun məmə ik iəgətun kəti iətəm Uhgɨn təmahli=pa ik nəkuva, mətəu-inu iətəmi kəti ko təsoliən nəmtətiən mɨn u ik natol nəmə Uhgɨn təsatɨgiən ohni.”

3 Kəni Iesu təni=pən kəm in məmə, “Nɨpəhriəniən agɨn u iətəni=pɨnə kəm ik məmə, nəmə iətəmimi kəti təsair vivi mɨniən,† ko in təseruhiən Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn.”‡

4 Kəni Nikotiməs, narmɨn təmiuvɨg pɨk, kəni mətapuəh ohni məmə, “?Iətəmi tɨnol iahgin rəkɨs, otəhro mair mətmətɨg mɨn? Ko təsuvən mɨniən e nərfɨ rəhan mamə kəni mair=pa mɨn!”

5 Kəni Iesu təni=pən kəm in məmə, “Nɨpəhriəniən agɨn u iətəni=pɨnə kəm ik məmə, nəmə iətəmi təsair viən e nəhu mɨne Narmɨn Rəha Uhgɨn, ko təsuvəniən matɨg ahgəl Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn.§ 6 Nɨpətɨtəmi təmair əmə e nɨrə rəha iətəmimi əmə, mətəu Narmɨn Rəha Uhgɨn əmə u in tatol məmə narmɨtəmi tətair vi mɨn. 7 Təsəuvɨriən məmə narməm otiuvɨg nian iəməni=pɨnə kəm ik məmə, ‘Onəkəkeikei motair vi mɨn.’ 8 Təhmen əmə e nɨmətagi u nəseruhiən məmə tatsɨpən ikɨn kəti, matelel nati matuvən ikɨn kəti iətəm in tolkeikei məmə otuvən=pən ikɨn. Natətəu əmə, mətəu ik nəsoteruhiən məmə təmsɨpən iə, kəni matuvən iə. Kəni e suaru kətiəh əmə, kitah kəsoteruhiən Narmɨn Rəha Uhgɨn, mətəu kauteruh əmə rəhan uək e nəmiəgəhiən rəha iətəmi iətəm təmair vi mɨn.”*†

9 Kəni əmeiko, Nikotiməs tətapuəh o Iesu məmə, “?Natimnati mɨn u, otəhro lanu muva?”

10 Kəni Iesu təni məmə, “Ik iəgətun asoli rəha nətəm Isrel. ?Təhro nəkəruru natimnati mɨn u? 11 Nɨpəhriəniən agɨn u iətəni=pɨnə kəm ik məmə, nəghatiən mɨn u iətəm iətəni ilah, iəu iəkəhrun vivi, kəni natimnati iətəm iətəni pətɨgəm, iəu ineruh rəkɨs. Mətəu itəmah nəsotəhatətəiən e nəghatiən mɨn rəhatɨmah.‡ 12 Iəu iəməni natimnati mɨn iətəm katol e nəhue nɨtəni əmə u, mətəu itəmah nəsotəhatətəiən e rəhak nəghatiən. ?Kəni nəmə iəkəni natimnati mɨn iətəm katol e Negəu e Neai, nəkotəhro lanu motəhatətə lan? 13 Iətəmi kəti tɨsuvəniən əpəha ilɨs e Negəu e Neai, meiuaiu=pa, məni pətɨgəm nian kəti mɨne. Mətəu Nətɨ Iətəmimi əmə, təmsɨpən iman ikɨn e Negəu e Neai, meiuaiu=pa, təhrun nəni pətɨgəmiən.§

14 “Aupən, əpəha ikɨn təpiə-məpiə ikɨn, Mosɨs təmos narmɨ sɨneik kəti, mətu-pəri ilɨs e nɨgi əfəməh kəti, kəni mɨləfəri.* Kəni e noliən əhmen əmə lanəha, okəkeikei kətu-pəri mɨləfəri Nətɨ Iətəmimi lanəha,† 15 məmə nətəmimi mɨn u nətəm okotəhatətə lan, ilah okotos nəmiəgəhiən itulɨn.

16 “Tol lanəha, Uhgɨn təmolkeikei pɨk nətəmimi e nəhue nɨftəni, tol=pən in təməfa Nətɨn Nəuan Kətiəh Əmə, məmə nətəmimi mɨn rəfin u nətəm kəutəhatətə lan, ilah ko kəsəhuvəniən e nɨgəm itulɨn, mətəu okotos nəmiəgəhiən itulɨn.‡ 17 Uhgɨn in təməsahli=paiən Nətɨn tuva e nəhue nɨftəni u məmə otəni pətɨgəm nalpɨniən rəha noliən rəha nətəmimi rəha nəhue nɨftəni, mətəu in təmahli=pa məmə Nətɨn otuva in suaru o nosmiəgəhiən nətəmimi e nəhue nɨftəni.

18 “Nətəmimi nətəm kəutəhatətə lan, Uhgɨn otəsəniən nalpɨniən rəhalah. Mətəu nətəmimi nətəm kəsotəhatətəiən lan, Uhgɨn tɨnəni rəkɨs nalpɨniən rəhalah, mətəu-inu kəsotəhatətəiən e Nətɨ Uhgɨn Nəuan Kətiəh Əmə. 19 Uhgɨn tətakil nətəmimi e noliən u məmə, Nəhagəhagiən tɨnuva rəkɨs e nəhue nɨftəni, mətəu nətəmimi kəsotolkeikeiən Nəhagəhagiən, mətəu-inu nian rəfin rəhalah noliən, təsəhruahruiən. 20 Nətəmimi nətəm kautol noliən iətəm təsəhruahruiən, ilah kəutəməki e Nəhagəhagiən. Kəni ilah kəsəhuvaiən e Nəhagəhagiən, mətəu-inu ilah kəutəpəh məmə Nəhagəhagiən əha otasiəgəpɨn pətɨgəm rəhalah noliən tərah mɨn.

21 “Mətəu nətəmimi nətəm kautohtəu=pən suaru rəha nɨpəhriəniən ilah okəhuva e Nəhagəhagiən, məmə Nəhagəhagiən əha, in otasiəgəpɨn rəhalah noliən, kəni mətəgətun məmə ilah kautol nəuia Uhgɨn e nəsanəniən əmə rəhan.”

Jon təməghati mɨn e Iesu

22 Uərisɨg e natimnati mɨn əha, Iesu mɨne rəhan mɨn nətəmimi kəmohiet Jerusɨləm motan əmə e nɨtəni Jutiə. Təmatɨg nuvəh nəuvetɨn ilah min ikɨn əha, kəni matol bəptais e nətəmimi. 23 Mətəu e nian əha, Jon mɨn, in tatol bəptais e nətəmimi əpəha ikɨn kəti iuəkɨr əmə o Salim, nərgɨn u, Aenon, mətəu-inu, ikɨn əha, nəhu tepət ikɨn. Kəni nətəmimi kautəhuvən ikɨn əha, məmə Jon otol bəptais e lah. 24 E nian əha, kəsləfən əhanəhiən Jon e kaləpus.

25 Kəni nətəmimi nəuvein rəha Jon, ilah kəmotorgəhu ilah iətəm kəti u taskəlɨm vivi lou rəha Mosɨs, o noliən əhruahru iətəm iətəmimi otəkeikei maig məmə in otəhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn. 26 Kəni ilah kəməhuvən moteruh Jon, motəni=pən kəm in məmə, “Iəgətun, ik nəkəhrun iətəmimi kəti u aupən itəlau min əpəha e nɨtəni=pən ikɨn e nəhu Jotən, kəni ik nəməhtul pətɨgəm mətəghati lan kəm nətəmimi. Rəueiu əha, in tɨnatol bəptais e nətəmimi. Kəni ilah rəfin kɨnautəhuvən ohni.”

27 Kəni Jon təni=pən məmə, “Iətəmimi təruru noliən nati kətiəh mɨne, nəmə Uhgɨn əpəha e Negəu e Neai tətəfən uək əha kəm in. 28 Itəmah u nəutəhtul=pa ohniəu. Itəmah nəkotəhrun məmə iətəni lanu məmə, ‘Səniəmə iəu Krɨsto iətəm Uhgɨn təməni məmə otahli=pa.’ Mətəu Uhgɨn təmahli=pa iəu məmə iəkaupən muva, kəni Krɨsto in otəpanuərisɨg. 29 Iətəm aluə kəti məmə otol marɨt, in otos pətan vi rəhan. Mətəu iətəmimi u tətasiru e lafet rəha marɨt u, nɨkin tagiən pɨk məmə otəhtul e nɨkalɨ iətəm aluə u mətəlɨg lan. Krɨsto in təhmen e iətəm aluə, kəni iəu iəkəhmen e iətəm tasiru. Kəni nɨkik tagiən məmə in təmuva, kəni nɨkik tagiən mɨn məmə nətəmimi okotuərisɨg lan. 30 Krɨsto əha, in otəkeikei muva mə in ilɨs tapirəkɨs iəu, kəni ko iəu iəkeiuaiu.”

31 Iətəmimi in təmsɨpən ilɨs e Negəu e Neai, in ilɨs tapirəkɨs nətəmimi ərəfin. Iətəmimi iətəm tətan əmə e nəhue nɨftəni, in iətəmimi əmə rəha nəhue nɨftəni, kəni in təhrun əmə nəniən natimnati mɨn u e nəhue nɨftəni u. Mətəu, iətəmimi iətəm tatsɨpən ilɨs e neai in ilɨs tapirəkɨs nətəmimi rəfin. 32 In tətəhtul pətɨgəm o nəni pətɨgəmiən natimnati iətəm in təmeruh kəni mɨnətəu rəkɨs, mətəu iətəmimi kəti mɨne təsəhatətəiən e rəhan nəghatiən. 33 Iətəmimi iətəm təmos rəhan nəghatiən kəni mətəhatətə lan, in tətəhtul pətɨgəm məmə nəghatiən iətəm Uhgɨn təməni, in nɨpəhriəniən. 34 Tol lanəha mətəu-inu iətəmimi əha iətəm Uhgɨn təmahli=pa tuva, in tətəni pətɨgəm əmə nəghatiən mɨn rəha Uhgɨn. Kotəhrun məmə in tətəni pətɨgəm əmə nəghatiən mɨn rəha Uhgɨn mətəu-inu Uhgɨn təməfən Narmɨn Rəhan təriauəh lan, ko kəseuviəhliniən keruh kəni kəsehiən naunun lan.

35 Əuəh, Tatə Uhgɨn in tolkeikei pɨk Nətɨn əha, kəni in tɨnələhu=pən rəkɨs natimnati rəfin e nəhlmɨn. 36 Iətəmimi u iətəm tətəhatətə e Nətɨ Uhgɨn u, in tatos nəmiəgəhiən itulɨn u, naunun tɨkə. Kəni mətəu, iətəmi tətəhti nəuia Nətɨn u, in ko təsosiən nəmiəgəhiən itulɨn u nian kəti mɨne, mətəu-inu iətəmimi iətəm tol lanəha, niəməha rəha Uhgɨn tatuvən ohni naunun tɨkə.

4

Iesu təmətəghati
kəm pətan Səmeriə

1 Farəsi mɨn kəmotətəu nəghatiən, məmə Iesu in tɨnatiuvi=pa nətəmimi tepət kɨnəutəhuva ohni, kəni in tatol bəptais e lah tepət. Rəhan nətəmimi tepət e rəha Jon. 2 (Mətəu nɨpəhriəniən səniəmə Iesu in tatol bəptais e lah, nətəmimi mɨn əmə rəhan ilah kautol bəptais e nətəmimi.) 3 Kəni nian Iesu tɨnəhrun məmə Farəsi mɨn kɨnautətəu nəghatiən əha, kəni in təmiet Jutiə mɨtəlɨg=pən əpəha Kaləli.

4 Kəni nian in təmatuvən əha ikɨn əha, təməni məmə otəkeikei muvən=pən Səmeriə ikɨn.* 5 Kəni in təmuvən=pən e taun kəti e Səmeriə, nərgɨn u, Saikar. Taun əha, in iuəkɨr o nɨtəni kəti iətəm Jekəp təmətei məfən aupən ikɨn† kəm nətɨn u Josɨp. 6 Kəni wel rəha Jekəp əha ikɨn. Kəni Iesu tɨnəpəou agɨn, mətəu-inu in təmaliuək e suaru əfəməh, kəni tuva məharəg-pəri iuəkɨr o wel, mətəmeig. E nian əha, mɨtɨgar tɨnəhtul əhruahru.

7-8 Kəni rəhan mɨn nətəmimi kəməhuvən əpəha itaun, məmə okotos nəhmtɨ nauəniən. Kəni təsuvəhiən, pətan Səmeriə kəti, təmuva məmə otətu nəhu. Kəni Iesu təni=pən kəm in məmə, “Ei. Əfa-to nəhu nəuan nəuvetɨn kəm iəu. Iəkolkeikei məmə iəkəmnɨm.”

9 Kəni pətan Səmeriə u, təni=pən kəm in məmə, “!Ei! Ik iətəm Isrel ko, kəni iəu pətan Səmeriə. ?Təhro nətətapuəh=pa o nəhu kəm iəu?” Təməni=pən lanəha mətəu-inu iətəm Jutiə mɨne iətəm Səmeriə kəsuəmnɨm pətiən nəhu e kap kətiəh.

10 Kəni Iesu təni=pən kəm in məmə, “Ik nəkəruru nati nak iətəm Uhgɨn tolkeikei məmə otəfɨnə kəm ik. Kəni ik məruru mɨn iəu, iəu u, iətətapuəh=pɨnə o nəhu kəm ik. Nəmə ik nəkəhrun, ik onəkətapuəh o nəhu ohniəu. Kəni iəu oiəkəfɨnə nəhu miəgəh.”‡

11 Kəni pətan u, təni=pən kəm in məmə, “Iətəmi asoli, ik rəham pəkɨt tɨkə kəni wel u, in əpəha ləhtəni isəu. ?Nəhu miəgəh u, nətəni məmə onəkətu əhro lanu? 12 Rəhatah kəha Jekəp u aupən, in təməfa wel u kəm tah, kəni in təmatətu nəhu ikɨn nɨmɨn, ilah nenətɨn mɨn, mɨne rəhan mɨn kau mɨn. ?Kəni təhro? ?Ik nəkapirəkɨs Jekəp, uə?”

13 Kəni Iesu təməni=pən kəm in məmə, “Nətəm kəutəmnɨm nəhu e wel u, ilah okəpanotəuauə mɨn. 14 Mətəu iətəmimi iətəm otəmnɨm nəhu iətəm iəu iəkəfən kəm in, ko təsəuauə mɨniən nian kəti mɨne.§ Nəhu iətəm iəu oiəkəfən kəm in, in təhmen e nəhmtɨ nəhu kəti iətəm tətapuəl-apuəl mətaiu əpəha imə e nɨkin nian rəfin, mətəfən nəmiəgəhiən itulɨn kəm in, iətəm otəsoliən naunun.”*

15 Kəni pətan əha təni=pən kəm in məmə, “!Iətəmi asoli, əui! Əfa-to nəhu u kəti kəm iəu, məmə iəu iəsəuauə mɨniən nian kəti, kəni məsuvaiən mɨn u ikɨnu, mətu nəhu.”†

16 Kəni Iesu təni=pən kəm in məmə, “Uvən mauɨn=pən e rəham iərman, kəni miəuva u ikɨnu.”

17 Kəni pətan əha təni=pən kəm in məmə, “M-m-m. Iəu rəhak iərman tɨkə.”

Mətəu Iesu təni=pən kəm in məmə, “Nətəni pəhriən məmə rəham iərman tɨkə. 18 Mətəu-inu ik, nəmɨtəu=pən rəkɨs nəman faif, kəni iərman u iətəm itəlau min nətuatɨg u rəueiu, səniəmə rəham əhruahru iərman. Nəghatiən rəham u rəueiu, in nɨpəhriəniən.”

19 Kəni pətan u, təni=pən məmə, “!Ei-i-si! Iətəmi asoli, iətafu məmə ik iəni kəti rəha Uhgɨn. 20 Tɨpɨtɨmah mɨn aupən, ilah kəmautəfaki kəm Uhgɨn əpəha ilɨs e nɨtəuət əpəha, mətəu itəmah nətəm Isrel, nəutəni məmə Jerusɨləm əmə əha, okəkeikei kətan ikɨn kətəfaki.”

21 Mətəu Iesu təni=pən kəm in məmə, “Pətan, ik onəkəkeikei məni nɨpəhriəniən e rəhak nəghatiən. Nian əha ikɨn tətuva, məmə itəmah onəsotəfaki mɨniən kəm Tatə Uhgɨn əpəha e nɨtəuət asoli əha, mɨne Jerusɨləm mɨn. 22 Itəmah nətəm Səmeriə, itəmah nəutəfaki kəm Uhgɨn mətəu itəmah nəkotəruru in. Mətəu itɨmah iəutəfaki kəm Uhgɨn u, iəkotəhrun in, mətəu-inu suaru rəha Uhgɨn o nosmiəgəhiən nətəmimi in təmsɨpa e tɨmah, nətəm Isrel.‡ 23 Mətəu otəsuvəhiən, Narmɨn rəha Uhgɨn in otasiru e nəfaki pəhriən mɨn, mol ilah məmə ilah okotəhrun vivi Uhgɨn məmə Uhgɨn u, in Uhgɨn pəhriən, kəni mol ilah məmə ilah okotəfaki kəm in e nɨkilah pəhriən. Mətəu-inu Tatə Uhgɨn in tətəsal e nəfaki mɨn nətəm kautol lanəha. Kəni nɨpəhriəniən məmə nian əha tɨnuva rəkɨs. 24 Uhgɨn səniəmə iətəmimi. Kəpə. In narmɨn. Tol lanəha, kəni nətəmimi nətəm kəutəfaki kəm in, ilah kotəkeikei motəfaki kəm Uhgɨn məmə Uhgɨn u, in Uhgɨn pəhriən, kəni ilah kotəkeikei motəfaki kəm in e nɨkilah pəhriən e nəsanəniən rəha Narmɨn Rəhan.”

25 Kəni pətan u, təməni=pən kəm in məmə, “Iəu inəhrun məmə Məsaiə, otəkeikei muva. Inu, kətauɨn lan məmə Krɨsto iətəm Uhgɨn təməni məmə otahli=pa. Kəni nian otuva, kəni in təhrun nəni pətɨgəmiən natimnati rəfin kəm tah.”§

26 Kəni Iesu təni=pən kəm in məmə, “Iəu u inu, iətəghati kəm ik.”

27 Kəni əmeiko, nətəmimi rəha Iesu kəmohtəlɨg=pa mɨn. Kəni narmɨlah təmiuvɨg pɨk nian kəmoteh in tətəghati ilau pətan kəti. Mətəu ilah kəti təməsətapuəhiən o pətan əha məmə, “?Ik nəkolkeikei nak?” uə kəm Iesu məmə, “?Ik nətəghati kəm pətan əha o nak?”

28 Kəni pətan u, təməpəh rəhan nɨlosɨ nəhu tətəharəg, mɨtəlɨg muvən əpəha e taun. Təmuvən mətəni=pən kəm nətəmimi ikɨn əha məmə, 29 “!Ei! Əhuvən-to motafu suah kəti əha ikɨn əha. In təməni pətɨgəm rəfin natimnati mɨn iətəm iəu iəmol. ?Nəmə təhro in Krɨsto iətəm Uhgɨn təməni məmə otahli=pa?” 30 Kəni ilah kəmohiet e taun əha, mɨnautəhuvən məmə okotafu to Iesu.

Iesu təməghati əuhlin e nauəniən

31 Kəni e nian əha, nətəmimi rəha Iesu kəmautuh nɨkin məmə, “Iəgətun, ik auən kəti.”

32 Mətəu in təni=pən kəm lah məmə, “Iəu nəgək əpəha nauəniən iətəm itəmah nəkotəruru.”*

33 Tol lanəha, rəhan mɨn nətəmimi kɨnəutətapuəh-ətapuəh o lah mɨn məmə, “?Təhro? ?Kəmə təhro iətəmi kəti təməfən nauəniən kəti kəm in, uə?”

34 Mətəu Iesu təni=pən kəm lah məmə, “Uhgɨn təmahli=pa iəu iəkuva, kəni nauəniən u nəgək, məmə iatol natimnati iətəm in tolkeikei məmə iəkol.† Kəni iəkol rəfin uək mɨn iətəm in təməfa məmə iəkol, o nol naununiən rəhan uək.

35 “Itəmah nəkotəhrun-to nəghatiən kəti u kətəni məmə, ‘Məuɨg kuvət əha ikɨn tətatɨg məmə okotətəuarus nian rəha nəuləkiən e nauəniən e nasumiən.’ Mətəu iəu iətəni kəm təmah, oteruh-to nauəniən u e nasumiən. Rəueiu əha, nɨmalɨlah tɨnɨmətu rəkɨs. Nian rəha nəuləkiən əha rəueiu.‡

36 “Iətəmimi rəha nəuləkiən tɨnuva, mɨnətətuəuin mɨnatos rəkɨs rəhan nətəouiən. Kəni nauəniən u, in təməulək lan o nəmiəgəhiən itulɨn.§ E noliən u, iətəmimi iətəm tətasum mɨne iətəmimi iətəm tətəulək lan mos mətuva, ilau pəti nɨkilau otagiən. 37 Nəghatiən kəti u kətəni məmə, ‘Iətəmi kəti təmuvən məmə otərfei kəni mɨsuv nati, mətəu iətəmi pɨsɨn kəti mɨn otəulək lan mos muva.’ Nəghatiən u, in nɨpəhriəniən. 38 Iəu iəmahli=pən itəmah məmə onəkəhuvən motəulək e nasumiən iətəm itəmah nəməsotərfeiən mɨne məsotɨsuviən. Nətəpɨsɨn mɨn, ilah kəmotasum lan. Kəni itəmah nɨnəutəhli nəua rəhalah uək.”

Nətəm Səmeriə tepət kəmotəhatətə e Iesu

39 Kəni e taun u, nətəm Səmeriə tepət, ilah kəmotəhatətə e Iesu mətəu-inu pətan əha təməhtul pətɨgəm mətəni=pən kəm lah məmə, “Iesu təməni pətɨgəm natimnati rəfin iətəm iəu iəmatol.”

40 Kəni nian nətəm Səmeriə kəməhuvən moteh, kəni kəmotəkeikei ohni məmə otuvən motatɨg ilah min. Kəni Iesu təmuvən motatɨg o nian keiu. 41 Kəni nətəmimi tepət mɨn kəmotəhatətə lan e rəhan mɨn nəghatiən.

42 Kəni mautəni=pən kəm pətan u məmə, “Itɨmah iəmotəhatətə lan o nəghatiən u iətəm ik nəməni=pa, mətəu rəueiu əha, iəkotəhatətə lan mətəu-inu itɨmah əhruahru iəmotətəu rəhan nəghatiən mɨn, kəni motəhrun pəhriən məmə in Iosmiəgəh rəha nəhue nɨftəni.”*

Iesu təmol vivi nətɨ
iətəmi asoli kəti rəha kig

43 Nian Iesu təmatɨg mos nian keiu rəkɨs ikɨn əha, in təmiet muvən Kaləli. 44 Aupən, in təmətəni məmə iəni mɨn rəha Uhgɨn, nauət imalah mɨn, ilah kəsotɨsiaiən ilah.† 45 Nətəm Kaləli, aupən ilah kəməhuvən Jerusɨləm mautol lafet rəha Pasova, kəni e nian əha, ilah kəmoteruh natimnati mɨn iətəm in təmol ikɨn əha. Kəni nian Iesu təmuvən Kaləli, nɨkilah təmagiən ohni.

46 Kəni Iesu təmɨtəlɨg=pən mɨn e lahuənu Kenə, əpəha Kaləli. Ikɨn əha aupən, in təmol nəhu tuva mol wain.‡ Kəni e Kapeniəm iuəkɨr əmə, iətəmi asoli kəti rəha kig tətatɨg ikɨn. Kəni nətɨn kəti tatɨmɨs. 47 Kəni nian suah u təmətəu məmə Iesu təmsɨpən Jutiə mɨnuva rəkɨs Kaləli, kəni in təmuva meruh Iesu. Kəni məni=pən kəm in məmə oteiuaiu muva əpəha Kapeniəm masiru e nətɨn. Mətəu-inu suakəku otɨmɨs rəueiu.

48 Kəni Iesu təni=pən kəm suah u məmə, “!Nəman! Itəmah u, nəkotəni məmə onəkoteruh əmə nəmtətiən mɨn mɨne natimnati mɨn iətəm narmɨtəmah otaupən miuvɨg ohni, uərisɨg ko, nəpanotəhatətə lak. Mətəu nəmə nəsoteruhiən, ko nəsotəhatətəiən lak.”

49 Kəni suah kəha təni məmə, “!Iətəmi asoli, əui! !Pəh kian uəhai əmə! !Otəsuvəhiən rəueiu nətɨk tɨmɨs!”

50 Kəni Iesu təməni=pən kəm in məmə, “Uvən; nətɨm otəpanəmiəgəh.” Kəni suah u təməhatətə e nəghatiən rəha Iesu kəni mɨtəlɨg.

51 Nian in təmatuvən əhanəh e suaru, meruh rəhan noluək mɨn, kəni ilah kotəni=pən kəm in məmə, “Rəham suakəku tɨnəmiəgəh rəkɨs.”

52 Kəni in təmətapuəh o lah məmə, “?Təməuvɨr e nian nak?”

Kəni ilah kəmotəni=pən kəm in məmə, “Nəniuv ləhnaiuv e uan klok rəhan nəpiapeiən təmɨkə.” 53 Kəni suah u, təməhrun məmə, e nian əhruahru əha inəha, Iesu təməni=pən kəm in məmə, “Rəham suakəku otəpanəmiəgəh.” Kəni in mɨne rəhan mɨn, kəmotəhatətə e Iesu. 54 Inu nian tatol keiu lan iətəm Iesu təmiet Jutiə, muva Kaləli kəni mol nəmtətiən kəti.

5

Iesu təmol vivi suah kəti əpəha iuəkɨr e nəhu Petseta

1  Uərisɨg e nian əha, Iesu təməri muvən e taun u Jerusɨləm, mətəu-inu katol lafet kəti rəha nətəm Isrel əha ikɨn əha.

2 E Jerusɨləm, noan nəhu asoli kəti əpəha ikɨn, iətəm kətaig lan. E nəghatiən rəha nətəm Isrel kətəni nərgɨn məmə Petseta. Kəni nimə kəti tətəhtul iuəkɨr o noan nəhu əha. Nimə u, fərantə lan, faif. In iuəkɨr əmə o ket u e nɨkalɨ taun u, nərgɨn u, Ket rəha Sipsip. 3-4 Kəni ikɨn əha e fərantə mɨn, nətəm kautohmɨs tepət kəutapɨli əha ikɨn. Nəuvein nəhmtɨlah tərah, kəni nəuvein nəhlkɨlah tərah, nəuvein mɨn nɨpətɨlah nəuvetɨn təmɨmɨs.* 5 Kəni suah kəti əha ikɨn tətapɨli. In təmatɨmɨs mɨnos rəkɨs nu tate-eit. 6 Kəni Iesu təmeruh suah u tətapɨli, kəni in mɨnəhrun məmə suah u təmɨmɨs nuvəh nəuvetɨn, kəni tətapuəh ohni məmə, “?Təhro? ?Nəkolkeikei məmə onəkəuvɨr?”

7 Iətəmi tatɨmɨs əha təni=pən kəm in məmə, “Iətəmi asoli, iətəmi tɨkə məmə otələs iəu meiuaiu muvən e noan nəhu əha nian nəhu təlauəl. Nian rəfin, iəu iətalkut pɨk məmə iəkeiuaiu muvən e nəhu, mətəu nətəmimi nəuvein ilah kotapirəkɨs iəu moteiuaiu məhuvən. Kəni ilah motaupən motek nəhu.”

8 Kəni Iesu təni=pən kəm in məmə, “!Əhtul! Mos rəham nɨmahan maliuək matuvən.” 9 Kəni rəueiu agɨn suah kəha təməuvɨr mɨn. Kəni maiu-aiu rəhan nɨmahan mos matuvən.

Nati u kəmol e nian rəha Sapət,† 10 kəni nətəmi asoli mɨn rəha Isrel kəmotahi suah kəha iətəm tɨnəmiəgəh e rəhan nɨmɨsiən, motəni məmə, “Nian u rəueiu rəha Sapət; kəni təsəhruahruiən e Lou rəhatah məmə onəkos lanko rəham nɨmahan.”‡

11 Kəni in təni=pən kəm nətəmi mɨn u məmə, “Mətəu suah u təmol vivi iəu, in təməni=pa məmə iəkos rəhak nɨmahan maliuək matuvən.”

12 Kəni ilah kəmotətapuəh ohni məmə, “?Suah pəh ko təməni=pɨnə kəm ik məmə onəkol nati u?”

13 Mətəu suah u təruru nərgɨ Iesu, mətəu-inu nətəmimi tepət ikɨn əha, kəni Iesu təmɨkə=pən əmə əpəha e nɨkilah.

14 Kəni uərisɨg, Iesu təmeruh suah kəha e Nimə Rəha Uhgɨn, kəni təni=pən kəm in məmə, “!Ei! !Eruh-to! !Ik nɨnəuvɨr rəkɨs! Mətəu onətətəu ik məmə nəsol mɨniən təfagə tərah mɨn. Nəmə nəkol, nərahiən kəti otos mɨn ik, iətəm tərah pɨk mɨn.”

15 Kəni suah kəha təmuvən məni pətɨgəm kəm nətəmi asoli mɨn rəha Isrel məmə, “Suah u iətəm təmol vivi iəu, nərgɨn ko, Iesu.”

16 Kəni tol lanəha, nətəmi asoli rəha nətəm Isrel, ilah kɨnautohtəu-ohtəu Iesu məmə okotol nərahiən kəm in, mətəu-inu ilah kauteruh in tatol natimnati mɨn tol lanəha e nian rəha Sapət kəni nati u tol ilah kəutəməki lan. 17 Mətəu Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Nian rəfin rəhak Tatə in tatol uək, kəni iəu mɨn iatol uək.”§

18 Kəni nəghatiən u, tol nətəlɨgiən rəhalah təskasɨk təhmɨn mɨn, məmə okotohamu in tɨmɨs. Mətəu-inu rəueiu əha, səniəmə məmə tətatgəhli əmə Lou rəha Sapət, mətəu nati asoli agɨn, in tətəni məmə rəhan Tatə əhruahru Uhgɨn, kəni tol lanəha, in matol məmə in təhmen əhruahru e Uhgɨn.*

Iesu in tətarmənɨg
mətəu-inu in Nətɨ Uhgɨn

19 Kəni Iesu təni=pən kəm lah məmə, “Nɨpəhriəniən agɨn u iətəni kəm təmah, Nətɨ Uhgɨn təruru noliən nati kəti e rəhan aru əmə nətəlɨgiən. Təhrun əmə noliən natimnati mɨn u iətəm tateruh Tatə Uhgɨn tatol, mətəu-inu natimnati rəfin u iətəm Tatə Uhgɨn tatol, Nətɨn, in mɨn in tatol.† 20 Nətɨn təhrun noliən lanəha, mətəu-inu Tatə Uhgɨn tolkeikei pɨk Nətɨn, kəni in tətəgətun in e natimnati rəfin iətəm in tatol. Kəni in otəpanəgətun in e natimnati rəfin iətəm in tatol. Kəni in otəpanəgətun mɨn natimnati mɨn kəm in iətəm iahgin mɨn kotapirəkɨs in mɨn u, məmə otol itəmah narmɨtəmah tatiuvɨg pɨk ohni.

21 “Mətəu-inu Tatə Uhgɨn tatol nətəm kəmohmɨs ilah kotəmiəgəh mɨn, kəni e noliən kətiəh əmə, Nətɨn təhrun nəfəniən nəmiəgəhiən kəm nətəmimi nətəm nɨkin tagiən məmə otəfən kəm lah.‡ 22 Mətəu-inu səniəmə Tatə Uhgɨn iətəm in otakil nətəmimi, mətəu in təmələhu=pən rəfin nakiliən e nəhlmɨ Nətɨn,§* 23 məmə nətəmimi ilah rəfin okotɨsiai Nətɨn, təhmen əmə məmə inu kəutɨsiai lanəha Tatə Uhgɨn. Iətəmimi iətəm təsɨsiaiən Nətɨn, ko təsɨsiaiən Tatə Uhgɨn u iətəm təmahli=pa Nətɨn.†

24 “Nɨpəhriəniən agɨn u iatəni kəm təmah məmə, iətəmimi iətəm tətətəu rəhak nəghatiən, kəni mətəhatətə e Uhgɨn iətəm təmahli=pa iəu iəkuva, in tɨnatos nəmiəgəhiən itulɨn. Ko in təsəhtuliən e nəhmtək məmə oiəkəni pətɨgəm nalpɨniən rəhan. In tɨnagɨm rəkɨs e nɨmɨsiən, kəni mɨnuva o nəmiəgəhiən.‡ 25 Nɨpəhriəniən agɨn u iatəni kəm təmah, məmə o nian kəti iətəm tətuva, nətəmi mɨn u kəmohmɨs, ilah okotətəu nəuia Nətɨ Uhgɨn, kəni nətəmi mɨn u ilah kəutətəlɨg lan, ilah okotos nəmiəgəhiən. Kəni nɨpəhriəniən, nian əha tɨnuva rəkɨs. 26 Tatə Uhgɨn in Nəukətɨ Nəmiəgəhiən, kəni e noliən kətiəh əmə, in təmol məmə Nətɨn in mɨn Nəukətɨ Nəmiəgəhiən,§ 27 kəni in təmələhu=pən nəsanəniən mɨne nepətiən e nəhlmɨ Nətɨn məmə in otakil noliən mɨn rəha nətəmimi, mətəu-inu in Nətɨ Iətəmimi.

28 “Təsəuvɨriən məmə narmɨtəmah otiuvɨg pɨk o nati u, mətəu-inu nian əha ikɨn tətuva iətəm nətəm kəmohmɨs okotətəu nəuia Nətɨn, 29 kəni ilah okotəhtul e rəhalah mɨn suvət, ilah mɨn u aupən kəmautol noliən təuvɨr mɨn okotəkeikei motəhtul mɨn motos mɨn nəmiəgəhiən, mətəu nətəmi mɨn aupən ilah kəmautol noliən tərah mɨn, ilah okotəkeikei motəhtul mɨn e nɨmɨsiən kəni motəhtul e nəhmtɨ Tatə Uhgɨn məmə Nətɨn otəni pətɨgəm rəhalah nalpɨniən.*

30 “Iəu iəkəruru nol aruiən nati kəti e rəhak əmə nəsanəniən. Iəu iətakil noliən mɨn rəha nətəmimi mɨn, mətəu iatol əhruahru əmə məmə rəhak Tatə tətəni mɨne məmə oiəkol. Kəni nian iəkakil noliən rəha nətəmimi, iəkəhrun məmə iəkol təhruahru, mətəu-inu oiəsolkeikeiən məmə iəkol əmə e rəhak nətəlɨgiən. Iəkəkeikei mol təhmen e nətəlɨgiən rəha Uhgɨn iətəm təmahli=pa iəu iəkuva.”†

Nəhtul pətɨgəmiən
o nəruəsaniən Iesu

31 Nəmə iəu pɨsɨn əmə iətəhtul pətɨgəm mətəghati aru lak, kəni rəhak nəghatiən ko təsəhtuliən.‡ 32 Mətəu iətəmi kəti mɨn əha ikɨn in tətəhtul pətɨgəm kəni matol nəfɨgəmiən ohniəu, kəni iəu iəkəhrun məmə nəghatiən mɨn u rəhan iətəm tətəni lak ilah nɨpəhriəniən.§

33 “Aupən, itəmah nəmotahli=pən rəhatəmah mɨn nətəmimi məmə okəhuvən motətəlɨg e nəghatiən rəha Jon, kəni in təmətəhtul pətɨgəm o nɨpəhriəniən.* 34 Iətəghati lanu lan, mətəu iəsarəriəiən e nəghatiən rəha iətəmimi əmə kəti məmə təhrun noliən nəfɨgəmiən ohniəu. Kəpə. Təsoliən lanəha.† Iətəghati e nəghatiən rəha Jon lanu mətəu-inu iəkolkeikei məmə Uhgɨn otosmiəgəh itəmah. 35 Jon u, təhmen e lait kəti. Tatuəu məhagəhag vivi, kəni nɨkitəmah təmagiən ohni o nian əkuəkɨr əmə.

36 “Mətəu rəhak uək mɨn,‡ ilah mɨn kautol nəfɨgəmiən ohniəu. Kəni ilah kotəsanən motapirəkɨs nəghatiən mɨn u Jon təmatəni. Uək mɨn u, rəhak Tatə təməfa kəm iəu mə iəkol naunun e lah. Kəni uək mɨn u rəhak, ilah kəutəni pətɨgəm iəu, kəni ilah mautol əpu iəu məmə rəhak Tatə in təmahli=pa iəu.§ 37 Kəni Tatə Uhgɨn iətəm təmahli=pa iəu, inəha iətəm tɨnatəhtul pətɨgəm ohniəu. In tətəni pətɨgəm pau iəu, mətəu itəmah nəsotətəu agɨniən nəuian aupən mətəuarus=pa u rəueiu mɨne, kəni itəmah nəsoteruhiən nəhmtɨn. 38 Kəni nəghatiən rəhan təsatɨg viviən e nɨkitəmah, mətəu-inu itəmah nəsotəhatətəiən lak, iəu u, iətəm in təmahli=pa iəu iəkuva.

39 “Itəmah nəutafin pɨk nəghatiən mɨn e Nauəuə Rəha Uhgɨn, kəni motəhatətə e nəghatiən mɨn əha məmə itəmah onəkotos nəmiəgəhiən iətəm naunun tɨkə. Mətəu oteruh-to. Nəghatiən mɨn əha e Nauəuə Rəha Uhgɨn, ilah kəutəghati lak, məutəni pətɨgəm iəu. 40 Mətəu itəmah nəutəpəh nuvaiən ohniəu məmə nəkotos nəmiəgəhiən ohniəu.*

41 “Iəsoliən nati agɨn e nəni-viviən rəha nətəmimi. Kəpə. 42 Mətəu mə itəmah ko, iəu iəkəhrun vivi itəmah, kəni iəu iəkəhrun vivi məmə nolkeikeiən rəha Uhgɨn tɨkə e nɨkitəmah. 43 Iəu iəmuva e nərgɨ Tatə rəhak, mətəu itəmah nəsotosiən iəu e nɨkitəmah, nɨkitəmah təsagiəniən ohniəu; mətəu nəmə iətəmi kəti tətuva e nərgɨn aru əmə, kəni nɨkitəmah tos, kəni motagiən ohni. 44 Nian rəfin itəmah nəkotolkeikei məmə nəkotos nəni-viviən rəhatəmah mɨn, mətəu nəsotalkut agɨniən məmə onəkotol nati kəti iətəm Uhgɨn u, in pɨsɨn əmə in Uhgɨn, otəni-vivi itəmah ohni. ?Onəkotəhatətə əhro lanu lak nian nautol noliən əha?

45 “Təsəuvɨriən məmə nɨkitəmah otəhti məmə, iəu oiəkəni pətɨgəm noliən tərah mɨn rəhatəmah e nəhmtɨ Tatə Uhgɨn. Kəpə. Mətəu Mosɨs pəhriən, nian rəfin itəmah nəutəsal=pən ohni,† in otəni pətɨgəm noliən tərah mɨn rəhatəmah. 46 Mətəu-inu nəmə itəmah nəmotəhatətə pəhriən e nəghatiən mɨn rəha Mosɨs, kəni itəmah onəkotəhatətə mɨn e rəhak nəghatiən mɨn. Mətəu-inu təmətei nəghatiən mɨn kəutəghati lak. 47 Mətəu itəmah nasotəhatətəiən e nəghatiən mɨn iətəm in təmətei, tol lanəha, suaru tɨkə agɨn məmə onəkotəhatətə lak.”

6

Iesu təmaugɨn nətəmimi tepət

(Mat 14:13-21; Mak 6:30-44; Luk 9:10-17)

1 Uərisɨg e natimnati mɨn u, Iesu təmuvən əpəha e nɨtəni=pən e nəhu asoli nərgɨ u, Lek Kaləli. Kəni nərgɨn kəti mɨn u, Lek Taipiriəs. 2 Kəni nɨmənin nətəmimi kəmautuərisɨg lan, mətəu-inu kəutafu nəmtətiən mɨn rəhan, iətəm tatol nətəmimi kautohmɨs kəmotəsanən. 3 Kəni Iesu təmuvən əpəha ilɨs e nɨtəuət kəti, kəni mətəharəg ikɨn ilah rəhan mɨn nətəmimi. 4 E nian əha, lafet kəti rəha nətəm Isrel u, kətəni məmə lafet rəha Pasova tɨnuva iuəkɨr.

5 Kəni nian Iesu təməsal=pən, kəni meruh nɨmənin nətəmimi tepət ilah kəməhuva, kəni in təmətapuəh o Fɨlɨp məmə, “?Okotəhro motos pɨret tepət təhmen e nətəmimi mɨn u məmə ilah okotun?” 6 In təməni askəuvɨn əmə məmə oteruh-to nəhatətəiən rəha Fɨlɨp, mətəu in tɨnəhrun rəkɨs nati nak iətəm in otəpanol.

7 Kəni Fɨlɨp təni=pən kəm in məmə, “!Ei! Nəmə okos nəhmtɨ pɨret məni lan təhmen e tu-hanrɨt tənariəs pau,* mətəu ko təsəhmeniən. Nətəmimi mɨn u rəfin ilah okotun əmə təkəku məkəku.”

8 Kəni iətəmimi kəti rəha Iesu, nərgɨn u Antɨru u pia Saimon Pitə, in təməni=pən kəm Iesu məmə, 9 “Suakəku kəti uəha tatos pɨret faif kəmol e pale, mɨne nəmu keiu. Mətəu ko təsəhmen agɨniən e nətəmimi mɨn əha.”†

10 Kəni Iesu təni məmə, “Otəni=pən kəm nətəmimi məmə okotəharəg.” Kəni ikɨn əha, manuvehli tepət, kəni ilah kəmotəharəg. Kəni nəmpə rəha nəman əmə, təhmen e faif-tausɨn.‡ 11 Kəni Iesu təmos pɨret, məni tagkiu kəm Uhgɨn ohni, kəni məfən pɨret u kəm lah rəfin u kəutəharəg, kəni matɨg mol mɨn nati kətiəh əmə e nəmu. Kəni ilah kəmotun təhmen nərfɨlah tasisi.

12 Kəni nian kɨnotauən rəkɨs, nərfɨlah tasisi, kəni Iesu təni=pən kəm rəhan mɨn nətəmimi məmə, “Əhuvən motəuəri nɨpɨspɨsɨ pɨret mɨn kəutəməhl-məhli. Təsəuvɨriən məmə okotərəkɨn əmə.” 13 Kəni ilah kəməhuvən motəuəri nɨpɨspɨsɨ pɨret kəni məhuveipei=pən e kətɨm asoli mɨn ilah tueləf kotəriauəh vivi. Pɨret u, in nɨpɨspɨsɨ pɨret ilah faif kəmol e pale,§ iətəm nətəmimi kəmotun motəpəh.

14 Kəni nian nətəmimi kəmoteruh nəmtətiən əha iətəm Iesu təmol, kəni ilah kəmotəni məmə, “Nɨpəhriəniən. !Iəni pəhriən u* rəha Uhgɨn iətəm aupən kəmətəni məmə in otuva e nəhue nɨftəni!”† 15 Kəni Iesu təməhrun məmə nətəmimi mɨn u kotəni məmə okəhuva motos in məhuvən motəkeikei kəm in məmə in otuva mol kig rəhalah. Kəni in təmagɨm mɨn, məpəh ilah muvən əpəha e nɨtəuət, mətan in pɨsɨn əmə.‡

Iesu təmaliuək e nəhue nəhu

(Mat 14:22-27; Mak 6:45-52)

16 Nian mɨtɨgar təmeiuaiu, nətəmimi rəha Iesu mɨn kəmoteiuaiu məhuvən e lek əha. 17 Kəni tɨnapinəpu, mətəu Iesu tɨkə, təsuva-əhanəhiən. Kəni əmeiko, ilah kəməhuvən motəri e bot kəti, kəni mɨnəutasuə lan mɨnəutohapumɨn mɨn e lek, məmə ilah okəhuvən Kapeniəm. 18 Kəni nɨmətagi asoli kəti təməhtul mɨnatol nəhu tɨnətərah. 19 Kəni nian ilah kəməutasuə mautəhuvən, təhmen e faif uə sikɨs kilomitə, kəni ilah kəmotafu Iesu taliuək e nəhue nəhu§ mətuva iuəkɨr o rəhalah bot. Kəni ilah kəmotəgɨn pɨk,* 20 mətəu in təməni=pən kəm lah məmə, “Sotəgɨn pɨkiən, mə iəu əpə.” 21 !Kəni nɨkilah təmagiən mə kotələs in e bot, mautol əmeiko, rəueiu agɨn, mətəu bot tɨnuvən e nəve nəhu e nɨtəni=pən ikɨnu kəməutəni məmə okəhuvən ikɨn!

Nətəmimi kəməutəsal e Iesu

22 Kəməni lauɨg lan, nətəmimi mɨn nətəm kəutatɨg əha e ləven=pən=pa ikɨn e lek asoli u, ilah kəmoteruh məmə aupən, bot kətiəh əmə tətəhtul. Kəni ilah kotəhrun məmə Iesu təsuvəniən e bot u ilah rəhan mɨn nətəmimi, mətəu-inu nian kəmohiet, ilah pɨsɨn əmə məhuvən. 23 Kəni bot mɨn nəuvein, komotsɨpən e taun u Taipiriəs, ilah kəməhuva. Ilah kəməhuvari iuəkɨr əmə u ikɨnu iətəm Iərmənɨg təməhtul ikɨn məfaki mətəni tagkiu o pɨret, kəni nətəmimi kəmotun. 24 Kəni ilah kəmoteruh məmə Iesu tɨnɨkə u ikɨnu, moteruh məmə rəhan mɨn nətəmimi kɨnohkə mɨn, kəni tol lanəha, ilah mɨn kəmotasuə mɨn e bot mɨn, məhuvən Kapeniəm, mautəsal lan.

Iesu in pɨret rəha nəmiəgəhiən

25 Nian nətəmimi mɨn u kəmoteruh Iesu əpəha nəve nəhu=pən əpəha e lek u, kotətapuəh ohni məmə, “?Iəgətun, ik nəmuva u ikɨnu nəhgɨn?”

26 Mətəu Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Nɨpəhriəniən agɨn iətəni kəm təmah məmə, itəmah nəutəsal lak, səniəmə nəmoteruh nəmtətiən mɨn u iətəm iəmol, mətəu itəmah nəmotun əmə pɨret, nərfɨtəmah tasisi. 27 Mətəu təsəuvɨriən məmə itəmah nahgitəmah otɨkə o nosiən pɨret iətəm otəpanəmnəmɨt mɨkə.† Itəmah, nahgitəmah otəkeikei mɨkə o nosiən pɨret iətəm tətatɨg itulɨn u, pɨret rəha nəmiəgəhiən iətəm naunun tɨkə.‡ Pɨret u, inu, Nətɨ Iətəmimi otəpanəfɨnə kəm təmah; mətəu-inu Tatə Uhgɨn, in təməgətun məmə nɨkin tagiən o Nətɨn.”§

28 Kəni ilah kəmotətapuəh ohni məmə, “?Noliən nak mɨn u iətəm Uhgɨn tolkeikei məmə itɨmah oiəkotol?”

29 Kəni Iesu təni=pən kəm lah məmə, “Itəmah nəkotəkeikei motəhatətə lak, məmə Uhgɨn təmahli=pa iəu.* Nati u inu Uhgɨn in tolkeikei.”

30 Kəni ilah kəmotətapuəh mɨn ohni məmə, “?Mətəu ik onəkol nəmtətiən nak, məmə itɨmah iəkoteruh kəni iəkotəhatətə lam? ?Ik onəkol nati nak? 31 Nian rəhatah kəha mɨn u aupən, ilah kəmautan ikɨn təpiə-məpiə ikɨn, ilah kəmautun ‘mana.’† Nəghatiən kəti e Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə, ‘In təməfən pɨret iətəm təmsɨpən e Negəu e Neai məmə ilah okotun.’ ”‡

32 Mətəu Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Nɨpəhriəniən agɨn u iatəni kəm təmah məmə, səniəmə Mosɨs təməfɨnə pɨret u iətəm tatsɨpən e Negəu e Neai məmə nəkotun. Mətəu mə rəhak Tatə in təməfɨnə. Kəni in u tətəfɨnə pɨret pəhriən iətəm tatsɨpən e Negəu e Neai, məmə itəmah onəkotun. 33 Mətəu-inu pɨret rəha Uhgɨn, inu in iətəm tatsɨpən e Negəu e Neai, məteiuaiu=pa e nəhue nɨftəni.§ Kəni pɨret u tətəfən nəmiəgəhiən kəm nətəmimi e nəhue nɨftəni.”*

34 Kəni ilah kəmotəni=pən kəm in məmə, “Iətəmi asoli, kəsi, əfa-to pɨret u kəm tɨmah nian rəfin.”†

35 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Iəu u, iəu‡ Pɨret iətəm tətəfən nəmiəgəhiən. Iətəmimi otuva ohniəu, in nəumɨs otəsus mɨniən. Kəni iətəmimi iətəm otəhatətə lak, in otəsəuauə mɨniən.§* 36 Mətəu iəu iəməni=pɨnə rəkɨs kəm təmah, məmə nati əpnapɨn nauteruh iəu, mətəu itəmah nəsotəhatətəiən lak. 37 Nətəmimi nətəm rəhak Tatə tətəfa ilah kəm iəu, ilah okəhuva ohniəu. Kəni iətəmimi iətəm otuva ohniəu, ko iəsahli pətɨgəmiən.† 38 Mətəu-inu iəu iəmsɨsɨpəniən e Negəu e Neai meiuaiu=pa e nəhue nɨftəni məmə iəkol natimnati mɨn u iəu əmə iəkolkeikei. Mətəu iəmuva məmə iəkol natimnati mɨn u iətəm rəhak Tatə təmahli=pa iəu iəkuva ohni. 39 Kəni in tolkeikei məmə iəu iəkaskəlɨm tiəkɨs nətəmimi mɨn u nətəm in təməmki=pa ilah kəm iəu, oiəsəmkarəpəniən e iətəmi kəti mɨne. In tolkeikei məmə e naunun nian, iəu iəkol nətəmi mɨn u ilah okotəmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən.‡ 40 Mətəu-inu rəhak Tatə in tolkeikei məmə nətəmimi rəfin nətəm kəutəsal=pən o Nətɨn, kəni motəhatətə lan, ilah okotos nəmiəgəhiən itulɨn. Kəni e naunun nian, iəu oiəkol nətəmimi mɨn u ilah okotəmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən.”

41 Kəni o nati u, nətəmimi nɨkilah tɨnətuəuin mətagət, mətəu-inu in tətəni məmə, “Iəu u, Pɨret iətəm tatsɨpən e Negəu e Neai, meiuaiu=pa e nəhue nɨftəni.” 42 Ilah kəutəni məmə, “?Təhro? Suah u in Iesu, nətɨ Josɨp, kitah kotəhrun əmə rəhan tatə mɨne mamə. ?Təhro in tətəni lanəha məmə, ‘Iəu iəmsɨpən e Negəu e Neai, mətuva e nəhue nɨftəni’?”

43 Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Təsəuvɨriən məmə nəkotəghati lanko. 44 Nəmə Tatə Uhgɨn iətəm təmahli=pa iəu iəkuva, in təsiuvi=paiən iətəmimi kəti tuva ohniəu, kəni ko iətəmimi u təsuva aruiən ohniəu məmə iəkol otəmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən e naunun nian.§ 45 Nəghatiən iətəm iəni kəti təmətei aupən e Nauəuə rəha Uhgɨn, tətəni tol lanu məmə, ‘Uhgɨn in otəgətun nətəmimi rəfin.’* Iətəmimi iətəm tətətəlɨg e nəgətuniən rəha Tatə Uhgɨn kəni mos rəhan nətəlɨgiən ikɨn, in tətuva ohniəu. 46 Iətəmimi kətiəh mɨne tɨkə, iətəm təmeruh Tatə Uhgɨn. In pɨsɨn əmə u iətəm təmsɨpən lan, təmeruh in. 47 Nɨpəhriəniən agɨn u iətəni kəm təmah məmə, iətəmimi iətəm tətəhatətə lak, in tɨnos nəmiəgəhiən itulɨn.

48 “Iəu u, Pɨret rəha nəmiəgəhiən.† 49 Nati əpnapɨn tɨpɨtəmah mɨn aupən, ilah kəmotun pɨret u ‘mana’ əpəha ikɨn təpiə-məpiə ikɨn, mətəu ilah kəmohmɨs rəkɨs. 50 Mətəu Pɨret iətəm təmsɨpən e Negəu e Neai meiuaiu=pa u rəueiu, in tol pɨsɨn. Pɨret u, təmeiuaiu=pa məmə iətəmi iətəm tatun, ko təsɨmɨsiən 51 Iəu u, iəu Pɨret iətəm tətəmiəgəh, təmsɨpən e Negəu e Neai, meiuaiu=pa e nəhue nɨftəni. Iətəmi otun Pɨret u, in otəmiəgəh matuvən əmə lanko naunun tɨkə; kəni Pɨret u, iətəm iəu iəkəfɨnə o nəmiəgəhiən rəha nətəmimi e nəhue nɨftəni, inu nəhuvegək.”

52 Nəghatiən u təmol nətəmimi kɨnautəhtul mɨnautorgəhu kəm lah mɨn, motəni məmə, “?Təhro ?Suah u təhrun nəfaiən nəhuvegɨn kitah kotun?”

53 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Nɨpəhriəniən agɨn u iətəni=pɨnə kəm təmah məmə, nəmə itəmah nəsotuniən nəhuvegɨ Nətɨ Iətəmimi, kəni məsotəmnɨmiən nɨran, ko nəsotosiən nəmiəgəhiən itulɨn.‡ 54 Iətəmimi iətəm tatun əmə nəhuvegək mətəmnɨm nɨrak, in otos nəmiəgəhiən itulɨn,§ kəni e naunun nian, iəu oiəkol in otəmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən.* 55 Iəməni lanəha, mətəu-inu nəhuvegək in pɨret pəhriən nɨg nətəmimi. Konu nɨrak, in nəmnɨmiən pəhriən nɨm nətəmimi. 56 Iətəmimi iətəm tatun nəhuvegək, kəni mətəmnɨm nɨrak, in otatɨg lak. Kəni iəu iətatɨg lan.†‡

57 “Rəhak Tatə iətəm təmahli=pa iəu iəkuva, in nəukətɨ nəmiəgəhiən. Kəni iəu iatos nəmiəgəhiən ohni. Kəni e noliən əhmen əmə, iətəmimi iətəm tatun iəu, inu tatos nəmiəgəhiən ohniəu. 58 Iəu u pɨret pəhriən, iətəm təmsɨpən e Negəu e Neai, meiuaiu=pa e nəhue nɨftəni. In təsəhmeniən e pɨret u, iətəm tɨpɨtah mɨn aupən kəmautun. Nati əpnapɨn məmə ilah kəmotun pɨret əha, mətəu ilah kɨnohmɨs rəkɨs. Mətəu iətəmimi iətəm tun pɨret u, in otos nəmiəgəhiən itulɨn, iətəm naunun tɨkə.”§ 59 Iesu təməni pətɨgəm nəghatiən mɨn u, nian təmətəgətun nətəmimi əpəha e nimə rəha nuhapumɨniən* e Kapeniəm.

Nətəmimi mɨn rəha Iesu kəmotəpəh nəhatətəiən lan

60 Nətəmimi tepət rəha Iesu kəmotətəu nəghatiən u rəhan, kəni ilah kotəni məmə, “!Nəman! !Nəghatiən u tiəkɨs agɨn! ?Pəh u təhrun nosiən nəghatiən tol lanəha?”

61 Kəni Iesu təməhrun aru məmə nətəmimi mɨn rəhan, kɨnautəni mun-mun e nəghatiən əha rəhan. Kəni in təməni=pən kəm lah məmə, “?Mətəu təhrol əha? ?Nətəlɨgiən rəhatəmah təmeiuaiu o nati u? 62 ?Mətəu nəmə təhro nəkoteruh Nətɨ Iətəmimi təri matuvən mɨn ikɨn əha, in təmsɨpən ikɨn aupən, təhrol u rəueiu?† 63 Narmɨn Rəha Uhgɨn əmə təhrun nəfəniən nəmiəgəhiən kəm iətəmimi.‡ Nəsanəniən rəha iətəmimi təruru noliən nati u. Nəghatiən mɨn u iəmatəni kəm təmah, ilah nəghatiən mɨn rəha Narmɨn Rəha Uhgɨn iətəm tətəfən nəmiəgəhiən kəm nətəmimi. 64 Mətəu itəmah nəuvein u ikɨnu, itəmah nəsotəhatətə əhanəhiən lak.” (Iesu təməni lanəha mətəu-inu in tɨnəhrun rəkɨs e nətuəuiniən məmə nətəmi nɨpəh mɨn u kəsotəhatətəiən lan, kəni pəh u in otegəhan=pən e nəhlmɨ tɨkɨmɨr mɨn rəhan.)§ 65 Kəni in təməni məmə, “O nati u inu, iəu iəməni rəkɨs kəm təmah, məmə ko iətəmimi kəti təsuvaiən ohniəu nəmə Tatə Uhgɨn təsoliən suaru ohni.”*

66 Uərisɨg e nəghatiən əha, nətəmimi rəhan tepət kəmotagɨm, mɨnotəpəh nɨtəu-pəniən.

Pitə təməni pətɨgəm məmə in tətəhatətə e Iesu

67 Kəni Iesu təmətapuəh o rəhan nətəmimi tueləf məmə, “?Təhro e təmah? ?Itəmah mɨn nəkotəni məmə nəkotagɨm motəpəh iəu?”

68 Kəni Saimon Pitə təməni=pən kəm in məmə, “?Iərmənɨg, itɨmah oiəkəhuvən o pəh? Ik əmə u, rəham əmə nəghatiən in tətəfən nəmiəgəhiən iətəm naunun tɨkə.† 69 Kəni itɨmah inotəhatətə rəkɨs lam, kəni itɨmah inotəhrun rəkɨs məmə ik Iətəmi Asim rəha Uhgɨn.”‡

70 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Itəmah u, nətəmi tueləf rəhak. Iəu u, iəmɨtəpɨn itəmah, mətəu itəmah kəti u ikɨn, in iərmɨs.”§ 71 In tətəni Jutəs, nətɨ Saimon Iskariot, mətəu-inu in mɨn in iətəmi tueləf kəti rəha Iesu, mətəu uərisɨg ikɨn, in otəpanegəhan=pən in e nəhlmɨ rəhan mɨn tɨkɨmɨr.*

7

Iesu təməghati ilah pian mɨn

1 Uərisɨg e natimnati mɨn u, Iesu təsolkeikeiən məmə otuvən lahuənu mɨn e Jutiə məmə otol rəhan uək əha ikɨn əha, mətəu-inu, nətəmi asoli rəha nətəm Jutiə kəmotətei nəniən oneuən kəti ohni məmə okotuhamu in. Kəni tɨtəlɨg muvən lahuənu mɨn e nɨtəni Kaləli. 2 Mətəu nian tɨnəkuəkɨr e nian rəha noliən lafet kəti rəha nətəm Isrel, nərgɨn ko lafet rəha Noliən Nɨmauvluvl.* 3 Kəni pia Iesu mɨn kəmotəni=pən kəm in məmə, “Təuvɨr agɨn konu məmə nəkiet muvən əpəha Jutiə, pəh nətəmimi mɨn rəham əha ikɨn əha, ilah koteruh nati apɨspɨs mɨn rəham iətəm natol. 4 Mətəu-inu iətəmimi iətəm tolkeikei məmə nətəmimi okotəhrun in, kəni ko təsəhluaigiən e rəhan mɨn uək mɨn. Nəmə natol natimnati mɨn u, uvən mol əpu ik, kəni təuvɨr agɨn məmə onəkol pəh nətəmimi mɨn e nəhue nɨftəni koteruh.” 5 Pian agɨn mɨn pau, ilah mɨn kəsotəhatətəiən lan, kəni mol kəutəni lanəha.†

6 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Nian əhruahru rəhak təsuva əhanəhiən,‡ mətəu itəmah, nian mɨn rəfin əmə təhruahru o təmah. 7 Nətəmimi rəha nəhue nɨftəni u, ilah ko kəsotəməkiən e təmah, mətəu iəu, ilah kəutəməki lak,§ mətəu-inko iəu iatəni pətɨgəm məmə rəhalah noliən təsəhruahruiən.* 8 Itəmah onəkautəhuvən e lafet, mətəu ko iəu iəsaupəniən muvən e lafet əha mətəu inko, nian əhruahru rəhak təsuva əhanəhiən.”†‡ 9 In təmətəni nəghatiən u, kəni mətatɨg əpəha Kaləli.

Iesu təmuvən mɨn e lafet rəha Noliən Nɨmauvluvl

10 Kəni pia Iesu mɨn kəmotaupən məhuvən e lafet əha, uərisɨg ko, Iesu təmuvən mɨn. Mətəu nian təmuvən, in təmətan oneuən əmə o nətəmimi məmə okəsotehiən. 11 Kəni e lafet əha, nətəmi asoli rəha nətəm Jerusɨləm, kəutəsal lan məutətapuəh lan əpnapɨn əmə o nətəmimi məmə, “?Suah əpə in iə?”

12 Kəni ikɨn əha, nɨmənin nətəmimi kəməutasiuən-asiuən lan. Ilah nəuvein kotəni məmə, “In iətəmi təuvɨr kəti,” mətəu nəuvein kotəni məmə, “Kəpə, in təteiuə əmə əpəha e nətəmimi.” 13 Mətəu ilah kəutəgɨn e rəhalah nətəmi asoli,§ kəni kəti təməsəni pətɨgəmiən Iesu e nɨki nətəmimi məmə nətəmimi okotətəu.

14 Lafet əha, kəmol o nəfakiən apiəpiə kəti, kəni e nəlugɨ lafet u, Iesu in təmuvən əpəha e Nimə Rəha Uhgɨn, mətəgətun nətəmimi. 15 Kəni nətəmi asoli rəha nətəm Isrel, narmɨlah təmiuvɨg pɨk, kəni kotəni məmə, “?Suah u təməhro məhrun natimnati mɨn u e Nauəuə Rəha Uhgɨn? Rəhatah kəti iətəmi asoli təsəgətuniən lan mɨne.” 16 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Nəghatiən mɨn u iətəm iətəgətun nətəmimi lan, səniəmə rəhak əmə. Ilah kautsɨpən e Tatə Uhgɨn iətəm təmahli=pa iəu iəkuva.

17 “Kəni nəmə suah kəti rəhan nətəlɨgiən təskasɨk məmə otol natimnati mɨn iətəm Uhgɨn tolkeikei, kəni in təhrun məmə nəghatiən mɨn u rəhak, ilah kautsɨpən o Uhgɨn, səniəmə rəhak aru əmə. 18 Iətəmimi iətəm tətəghati aru əmə e rəhan nepətiən, in tətalkut aru əmə ohni, məmə otiuvi rəkɨs nətəmimi, kəni kotəfəri nərgɨn ohni.* Mətəu iətəmimi iətəm tolkeikei məmə nətəmimi okotəfəri nərgɨ iətəm təmahli=pa in tuva, in iətəmimi rəha nəniən nɨpəhriəniən, in səniəmə iətəm təteiuə. 19 Mosɨs təməfən Lou kəm təmah, mətəu itəmah kətiəh mɨne təsol viviən Lou əha mɨne. ?Itəmah nəutalkut məmə nəkotohamu iəu o nak?”†

20 Kəni nɨmənin nətəmimi kotəni məmə, “!Nəman! !Narmɨn tərah kəti u tətatɨg lam! ?Pəh təni məmə otoh ik mɨne?”

21 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Iəu iəmol uək kətiəh əmə,‡ kəni itəmah rəfin, narmɨtəmah tatiuvɨg ohni. 22 Mətəu itəmah mɨn nautol uək e Sapət, nəutəhgi=pən nəsualkələh e nian əha, mautohtəu=pən Lou rəha Mosɨs.§ (Nɨpəhriəniən, səniəmə Mosɨs əhruahru in təmətuəuin noliən əha, mətəu tɨpɨtəmah mɨn ilah kəmotətuəuin.)* 23 Mətəu nian rəfin, itəmah nəutəhgi=pən nəsualkələh e nian rəha Sapət mautol məmə onəsotatgəhliən Lou rəha Mosɨs.† ?Kəni təhro niəməha tatol itəmah mətəu-inu iəu iəmol vivi agɨn nɨpətɨ iətəmimi e nian rəha Sapət?‡ 24 Otəpəh nakiliən noliən rəhak u iətəm nəmoteruh əmə e nəhmtɨtəmah, mətəu onəkotəkeikei motətəlɨg e natimnati iətəm nəsoteruhiən e nəhmtɨtəmah, kəni motakil e nətəlɨgiən iətəm təhruahru.”§

Nətəmimi kəmotəghati e Krɨsto

25 Kəni e nian əha, nətəm Jerusɨləm nəuvein kotəni məmə, “?Təhrol əha? ?Suah u inu, nətəmi asoli kotəni məmə okotuhamu?* 26 Mətəu oteruh-to. In tɨnatəgətun pətɨgəm əmə nətəmimi əpəha e nəhmtɨ nətəmimi mətəu suah kəti təsahiən ohni. ?Təhro nəmə nak nətəmi asoli mɨn kɨnotəhrun rəkɨs məmə in Krɨsto iətəm Uhgɨn təməni məmə otahli=pa? 27 Mətəu kitah kotəhrun ikɨn suah u təmsɨpən ikɨn. Mətəu nian Krɨsto in otuva, ko iətəmi kəti təsəhruniən ikɨn in tatsɨpən ikɨn.”†

28 Kəni e nian əha, Iesu in tətəgətun nətəmimi e Nimə Rəha Uhgɨn. Kəni in təmagət əfəməh mətəni pətɨgəm məmə, “Nɨkitəmah təhti məmə nəkotəhrun iəu, kəni motəhrun mɨn ikɨn iəmsɨpən ikɨn, mətəu itəmah nəkotəruru. Iəu, iəməsuvaiən e nətəlɨgiən əmə rəhak. Uhgɨn təmahli=pa iəu iəkuva. Kəni Uhgɨn, in nɨpəhriəniən. Itəmah nəkotəruru in, 29 mətəu iəu iəkəhrun,‡ mətəu-inu iəu iəmsɨpən lan. Kəni in təmahli=pa iəu iəkuva.”

30 O nati u, nətəmi asoli mɨn kəmotolkeikei məmə soldiə mɨn okotaskəlɨm Iesu, mətəu kəti təməsea-pəniən mek, mətəu-inu təsol əhanəhiən nian rəhan.§ 31 Mətəu e nɨmənin nətəmimi ikɨn əha, ilah tepət kəmotəhatətə lan, kəni motəni məmə, “Nəmə Krɨsto tuva, kəni ko in təsoliən nəmtətiən tepət tapirəkɨs ilah mɨn u suah u Iesu tatol.”*

Soldiə mɨn rəha
Nimə Rəha Uhgɨn kəməhuva
məmə okotaskəlɨm Iesu

32 Kəni nian Farəsi mɨn kəmotətəu nɨmənin nətəmimi kəutasiuən-asiuən e Iesu lanəha, ilah mɨne pris asoli mɨn kəmotahli=pən soldiə mɨn nətəm kəutəhtul o Nimə Rəha Uhgɨn məmə okotaskəlɨm Iesu.†

33 Kəni Iesu təməni=pən kəm nɨmənin nətəmimi məmə, “Iəu iətatɨg nian təkuəkɨr əmə kitah min itəmah, kəni uərisɨg, iəkɨtəlɨg=pən mɨn o iətəm təmahli=pa iəu. 34 E nian u, itəmah onəpanotəsal lak, mətəu ko nəsotehiən iəu; mətəu-inu ikɨn əha, iəu iatuvən ikɨn, ko itəmah nəsəhuvaiən ikɨn.”

35 Kəni nətəmi asoli mɨn rəha nətəm Isrel kɨnəutətapuəh-ətapuəh o lah mɨn məmə, “?In otuvən iə əha məmə kitah okəsoteruhiən in? ?Otuvən o nətəm Isrel nəuvein u nətəm kəutatɨg e nɨtəni pɨsɨn pɨsɨn mɨn ilah Nanihluə‡ mɨn, məmə otəgətun ilah? 36 In tətəni məmə e nian əha, kitah okotəsal lan, mətəu kəsoteruhiən in, mətəu-inu ikɨn əha in tatuvən ikɨn, ko kitah kəsəhuvəniən ikɨn. ?Nəghatiən nak u, nɨpətɨn tətəni nak?”

Nəhu iətəm tətəfa nəmiəgəhiən pəhriən

37 Naunun nian rəha lafet əha, in iahgin tapirəkɨs e nian mɨn nəuvein rəha lafet. Kəni e nian əha, Iesu təməhtul əpəha e nəhmtɨ nətəmimi magət əfəməh məmə, “!Iətəmimi iətəm tətəuauə, pəh in otuva ohniəu, məmnɨm!§* 38 Iətəmimi iətəm tətəhatətə lak, in təhmen e nəghatiən rəha Nauəuə Rəha Uhgɨn u tətəni lanu məmə, ‘Nəhu iətəm tətəfən nəmiəgəhiən pəhriən, in otsɨpən e nɨkin, təhmen e nəhmtɨ nəhu iətəm tətapuəl-apuəl mətəri mətaiəh pətɨgəm.’ ”† 39 Iesu təməni nəghatiən u, mətəghati e Narmɨn Rəha Uhgɨn u uərisɨg in otəpanəfən kəm nətəmi mɨn u kotəhatətə lan.‡ Mətəu e nian əha, Narmɨn Rəha Uhgɨn, təsuva əhanəhiən e nətəmimi, mətəu-inu Uhgɨn təməsəfəri əhanəhiən Iesu.§

Nətəmimi kəmotəuəri ilah mɨn o Iesu

40 Nian nətəmimi əha ikɨn kəmotətəu nəghatiən u, kəni nəuvein kotəni məmə, “Suah u, in iəni rəha Uhgɨn u, aupən kəmatəghati lan.”

41 Mətəu nəuvein mɨn ilah kotəni məmə, “Suah u, in Krɨsto iətəm Uhgɨn təməni məmə otahli=pa.”

Mətəu in pɨsɨn mɨn nəuvein kotəni məmə, “?Nɨkitəmah təhti məmə Krɨsto iətəm Uhgɨn təməni məmə otahli=pa təhrun nɨsɨpəniən e Kaləli? !Kəpə!* 42 Nauəuə rəha Uhgɨn tətəni məmə Krɨsto iətəm Uhgɨn təməni məmə otahli=pa otəkeikei mɨsɨpən e nəuanɨləuɨs rəha Tefɨt, e taun u Petlehem, ima Tefɨt aupən.”† 43 Tol lanəha, kəni nɨmənin nətəmimi mɨn u, kəmotuəri ilah mɨn o Iesu. 44 Kəni nəuvein kotəni məmə okotaskəlɨm in, mətəu iətəmi kəti təməsea-pəniən mek.

Nətəmi asoli mɨn rəha nətəm Isrel kəməsotəhatətəiən e Iesu

45 Kəni soldiə mɨn kəmohtəlɨg məhuvən o pris asoli mɨn mɨne Farəsi mɨn, kəni nətəmi asoli mɨn əha kəmotətapuəh o lah məmə, “?Təhro nəsotələsiən Iesu məhuva?”

46 Kəni soldiə mɨn əha kotəni=pən kəm lah məmə, “!Iəməsotələsiən mətəu-inko suah kəti təsəghatiən təhmen lan!”

47 Kəni Farəsi mɨn kəmotəni=pən kəm lah məmə, “?Təhro? In tɨniuvi=pən nətəlɨgiən rəhatəmah mɨn e rəhan nəghatiən eiuə? 48 ?Nəmoteruh rəkɨs rəhatah kəti iətəmi asoli uə Farəsi kəti təməhatətə lan? 49 Mətəu nətəmi əpnapɨn mɨn, ilah kotəruru agɨn Lou rəha Mosɨs, tol lanəha, Uhgɨn otərəkɨn ilah.”

50 Kəni Nikotiməs u in Farəsi kəti, inəha ikɨn ilah min. Suah u inu aupən təmuvən mətəghati kəm Iesu.‡ Kəni in təməni=pən kəm lah məmə, 51 “?Təhro? ?Təhruahru e Lou rəhatah məmə kitah okotəni pətɨgəm nalpɨniən rəha iətəmimi iətəm kitah kəsotaupəniən motəhrun vivi, konu, məsoteh əhruahruiən nati nak iətəm in tatol?”

52 Kəni ilah kəmotəni=pən kəm in məmə, “?Təhro? !?Ik u ik iətəm Kaləli, uə!? Uvən-to mafin mɨn Nauəuə Rəha Uhgɨn. Ik onəkeruh məmə iəni kəti ko təsɨsɨpəniən Kaləli.”

53 Kəni nətəmimi kɨnotohtəlɨg=pən mɨn məutəhuvən lahuənu mɨn.§

8

1 Mətəu Iesu təmuvən əpəha e nɨtəuət u, nərgɨn u, Nɨtəuət Rəha Nɨgi U Olif.

Pətan iətəm təmapɨli ilau iərman pɨsɨn u səniəmə rəhan iərman

2 Kəməni lauɨg, ləplapɨn agɨn, kəni Iesu təmɨtəlɨg=pən mɨn e Nimə Rəha Uhgɨn. Kəni nətəmimi tepət kəməhuva, motuhapumɨn=pən ilah mɨn ohni, kəni Iesu təməharəg kəni mɨnətuəuin mətəgətun ilah.

3 Kəni nəgətun mɨn rəha Lou mɨne Farəsi mɨn kəmotələs pətan kəti məhuva ohni. Kəni motol in təhtul aupən e nəhmtɨlah. Pətan əha, nətəmimi nəuvein kəmoteruh e nəhmtɨlah məmə tətapɨli ilau iərman kəti səniəmə rəhan əhruahru iərman. 4 Kəni nətəmi asoli mɨn əha kəmotəni=pən kəm Iesu məmə, “Iəgətun, pətan u nətəmimi kəmoteruh e nəhmtɨlah məmə in tətapɨli ilau iərman kəti, mətəu səniəmə rəhan əhruahru iərman. 5 E Lou rəhatah, Mosɨs təmələhu nəghatiən kəti tətəni məmə, pətan tol lanu, kitah kotəkeikei motəhti e kəpiel apɨn motahtɨmu.* ?Mətəu ik, rəham nətəlɨgiən təhro?” 6 Ilah kəmotətapuəh lanəha, məmə okotol nətəlɨgiən ekəu-ekəu, pəh ilah moteruh=pən noliən tərah nəuvein lan, məmə ilah kotəhrun nakiliən noliən rəhan.† Mətəu Iesu təpnapɨn əmə, məməhli-əməhli mətətei nati e nɨftəni e nəuanəhlmɨn.

7 Ilah kəməutəhtul məutəhtul məutətapuəh e nəghatiən u kəm in, kəni in təhtul, kəni məni=pən kəm lah məmə, “Nəmə itəmah kəti u ikɨnu, in təsoliən noliən tərah nian kəti mɨne, pəh in otaupən məhti pətan u.”‡ 8 Kəni in məməhli-əməhli mɨn, mətətei nati e nɨftəni e nəuanəhlmɨn. 9 Kəni nian ilah kəmotətəu nəghatiən rəhan, kɨnəutan kətiəh kətiəh, məutagɨm. Nauəhli mɨn kotaupən motagɨm kətiəh kətiəh, motəpəh əmə Iesu mɨne pətan əha.

10 Kəni Iesu təməhtul əhruahru mɨn lan məni=pən kəm pətan məmə, “?Pətan, nətəmimi mɨn u kəmotəhruvən? ?Kəti təsuvaiən məmə otəni pətɨgəm rəham nalpɨniən?”

11 Kəni pətan əha təməni=pən kəm in məmə, “Iətəmi asoli, ilah kohkə.”

Kəni Iesu təni=pən məmə, “Iəu mɨn, ko iəsəni pətɨgəmiən rəham nalpɨniən. Mətəu atuvən, mol naunun e noliən tərah mɨn.”§

Iesu in nəhagəhagiən rəha nətəmimi e nəhue nɨftəni

12 Kəni Iesu təmətəghati mɨn kəm lah, mətəni məmə, “Iəu u, iəu Nəhagəhagiən rəha nətəmimi u e nəhue nɨftəni.* Iətəmimi iətəm tətɨtəu=pa iəu, ko in təsaliuəkiən e napinəpuiən nian kəti mɨne, mətəu in otos nəhagəhagiən e nəmiəgəhiən rəhan.”†

13 Kəni Farəsi mɨn kəmotəni=pən kəm in məmə, “!Ik nətəfu pətɨgəm ik lanko, mətəu iətəmi kəti təsoliən rəhan aru nəfɨgəmiən, kəni tol lanko, rəham nəghatiən ko təsəhtuliən!”‡

14 Kəni Iesu təni=pən məmə, “Əuəh, nɨpəhriəniən məmə iəu aru əmə iətəni pətɨgəm iəu. Mətəu rəhak nəghatiən in tətəhtul pəhriən, mətəu-inko, iəu iəkəhrun ikɨn iatsɨpən ikɨn, kəni məhrun mɨn ikɨn iatuvən mɨn ikɨn,§ mətəu itəmah nəkotəruru ikɨn iatuvən ikɨn, kəni motəruru ikɨn iatsɨpən ikɨn.*

15 “Itəmah u, nəutakil noliən rəha iətəmimi e nətəlɨgiən rəha iətəmimi əmə. Mətəu iəu iəsakiliən noliən rəha iətəmi lanəha, məsakiliən iətəmi kəti. 16 Mətəu nəmə iəu, iəkakil noliən rəha nətəmimi, oiəkol e noliən iətəm təhruahru, mətəu-inu səniəmə iətakil e nətəlɨgiən əmə rəhak, mətəu itɨmlau Tatə Uhgɨn iətəm təmahli=pa iəu, rəhatɨmlau nakiliən in kətiəh əmə. 17 E Lou rəhatəmah, kəmətei məmə, nəmə iətəmimi keiu, katuol nəfɨgəmiən o nəghatiən kəti, kəni nəghatiən u, in otatəhtul.† 18 Kəni rəueiu əha, iəu iatəni pətɨgəm iəu, mətəu rəhak Tatə iətəm in təmahli=pa iəu iəkuva, in mɨn tatol nəfɨgəmiən ohniəu.”‡

19 Kəni tol lanəha, ilah kɨnəutətapuəh ohni məmə, “?Mətəu Tatə in iə rəham?”

Kəni in təni məmə, “Itəmah nəkotəruru iəu, kəni itəmah nəkotəruru mɨn rəhak Tatə. Nəmə itəmah nəkotəhrun mə iəu pəh, kəni nəkotəhrun mɨn rəhak Tatə.”§

20 Iesu təməni nəghatiən u e Nimə Rəha Uhgɨn əhruahru, nian in təmətəgətun nətəmimi əpəha ikɨn kəti iətəm kətəfən məni ikɨn. Mətəu iətəmi kəti təməsuvəniən maskəlɨm in, mətəu-inu təsol əhanəhiən nian rəhan.

Iesu təmsɨpən ilɨs

21 Kəni Iesu təmətəni=pən mɨn kəm lah məmə, “Iəu iəpanagɨm rəkɨs e təmah, kəni itəmah onəkotəsal lak. Mətəu itəmah onəkohmɨs, kəni təfagə tərah u rəhatəmah* otatɨg əhanəh e təmah. Ikɨn əha iatuvən ikɨn, ko itəmah nəsəhuvaiən ikɨn.”

22 Kəni nətəmi asoli rəha nətəm Isrel, ilah kotəni məmə, “?Nəghatiən əha Iesu tətəni məmə, ikɨn əha in tatuvən ikɨn, ko kitah kəsəhuvəniən ikɨn, nɨpətɨn tətəni nak? ?Nəmə təhro in otohamu aru in, uə?”

23 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Imatəmah u ikɨnu, mətəu iəu, iəu imak əha ilɨs ikɨn əha, kəni iəmsɨpən ikɨn, meiuaiu=pa. Itəmah nətəmimi rəha nəhue nɨftəni u. Mətəu iəu, səniəmə iətəmi rəha nəhue nɨftəni u.† 24 Tol lanəha, iətəni=pɨnə kəm təmah məmə, itəmah onəpanohmɨs e noliən tərah mɨn rəhatəmah, mətəu-inu nəmə itəmah nəsotəhatətəiən lak məmə Iəu U Inu,‡ kəni itəmah onəkohmɨs, kəni noliən tərah mɨn rəhatəmah okotatɨg agɨn e təmah.”§

25 Kəni ilah kəmotətapuəh ohni məmə, “!Ei! ?Ik pəh konu?”

Kəni in təməni=pən kəm lah məmə, “Iəu iəkəhmen əmə məmə in konu iəmatəni kəm təmah aupən, mətəuarus=pa u rəueiu. 26 Natimnati tepət iətəm iəkəhrun nəniən e təmah, kəni məhrun nakiliən noliən mɨn rəhatəmah ohni, mətəu iətəmimi iətəm təmahli=pa iəu, rəhan nəghatiən in nɨpəhriəniən əmə. Iəu iətəni pətɨgəm əmə natimnati mɨn iətəm iəmətəu ohni, məmə nətəmimi rəha nəhue nɨftəni ilah okotətəu.”

27 Mətəu ilah kəsotəhruniən məmə Iesu in tətəgətun Tatə Uhgɨn. 28 Tol lanəha, in təni=pən kəm lah məmə, “Nian onəkotləfəri rəkɨs Nətɨ Iətəmimi,* nəpanotəhrun məmə Iəu U Inu.† Kəni onəpanotəhrun mɨn məmə iəsol aruiən nati kəti e rəhak nətəlɨgiən. Iətəni əmə natimnati iətəm Tatə Uhgɨn təməgətun iəu lan.‡ 29 Iətəmi təmahli=pa iəu iəkuva, in tətatɨg itɨmlau min. In təsəpəhiən iəu iəkan pɨsɨn,§ mətəu-inu, nian rəfin, iatol natimnati mɨn iətəm nɨkin tətagiən ohni.”*

30 Nian Iesu təmətəni nəghatiən mɨn əha, nətəmimi tepət kəmotəni nɨpəhriəniən lan.

Nɨpəhriəniən
tateuvi rəkɨs itəmi

31 Kəni Iesu təməni=pən kəm nətəm Isrel mɨn u kəmotəni nɨpəhriəniən lan məmə, “Nəmə nəkotaskəlɨm əskasɨk nəghatiən mɨn u rəhak, iətəm iətəni=pɨnə kəm təmah, itəmah əhruahru konu, rəhak nətəmimi mɨn.† 32 Kəni itəmah onəkotəhrun nɨpəhriəniən, kəni nɨpəhriəniən u, otɨtɨs itəmah məmə nəsəhuva mɨniən motol slef.”‡

33 Kəni ilah kəmotəni=pən kəm in məmə, “Itɨmah u namipɨ Epraham,§ itɨmah u iəsotol agɨniən slef* mɨn rəha iətəmi kəti. ?Təhro nəməni nəghatiən u məmə, ‘Nɨpəhriəniən otɨtɨs itəmah, nəkotəpiə.’?”

34 Kəni Iesu təni=pən kəm lah məmə, “Nɨpəhriəniən agɨn u iətəni=pɨnə kəm təmah, nətəmimi nətəm kautol noliən tərah, kəni noliən tərah u, in tətarmənɨg e lah, kəni mətaskəlɨm matol ilah kəutəhuva rəhan mɨn slef.† 35 Kəni slef, rəhan iətəmi asoli təsegəhaniən məmə otatɨg e nimə rəhan. Mətəu iərmənɨg tətegəhan lan məmə nətɨn tətatɨg e nimə rəhan nian rəfin matuvən əmə lanko naunun tɨkə. 36 !Tol lanəha, nəmə Nətɨ Uhgɨn tatɨtɨs itəmah, kəni tatɨtɨs pəhriən agɨn itəmah, kəni itəmah nəsəhuva mɨniən motol slef! 37 Iəkəhrun məmə itəmah namipɨ Epraham, mətəu nəutəsal e suaru məmə onəkotohamu iəu, mətəu-inu nəsotolkeikeiən məmə onəkotətəlɨg e rəhak nəghatiən.‡ 38 Iəu iətəni natimnati mɨn u, iətəm iəmeruh rəhak Tatə təmol. Mətəu itəmah nautol natimnati mɨn u iətəm rəhatəmah əmə tatə təməni kəm təmah.”

39 Kəni ilah kəmotəni=pən kəm in məmə, “!Mətəu tatə rəhatɨmah, in Epraham!”

Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Nəmə itəmah namipɨ Epraham əhruahru mɨn, kəni itəmah onəkotos rəhan noliən mɨn, təhmen lan təmol aupən. Mətəu itəmah səniəmə namipɨn əhruahru, mətəu-inu nəsotosiən noliən mɨn rəhan.§ 40 Iəu iətəni pətɨgəm nəghatiən pəhriən kəm təmah iətəm iəmətəu o Uhgɨn, mətəu itəmah nəkotəni məmə onəkotohamu iəu. ?Nɨkitəmah təhti məmə noliən rəha Epraham tol lanəha? 41 Itəmah nəutohtəu=pən əmə noliən əmə rəha tatə rəhatəmah.”

Kəni ilah kəmotəni=pən kəm in məmə, “Itɨmah u səniəmə kəlkələh mɨn e suaru. Uhgɨn əmə in Tatə rəhatɨmah.”

Nenətɨ Setən

42 Kəni Iesu təni=pən kəm lah məmə, “Nəmə Uhgɨn pəhriən in Tatə rəhatəmah, kəni itəmah onəkotolkeikei iəu, mətəu-inu iəu iəmsɨpən lan, muva u ikɨnu.* Mətəu in səniəmə rəhatəmah Tatə. Iəu iəməsuvaiən u ikɨnu e rəhak aru əmə nətəlɨgiən, iəmuva mətəu-inu in təmahli=pa iəu.

43 “?Mətəu təhro nəsotəhruniən nɨpətɨ nəghatiən rəhak? !Mətəu-inu nəsotolkeikei agɨniən məmə nəkotətəu rəhak nəghatiən! 44 Itəmah, rəhatəmah noliən təhmen əmə e noliən rəha tatə rəhatəmah, Setən. Kəni nian rəfin itəmah nəkotolkeikei noliən nəuan.† Noliən rəhan iətəm təmatol e nətuəuiniən,‡ tatol əhanəh, in iətəmi rəha nohamuiən itəmi. In təməki e nɨpəhriəniən, mətəu-inu nɨpəhriəniən tɨkə lan. Nian in təteiuə, in tatol əmə rəhan noliən, mətəu-inu in iətəmi rəha neiuəiən, kəni in tatə rəha neiuəiən mɨn.

45 “Mətəu iəu iətəni nɨpəhriəniən əmə kəm təmah, kəni tol lanəha, itəmah nəsotəhatətəiən e rəhak nəghatiən. 46 ?Təhro? Itəmah kəti u ikɨnu təhrun nəgətuniən məmə iəu iəmol noliən tərah kəti mɨne? ?Nəmə iəu iətəni nəghatiən pəhriən mɨn, kəni təhro itəmah nəsotəhatətəiən lak? 47 Iətəmimi rəha Uhgɨn, in tatətəlɨg e nəghatiən rəha Uhgɨn, mətəu itəmah səniəmə nətəmimi rəha Uhgɨn. Tol lanəha, nəsotətəlɨgiən e nəghatiən rəha Uhgɨn.”

Iesu mɨne Epraham

48 Kəni nətəmi asoli rəha nətəm Isrel kəmotahi Iesu motəni məmə, “!Nəman! !Itɨmah inoteruh əhruahru ik! Ik iətəm Səmeriə kəti. !Ik, narmɨn tərah kəti tətatɨg lam!”

49 Mətəu Iesu təni məmə, “Narmɨn tərah tɨkə lak, mətəu iəu iətəfəri nərgɨ rəhak Tatə, mətəu itəmah, nəutərəkɨn nərgək. 50 Iəu iəsalkutiən o nərgɨn asoli, mətəu iətəmi kəti in tətalkut ohniəu. Kəni in otəpanakil nətəmimi rəfin. 51 Nɨpəhriəniən agɨn u iətəni=pɨnə kəm təmah məmə, iətəmimi iətəm tatol nəuiak, ko in təsɨmɨsiən nian kəti mɨne.”

52 Kəni nətəmimi mɨn əha kotəni=pən kəm in məmə, “!Rəueiu inotəhrun məmə narmɨn tərah kəti tətatɨg lam! Epraham təmɨmɨs, kəni iəni mɨn kəmohmɨs mɨn, mətəu ik nətəni məmə, iətəmimi iətəm tatol nəuiam, ko in təsɨmɨsiən nian kəti. ?Nəghatiən nak u? 53 ?Ik nəkapirəkɨs Epraham u tɨpɨtɨmah tɨnɨmɨs rəkɨs? ?Kəni mɨne iəni mɨn u kɨnohmɨs rəkɨs? ?Kəni nəkəmə ik iətəmimi nak?”§

54 Kəni Iesu təni=pən məmə, “Nəmə iəu əmə iətəfəri aru iəu, kəni rəhak nɨsiaiən in nati əpnapɨn əmə. Mətəu rəhak Tatə u itəmah nəutəni məmə in Uhgɨn rəhatəmah, inəha in tətəfəri iəu mətəfən nɨsiaiən kəm iəu. 55 Itəmah nəkotəruru in, mətəu iəu iəkəhrun in. Nəmə iəkəni məmə iəkəruru in, kəni in otol iəu məmə iəu iətəmimi rəha neiuəiən, təhmen əmə e təmah. Mətəu iəu iəkəhrun in, kəni iəu matol nəuian. 56 Tɨpɨtəmah u Epraham, nɨkin təmagiən pɨk məmə in otəpaneh nian rəhak otuva. Kəni nian in təməhrun məmə rəhak nian otəkeikei muva, kəni nɨkin təmagiən-pɨk.”

57 Kəni nətəmimi mɨn u kəmotahi motəni məmə, “!Nəman! !Ik nəsos əhanəhiən nu fifti mɨne! Nəməhro mafu Epraham?”*

58 Kəni Iesu təni məmə, “Nɨpəhriəniən agɨn u iətəni=pɨnə kəm təmah məmə, nian Epraham təməsair əhanəhiən, mətəu Iəu Iətatɨg.”†‡

59 Kəni əmeiko, ilah kəmotəmki kəpiel apɨn, motəni məmə okotəhti Iesu lan;§ mətəu Iesu təməhluaig, kəni miet e Nimə Rəha Uhgɨn matuvən.

9

Iesu təmol vivi nəhmtɨ suah kəti

1 Kəni nian kəti, Iesu təmaliuək mətan, kəni meruh suah kəti. Nian təmair, nəhmtɨn təpɨs. 2 Kəni nətəmimi mɨn rəha Iesu kəmotəni=pən kəm in məmə, “Iəgətun, suah u təmair nəhmtɨn təpɨs. ?O nak? ?O noliən tərah rəhan, uə noliən tərah rəha tatə mɨne mamə rəhan?”*

3 Mətəu Iesu təni məmə, “Nəhmtɨ suah u təmərah, mətəu səniəmə e noliən tərah rəhan, uə e noliən tərah rəha tatə mɨne mamə rəhan. Mətəu, nəhmtɨ suah u təməpɨs lanəha məmə Uhgɨn otəgətun rəhan uək e nəmiəgəhiən rəhan.†‡ 4 Nian tətian əhanəh,§ kitah kotəkeikei motol uək rəha Uhgɨn, iətəm təmahli=pa iəu iəkuva. Nian lapɨn otəpanuva, kəni iətəmimi in təruru noliən uək.* 5 Nian iəu iətatɨg əhanəh e nəhue nɨftəni u, iəu Nəhagəhagiən rəha nətəmimi e nəhue nɨftəni.”†

6 Nian Iesu təməni rəkɨs nəghatiən əha, təmagəh nɨftəni, kəni, mol nəmɨt lan, kəni mos nəmɨt əha, mol=pən e nəhmtɨ suah kəha.‡ 7 Kəni Iesu təni=pən ohni məmə, “Onəkuvən e noan nəhu Sailoam, kəni məueiu nəhmtəm.” (Nərgɨn u Sailoam, nɨpətɨn təni məmə, “Kəmahli=pən.”) Kəni suah kəha, təmuvən, məueiu nəhmtɨn. Nian təmɨtəlɨg=pa, mətəu nəhmtɨn tɨnəuvɨr, kəni mɨnateruh nati.§

8 Kəni nətəmimi iman ikɨn, mɨne nətəm min u nətəm kotəhrun in, məmə in iətəmimi kəti nian rəfin təteasiə o məni o nətəmimi, ilah narmɨlah təmiuvɨg pɨk ohni. Kəni kɨnautətapuəh-ətapuəh o lah mɨn məmə, “!Ei! !Oteruh-to! ?Suah u inu, nian rəfin tətəharəg məteasiə o məni o nətəmimi?”

9 Kəni nətəmimi nəuvein kotəni məmə, “Əuəh, inəha.”

Kəni mətəu nəuvein kotəni məmə, “Kəpə. Təhmen əmə lan, mətəu səniəmə in.”

Mətəu suah kəha təni məmə, “!Iəu u inu!”

10 Kəni ilah kəmotətapuəh ohni məmə, “?Nəhmtəm təməhro məuvɨr?”

11 Kəni in təni məmə, “Suah u, nərgɨn u Iesu, in təmol nəmɨt nəuvetɨn kəni mol=pən e nəhmtək, kəni məni məmə, ‘Uvən əpəha Sailoam, məueiu nəhmtəm.’ Kəni əmeiko, iəmuvən. Nian iəməueiu nəhmtək, mətəu nəhmtək tɨnəuvɨr, inateh nati.”

12 Kəni ilah kəmotətapuəh ohni məmə, “?Mətəu suah tətatɨg iə?”

Kəni in təni məmə, “Iəu iəkəruru.” 13 Kəni nətəmimi kəmotələs suah u nəhmtɨn təmərah aupən, məhuvən kəm Farəsi mɨn. 14 Nian u, iətəm Iesu təmol=pən nəmɨt e nəhmtɨ suah kəha kəni mol vivi, in nian rəha Sapət.

15 Kəni Farəsi mɨn kəmotətapuəh ohni məmə, “?Nəməhro nəhmtəm təuvɨr?”

Kəni suah kəha təməni=pən kəm lah məmə, “Iesu təmol=pən nəmɨt e nəhmtək, kəni iəkuvən məueiu rəkɨs, kəni nəhmtək təuvɨr, iateruh nati.”

16 Kəni Farəsi mɨn nəuvein kəmotəni=pən məmə, “Suah ko təsɨsɨpəniən o Uhgɨn, mətəu-inu, in təsɨtəu-pəniən lou rəha Sapət.”

Mətəu Farəsi mɨn nəuvein mɨn kotəni məmə, “?Mətəu təhro? Suah kəha səniəmə in tatol noliən tərah. Iətəm tatol noliən tərah təruru noliən nəmtətiən kəti lanəha.” Kəni ilah kəmotəuəri ilah mɨn o nəghatiən u.

17 Kəni ilah kəmotətapuəh mɨn ohni məmə, “?Suah kəha təmol vivi nəhmtəm, kəni nɨkim təhti məmə in iətəmimi nak?”

Kəni in təməni=pən kəm lah məmə, “In iəni kəti.”

18 Mətəu nətəmi asoli rəha nətəm Isrel kəsotəniən nɨpəhriəniən lan məmə suah u aupən nəhmtɨn təmərah, mətəu rəueiu əha, tɨnətair. Tol lanəha, ilah kəmotauɨn=pən e rəhan tatə mɨne mamə kiəuva, 19 kəni kəmotətapuəh o lau məmə, “?Təhro? ?Nətɨtəlau u suah u? ?Itəlau onəkuəni-to məmə nian in təmair=pa, kəni nəhmtɨn təpɨs? ?Okəmə nɨpəhriəniən, kəni nəhmtɨn təməhro məuvɨr?”

20 Kəni rəhan mamə mɨne tatə kuəmə “Itɨmlau iəkuəhrun məmə nətɨtɨmlau əha, kəni itɨmlau iəkuəhrun məmə təmair=pa, nəhmtɨn tərah. 21 Mətəu itɨmlau iəkuəruru məmə, rəueiu əha, kəməhro nəhmtɨn tair. Kəni itɨmlau iəkuəruru mɨn məmə iətəmimi pəh təmol nəhmtɨn təuvɨr. Təuvɨr məmə itəmah nəkotətapuəh ohni. In tɨnepət rəkɨs, in təhrun nəniən natimnati mɨn rəfin kəm təmah.” 22 Rəhan tatə mɨne mamə, kəmuəni lanəha, mətəu-inu ilau kətuəgɨn e nətəmi asoli mɨn rəha Isrel, mətəu-inu ilah kɨnotələhu rəkɨs nəghatiən kəti məmə, iətəmimi iətəm tətəni pətɨgəm məmə Iesu in Krɨsto iətəm Uhgɨn təməni məmə otahli=pa, kəni ilah okotahli pətɨgəm e nimə rəha nuhapumɨniən.*

23 Tol lanəha, rəhan tatə mɨne mamə, ilau kəmuəni məmə, “In tɨnepət rəkɨs, təuvɨr məmə itəmah nəkotətapuəh ohni, pəh in təni.”

24 O nati u, ilah kəmotauɨn=pən mɨn e suah kəha iətəm nəhmtɨn təmərah aupən, məmə otuva məhtul aupən e nəhmtɨlah. Kəni kəmotahi motəni məmə, “Əni nɨpəhriəniən kəni məfəri nərgɨ Uhgɨn. Itɨmah iəkotəhrun məmə suah u, in iol təfagə tərah.”

25 Mətəu suah u təni məmə, “Iəu iəkəruru məmə suah u in iol təfagə tərah, uə kəpə. Nati kətiəh əmə iətəm iəu iəkəhrun. Aupən nəhmtək təməu, mətəu rəueiu inətair.”

26 Kəni ilah kɨnəutətapuəh mɨn ohni məmə, “?Təməhro ik? ?Təməhro lanu mol nəhmtəm tair?”

27 Mətəu in təni məmə, “Iəməni=pɨnə rəkɨs kəm təmah, mətəu itəmah nəsotətəlɨgiən lak. ?Təhro nəkotəni məmə iəkəni mɨn? ?Itəmah mɨn nəkotəni məmə rəhan u itəmah!?”

28 Kəni ilah kəmotahi motəni rah, motəni məmə, “!Ah! !Ik u rəhan iətəmimi! !Mətəu itɨmah u, nətəmimi rəha Mosɨs!† 29 Itɨmah iəkotəhrun vivi məmə Uhgɨn təmətəghati kəm Mosɨs, mətəu suah ko, iəkotəruru məmə təmsɨpən iə.”‡

30 Kəni suah kəha təni məmə, “!Nəman! !Narmək təmiuvɨg pɨk! !Suah u in təmol vivi nəhmtək, mətəu itəmah nəkotəruru ikɨn təmsɨpən ikɨn! 31 Kitah kotəhrun məmə Uhgɨn təsətəlɨgiən e nətəm kautol noliən tərah. !Mətəu iətəmi tatɨsiai Uhgɨn, kəni matol nəuian, Uhgɨn tətətəlɨg lan!§ 32 E nətuəuiniən nian, mətəuarus=pa u rəueiu, kəsətəu əhanəhiən iətəmi kəti təmol vivi iətəm nəhmtɨn təməpɨs kəti iətəm təmair=pa tol lanəha. Mətəu nəhmtək tɨnəuvɨr. 33 Nəmə iətəmi kəti təsɨsɨpəniən e Uhgɨn, ko təsol agɨniən nati kəti. Mətəu təhruahru əmə məmə in tatsɨpən e Uhgɨn.”*

34 Kəni ilah kəmotahi mɨn motəni məmə, “!Nəman! Ik iətəmimi rəha noliən tərah nian mɨn rəfin əmə, tətuəuin e nian nəmair=pa mətəuarus=pa u rəueiu. ?Nəkəhro məmə nəkəgətun itɨmah?” Kəni ilah motəraki pətɨgəm lan.†

Nətəlɨgiən rəha Farəsi mɨn, təhmen e iətəm nəhmtɨn təpɨs

35 Kəni Iesu təmətəu nəghatiən məmə kəmahli pətɨgəm suah u e nimə rəha nuhapumɨniən, kəni in təmuvən meruh, kəni tətapuəh ohni məmə, “?Təhro? ?Ik nətəhatətə e Nətɨ Iətəmimi?”

36 Kəni suah u təni məmə, “?Iətəmi asoli, iətəmimi ko in pəh? !Əui! Əni=pa-to, pəh iəu iəkəhatətə lan.”‡

37 Kəni Iesu təni=pən kəm in məmə, “Rəueiu əha, ik nɨneh rəkɨs in. Suah u, mə inu iəu, iətəghati kəm ik u rəueiu.”§

38 Kəni suah u təni=pən kəm Iesu məmə, “Iərmənɨg, iəu inəhatətə lam əha rəueiu.” Kəni in masiəulɨn=pən kəm in, kəni mətəfaki kəm in.*

39 Kəni Iesu təməni məmə, “Iəu iəmuva e nəhue nɨftəni u məmə iəkakil nətəmimi məuəri ilah, kəni tol lanəha, nətəmi nəhmtɨlah təməpɨs, okoteh nati, kəni nətəmi mɨn u kauteh nati, nəhmtɨlah otəpɨs.”†

40 Kəni Farəsi mɨn nəuvein əha ikɨn, kəmotətəu nəghatiən lan, kəni kotəni=pən kəm in məmə, “?Təhro? ?Ik nətəni məmə nəhmtɨtɨmah mɨn təpɨs?”‡

41 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Nəmə nəhmtɨtəmah təpɨs, oiəsəniən məmə itəmah nəkotəkeikei motos nalpɨniən o təfagə tərah mɨn rəhatəmah. Mətəu itəmah nəkotəni məmə nəhmtɨtəmah təuvɨr, nəuteh nati, kəni tol lanəha, təfagə tərah mɨn rəhatəmah tətatɨg əhanəh e təmah.”§*

10

Iesu təməghati əuhlin
e iətəmi rəha nəsaliən e sipsip

1 Kəni təni məmə, “Nɨpəhriəniən agɨn u iətəni kəm təmah məmə, iətəmi iətəm tatuvən imə e nɨpai rəha sipsip, təsuvən-pəniən e namtɨhluə, mətəu in tətəri kəni matiuvɨgegəu məmə otuvən imə e nɨpai rəha sipsip,* in iakləh mɨne iohamu itəmi kəti.† 2 Mətəu iətəmimi iətəm tatuvən=pən e namtɨhluə, in iətəm tətəsal o sipsip.‡ 3 Iətəmimi iətəm tətəhtul e namtɨhluə, nian rəfin in taterəh e doə o suah u, kəni sipsip mɨn kotəhrun nəuian. Nian rəfin in tətauɨn e nərgɨ sipsip mɨn kətiəh kətiəh, kəni in matit ilah mautohiet. 4 Nian in tatit rəhan mɨn sipsip mɨn mautohiet e nɨpai, in tətaupən e lah, kəni sipsip mɨn kautəhuərisɨg lan, mətəu-inu kotəhrun nəuian. 5 Mətəu ilah kəsotohtəu-pəniən iətəmi kəti u iətəm kotəruru, ilah okotəkeikei motagɨm motəpəh, mətəu-inu ilah kotəruru nəuian.”

6 Iesu təməghati əuhlin lanu, mətəu ilah kotəruru nɨpətɨn məmə tətəni nak.

Iesu in iətəmimi əhruahru rəha nəsaliən e sipsip

7 Tol lanəha, kəni Iesu təməni=pən mɨn kəm lah məmə, “Nɨpəhriəniən agɨn u iətəni kəm təmah məmə, iəu u, Namtɨhluə rəha sipsip mɨn iətəm kautəhuvən=pən ikɨn.§ 8 Nətəmi mɨn u nətəm kəmotaupən lak, ilah rəfin nətəmimi rəha nakləhiən əmə mɨne nohamuiən itəmi.* Mətəu sipsip mɨn ko kəsotətəlɨgiən e lah. 9 Iəu u, iəu Namtɨhluə u. Iətəmi tətuva=pa iəu ikɨn, məmə otuvən imə, in otos nəmiəgəhiən. In otuva imə, miet muvən ihluə e iəu, kəni mos nɨmanuvehli əmemtəh təuvɨr.†‡ 10 Mətəu iakləh, in tətuva əmə o nati kətiəh əmə. In tətuva məmə otakləh kəni mohamu itəmi, kəni mərəkɨn-ərəkɨn natimnati rəfin. Mətəu iəu, iəmuva məmə iəkol suaru o nosiən nəmiəgəhiən,§ kəni nəmiəgəhiən u otol nɨki nətəmimi tagiən vivi.

11 “Iəu u, Iətəmimi rəha Nəsal Viviən Sipsip Mɨn.* Iətəmi təuvɨr u, iətəm tətəsal vivi o sipsip mɨn, in nɨkin tagiən əmə məmə otəfən nəmiəgəhiən rəhan o sipsip mɨn.† 12 Sipsip mɨn, ilah rəha Iətəmimi rəha Nəsal Viviən e Sipsip Mɨn. Mətəu iətəmimi kəti iətəm kətətəou məmə in otətəsal o sipsip mɨn, in səniəmə iətəmi əhruahru rəha nəsaliən o sipsip. Səniəmə in rəhan əha sipsip mɨn. Kəni nəmə tafu kuri arpɨn kəti tuva məmə otus ilah, kəni in otaiu magɨm məpəh ilah. Kəni kuri arpɨn u, tuvən mus sipsip mɨn nəuvein, kəni məhgi atiti ilah kətiəh kətiəh. 13 Iətəmi tol lanəha, in otagɨm mətəu-inu kətətəou əmə in o nəsaliən o sipsip mɨn, mətəu e nɨkin, in təsəniən nati agɨn e sipsip mɨn.

14-15 “Iəu u inu, iəu Iətəmimi rəha Nəsal Viviən o Sipsip Mɨn. Tatə Uhgɨn in təhrun iəu, kəni iəu iəkəhrun in,‡ kəni e noliən əhmen əmə, iəu iəkəhrun rəhak sipsip mɨn, kəni rəhak sipsip mɨn ilah kotəhrun iəu. Iəu nɨkik tagiən əmə, məmə oiəkɨmɨs o nosmiəgəhiən ilah. 16 Rəhak mɨn nəuvein mɨn sipsip əpəha ikɨn, iətəm ilah kəsotatɨgiən e nɨpai u, mətəu iəu iəkəkeikei mit mɨn ilah kəhuva. Ilah mɨn, okəpanotəhrun nətəuiən nəuiak. Kəni sipsip mɨn u ilah rəfin u, okəhuva motuhapumɨn əmə ilah mɨn motol kətiəh. Kəni iətəmimi kətiəh əmə, in otateruh ilah.§*

17 “Rəhak Tatə in tolkeikei pɨk iəu, mətəu-inu nɨkik tagiən əmə məmə iəkəfən rəhak nəmiəgəhiən o nətəmimi, məmə uərisɨg lanko, iəu iəkos mɨn nəmiəgəhiən rəhak.† 18 Iətəmimi kəti tɨkə məmə otos rəkɨs nəmiəgəhiən rəhak, mətəu iəu aru əmə iəkəfən rəhak nəmiəgəhiən mətəu-inu iəu əmə iəkolkeikei lanəha. Iəu aru əmə iətos nepətiən məmə iəkəhlman e rəhak nəmiəgəhiən, kəni iəu aru əmə matos mɨn nepətiən məmə iəkaskəlɨm mɨn rəhak nəmiəgəhiən. Nati u inu, iətəm rəhak Tatə təməni=pa kəm iəu məmə iəkəkeikei mol.”‡

19 Kəni nətəm Isrel u, ilah kəmotəhapu mɨn ilah mɨn. 20 Ilah tepət kəutəni məmə, “!Suah u narmɨn tərah kəti tətatɨg lan! !Rəhn-kapə tətalməli! ?Təhro itəmah nəutətəlɨg lan?”

21 Mətəu nəuvein mɨn, ilah kəutəni məmə, “Nəghatiən u, səniəmə nəghatiən rəha iətəmi narmɨn tərah tətatɨg lan. ?Nɨkitəmah təhti məmə, narmɨn tərah təhrun nol viviən iətəmi nəhmtɨn təməu, təuvɨr mɨn?”§

Nətəmimi kəmotəməki
e Iesu, mətəu-inu in təməni
məmə in Nətɨ Uhgɨn

22 Tɨnuva e nian rəha nətəm Isrel iətəm kautol lafet kəti lan əpəha Jerusɨləm. Nərgɨn u, lafet rəha Nol Viviən Mɨn Nimə Rəha Uhgɨn.* 23 Inəha e nian rəha nətəpuiən. Kəni Iesu təmətaliuək e fərantə kəti e Nimə Rəha Uhgɨn, nərgɨn u Fərantə Rəha Kig Solomən. 24 Kəni nətəmi asoli rəha nətəm Isrel nəuvein kəməhuva motəhtul, mohtəlau lan. Kəmotəni=pən kəm in məmə, “?Onəhgɨn kəni ik nəmanol itɨmah iəkotəhrun ik? Nəmə ik Krɨsto pəhriən iətəm Uhgɨn təməni məmə otahli=pa, nəkəni=pa vivi kəm tɨmah.”†

25 Kəni Iesu təni=pən kəm lah məmə, “Iəu iəməni=pɨnə rəkɨs kəm təmah,‡ mətəu itəmah nəsotəhatətəiən lak. Nəmtətiən mɨn u iətəm iatol e nərgɨ rəhak Tatə, ilah kautol nəfɨgəmiən e nəghatiən rəhak,§ 26 mətəu itəmah nəsotəhatətəiən lak, mətəu-inko itəmah səniəmə rəhak mɨn sipsip mɨn.* 27 Rəhak sipsip mɨn ilah kəutətəu nəuiak kəni motəhrun. Iəu iəkəhrun vivi ilah, kəni ilah kəutuərisɨg lak. 28 Kəni iəu iətəfən nəmiəgəhiən itulɨn u naunun tɨkə kəm lah, ilah ko kəsohmɨsiən nian kəti mɨne. Kəni iətəmimi kəti mɨne ko təsiuvi rəkɨsiən ilah e nəhlmək.† 29 Rəhak Tatə iətəm təməfa ilah kəm iəu, in təsanən tapirəkɨs natimnati mɨn rəfin. Tol lanəha, kəni iətəmi kəti ko təsiuvi rəkɨsiən ilah e nəhlmɨn.‡ 30 Itɨmlau rəhak Tatə, itɨmlau kətiəh əmə.”§

31 Kəni nətəm Isrel kəmotəmki mɨn kəpiel apɨn, məmə okotəhti in lan. 32 Mətəu Iesu təni=pən kəm lah məmə, “Iəu inol rəkɨs nəmtətiən təuvɨr mɨn tepət e nəhmtɨtəmah. Nəmtətiən mɨn əha ilah əha, rəhak Tatə təməfa məmə iəu iəkol. ?Mətəu nəmtətiən əhro u itəmah nəkotəni məmə onəkotəhti iəu ohni e kəpiel apɨn?”

33 Kəni ilah kotəni məmə, “Itɨmah iəsotəniən məmə iəkotəhti ik e kəpiel apɨn o nati apɨspɨs təuvɨr u ik natol. Itɨmah iəkotəni məmə iəkotəhti ik mətəu-inu nətəni rah Uhgɨn. Ik iətəmimi əmə, mətəu ik nətəni məmə ik Uhgɨn.”

34 Kəni Iesu təni=pən kəm lah məmə, “Kəmətei=pən aupən, e rəhatəmah əhruahru Lou, məmə Uhgɨn təməni=pən kəm lah məmə, ‘Itəmah uhgɨn mɨn.’* 35 Kəni kitah kotəhrun məmə Nauəuə Rəha Uhgɨn, ko təsəuhliniən, in nɨpəhriəniən əmə. Uhgɨn təməfa nəghatiən rəhan kəm nətəmimi nəuvein. ?Tol lanəha, nəmə Uhgɨn təmətəghati e nətəmi mɨn u, kəni məni ilah məmə uhgɨn mɨn, 36 kəni nəkotəhro məutahi iəu məutəni məmə iəu iətəni rah Uhgɨn mətəu iətəni məmə iəu Nətɨ Uhgɨn? Iəu u inu, iətəm Tatə Uhgɨn in təmələhu=pən iəu məmə rəhan pɨsɨn əmə, kəni mol əpenə-penə iəu, məmə otahli=pa iəu iəkuva e nəhue nɨftəni.

37 “Nəmə iəsoliən nəmtətiən mɨn iətəm rəhak Tatə tatol, kəni sotəhatətəiən lak. 38 Mətəu nəmə iatol nəmtətiən mɨn u rəhak Tatə tatol, kəni nati əpnapɨn məmə itəmah nəsotəhatətəiən e rəhak nəghatiən mɨn, mətəu təuvɨr məmə onəkotəhatətə e nəmtətiən mɨn rəhak. Kəni tol lanəha, itəmah onəmanotəhrun vivi agɨn məmə Tatə Uhgɨn tətatɨg lak, kəni iətatɨg e Tatə Uhgɨn.”† 39 Tol lanəha, e nəghatiən mɨn u, ilah kəmotolkeikei mɨn məmə okotaskəlɨm in, mətəu in təmiet e lah magɨm.

40 In təmohapumɨn=pən mɨn e nəve nəhu Jotən, muvən əpəha Jon təmatol bəptais e nətəmimi ikɨn aupən. Kəni mətatɨg əha ikɨn əha. 41 Kəni nətəmimi tepət kəməhuva ohni, kəni motəni məmə, “Jon təməsoliən nəmtətiən kəti mɨne. Mətəu nəghatiən mɨn iətəm in təmətəni e suah u, ilah rəfin nɨpəhriəniən əmə.”‡ 42 Kəni ikɨn əha, nətəmimi tepət kəmotəhatətə e Iesu.

11

Lasɨrɨs təmɨmɨs

1 Iətəm Petəni kəti, nərgɨn u Lasɨrɨs, tatɨmɨs. Petəni, in lahuənu kəti, ima Meri mɨne pian Matə.* 2 Meri u, inu, uərisɨg otəpanəueiu nəhlkɨ Iərmənɨg rəhatah e səntə, kəni mafəl e nəuanun, tasɨk.† Kəni pətan u, rəhan u kakə Lasɨrɨs u tatɨmɨs. 3 Tol lanəha, nəuvɨnɨ Lasɨrɨs mil kuahli=pən nəghatiən o Iesu məmə, “Iətəmi asoli, ik kəti u iətəm nəkolkeikei pɨk,‡ in tatɨmɨs.”

4 Nian Iesu təmətəu nəghatiən u, kəni in təni məmə, “Lasɨrɨs tatɨmɨs, mətəu rəhan nɨmɨsiən əha, ko təsoliən in tɨmɨs agɨn. Nɨmɨsiən əha rəhan otol məmə nətəmimi okotəfəri motəni-vivi Uhgɨn ohni. Kəni nɨmɨsiən əha otol məmə nətəmimi okotəfəri motəni-vivi Nətɨ Uhgɨn ohni.”

5 Iesu tolkeikei pɨk Matə mɨne pian, mɨne rəhalau kakə Lasɨrɨs. 6 Tol lanəha, nian tətətəu pau məmə Lasɨrɨs tatɨmɨs, in təmatɨg mos nian keiu əpəha ikɨn tətatɨg ikɨn.§ 7 Kəni uərisɨg, təni=pən kəm rəhan mɨn nətəmimi məmə, “Pəh kohtəlɨg=pən mɨn Jutiə.”

8 Mətəu rəhan mɨn nətəmimi kotəni=pən, kəm in məmə, “Iəgətun, rəueiu əmə uəha, nətəmimi asoli rəha Isrel əha ikɨn əha kəmotəni məmə okotahtɨmu ik e kəpiel apɨn. ?Mətəu ik nəkəni məmə onəkɨtəlɨg=pən mɨn ikɨn əha?”

9 Kəni Iesu təni=pən kəm lah məmə, “Itəmah nəkotəhrun məmə tueləf auə lənian. Nəmə iətəmimi tətaliuək lənian, ko təsoriniən nəhlkɨn e kəpiel kəti, mətəu-inu tateruh nati e nəhagəhagiən rəha nəhue nɨftəni.* 10 Mətəu nəmə in tətaliuək lapɨn, in təhrun noriniən nəhlkɨn e kəpiel kəti, mətəu-inu rəhan nəhagəhagiən tɨkə.” 11 Iesu tɨnəni rəkɨs nəghatiən əha, kəni in məni=pən kəm lah məmə, “Kitah kəti u Lasɨrɨs, in tətapɨli. Mətəu iəu oiəkuvən əha ikɨn məhgi-pəri.”†

12 Kəni rəhan mɨn nətəmimi kotəni=pən kəm in məmə, “Iətəmi asoli, nəmə in tətapɨli, kəni rəhan nɨmɨsiən otɨkə. !In otətəu təuvɨr mɨn!”

13 E nəghatiən u rəha Iesu, nɨpətɨn u məmə Lasɨrɨs tɨnɨmɨs rəkɨs. Mətəu ilah nɨkilah təhti məmə Lasɨrɨs in tətapɨli əmə. 14 Kəni Iesu təməni=pən vivi məmə, “Lasɨrɨs tɨnɨmɨs rəkɨs. 15 Nian nɨkik tətəhti itəmah, nɨkik tagiən məmə iəməsatɨgiən itɨmlau min, mətəu-inu nati u, otasiru e təmah məmə onəkotəhatətə lak. Mətəu təuvɨr məmə pəh kəhuvən moteh in.”

16 Kəni Toməs u, kətauɨn lan məmə, Mil-Mil, in təni=pən kəm nətəmimi nəuvein mɨn rəha Iesu məmə, “Təuvɨr, pəh kitah rəfin kəhuvən, məmə kitah rəfin okohmɨs əmə kitah min.”

Iesu in nəukətɨ nairpa mɨniən
e nɨmɨsiən

17 Nian Iesu təmietɨgəm=pən Petəni, kəni təmətəu məmə kəmɨtənɨm Lasɨrɨs tɨnos nian kuvət rəkɨs. 18 Lahuənu u, Petəni, in iuəkɨr əmə o Jerusɨləm, nəmə təhro suaru lan təhmen e kilomitə kɨsɨl, 19 kəni nətəm Isrel tepət kəməhuva məmə okoteh Matə mɨne Meri o nəfəriən nətəlɨgiən rəhalau mətəu-inu kətuətəu tərah o rəhalau kakə təmɨmɨs.

20 Kəni nian Matə təmətəu məmə Iesu tətuva, in təməhtul muvən məmə oteruh. Mətəu Meri, in təmətəharəg əmə imə.‡

21 Kəni Matə təməni=pən kəm Iesu məmə, “Iətəmi asoli, nəmə ik nəmətatɨg u ikɨnu, ko rəhak kakə təməsɨmɨsiən. 22 Mətəu iəu iəkəhrun məmə nati nak onəkətapuəh lan kəm Uhgɨn, kəni Uhgɨn otəpanəfɨnə kəm ik.”

23 Kəni Iesu təni=pən kəm in məmə, “Rəham kakə otəpanəmiəgəh mɨn.”

24 Matə təni məmə, “Əuəh. Iəu iəkəhrun məmə Lasɨrɨs otəmanəmiəgəh mɨn e Naunun Nian, iətəm nətəmimi rəfin kəmohmɨs okotair=pa mɨn.” §

25 Kəni Iesu təni=pən kəm in məmə, “Iəu u, iəu Nəukətɨ Nair=pa Mɨniən e Nɨmɨsiən, kəni iəu mɨn, iəu Nəukətɨ Nəmiəgəhiən. Iətəmimi iətəm in otəhatətə lak, nati əpnapɨn məmə in təmɨmɨs, mətəu in otəmiəgəh mɨn. 26 Kəni iətəmi iətəm tətəmiəgəh kəni mətəhatətə lak,* in ko təsɨmɨsiən agɨn nian kəti mɨne.† ?Nətəhatətə e nəghatiən u rəhak?”

27 Matə təni=pən kəm in məmə, “Əuəh, Iərmənɨg. Iəu inəhatətə lam, məmə ik Krɨsto iətəm Uhgɨn təməni məmə otahli=pa. Ik Nətɨ Uhgɨn. Ik u inu, aupən kəməni e Nauəuə Rəha Uhgɨn məmə ik onəpanuva e nəhue nɨftəni.”

Iesu təmasək

28 Nian Matə tɨnəni rəkɨs nəghatiən u, kəni muvən məmə otəni=pən kəm pian Meri tuva. Təmuvən kəni masiuən=pən e matəlgɨn məmə, “Iəgətun‡ tɨnuva rəkɨs. Tolkeikei məmə oteruh ik.” 29 Kəni nian Meri təmətəu nəghatiən u, təməhtul uəhai əmə, matuvən məmə oteruh Iesu. 30 Iesu in təsuvən əhanəhiən lahuənu, in tətəhtul əha ikɨn Matə təmuvən ikɨn meh. 31 Kəni nətəm Isrel mɨn u kəməutəharəg imə ilah Meri, məutəfəri rəhan nətəlɨgiən. Nian kəmoteruh in təməhtul uəhai əmə matuvən ihluə, kəni ilah kohuərisɨg lan. Nɨkilah təhti məmə tatuvən e suvət, otasək.

32 Meri təmiet=pən u ikɨn Iesu tətəhtul ikɨn, kəni nian təmeruh Iesu, in təmasiəulɨn məni=pən kəm in məmə, “Iətəmi asoli, nəmə ik nəmətatɨg u ikɨnu, kəni ko rəhak kakə təsɨmɨsiən.”

33 Nian Iesu təmeruh məmə pətan u mɨne nətəmimi mɨn u ilah min kəutasək, in təmətəu tərah pɨk, nɨkin təfɨgəm. 34 Kəni in təmətapuəh o lah məmə, “?Nəmohtənɨm iə?”

Kəni ilah kəmotəni=pən kəm in məmə, “Iətəmi asoli, va-to meruh.”

35 Iesu, nəhu nəhmtɨn təmaiəh.§ 36 Kəni nətəm Isrel mɨn u, ilah kotəni məmə, “Ei, nətəmimi. !In təmolkeikei pɨk agɨn suah u tapirəkɨs!”

37 Mətəu ilah nəuvein mɨn kotəni məmə, “Suah kəha inəha aupən, təmol vivi iətəm nəhmtɨn təpɨs. ?Kəni təhro məsəniəhuiən Lasɨrɨs məmə təsɨmɨsiən?”

Iesu təmosmiəgəh mɨn Lasɨrɨs

38 Kəni Iesu təmətəu mɨn tərah pɨk, kəni in təmuvən əpəha e suvət. Ilah kəmohtənɨm Lasɨrɨs əpəha e nɨpəg kəpiel kəti, kəni motləfən mɨn kəpiel kəti mɨn motahtɨpəsɨg=pən nɨpəg kəpiel lan. Inu rəhalah noliən.* 39 Kəni Iesu təni=pən məmə, “Otahuvihin rəkɨs-to kəpiel.”

Kəni Matə u, nəuvɨnɨ Lasɨrɨs, təni=pən kəm Iesu məmə, “!Mətəu iətəmi asoli, in tɨnəpien rəkɨs! Kəmɨtənim tɨnos nian kuvət rəkɨs.”

40 Mətəu Iesu təni=pən kəm in məmə, “?Təhro? ?Ik nɨnalu məmə iəməni=pɨnə rəkɨs kəm ik məmə nəmə nəkəhatətə lak kəni onəkeh nəsanəniən asoli mɨne nepətiən əhagəhag rəha Uhgɨn?” 41 Tol lanəha, ilah kəmotahuvihin rəkɨs kəpiel. Kəni Iesu təməsal-pəri kəni məni məmə, “Tatə, iəu iətəni tagkiu ohnik mətəu-inu nəmətəu rəkɨs rəhak nəghatiən. 42 Kəni iəkəhrun məmə e nian rəfin, natətəu iəu. Mətəu iətəni nəghatiən u, o nətəmi mɨn u, nətəm kautəhtul tɨtəlau lak, məmə ilah okotəhatətə məmə ik nəmahli=pa iəu.”†

43 Kəni əmeiko, nian Iesu tɨnəni rəkɨs nəghatiən u, in təmauɨn əfəməh məmə, “!Lasɨrɨs, əhtul miet!” 44 !Kəni Lasɨrɨs təməhtul miet mətmətɨg əmə, napən mɨn u iətəm kəmatu-ərain nəhlmɨn mɨne nəhlkɨn mɨne nəhmtɨn mɨne lan tətatɨg əhanəh lan!

Kəni Iesu təni=pən kəm lah məmə, “Ohtɨs rəkɨs napən mɨn əha, pəh in taliuək.”

Nətəmi asoli mɨn rəha Isrel

(Mat 26:1-5; Mak 14:1-2; Luk 22:1-2)

45 Nətəm Isrel nətəm kəməhuva o Meri kəni moteh natimnati mɨn u iətəm Iesu təmol, ilah tepət kəmotəhatətə lan. 46 Mətəu ilah mɨn nəuvein kəməhuvən o Farəsi mɨn, kəni motəni pətɨgəm kəm lah natimnati mɨn rəfin iətəm Iesu təmol. 47 Kəni o nati u, Farəsi mɨn u mɨne pris asoli mɨn ilah kəmotaskəlɨm nuhapumɨniən asoli kəti rəhalah, kəni ilah kəmotəni kəm lah mɨn məmə, “?Okotəhro lanu? Suah kəha tɨnatol nəmtətiən tepət. 48 Nəmə kotəpəh əmə, tatol lanəha, kəni nətəmimi rəfin okotəhatətə lan, kəni nətəm Rom ilah okəhuva motərəkɨn Nimə Rəha Uhgɨn mɨne nɨtəni rəhatah, kəni motos rəkɨs ilau e nəhlmɨtah.”

49 Kəni ilah kəti u, nərgɨn u Kaiəfəs, in pris asoli agɨn e nu əha. Tol lanəha, in təməni məmə, “Itəmah nəkotəruru agɨn nati u. 50 ?Təhro itəmah nəsotəhruniən? ?Itəmah nəsotəhruniən məmə təuvɨr nəuvetɨn o təmah məmə iətəmi kətiəh əmə otɨmɨs o nətəmimi, tapirəkɨs məmə kəntri apiəpiə otɨmɨs?”‡

51 Nian in tɨnəni nəghatiən u, in təməsəni aruiən e nətəlɨgiən əmə rəhan. In pris asoli agɨn e nu əha, kəni in təmaupən məni pətɨgəm nəghatiən iətəm Uhgɨn təməfən kəm in. Kəni in təməni məmə Iesu in otɨmɨs o nosmiəgəhiən nətəm Isrel.§

52 Kəni mətəu rəhan nɨmɨsiən, səniəmə o nosmiəgəhiən nətəm Isrel əmə, mətəu o nosmiəgəh mɨniən nenətɨ Uhgɨn mɨn nətəm kəutan atiti e nəhue nɨtəni mɨn, kəni mol ilah kəhuva motol kətiəh əmə.*

53 Tol lanəha, e nian əha, ilah kəmotegəhan lan məmə okotəkeikei motəsal e suaru kəti o nuhamuiən Iesu. 54 Kəni o nati u, Iesu təsaliuək pətɨgəmiən mɨn ikɨn mɨn e Jutiə, in təmagɨm ikɨnu, muvən əpəha e taun kəti, nərgɨn u Efraim. Taun u, in iuəkɨr əmə o ikɨn təpiə-məpiə ikɨn. Kəni in mətatɨg ikɨn əha, ilah rəhan mɨn nətəmimi.

Nətəmimi kəmautol əpenə-penə
o noliən lafet rəha Pasova

55 Tɨnatuvən iuəkɨr o nian rəha lafet kəti rəha nətəm Isrel, nərgɨn u, lafet rəha Pasova.† Kəni nətəmimi tepət kɨnautohiet ikɨn pɨsɨn pɨsɨn mɨn mɨnəutəhuva Jerusɨləm məmə okotol natimnati mɨn məmə ilah okotaruətuəh‡ e nəhmtɨ Uhgɨn, uərisɨg ko, kəmanotətuəuin e lafet əha. 56 Kəni nətəmi mɨn əha kɨnəutəsal e Iesu. Kəni nian kəmotuhapumɨn e Nimə Rəha Uhgɨn, kɨnəutətapuəh-ətapuəh o lah mɨn məmə, “?Kəruru mə Iesu otuva e lafet u, uə kəpə?”

57 Mətəu e nian əha, pris asoli mɨn mɨne Farəsi mɨn kəmotələhu nəghatiən kəti, məmə nəmə iətəmimi kəti təhrun ikɨn Iesu tətatɨg ikɨn, in otəkeikei muva məni pətɨgəm kəm lah, pəh soldiə mɨn kəhuvən motaskəlɨm.

12

Meri təməueiu nəhlkɨ Iesu
e səntə

(Mat 26:6-13; Mak 14:3-9)

1 Nian sikɨs əha ikɨn tətatɨg əhanəh kəpənan e nian rəha lafet rəha Pasova, kəni Iesu tɨnɨtəlɨg=pa mɨn Petəni, ima Lasɨrɨs ikɨn. Suah u inu, Lasɨrɨs Iesu in təmol in təmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən. 2 Kəni nətəmimi ikɨnu, kəmotol nauəniən kəti rəha Iesu e nimə rəha Matə. Kəni in tos nauəniən, muva.* Kəni Lasɨrɨs mɨn əha ikɨn e nauəniən əha, ilah Iesu mɨne, kautəməhli=pən məutauən.† 3 Kəni Meri təmos səntə kəti təməri e nɨlosɨ nati, muva. Səntə u, kəmol e nokɨ nard.‡ Səntə əha, nəmiəvɨn təuvɨr, kəni nəhmtɨn tiəkɨs. Kəni in təməueiu nəhlkɨ Iesu e səntə u, kəni mafəl e nəuanun. Nəmiəvɨ səntə u, təməriauəh rəfin e nɨpəgnəuan nimə.§

4 Mətəu iətəmimi kəti rəha Iesu, nərgɨn u Jutəs Iskariot, suah u inu uərisɨg lanko təpanegəhan=pən e Iesu e nəhlmɨ rəhan tɨkɨmɨr mɨn, in təmahi ohni. In təməni məmə, 5 “?Ik nəkəruru noliən səlɨm e səntə u, mos məni lan, kəni məfən kəm nanrah mɨn? Səntə, in təhmen e məni u, tri-hanrɨt tənariəs.”* 6 In təməni lanəha, mətəu səniəmə in tatol nati agɨn e nanrah mɨn, mətəu in təməni əmə, mətəu-inu in iakləh. In tatos kətɨm rəha məni rəhalah, kəni nian nəuvein, in tətakləh lan.

7 Mətəu Iesu təni məmə, “Upəh-to pətan u. Sərəkɨniən rəhan nətəlɨgiən. In təmətələhu vivi səntə u, məmə otəueiu nɨpətɨk, o nian əha iətəm okɨtənɨm iəu lan.† 8 Nanrah mɨn, nian rəfin itəmah min ilah nəutatɨg.‡ Mətəu iəu, ko iəsatɨgiən nian rəfin kitah min itəmah.”

Pris asoli mɨn kəməutəsal mɨn e suaru o nohamuiən Lasɨrɨs

9 Kəni nian nɨmənin nətəm Jutiə kəmotətəu məmə Iesu tətatɨg lahuənu Petəni, kəni ilah kɨnəhuvən ikɨn. Kəsəhuvaiən əmə məmə okoteh Iesu, mətəu ilah kəməhuva mɨn məmə okoteh-to Lasɨrɨs u təmɨmɨs, kəni Iesu tol mɨn təmiəgəh.§ 10 Kəni əmeiko, pris asoli mɨn, kəmotegəhan lan mɨn məmə okəkeikei kohamu mɨn Lasɨrɨs, 11 mətəu-inu nian nətəm Isrel tepət kəmoteruh Lasɨrɨs təməmiəgəh mɨn, kəni ilah kəmotəhatətə e Iesu, kəni mɨnautəpəh rəhalah nətəmimi asoli mɨn.

Iesu təmuva Jerusɨləm
matol əpu in məmə in kig

(Mat 21:1-11; Mak 11:1-11; Luk 19:28-40)

12 Kəməni lauɨg lan, nɨmənin nətəmimi nətəm kəməhuva Jerusɨləm məmə okotol lafet rəha Pasova, kəmotətəu məmə Iesu tətaliuək mɨnatuvən e taun. 13 Kəni tol lanəha, ilah kəmohiet e taun u, mautəmki nati kəti təhmen e nɨmalɨ nəmɨl* mautəhuvən məmə okoteruh Iesu. Kəni məutagət əfəməh mautəni məmə,

“!Hosanə!†

!Iərmənɨg Uhgɨn tətatɨg ilau suah u iətəm tətuva e nərgɨn!

!Iərmənɨg Uhgɨn tətatɨg ilau Kig u rəha nətəm Isrel!”‡

14 Kəni Iesu təmeruh nətɨ togki§ kəti, kəni tasuə lan maliuək matuvən. Natimnati mɨn u, Nauəuə Rəha Uhgɨn tɨnəni rəkɨs məmə,

15 “Nətəm Jerusɨləm,* Itəmah sotəgɨniən.

!Oteruh-to! !Kig rəhatəmah tətuva,

in tətasuə e nətɨ togki maliuək mətuva, mətuva!”†

16 E nian əha, nətəmimi rəha Iesu ilah kotəruru nɨpətɨ nati u. Mətəu uərisɨg, nian Iesu tɨnəmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən, kəni Uhgɨn tɨnol əpu rəkɨs nepətiən rəha Iesu, kəni nɨkilah təpanəhti məmə aupən, kəmətei rəkɨs nəghatiən lan e Nauəuə Rəha Uhgɨn, konu nətəmimi kɨnotol nəghatiən mɨn əha, tɨnuva mɨnol nɨpəhriəniən lan.

17 E nian Iesu təmauɨn e Lasɨrɨs, kəni Lasɨrɨs tiet e nɨpəg kəpiel məmiəgəh mɨn, nɨmənin nətəmimi tepət ilah Iesu e ikɨn əha e nian əha. Kəni ilah kəməutanus natimnati u in təmol. 18 Tol lanəha, nətəmimi tepət kəməhuva məmə okoteruh Iesu, mətəu-inu kəmotətəu məmə in təmol nəmtətiən əha. 19 Kəni Farəsi mɨn kɨnautəni-əni kəm lah mɨn məmə, “!Oteruh-to, ko kitah kəsotol agɨniən nati kəti. Rəueiu əha, nətəmimi rəfin e nəhue nɨftəni kɨnautəhuərisɨg lan!”

Nətəm Kris nəuvein kəmotolkeikei məmə okoteruh Iesu

20 Kəni nian nətəmimi kəməhuvən Jerusɨləm məmə okotəfaki e nian rəha lafet u, kəni nətəm Kris nəuvein mɨn əha ikɨn ilah min, kəmautəfaki. 21 Nətəm Kris mɨn u kəməhuva moteh Fɨlɨp. Fɨlɨp in iətəm Petsaitə əpəha Kaləli.‡ Kəni ilah kəmotəni=pən kəm in məmə, “Iətəmi asoli, iəkotolkeikei məmə iəkoteruh Iesu.” 22 Kəni Fɨlɨp təhtul muvən məni=pən kəm Antɨru, kəni ilau kəmian muəni=pən kəm Iesu.

23 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Rəueiu əha, Nətɨ Iətəmimi, rəhan nian tɨnuva rəkɨs, məmə Uhgɨn otol əpu rəhan nepətiən. 24 Nɨpəhriəniən agɨn u iətəni kəm təmah məmə, iətəmimi otəkeikei mɨtənɨm nɨkɨtɨ nati e nɨftəni keruh məmə tɨmɨs. Nəmə təsɨmɨsiən, ko təseviəiən kəni məsəuəiən. Mətəu nəmə otɨmɨs, kəni otəuə e nəuan tepət.§* 25 Kəni tol lanu, iətəmi nɨkin tətəhti pɨk rəhan nəmiəgəhiən e nəhue nɨftəni u, in otəmkarəpən lan. Mətəu iətəmi iətəm nɨkin təsəhti pɨkiən lanəha rəhan nəmiəgəhiən e nəhue nɨftəni u, in otaskəlɨm vivi nəmiəgəhiən rəhan o nəmiəgəhiən itulɨn.† 26 Iətəmi tolkeikei məmə otol uək rəhak, in otəkeikei muərisɨg lak,‡ kəni nəmə ikɨn pəhruvən iəu iəkatɨg ikɨn, kəni in mɨn, in otatɨg ikɨn.§ Kəni iətəmi tatol uək rəhak, Tatə Uhgɨn otɨsiai in.”

Iesu təməghati
e nɨmɨsiən rəhan

27 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Rəueiu əha, nɨkik tətahmə pɨk.* ?Oiəkəhrol lanu? Ko iəsəniən məmə, ‘Tatə, oh rəkɨs nahməiən iətəm tətuva ohniəu.’ Nati u inu, iəu iəmuva ohni. 28 Tatə, ik əfəri aru nərgəm.”

Kəni əmeiko, rəueiu agɨn ilah kəmotətəu nəuia iətəmi kəti təmsɨpəri=pən e neai tətəni məmə, “Iəu inəfəri rəkɨs nərgək, kəni rəueiu əha, oiəkəfəri mɨn.”

29 Kəni nətəmimi nətəm kəməutəhtul iuəkɨr ohni kəmotətəu nəuia iətəmi əha, kəni ilah nəuvein kotəni məmə, “!Nətəmimi! ?Nati nak u? ?Kaluəluə kəti, uə?” Mətəu nəuvein kotəni məmə, “Agelo kəti əha tətəghati kəm in.”

30 Mətəu Iesu təni=pən kəm lah məmə, “Nəuia iətəmi u, təməsuvaiən məmə iəu iəkətəu. Mətəu təmuva məmə itəmah onəkotətəu.† 31 Rəueiu əha tɨnol nian iətəm Uhgɨn otakil noliən rəha nətəmimi e nəhue nɨftəni. Rəueiu əha, in otoh iahu nəsanəniən rəha Setən,‡ iərmənɨg rəha nəhue nɨftəni u.§ 32 Nian kətəfəri iəu ilɨs,* kəni ko iəu oiəkiuvi=pa nətəmimi rəfin kəhuva ohniəu.”† 33 E nəghatiən u, in tɨnuahpɨk e nɨmɨsiən rəhan məmə otəhro lanu mɨmɨs.‡

34 Kəni nətəmimi kəmotəni=pən kəm in motəni məmə, “Itɨmah iəmotətəu rəkɨs e Lou rəhatah, məmə nian Krɨsto iətəm Uhgɨn təməni məmə otahli=pa tuva, in otətatɨg itulɨn əmə, mətuvən əmə lanko naunun tɨkə.§ ?Təhro ik nətəni məmə nətəmimi okotəkeikei motəfəri Nətɨ Iətəmimi?* ?Mətəu Nətɨ Iətəmimi u, in pəh?”

35 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Nəhagəhagiən u, tətatɨg o təmah o nian əkəku əmə. Kəni nian nəhagəhagiən u, tətatɨg o təmah, itəmah nəkotəkeikei motaliuək lan. Nəmə kəpə, kəni napinəpuiən otətəuarus itəmah. Kəni iətəmimi iətəm tətaliuək e napinəpuiən, in təruru ikɨn in tatuvən ikɨn. 36 Nian nəhagəhagiən u tətatɨg əhanəh o təmah, itəmah nəkotəkeikei motəhatətə e nəhagəhagiən u məmə itəmah nəkəhuva nenətɨ nəhagəhagiən.”†

Nətəm Isrel ilah kəməsotəhatətəiən e Iesu

Nian Iesu təməni rəkɨs nəghatiən u kəm lah, kəni magɨm məpəh ilah muvən mətəhluaig. 37 Nati əpnapɨn məmə in tɨnol rəkɨs nəmtətiən tepət e nəhmtɨ nətəm Isrel, mətəu ilah kəsotəhatətəiən lan. 38 Iəni rəha Uhgɨn u Aiseə, təmaupən mətəghati e rəhalah noliən. Kəni nati u təmuva məmə otol nəghatiən rəhan tuva mol nɨpəhriəniən lan. In təməni məmə,

“?Iərmənɨg, pəh otəhatətə e nəghatiən rəhatɨmah, uə kətiəh əmə mɨne?

?Iəutəni pətɨgəm, kəni pəh otəhatətə lan, uə kətiəh əmə mɨne?

?Kəni Iərmənɨg otol əpu kəm pəh nahgin iətəm təsanən pɨk o nosmiəgəhiən?”‡

39 Konu ilah kotəruru nəhatətəiən lan mətəu-inu təhmen=pən əmə məmə Aiseə təməni pətɨgəm mɨn aupən məmə,

40 “In təmol ilah məmə nəhmtɨlah otəpɨs.

Nəmə təsəpɨsiən, kəni ilah okoteruh nati kəni motəhrun.

Kəni in tɨnahtɨpəsɨg rəkɨs e nɨkilah.

Nəmə təsoliən, kəni ilah okoteinatɨg kəni motəhrun nəuhliniən nətəlɨgiən rəhalah, kəni motəhatətə lak, iəkol nəmiəgəhiən rəhalah, otuvi mɨn.”§*

41 Iəni rəha Uhgɨn, Aiseə u aupən, təməni lanu lan mətəu-inu in təmeruh nepətiən əhagəhag rəha Iesu, kəni tol lanəha, in tətəghati lan.†

42 Kəni mətəu, nətəmi asoli mɨn tepət nəuvetɨn, ilah mɨn kəmotəhatətə e Iesu. Mətəu ilah kəutəgɨn e nəni pətɨgəmiən məmə ilah kəmotəhatətə lan, mətəu-inu kəutəgɨn e Farəsi mɨn məmə məta kotahli pətɨgəm ilah e nimə rəha nuhapumɨniən, 43 mətəu-inu nətəmi asoli mɨn u, ilah kotolkeikei pɨk məmə nətəmimi okotəni-vivi ilah, tapirəkɨs məmə Uhgɨn nɨkin, otagiən o lah.

Nəghatiən rəha Iesu təhrun nakiliən noliən rəha nətəmimi

44 Kəni Iesu təmagət əfəməh məmə, “Iətəmimi iətəm tətəhatətə lak, səniəmə tətəhatətə pɨsɨn əmə lak, mətəu tətəhatətə mɨn e Uhgɨn iətəm təmahli=pa iəu. 45 Kəni iətəmimi u iətəm təmeruh iəu, səniəmə təmeruh əmə iəu. In təmeruh mɨn Uhgɨn u təmahli=pa iəu.‡ 46 Iəu u nəhagəhagiən.§ Iəmuva e nəhue nɨftəni u, məmə iətəmimi iətəm otəhatətə lak, otəsatɨgiən e napinəpuiən. 47 Iətəmimi iətəm tətətəu rəhak nəghatiən, məsoliən, ko iəu iəsəni pətɨgəmiən rəhan nalpɨniən, mətəu-inu iəməsuvaiən e nəhue nɨftəni u məmə iəkəni pətɨgəm nalpɨniən rəha nətəmimi. Mətəu iəmuva məmə iəkosmiəgəh ilah.* 48 Mətəu iətəmimi iətəm tətəuhlin=pa nəmtahn kəm iəu, məsosiən rəhak nəghatiən, nati kəti əha ikɨn tətatɨg məmə in otəni pətɨgəm rəhan nalpɨniən. E Naunun Nian, nəghatiən mɨn u rəhak, ilah okotəni pətɨgəm nalpɨniən rəhan.† 49 Tol lanəha mətəu-inu nəghatiən mɨn u, səniəmə rəhak pɨsɨn əmə, mətəu Tatə Uhgɨn u təmahli=pa iəu, kəni in təməni məmə iəkəkeikei muvən məni lanəha, kəni məghati lanəha.‡ 50 Kəni iəu inəhrun rəkɨs məmə nəghatiən mɨn u, iətəm in təməni=pa kəm iəu, nəmiəgəhiən itulɨn tətatɨg lan. Kəni tol lanəha, nəghatiən mɨn u iətəni ilah, Tatə Uhgɨn təməni=pa kəni məgətun iəu lan, məmə iəkəni.”

13

Iesu təməueiu
nəhlkɨ rəhan mɨn nətəmimi

1 Tɨnuva mətəuarus nian nətəm Isrel kotol lafet lan, lafet rəha Pasova, kəni Iesu tɨnəhrun məmə rəhan nian tɨnuva rəkɨs məmə otəpəh nəhue nɨftəni u, muvən meruh Tatə Uhgɨn.* Nian rəfin in təmatolkeikei pɨk rəhan nətəmimi u kəutatɨg e nəhue nɨftəni, kəni mətəu rəueiu in tətəgətun əsas rəhan nolkeikeiən kəm lah muvən mətəuarus naunun nian rəhan.

2 Tɨnəhnaiuv, Iesu mɨne rəhan mɨn nətəmimi kəməutauən, kəni Setən tɨnəfən rəkɨs nətəlɨgiən e nɨki Jutəs Iskariot, nətɨ Saimon, məmə in otətuati e Iesu tuvən e nəhlmɨ rəhan tɨkɨmɨr mɨn. 3 Iesu təməhrun məmə Tatə Uhgɨn təmələhu=pən rəkɨs natimnati rəfin u e nəhlmɨn,† kəni tɨnəhrun mɨn məmə in təmsɨpən e Uhgɨn, kəni in otəpanɨtəlɨg=pən mɨn o Uhgɨn. 4 Tol lanəha, in təməhtul, kəni məpeg rəkɨs rəhan sot asoli, kəni matu in e tauɨl kəti. 5 Kəni mələs pesɨn kəti, mətu=pən nəhu lan, kəni əmeiko mətuəuin mətəueiu nəhlkɨ rəhan mɨn nətəmimi, kəni mətafəl e tauɨl, tauɨl u iətəm in tətətəuti lan.

6 Təmol lanəha muvən e Saimon Pitə, kəni Pitə təni=pən kəm in məmə, “?Iərmənɨg, təhro? Təsəuvɨriən məmə ik onəkəueiu nəhlkək.”

7 Mətəu Iesu təni=pən kəm in məmə, “Rəueiu ik nəkəruru nɨpətɨ nati u iəu iatol, mətəu uərisɨg nəpanəhrun nɨpətɨn.”

8 Kəni Pitə təni=pən in məmə, “Onəkəpəh agɨn nafəliən nəhlkək.”

Mətəu Iesu təni məmə, “Nəmə iəsəueiuiən nəhlkəm, kəni ko ik nəsuvaiən mol rəhak iətəmimi.”

9 Kəni Saimon Pitə təməni=pən kəm in məmə, “Iərmənɨg, nəmə tol lanəha, kəni onəsəueiu əməiən nəhlkək, mətəu əueiu mɨn nəhlmək mɨne rəhk-kapə!”

10 Kəni Iesu təni=pən kəm in məmə, “!Kəpə! Iətəmimi u tɨnaig rəkɨs, in tɨnəruən rəkɨs, tɨnəhmen. Təuvɨr əmə məmə okəsəueiu mɨniən nɨpətɨn; mətəu iəu oiəkəkeikei məueiu mɨn əmə nəhlkɨn. Itəmah nɨnotəruən rəkɨs. Mətəu səniəmə itəmah rəfin agɨn.”‡ 11 Iesu tɨnəhrun rəkɨs məmə ilah pəh u otegəhan=pən lan e nəhlmɨ rəhan mɨn tɨkɨmɨr mɨn. Tol lanəha, kəni in təni məmə, “Səniəmə itəmah rəfin agɨn.”

12 Nian Iesu tɨnəueiu rəkɨs nəhlkɨ rəhan mɨn nətəmimi, kəni muvən mɨn e rəhan napən, kəni muvən məharəg e nɨmein e tepɨl. Kəni əmeiko mətapuəh o lah məmə, “?Itəmah nəkotəhrun nɨpətɨ nati u iəmol rəueiu agɨn e təmah? 13 Itəmah nəutauɨn lak məmə Nəgətun mɨne Iərmənɨg, kəni təhruahru əmə lanko, mətəu-inu nɨpəhriəniən məmə iəu u, rəhatəmah Nəgətun mɨne rəhatəmah Iərmənɨg.

14 “Mətəu-inu iəu, iəu u rəhatəmah Iərmənɨg mɨne iəu Iəgətun rəhatəmah, konu iəu iəkəueiu nəhlkɨtəmah, konu itəmah mɨn, onəkotəueiu nəhlkɨtəmah mɨn.§ 15 Iəu iəmol məgətun itəmah lan, məmə itəmah onəkotol kəm təmah mɨn.* 16 Nɨpəhriəniən agɨn u iətəni=pɨnə kəm təmah məmə, ioluək kəti, in təsapirəkɨsiən rəhan iətəmi asoli, konu iahli=pən in təsapirəkɨsiən iətəm tətahli. 17 Rəueiu əha, itəmah nəkotəhrun vivi natimnati mɨn u. Kəni o nati u, nəmə onautol lanu, kəni itəmah onəkotos nəuvɨriən o Uhgɨn.†

18 “Iəu iəsəniən itəmah rəfin.‡ Iəkəhrun vivi itəmah mɨn u nətəm iəu iəmɨtəpɨn itəmah.§ Mətəu nəghatiən u rəha Nauəuə Rəha Uhgɨn, otəkeikei muva mol nɨpəhriəniən lan. Nəghatiən u tətəni məmə, ‘Iətəmimi u, aupən itɨmlau iəmatuauən pəti e pɨlet kətiəh, mətəu rəueiu, in tɨnəuhlin rəhan nətəlɨgiən, mɨnətələhu nəghatiən tərah ohniəu.’*

19 “Iəu iətəni pətɨgəm natimnati mɨn u kəm təmah u rəueiu, nian okəsol əhanəhiən. Mətəu nian okatol, kəni itəmah onəkotəhatətə lak, məmə Iəu U Inu.† 20 Nɨpəhriəniən agɨn u iətəni=pɨnə kəm təmah məmə, iətəmimi pəh iətəm tatos iətəmi u iətahli=pɨnə, kəni nɨkin tagiən ohni, təhmen=pən əmə məmə in tatos mɨn iəu, kəni nɨkin tagiən ohniəu. Konu iətəmimi iətəm tatos vivi iəu, kəni nɨkin tagiən ohniəu, təhmen=pən əmə məmə in tatos vivi mɨn rəhak Tatə, kəni nɨkin tagiən ohni.”‡

Iesu təməni pətɨgəm məmə Jutəs in otegəhanpən lan
e nəhlmɨ tɨkɨmɨr mɨn

(Mat 26:20-25; Mak 14:17-21; Luk 22:21-23)

21 Nian Iesu tɨnəni pətɨgəm rəkɨs nəghatiən əha, kəni nɨkin təməfɨgəm pɨk, kəni in təni məmə, “Nɨpəhriəniən agɨn u iətəni=pɨnə kəm təmah məmə, itəmah kəti u ikɨnu otegəhan=pən lak e nəhlmɨ tɨkɨmɨr mɨn rəhak.”

22 Kəni rəhan mɨn nətəmimi kəmotəsal=pən moteruh ilah mɨn, mɨnotəruru agɨn məmə in tətəni pəh. 23 Kəni ilah kəti u iətəm Iesu in tolkeikei pɨk,§ in tətəməhli* iuəkɨr əmə o Iesu. 24 Kəni Saimon Pitə, in təmasiuən=pən kəm in məmə, “Ətapuəh-to ohni, məmə iətəmimi pəh kəha in tətəni.”

25 Kəni suah kəha təmiəu-iəu muva iuəkɨr o Iesu, kəni mətapuəh ohni məmə, “?Iərmənɨg, pəh u nətəni?”

26 Kəni Iesu təni məmə, “Iəu iəkəmkərɨs pɨret nəuvetɨn, konu məuveri=pən e sup, kəni məfən kəm in, konu suah u, inko.” Kəni əmeiko, in təməmkərɨs pɨret kəti, məuveri=pən e sup, kəni məfən kəm Jutəs, nətɨ Saimon Iskariot. 27 Kəni Jutəs təmos pɨret u. Kəni rəueiu agɨn, Setən† tɨnəuveg rəhan nətəlɨgiən.

Kəni Iesu təni=pən kəm in məmə, “Nati u nəkəmə natol, uvən uəhai əmə mol.”‡ 28 Nətəmimi mɨn u rəha Iesu nətəm kautəməhli tɨtəlau e tepɨl məutauən, ilah kəsotəhruniən məmə Iesu təməni=pən nəghatiən u kəm in o nak. 29 Jutəs in tətaharu kətɨm rəha məni rəhalah, kəni ilah nəuvein nɨkilah təhti məmə Iesu təməni=pən kəm in məmə otuvən mos nəhmtɨn nauəniən nəuvein nɨglah o lafet, uə nəmə təhro tatuvən otəfən məni kəti kəm nanrah mɨn.§ 30 Kəni nian Jutəs təmos rəkɨs pɨret u, təməhtul miet uəhai əmə. Kəni tɨnapinəpu rəkɨs.*

Iesu təməni nəghatiən vi kəti
məmə okotol

31 Nian Jutəs tɨniet rəkɨs, kəni Iesu təni məmə, “Rəueiu əha, Uhgɨn tɨnatəfəri nərgɨ Nətɨ Iətəmimi,† kəni Nətɨ Iətəmimi tɨnatəfəri nərgɨ Uhgɨn. 32 Mətəu nian Nətɨ Iətəmimi tɨnol əpu rəkɨs nepətiən rəha Uhgɨn, kəni Uhgɨn aru əmə in otol əpu mɨn nepətiən rəha Nətɨ Iətəmimi. Kəni in otol əmə uəha rəueiu əmə.‡

33 “Nenətɨk mɨn, ko iəsatɨgiən tuvəh kitah min itəmah. Kəni itəmah onəmanotəsal lak, mətəu iəu iətəni mɨn nəghatiən kətiəh əmə kəm təmah u rəueiu, iətəm iəməni=pən kəm nətəmi asoli mɨn rəha Isrel aupən. Iətəni=pɨnə kəm təmah məmə, ikɨn əha iatuvən ikɨn, itəmah nəkotəruru nuvəniən ikɨn.§

34 “Iəu iətəni=pɨnə nəghatiən vi kəti kəm təmah məmə nəkotəkeikei mautol.* Itəmah nəkotəkeikei motolkeikei itəmah mɨn.† Iəu iəmolkeikei itəmah, kəni itəmah nəkotəkeikei motolkeikei itəmah mɨn təhmen əmə lanəha.‡ 35 Kəni nəmə nəkolkeikei lanu itəmah mɨn, kəni nətəmimi rəfin okotəhrun məmə itəmah rəhak mɨn nətəmimi.”§

Iesu təməni pətɨgəm məmə Pitə otəpanəni məmə
in təruru Iesu

(Mat 26:31-35; Mak 14:27-31; Luk 22:31-34)

36 Kəni Saimon Pitə tətapuəh ohni məmə, “?Iərmənɨg, ik onəkuvən iə?”

Kəni Iesu təni=pən kəm in məmə, “Ikɨn əha iəu iatuvən ikɨn, ik nəkəruru nɨtəu=paiən iəu rəueiu, mətəu uərisɨg ko, onəpanuva.”*

37 Kəni Pitə tətapuəh ohni məmə, “?Iərmənɨg, oiəsɨtəu-pəniən ik u rəueiu o nak? Iəu, nɨkik tagiən əmə məmə iəkɨmɨs ohnik.”

38 Kəni Iesu təni=pən kəm in məmə, “?Ik nəkəmə nɨkim tagiən əmə məmə onəkɨmɨs ohniəu? Nɨpəhriəniən agɨn u iətəni kəm ik məmə, mənɨg otəsəkakə əhanəhiən, kəni ik onəkəni mau kɨsɨl məmə nəkəruru iəu.”†

14

Iesu in suaru o nuvəniən o Tatə Uhgɨn

1 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Nɨkitəmah təsahməiən. Itəmah nəkotəkeikei motəhatətə e Uhgɨn,* kəni motəhatətə mɨn lak. 2 E nimə rəha Tatə rəhak, nəuan tepət əha ikɨn. Nəghatiən u in nɨpəhriəniən. Nəmə təsoliən lanəha, ko inəni=pɨnə rəkɨs kəm təmah. Rəueiu əha, iəu iatuvən, iəkol əpenə-penə rəhatəmah.† 3 Kəni mətəu-inu iəkuvən mol əpenə-penə o təmah, kəni iəu oiəpanɨtəlɨg=pa mɨn mos itəmah nəkəhuva motatɨg kitah min iəu,‡ məmə itəmah onəkotatɨg ikɨnu iətəm iəu mɨn iətatɨg ikɨn.§ 4 Ikɨn əha iatuvən ikɨn, itəmah nɨnotəhrun rəkɨs suaru rəhan.”

5 Mətəu Toməs təni=pən kəm in məmə, “Iərmənɨg, itɨmah iəkotəruru ikɨn ko natuvən ikɨn. ?Iəkotəhro lanu lan motəhrun suaru tatuvən ikɨn əha?”

6 Kəni Iesu təni=pən kəm in məmə, “Iəu u,* Suaru ohni.† Kəni iəu u, Nəukətɨ Nɨpəhriəniən,‡ kəni iəu u, Nəukətɨ Nəmiəgəhiən.§ Iətəmimi kəti ko təsuvəniən o rəhak Tatə nəmə iəu iəsosiən in muvən.* 7 Nəmə nəmotəhrun iəu, kəni nəmotəhrun mɨn rəhak Tatə.† Kəni tol lanəha, tətuəuin rəueiu, nɨnotəhrun rəkɨs in, kəni mɨnoteruh.”

8 Kəni Fɨlɨp təni=pən kəm in məmə, “Iərmənɨg, əui, əgətun-to Tatə Uhgɨn e tɨmah. Nati əmə u inu, itɨmah iəkotolkeikei.”‡

9 Kəni Iesu təni=pən kəm in məmə, “Fɨlɨp, iəu iəmatɨg təfəməh kitah min itəmah. Mətəu ik nəkəruru əhanəh iəu. Iətəmimi iətəm tateruh iəu, in tateruh Tatə Uhgɨn.§ Təhro ik nətəni məmə, ‘Əui, əgətun Tatə Uhgɨn kəm tɨmah?’* 10 ?Ik nəsəhatətəiən məmə iətatɨg e Tatə Uhgɨn, konu Tatə Uhgɨn tətatɨg lak?† Nəghatiən mɨn u iəkatəni kəm təmah, səniəmə rəhak əmə. Tatə Uhgɨn u, nian rəfin, tətatɨg lak, inu in tatol rəhan mɨn u uək. 11 Itəmah onəkotəkeikei motəhatətə lak nian iəu iətəni məmə iətatɨg e Tatə Uhgɨn, konu Tatə Uhgɨn tətatɨg lak. Mətəu nəmə kəpə, təuvɨr məmə nəkotəhatətə lak o nəfɨgəmiən rəha uək asoli mɨn iətəm iəmatol.‡ 12 Nɨpəhriəniən agɨn u iətəni kəm təmah məmə, iətəmimi iətəm tətəhatətə lak, in otol noliən uək mɨn u iətəm iəu iəmatol.§ Əuəh, in otol noliən uək təri təhmɨn mɨn tapirəkɨs uək mɨn u iətəm iəu iəmol, mətəu-inko iəu oiəkatuvən o Tatə Uhgɨn. 13 Iəu Nətɨn, kəni nəmə nəkoteasiə e nati kəti e nərgək, nati əpnapɨn nəmə nəkoteasiə e nati nak, iəu iəpanol,* məmə uək u rəha Nətɨn otəfəri nərgɨ Tatə Uhgɨn. 14 Kəni nəmə onəkoteasiə e nati kəti ohniəu, e nərgək, kəni iəu iəkol.”

Iesu təməni məmə
Narmɨn Rəha Uhgɨn otuva

15 Kəni Iesu təməghati əhanəh matuvən, mətəni məmə, “Nəmə itəmah nəkotolkeikei iəu, konu itəmah onəkotol nəghatiən rəhak.† 16 Kəni iəu, oiəkeasiə e Tatə Uhgɨn məmə in otahli=pa Iasiru‡ kəti mɨn o təmah. Kəni in otətatɨg itulɨn itəmah min. 17 Suah u inu, in Narmɨn rəha Nɨpəhriəniən.§ Nətəmimi rəha nəhue nɨftəni u, ko kəsotosiən in e nɨkilah,* mətəu-inu ilah kəsoteruhiən in, motəruru in. Mətəu itəmah, nəkotəhrun in, mətəu-inko in tətatɨg itəmah min. Kəni in otəpanatɨg e nɨkitəmah.

18 “Nian iəu iəkiet e təmah, ko iəsəpəhiən itəmah nəkotatɨg pɨsɨn əmə, təhmen e iətəm kəmɨmɨs-ərin. Iəu iəpanɨtəlɨg=pa mɨn o təmah. 19 Otəsuvəhiən, nətəmimi rəha nəhue nɨftəni u ilah okəsoteruhiən iəu. Mətəu itəmah onəpanoteruh iəu.† Kəni mətəu-inu iəu iəpanəmiəgəh, itəmah mɨn onəpanotəmiəgəh.‡ 20 E nian rəha natimnati mɨn u, kəni itəmah onəkotəhrun məmə iətatɨg e rəhak Tatə.§ Kəni itəmah nəkotatɨg lak, konu iəu iətatɨg e təmah.

21 “Iətəmimi iətəm təmos vivi nəghatiən rəhak, kəni matol, iətəmimi u inu in tolkeikei iəu. Kəni iətəmimi iətəm tolkeikei iəu, rəhak Tatə in otolkeikei mɨn in.* Kəni iəu mɨn oiəkolkeikei in. Kəni iəu oiəkol əpu iəu kəm in, məmə in otəhrun vivi iəu.”

22 Kəni Jutəs u, (səniəmə Jutəs Iskariot, mətəu iahunin kəti u in iətəmi kəti mɨn rəha Iesu), in təmətapuəh ohni məmə, “?Iərmənɨg, ik onəkəhro lanu kəni mol əpu ik kəm tɨmah əmə, mətəu onəsol əpuiən ik kəm nətəmimi rəha nəhue nɨftəni?”†

23 Mətəu Iesu təməni=pən kəm in məmə, “Iətəmimi iətəm tolkeikei iəu, in otatol nəuiak, kəni rəhak Tatə in otolkeikei in. Konu iəu mɨne rəhak Tatə, itɨmlau oiəkiəuva mətuatɨg itɨmahal min. Kəni itɨmlau iəkuol imatɨmlau əha ikɨn.‡ 24 Iətəmimi iətəm təsolkeikeiən iəu, in təsoliən nəuiak. Nəghatiən mɨn u iətəm nəmotətəu iəmatəni, iəməsəni aruiən ilah. Mətəu iəmos ilah o rəhak Tatə iətəm in təmahli=pa iəu iəkuva.§

25 “Iəu iatəni pətɨgəm nəghatiən mɨn u kəm təmah nian iətatɨg əhanəh kitah min itəmah. 26 Mətəu Narmɨn Rəha Uhgɨn u, in Iasiru, iətəm Tatə Uhgɨn otahli=pa e nərgək, in otəgətun itəmah e natimnati mɨn rəfin. Kəni in otol itəmah məmə nɨkitəmah otətəhti natimnati mɨn u iətəm iatəni kəm təmah, məsotaluiən lan.*

27 “Rəueiu əha tɨnuəkɨr məmə iəu oiəkəpəh itəmah. Iəu iətələhu nəməlinuiən rəhak tətatɨg o təmah.† Konu nəməlinuiən u, iətəm iəkəfɨnə, təsəhmeniən e nəməlinuiən iətəm nəhue nɨftəni u tətəfɨnə. Itəmah, nɨkitəmah təsahməiən kəni məsotəgɨniən.

28 “Itəmah nɨnotətəu rəkɨs rəhak nəghatiən, iəməni=pɨnə kəm təmah məmə, ‘Iəu oiəpanəpəh itəmah, mətəu uərisɨg, oiəpanɨtəlɨg=pa mɨn o təmah.’ Nəmə nəkotolkeikei pəhriən iəu, kəni nɨkitəmah otagiən əmə məmə nəkoteruh iəu iatuvən o rəhak Tatə, mətəu-inu in ilɨs tapirəkɨs iəu. 29 Iəu iətəni pətɨgəm rəkɨs əmə natimnati mɨn u kəm təmah u rəueiu, nian ilah kəsotol əhanəhiən, məmə nian ilah kɨnəhuva mautol nɨpəhriəniən lan, kəni itəmah onəkotəhatətə lak. 30 Rəueiu əha, ko iəsəghatiən təfəməh mɨn kəm təmah, mətəu-inu Setən u iərmənɨg rəha nəhue nɨftəni u,‡ in tɨnuva. In təsosiən nəsanəniən məmə otol win lak.§ 31 Mətəu iəu iatol əhruahru əmə nəuia Tatə Uhgɨn məmə nətəmimi rəha nəhue nɨftəni okotəhrun məmə iəu iəkolkeikei in.*

“Intələh, pəh kotəhtul motagɨm u ikɨnu, mautəhuvən.”

15

Iesu in təhmen
e nəukətɨ nɨgi pəhriən

1  Kəni Iesu təni məmə, “Iəu u,* iəu iəkəhmen e nəukətɨ nɨgi pəhriən. Kəni rəhak Tatə in təhmen e iətəmimi iətəm tətətahlɨn nɨgi u.† 2 Nəhlmɨ nɨgi mɨn rəfin iətəm kəsotəuəiən, in tətətei rəkɨs ilah, kəni nəhlmɨ nɨgi rəfin u iətəm kautəuə, in tətafəl vivi ilah,‡ məmə ilah okotəuə e nəualah tepət.§ 3 Itəmah nəkotəhmen e nəhlmɨ nɨgi u. Kəni iəu inafəl vivi rəkɨs itəmah e nəghatiən mɨn iətəm iəməni=pɨnə kəm təmah.* 4 Otəhtul=pa lak,† kəni iəu oiəkəhtul=pɨnə e təmah. Nəhlmɨ nɨgi otəsəuəiən nəmə in təsəhtul-pəniən e nəukətɨn. Təhmen əmə, itəmah ko nəmiəgəhiən rəhatəmah təsəuəiən e nəuan nəmə nəsotəhtul=paiən lak.‡

5 “Iəu u, iəu nəukətɨ nɨgi. Kəni itəmah nəhlmɨ nɨgi mɨn, nəhlmɨ nɨgi mɨn iətəm tatɨlpɨn=pa vivi lak, mautəhtul=pa. Nəmiəgəhiən rəha iətəmimi iətəm tətəhtul=pa lak kəni iətəhtul=pən lan, in otəuə e nəuan tepət. Mətəu itəmah u, nəmə nəsotəhtul=paiən lak, ko nəsotoliən nati kəti.§ 6 Nəmə iətəmimi təsəhtul=paiən lak, in təhmen e nəhlmɨ nɨgi kəti, iətəm kɨnəraki lan kəni tɨnɨmətu rəkɨs. Nəhlmɨ nɨgi mɨn tol lanəha, kəhrun nəmki-pəniən e nɨgəm, kuvan əhtuv.* 7 Nəmə itəmah nəkotəhtul=pa lak, kəni nəghatiən rəhak nəmotətəu rəkɨs tətatɨg e nɨkitəmah, nati nak itəmah nəkotolkeikei, nəkotəhrun neasiəiən lan. Kəni Uhgɨn otol kəm təmah.† 8 Nian nəmiəgəhiən rəhatəmah otəuə e nəuan tepət,‡ nati əha in tətəfəri nərgɨ rəhak Tatə, kəni e noliən u, tətəgətun məmə itəmah rəhak mɨn nətəmimi.§

9 “Tatə Uhgɨn in tolkeikei pɨk iəu. Təhmen əmə, iəu iəkolkeikei itəmah lanəha. Otəhtul e rəhak nolkeikeiən. 10 Nəmə itəmah nautol rəhak nəghatiən,* kəni onəkotəhtul=pa e rəhak nolkeikeiən, təhmen əhruahru əmə məmə inu iəu iəmol nəghatiən mɨn rəha Tatə Uhgɨn, kəni iətəhtul=pən e rəhan nolkeikeiən. 11 Iəu iəmətəni pətɨgəm nəghatiən mɨn u kəm təmah, məmə nɨkitəmah otətagiən, təhmen əmə məmə iəu nɨkik tətagiən. Konu nɨkitəmah otagiən magiən məriauəh.†

12 “Itəmah nəkotəkeikei mautol nəghatiən u rəhak. Tətəni məmə itəmah onəkotolkeikei itəmah mɨn, təhmen əmə məmə iəu iəkolkeikei itəmah lanəha.‡ 13 Iətəmi kəti tɨkə iətəm tolkeikei pɨk in kəti tapirəkɨs iətəmimi u iətəm tətegəhan e rəhan nəmiəgəhiən məmə otosmiəgəh in mɨn nəuvein.§ 14 Kəni nəmə itəmah nəkotol natimnati mɨn u iətəni kəm təmah, tətəgətun məmə itəmah ko, iəu mɨn nəuvein.

15 “Iəu oiəsauɨn mɨniən e təmah məmə noluək mɨn rəhak, mətəu-inu iətəm tatol uək, in təruru natimnati mɨn iətəm rəhan iətəmi asoli tatol. Mətəu rəueiu əha, iəu iəkauɨn e təmah, məmə iəu mɨn nəuvein, mətəu-inu natimnati mɨn rəfin u iətəm iəmətəu o rəhak Tatə, inəni pətɨgəm rəkɨs kəm təmah.* 16 Itəmah nəməsotɨtəpɨniən iəu, mətəu iəu iəmɨtəpɨn itəmah.† Kəni iəu iəmələhu=pən itəmah məmə itəmah onəkəhuvən motol uək, kəni uək rəhatəmah otəuə e nəuan.‡ Kəni nəuan u, in otətatɨg. Tol lanəha, kəni nəmə nəkoteasiə e natimnati mɨn kəm Tatə Uhgɨn e nərgək, kəni in otəfɨnə kəm təmah. 17 Iətəfɨnə nəghatiən kəti kəm təmah in tol lanu. Itəmah onəkotəkeikei motolkeikei itəmah mɨn.”§

Nətəmimi rəha nəhue nɨftəni, ilah kautəməki e nətəmimi rəha Iesu

18 Kəni Iesu təni=pən məmə, “Okəmə nətəmimi rəha nəhue nɨftəni u kautəməki e təmah, nɨkitəmah otəkeikei məhti məmə aupən, ilah kəmotəməki lak lanəha.* 19 Okəmə itəmah nətəmimi rəha nəhue nɨftəni u, kəni nətəmimi rəha nəhue nɨftəni okotolkeikei itəmah, mətəu-inu rəhalah u itəmah. Mətəu səniəmə itəmah nətəmimi rəha nəhue nɨftəni u. Iəu iəmɨtəpɨn rəkɨs itəmah, kəni mos rəkɨs itəmah o nəhue nɨftəni. Kəni o nati u inu, nətəmimi rəha nəhue nɨftəni, kautəməki e təmah.† 20 Nɨkitəmah otəkeikei mətəhti nəghatiən u iəməni=pɨnə rəkɨs kəm təmah məmə, ‘Ioluək əmə kəti, təsapirəkɨsiən rəhan iətəmi asoli.’‡ Kəni mətəu-inu nətəmi rəha nəhue nɨftəni u, ilah kautol tərah agɨn ohniəu, kəni tol lanəha, ilah okotol noliən kətiəh əmə e təmah.§ Nəmə ilah kəmotol rəhak nəghatiən, kəni ilah okotol rəhatəmah nəghatiən. Mətəu ilah kəməsotol agɨniən rəhak nəghatiən mɨn. 21 Ilah okotol natimnati mɨn lanəha, mətəu-inu itəmah rəhak mɨn nətəmimi.* Ilah okotol lanəha, mətəu-inu ilah kotəruru Uhgɨn iətəm təmahli=pa iəu.†

22 “Iəmuva kəni məghati kəm lah. Tol lanəha nəua nəghatiən u, ilah kəmoteruh əsas rəhalah noliən tərah mɨn. Mətəu kəmotəuhlin matəlgɨlah ohniəu motəpəh rəhak nəghatiən. Kəni rəueiu, ko kəsotəniən məmə rəhalah noliən tərah tɨkə.‡§ 23 Iətəmimi iətəm tətəməki lak, in tətəməki mɨn e rəhak Tatə. 24 Iəmuva mol uək mɨn u e nəhmtɨlah iətəm ko iətəpɨsɨn kəti təməsoliən. Tol lanəha, ilah kəmotəhrun məmə pəh u iəu. Kəni nati əpnapɨn kəmotəhrun iəu, mətəu kəutəməki lak, kəni tol lanəha məmə kəutəməki mɨn e rəhak Tatə. Kəni rəueiu, ko kəsotəniən məmə rəhalah noliən tərah tɨkə.* 25 Mətəu natimnati mɨn əha otəkeikei mol lanəha, kəni mol məmə nəghatiən u otuva pəhriən iətəm nətəmimi aupən kəmotətei rəkɨs e nauəuə rəha Lou. Rəhalah u Lou iətəm kotolkeikei pɨk tətəghati e lah mətəni məmə, ‘Iəu iəsoliən nati kəti e lah, mətəu ilah kotəməki agɨn lak, mautol tɨməti kəm iəu.’†

26 “Mətəu nian Iasiru otuva, in otəni pətɨgəm iəu. Narmɨn rəha Nɨpəhriəniən u, tatsɨpən e Tatə Uhgɨn.‡ Iəu iəkahli=pa in tuva o təmah. 27 Konu itəmah mɨn, onəkotəkeikei motəhtul pətɨgəm motəni iəu,§ mətəu-inu itəmah nautatɨg kitah min iəu e nətuəuiniən e uək rəhak muva mətəuarus=pa u rəueiu.

16

1 Iəu inətəni pətɨgəm natimnati mɨn u kəm təmah məmə nəsotəhlmaniən e rəhatəmah nəhatətəiən. 2 Ilah okəpanotəhgi pətɨgəm itəmah e nimə mɨn rəha nuhapumɨniən rəhalah;* kəni nɨpəhriəniən agɨn, nian əha ikɨn tətuva iətəm nətəmimi okotohamu itəmah, kəni nɨkilah təhti məmə ilah kautol uək təuvɨr kəti rəha Uhgɨn.† 3 Ilah okotol natimnati mɨn u, mətəu-inu ilah kotəruru pəhriən Tatə Uhgɨn, kəni motəruru pəhriən mɨn iəu.‡ 4 Mətəu iəu iəkaupən məni pətɨgəm natimnati mɨn u kəm təmah. Kəni nian ilah kɨnotətuəuin mɨnautol e təmah, kəni nɨkitəmah otəhti məmə iəu iəməni rəkɨs natimnati mɨn u kəm təmah.”

Uək mɨn iətəm
Narmɨn Rəha Uhgɨn otəpanol

Kəni Iesu təghati əhanəh matuvən, mətəni məmə, “Iəu iəməsəni pətɨgəmiən natimnati mɨn u kəm təmah aupən, mətəu-inu iəmətatɨg kitah min itəmah. 5 Mətəu rəueiu iəkɨtəlɨg=pən mɨn o rəhak Tatə iətəm təmahli=pa iəu, mətəu itəmah kəti təsətapuəhiən ohniəu məmə, ‘?Ik onəkuvən iə?’ 6 Mətəu rəueiu, tol lanu lan məmə iəməni natimnati mɨn u kəm təmah, kəni nɨkitəmah təmahmə. 7 Mətəu iəu iətəni pəhriən kəm təmah məmə, otəuvɨr pɨk o təmah məmə iəu iəkagɨm rəkɨs e təmah. Mətəu-inu nəmə iəsagɨm rəkɨsiən e təmah, kəni ko Iasiru§ təsuvaiən matɨg itəmah min. Mətəu nəmə iəu iəkagɨm muvən, kəni iəu iəkahli=pa in tuva matɨg o təmah.* 8 Kəni nian in otuva, kəni otəgətun nətəmimi rəha nəhue nɨftəni məmə ilah nol təfagə tərah, kəni nətəlɨgiən rəhalah təsəhmeniən o noliən iətəm təhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn, kəni nətəlɨgiən rəhalah təsəhmeniən o nakiliən noliən rəha nətəmimi. 9 Narmɨn u otəgətun ilah məmə ilah nol təfagə tərah,† mətəu-inu kəsotəhatətəiən lak. 10 Narmɨn u otəgətun ilah məmə nətəlɨgiən rəhalah in təsəhmeniən o rəhalah nəhruahruiən e nəhmtɨ Uhgɨn,‡ mətəu-inu iəu iəkɨtəlɨg=pən mɨn o rəhak Tatə, kəni itəmah onəsoteruhiən iəu. 11 Narmɨn u otəgətun ilah məmə nətəlɨgiən rəhalah in təsəhmeniən o nakiliən noliən rəha nətəmimi, mətəu-inu Uhgɨn in tɨnakil rəkɨs iərmənɨg rəha nəhue nɨftəni u, Setən.§

12 “Iəu iatos əhanəh natimnati tepət mɨn məmə iəpanəni kəm təmah. Mətəu rəueiu əha, ko nəsotos rəfiniən ilah. Tiəkɨs pɨk o təmah.* 13 Mətəu nian Narmɨn rəha Nɨpəhriəniən otuva,† in otit itəmah, mol məmə itəmah nəkotəhrun nɨpəhriəniən mɨn rəfin. In ko təsəni aruiən rəhan əmə nəghatiən. In otəni pətɨgəm əmə natimnati mɨn u in tətətəu o Tatə Uhgɨn. Kəni in otəni=pɨnə mɨn kəm təmah natimnati mɨn u nian kəti okəpanəhuva. 14 In otətəu nəghatiən pəhriən ohniəu kəni mətəni pətɨgəm kəm təmah. E noliən u, in otəfəri iəu. 15 Natimnati mɨn rəfin rəha Tatə Uhgɨn, in rəhak.‡ Tol lanəha, kəni iəu iətəni məmə, Narmɨn u, in otətəu nəghatiən pəhriən ohniəu kəni matol əpu nɨpətɨn kəm təmah.”

Otəsuvəhiən koteruh Iesu

16 Kəni Iesu təni=pən məmə, “Otəsuvəhiən onəsoteruhiən iəu, mətəu uərisɨg ko, təsuvəhiən, kəni onəmanoteruh mɨn iəu.”§

17 Kəni nətəmimi mɨn nəuvein rəhan, ilah kəutətapuəh-ətapuəh kəm lah mɨn məmə, “?Nəghatiən u, nɨpətɨn nak? In tətəni kəm tah məmə, ‘Otəsuvəhiən onəsoteruhiən iəu, mətəu uərisɨg, otəsuvəhiən, nəmanoteruh mɨn iəu.’ Kəni in təni məmə, ‘Mətəu-inu iəu iatuvən o Tatə Uhgɨn.’ 18 Nəghatiən u, ‘otəsuvəhiən’ nɨpətɨn nak? Kitah kotəruru nəghatiən mɨn əha in tətəni.”

19 Kəni Iesu tɨnəhrun rəkɨs məmə ilah kotolkeikei məmə okotətapuəh o nati kəti ohni, kəni təni=pən kəm lah məmə, “?Təhro? Iəu iəməni məmə, ‘Otəsuvəhiən itəmah nəsoteruhiən iəu. Mətəu uərisɨg, təsuvəhiən onəmanoteruh mɨn iəu.’ ?Kəni rəueiu nəutətapuəh o təmah mɨn o nɨpətɨ nəghatiən u? 20 Nɨpəhriəniən agɨn u iətəni məmə, itəmah nɨkitəmah otahmə, itəmah onəkotasək pɨk,* mətəu nətəmimi rəha nəhue nɨftəni, nɨkilah otagiən. Itəmah onəkotətəu tərah pɨk agɨn, mətəu nahməiən rəhatəmah otəuhlin=pa e nagiəniən.† 21 Nian nəmə tɨnuəkɨr məmə pətan kəti otemək, kəni in otətəu tərah, mətəu-inu tɨnol nian rəhan məmə otətəu nahməiən əha. Mətəu uərisɨg, nəmə nətɨn tɨnair rəkɨs, kəni in nɨkin təsəhti mɨniən nahməiən əha. In nɨkin tətagiən pɨk mətəu-inu nətɨn tɨnair=pa e nəhue nɨftəni. 22 Kəni təhmen əmə, rəueiu əha itəmah nautətəu tərah. Mətəu uərisɨg, konu iəu iəkeruh mɨn itəmah. Konu nɨkitəmah otagiən pɨk, ko iətəmimi kəti təsol mɨniən itəmah nɨkitəmah tahmə mɨn. 23 O nian əha, itəmah onəsotətapuəh mɨniən o nati kəti ohniəu. Nɨpəhriəniən agɨn u iətəni kəm təmah məmə, nəmə itəmah nəkotətapuəh e nati kəti o Tatə Uhgɨn e nərgək, kəni in otəfɨnə kəm təmah.‡ 24 Mətəuarus=pa u rəueiu, itəmah nəsotətapuəh əhanəhiən e nati kəti e nərgək. Otətapuəh lan e nərgək, kəni onəkotos, məmə nɨkitəmah otagiən məri məriauəh.”§

Iesu təmehpahu rəkɨs e natimnati mɨn
rəha nəhue nɨftəni

25 Kəni Iesu tətəghati əhanəh matuvən mətəni məmə, “Iəu iətəni=pɨnə natimnati mɨn u e nəghatiən əuhlin, mətəni kəm təmah.* Mətəu nian əha ikɨn tətuva, iətəm iəu iəsəni mɨniən nəghatiən əuhlin lan, mətəu oiəkanus=pɨnə rəhak Tatə kəm təmah e noliən kəti məmə itəmah onəkotəhrun vivi in lan. 26 E nian əha, itəmah onəkoteasiə e natimnati kəm rəhak Tatə e nərgək, mətəu iəu iəsəniən məmə iəu iəkuvən e nərgɨtəmah measiə e natimnati ohni† 27 mətəu-inu Tatə Uhgɨn, in əmə tolkeikei pɨk itəmah. In tolkeikei itəmah mətəu-inu itəmah nəkotolkeikei iəu, kəni itəmah nəmotəhatətə məmə iəu iəmsɨpən lan. 28 Iəu iəmsɨpən e Tatə Uhgɨn, muva e nəhue nɨftəni u. Konu rəueiu otəsuvəhiən kəni iəkəpəh mɨn nəhue nɨftəni u, mɨtəlɨg=pən mɨn o Tatə Uhgɨn.”

29 Kəni nətəmimi mɨn rəhan kəutəni məmə, “In konu! !Rəueiu əha ik nəsəghati əuhlin mɨniən! Ik nətəni əhruahru əmə kəm tɨmah. 30 Rəueiu əha inotəhrun məmə ik nəkəhrun natimnati rəfin agɨn, kəni nati əpnapɨn nəmə iətəmi kəti təsətapuəh əhanəhiən nati kəti ohnik, mətəu ik nəkəhrun nuhalpɨniən nəghatiən mɨn rəfin iətəm kəsətapuəh əhanəhiən lan. Kəni nati u, tol kəni itɨmah iəkotəhrun məmə ik nəmsɨpən e Uhgɨn.”

31 Kəni Iesu təni=pən kəm lah məmə, “?Nɨpəhriəniən, itəmah nɨnotəni nɨpəhriəniən lak u rəueiu?‡ 32 Itəmah otətəlɨg-to lan, nian əha ikɨn tətuva, nɨpəhriəniən məmə nian əha tɨniet pətɨgəm=pa rəkɨs, iətəm nətəmimi okotəgəu rəkɨs itəmah, nəkotaiu atiti, məhuvən imatəmah mɨn ikɨn, motəpəh iəu, iəu pɨsɨn əmə.§ Mətəu ko iəu iəsan pɨsɨn əməiən, mətəu-inu nian rəfin rəhak Tatə tətatɨg itɨmlau min.*

33 “Iəu iəməni pətɨgəm rəkɨs natimnati mɨn u kəm təmah, məmə otol nəməlinuiən otatɨg e nɨkitəmah mətəu-inu nəutatɨg lak.† E nəhue nɨftəni u, nahməiən otepət o təmah,‡ mətəu sotəgɨniən, motəhtul məha-məha,§ mətəu-inu inehpahu rəkɨs nəsanəniən rəha nəhue nɨftəni.”*

17

Iesu təməfaki aru ohni

1 Nian Iesu təməghati rəkɨs, kəni məsal-pəri ilɨs e neai, kəni mətəfaki mətəni məmə,

“Tatə, rəhak nian tɨnuva rəkɨs. Iəu iəkolkeikei məmə ik onəkəfəri nərgɨ Nətɨm, məmə in mɨn otəmanəfəri nərgəm,* 2 mətəu-inu ik nəməfən nəsanəniən mɨne nepətiən kəm in, məmə in otarmənɨg e nətəmimi rəfin,† kəni məhrun mɨn nəfəniən nəmiəgəhiən itulɨn kəm lah mɨn u, nətəm ik nəməfən mɨn ilah kəm in. 3 Kəni nəmiəgəhiən itulɨn u, nɨpətɨn u məmə nətəmimi okotəhrun ik, iətəm ik əmə u ik Uhgɨn pəhriən,‡ kəni motəhrun mɨn Iesu Krɨsto u, ik nəmahli=pa.§ 4 Iəu iəməfəri nərgəm e nəhue nɨftəni u,* kəni inol rəfin uək iətəm ik nəməfa kəm iəu məmə iəkol.† 5 Tatə, rəueiu əha, tɨnol nian rəham məmə onəkos iəu iəkuvnə mətatɨg kilau mɨn ik. Əfəri iəu məfa nepətiən əhagəhag kəm iəu, təhmen əmə məmə inu, iəmos aupən kilau min ik e nian nɨftəni u təmatɨkə əhanəh.‡

Iesu təməfaki o rəhan mɨn

6 “Nətəmimi mɨn u nətəm ik nəmos rəkɨs ilah o nəhue nɨftəni məfa ilah kəm iəu, iəu iəmatol əpu nərgəm kəm lah, məmə ilah okotəhrun ik.§ Aupən, ilah rəham mɨn nətəmimi, mətəu rəueiu ik nəməfa ilah e nəhlmək, məmə ilah rəhak mɨn nətəmimi. Ilah kəmautohtəu=pən rəham nəghatiən, 7 kəni rəueiu əha, ilah kotəhrun məmə, natimnati mɨn u ik nəməfa kəm iəu, ilah kautsɨpən əmə ohnik. 8 Ilah kotəhrun natimnati mɨn u, mətəu-inu ik nəməni=pa rəkɨs nəghatiən kəm iəu, kəni iəu iəməni=pən kəm lah, kəni ilah kautos e nɨkilah. Kəni ilah motəhrun məmə nɨpəhriəniən agɨn məmə iəu iəmsɨpɨnə lam, kəni məutəhatətə lak məmə ik nəmahli=pa iəu.

9 “Iəu iətəfaki o lah mɨn u. Iəu iəsəfakiən o nətəmimi rəha nəhue nɨftəni, iətəfaki əmə o nətəmimi mɨn u nətəm ik nəməfa ilah kəm iəu, mətəu-inu ilah u rəham mɨn. 10 Nətəmimi mɨn u iatos, ilah rəfin rəham, konu ilah rəfin u nətəm ik natos, ilah rəhak.* Kəni nətəmimi mɨn u, ik nəmol ilah məmə nəmiəgəhiən rəhalah tətəfəri nərgək.

11 “Rəueiu əha iətuva ohnik, kəni təsuvəhiən iəu iəsatɨgiən u e nəhue nɨftəni u. Mətəu nətəmimi mɨn u, ilah okotatɨg əhanəh e nəhue nɨftəni u. Tatə, ik nəkəhruahru agɨn. Onəkaskəlɨm nətəmimi mɨn u kotatɨg vivi e nəsanəniən rəha nərgəm u ik nəməfa kəm iəu, məmə ilah okotatɨg kətiəh əmə, təhmen e lau, kilau kətiəh.† 12 Nian iəu iəmətatɨg itɨmah min ilah, kəni mətəpali təuvɨr‡ o lah, e nəsanəniən e nərgəm əmə iətəm ik nəməfa kəm iəu. Iəu iəmateh vivi ilah, iəməsairəuauiən e kəti.§ Kətiəh əmə u iətəm nətɨ nərəkɨniən, inko Uhgɨn otəkeikei mahli=pən e Nɨgəm Asoli.* Konu nati əha otol lanəha, məmə otol nəghatiən e Nauəuə Rəha Uhgɨn otuva mol nɨpəhriəniən.

13 “Rəueiu əha, iətuva ohnik, mətəu iətəni nəghatiən mɨn u nian iətatɨg e nəhue nɨftəni, məmə ilah mɨn, nɨkilah otagiən məri məriauəh, təhmen əmə məmə iəu nɨkik tətagiən. 14 Iəu iəməni pətɨgəm rəham nəghatiən mɨn kəm lah. Kəni tol lanəha, nətəmimi rəha nəhue nɨftəni u, kəsotolkeikeiən ilah, kəutəməki e lah,† mətəu-inu ilah səniəmə nətəmimi rəha nəhue nɨftəni,‡ təhmen əmə məmə iəu səniəmə iətəmi rəha nɨftəni u.

15 “Iəu iəsətapuəhiən ohnik məmə onəkos rəkɨs ilah e nəhue nɨftəni u. Mətəu iəkolkeikei məmə ik onəkahtɨpəsɨg e iətəmi tərah u Setən, məmə otəsuvaiən mərəkɨn ilah. Ik nəkəpali təuvɨr§ o lah.*

16 “Iəu, səniəmə iətəmimi rəha nəhue nɨftəni u. Kəni tol lanəha, ilah mɨn səniəmə nətəmimi rəha nəhue nɨftəni. 17 Rəham nəghatiən in nɨpəhriəniən rəfin. Onəkol rəham nəghatiən məmə in otol uək e nəmiəgəhiən rəhalah məmə ilah nətəmimi pəhriən rəham motasim motəhruahru.† 18 Ik nəmahli=pa iəu, iəkuva e nəhue nɨftəni u,‡ kəni təhmen əmə, iəu inətahli pətɨgəm mɨn ilah, kautəhuvən e nəhue nɨftəni.§ 19 Kəni iəu iətəfɨnə aru iəu məmə iəkasim o noliən nəlpəkauiən rəham,* məmə iəkasiru e nətəmimi mɨn u, məmə ilah mɨn okotasim motəhruahru, kəni ilah nətəmimi pəhriən rəham.†

Iesu təməfaki o nətəm okəpanotəhatətə lan

20 “Iəu iəsəfaki əməiən o nətəmi mɨn u, mətəu iətəfaki mɨn o nətəmimi mɨn u nətəm okəpanotəhatətə lak e nəghatiən rəha nətəmimi mɨn u. 21 Tatə. Iəu iətəfaki o lah, məmə ilah rəfin okəhuva kətiəh əmə, təhmen=pən əmə məmə inu kilau kətiəh əmə, kəni iətəhtul=pɨnə lam, kəni ik nətəhtul=pa lak. Iətəfaki məmə ilah okəhuva kətiəh əmə kitah min ik, məmə nətəmimi rəha nəhue nɨftəni okotəhatətə məmə ik nəmahli=pa iəu.‡ 22 Ik nɨnəfa rəkɨs nepətiən§ kəm iəu, kəni iəu iətəfən pəti nepətiən rəhak kəm lah, məmə ilah okəhuva kətiəh əmə təhmen əmə məmə kilau katuol kətiəh.* 23 Iətəhtul=pən e nɨkilah, kəni ik nətəhtul=pa lak. Tol lanəha, iətəfaki məmə, ilah okəhuva kətiəh əmə e natimnati mɨn rəfin məmə nətəmimi mɨn u rəha nəhue nɨftəni, ilah okoteruh motəhrun məmə ik nəmahli=pa iəu, kəni məmə ik nəmolkeikei rəham nətəmimi† təhmen əmə məmə inu, ik nəmolkeikei iəu mɨne.

24 “Tatə, ik nəməfa ilah u e nəhlmək məmə ilah rəhak mɨn, kəni iəu iəkolkeikei məmə ilah okotəhrun nuvaiən ikɨn ko iətəm iəu mɨn iəkuvən ikɨn,‡ məmə ilah okoteruh nepətiən əhagəhag rəhak§ iətəm iəu iatos. Nepətiən əhagəhag u, ik nəməfa kəm iəu, mətəu-inu ik nəmolkeikei iəu aupən agɨn nian nɨftəni u təmatɨkə əhanəh.*

25 “Tatə, ik nəkəhruahru agɨn.† Nətəmimi rəha nɨftəni u, ilah kotəruru ik,‡ mətəu iəu iəkəhrun ik. Kəni nətəmimi mɨn u rəhak mɨn, ilah kotəhrun məmə ik nəmahli=pa iəu. 26 Iəu iəmol əpu ik kəm lah, məmə ilah okotəhrun vivi ik,§ konu iəu, oiəkəkeikei matol əpu ik lanəha, məmə nolkeikeiən rəham otɨnpi vivi nɨkilah,* kəni məmə iəu aru oiəkatɨg e nɨkilah. Nolkeikeiən u iətəghati lan, in nolkeikeiən rəham, təhmen məmə inu ik nəkolkeikei iəu lan.”†

18

Tɨkɨmɨr mɨn rəha Iesu kəməhuva motaskəlɨm in

(Mat 26:47-56; Mak 14:43-50; Luk 22:47-53)

1 Nian Iesu təmaupən məfaki rəkɨs, kəmohiet e taun u, kəni motohapumɨn=pən e nɨtəni=pən e nɨpəg ləuahtəni kəti, nərgɨn u, Kitron. Kəni ikɨn əha, kəmərfei nɨgi olif tepət ikɨn. Kəni Iesu mɨne rəhan mɨn nətəmimi mɨn kəməhuvən e nɨki nɨgi mɨn əha.

2 Kəni Jutəs u, iətəmimi u uərisɨg in otəpanegəhan e Iesu kəm rəham mɨn tɨkɨmɨr, in tɨnəhrun rəkɨs ikɨn əha, mətəu-inu nian nəuvein, Iesu mɨne rəhan mɨn nətəmimi ilah kəutuhapumɨn ilah mɨn ikɨn.* 3 Kəni pris asoli mɨn mɨne Farəsi mɨn kəmotahli=pən soldiə mɨn nətəm kautəhtul o Nimə Rəha Uhgɨn kəhuva moteh Jutəs. Kəni Jutəs təmit ilah mɨne soldiə mɨn nəuvein rəha nətəm Rom, mit ilah məhuvən e nɨki nɨgi olif əha. Ilah kautəmki nəuanɨsiə, mɨne lait mɨn, mɨne natimnati rəha nəluagɨniən.†

4 Iesu tɨnəhrun rəkɨs məmə natimnati mɨn u, in otuva tol lanu lan, mətəu in təmaliuək muvən o lah, kəni mətapuəh o lah məmə, “Itəmah nəutəsal e pəh u?”

5 Ilah kəmotəni=pən kəm in məmə, “Iətəm Nasərɨt kəti, nərgɨn u Iesu.” Kəni in təni=pən kəm lah məmə, “Mə Iəu u inu.”‡§ (Kəni Jutəs, suah u iətəm təmegəhan=pən e Iesu e nəhlmɨlah, in tətəhtul ilah min.) 6 Kəni nian Iesu təməni məmə, “Mə Iəu U Inu,”* ilah kəmotan e nəmtahlah mohtəlɨg, moteiuaiu motəmei e nɨftəni.†

7 Kəni Iesu tatɨg mətapuəh mɨn o lah məmə, “?Itəmah nəutəsal e pəh konu?”

Kəni ilah kotəni məmə, “Iətəm Nasərɨt kəti, nərgɨn u Iesu.”

8 Kəni Iesu təni=pən məmə, “Inəni=pɨnə rəkɨs kəm təmah məmə, ‘Mə Iəu u inu.’‡§ Nəmə itəmah nəutəsal lak, kəni təuvɨr məmə nəkotəpəh nətəmimi mɨn u, kautəhuvən lahuənu.” 9 In təməni lanəha məmə nəghatiən u iətəm in tɨnəni rəkɨs in otol nɨpəhriəniən lan. Nəghatiən u təməni məmə, “Tatə, nətəmimi mɨn u nətəm nəmələhu=pən ilah e nəhlmək, ko iəsairəuauiən e kəti.”*

10 Saimon Pitə təmatələs rəhan kəti nau rəha nəluagɨniən. Kəni əmeiko, in təmeuvi pətɨgəm uəhai əmə rəhan nau, mauəh lan mohatuv rəkɨs nɨmatəlgɨ ioluək kəti rəha pris asoli agɨn, nɨmatəlgɨn maru. Nərgɨ suah kəha, Malkəs.

11 Mətəu Iesu təni=pən kəm Pitə məmə, “Əfən rəham nau e nɨmein. Ik onəkəkeikei məhrun məmə nahməiən u rəhak,† iətəm Tatə Uhgɨn in təməfa kəm iəu, kəni iəu iəkəkeikei mətəlɨg əmə lan, mol.”‡

Ilah kəmotələs Iesu məhuvən təhtul aupən e nəhmtɨ Anəs

(Mat 26:57-58; Mak 14:53-54; Luk 22:54)

12 Kəni soldiə mɨn rəha nətəm Rom mɨne iətəmi asoli rəhalah, mɨne soldiə mɨn rəha nətəm Isrel, kəmotaskəlɨm Iesu, kəni motəlis-ərain nəhlmɨn. 13 Kəni kəmotaupən motələs in məhuvən təhtul e nəhmtɨ Anəs. Anəs u inu, in rəhn-iəuaniən Kaiəfəs. Kaiəfəs u inu, in pris asoli agɨn e nu əha.§ 14 Kəni Kaiəfəs u inu, in aupən təməni kəm nətəm asoli rəha nətəm Isrel məmə təuvɨr pɨk məmə iətəmimi kətiəh əmə otɨmɨs o nətəmimi, tapirəkɨs məmə nətəmimi rəfin okohmɨs.*

Pitə təməni məmə
in təruru Iesu

(Mat 26:69-70; Mak 14:66-68; Luk 22:55-57)

15 Kəni Saimon Pitə mɨne iətəmimi kəti mɨn rəha Iesu, ilau kəmiauərisɨg e Iesu. Iətəmimi u kəti mɨn rəha Iesu, pris asoli agɨn in təhrun vivi. Tol lanəha, in təmɨtəu=pən Iesu, muvən əpəha imə e iat rəha nimə rəha pris asoli agɨn u. 16 Mətəu Pitə in təmatəhtul əmə e ket. Kəni iətəmimi kəti mɨn u rəha Iesu, iətəm pris asoli agɨn təhrun vivi, in təmiet muva ihluə, kəni məni=pən kəm pətan u iətəm tətəhtul o ket. Kəni in təmit Pitə mian imə. 17 Kəni əmeiko, pətan mɨtə u iətəm tətəhtul o ket, təmafu Pitə kəni tətapuəh ohni məmə, “?Ei, ik mɨn u iətəmimi rəha suah kəha?”

Mətəu Pitə təni məmə, “Kəpə, səniəmə iəu rəhan iətəmimi.”

18 Kəni e nian əha, in nian rəha nətəpuiən, kəni noluək mɨn rəha pris asoli agɨn, mɨne soldiə mɨn, ilah kəmotahli nɨgəm e nəmtahlɨ nɨgəm, kəni mautəhtul tɨtəlau lan, məutətogəm. Kəni Pitə mɨn, in təmuvən matəhtul, matətogəm e nɨgəm.

Pris asoli agɨn təməghati
kəm Iesu

(Mat 26:59-66; Mak 14:55-64; Luk 22:66-71)

19 Kəni pris asoli agɨn tətətapuəh e natimnati mɨn o Iesu. Tətətapuəh o nətəmimi mɨn rəhan mɨne nəghatiən mɨn rəhan iətəm təmatəni mətəgətun ilah lan.†

20 Kəni Iesu tətəni=pən kəm in məmə, “Iəu iəmətəni rəhak nəghatiən mɨn e nəhmtɨ nətəmimi. Nian rəfin, iətəgətun nətəmimi lan, əpəha e nimə mɨn rəha nuhapumɨniən, kəni əpəha e Nimə Rəha Uhgɨn, iətəm nətəm Isrel kəutəharəg ikɨn nian rəfin. Iəu iəsəhluaigiən e rəhak nəghatiən mɨn. 21 ?Təhro nəkətapuəh lanu lan kəm iəu? Təuvɨr məmə nəkuvən mətapuəh o nətəmimi kəmotətəu rəhak nəghatiən mɨn. Ilah kotəhrun vivi natimnati mɨn u iətəm iəməni.”‡

22 Nian Iesu təmatəni nəghatiən əha, kəni soldiə kəti iətəm tətəhtul e Nimə Rəha Uhgɨn, in tətəhtul əha ikɨn, təmem nɨkapɨn, kəni məni məmə, “?Nətəni lanko e pris asoli agɨn o nak?”

23 Kəni Iesu təni=pən kəm in məmə, “Nəmə iəməni nəghatiən nəuvein kəsotəhruahruiən, təuvɨr nəkəni pətɨgəm. ?Mətəu nəmə rəhak nəghatiən mɨn kotəhruahru əmə, təhro nəkem iəu?”

24 Kəni əmeiko Anəs tahli=pən Iesu tuvən o pris asoli agɨn u Kaiəfəs. Mətəu təmatəmki əhanəh nɨləuɨs u kəməlis-ərain lan.

Pitə tɨnəni mɨn məmə
təruru Iesu

(Mat 26:71-75; Mak 14:69-72; Luk 22:58-62)

25 Kəni Saimon Pitə təhtul əhanəh mətətogəm e nɨgəm. Kəni kautətapuəh ohni məmə, “?Ei, ik mɨn u, ik iətəmimi rəha iətəmi əha?”

Mətəu Pitə təni məmə, “Kəpə, səniəmə iəu rəhan iətəmimi.”

26 Kəni əmeiko, ioluək kəti rəha pris asoli agɨn, in nəuanɨləuɨs kəti rəha suah u Pitə təmətahtuv matəlgɨn aupən, in təməni məmə, “?Nɨkik təhti məmə iəmeruh ik itəmah min əpəha e nɨki nɨgi olif, uə kəpə?”

27 Mətəu Pitə təni məmə, “!Kəpə! Səniəmə iəu.”

Kəni rəueiu agɨn mɨn, mənɨg kəti təkakə.§

Iesu in təməhtul aupən
e nəhmtɨ Pailət

(Mat 27:1-2,11-14; Mak 15:1-5; Luk 23:1-5)

28 Kəni ləplapɨn agɨn, kəmotələs Iesu mohiet e nimə rəha Kaiəfəs, məhuvən e nimə rəha Pailət. Pailət in iətəm Rom, mətəu in tatos narmənɨgiən asoli Isrel. Nətəm Isrel kautos nətuakəmiən kəti rəhalah, ilah kəsəhuvəniən e nimə rəha Ianihluə kəti. Nəmə okəhuvən imə, kəni ilah kəutəni məmə ilah kotamɨkmɨk e nəhmtɨ Uhgɨn, kəni ilah ko kəsotuniən nauəniən rəha lafet rəha Pasova.*† 29 Nətuakəmiən u rəhalah, tol kəni Pailət in təmiet e rəhan nimə, muva ihluə məmə oteruh ilah. Kəni in təmətapuəh məmə, “?Nɨpəgnəmtɨn nak u itəmah nauteh=pən e suah u?”

30 Kəni ilah kəmotəni=pən kəm in məmə, “!Nəmə suah u in təsatgəhliən lou, kəni iəsotələsiən məhuva ohnik!”

31 Kəni Pailət təni=pən kəm lah məmə, “Təuvɨr məmə itəmah onəkotələs in məhuvən, kəni itəmah motakil, tɨtəu=pən lou mɨn rəhatəmah.”

Mətəu ilah kotəni=pən kəm in məmə, “Mətəu nətəm Rom əmə ilah kotegəhan məmə kəhrun nohamuiən itəmi.” 32 Iesu təmətəni aupən məmə in otɨmɨs lanəha,‡ kəni natimnati mɨn u kəmol məmə nəghatiən mɨn u rəhan okəhuva motol nɨpəhriəniən.

33 Kəni əmeiko Pailət tuvən mɨn imə, kəni mauɨn e Iesu tuva məhtul aupən e nəhmtɨn, kəni mətapuəh ohni məmə, “?Təhro? ?Ik kig rəha nətəm Isrel?”§

34 Kəni Iesu təni=pən kəm in məmə, “?Ik aru əmə nətətapuəh lankonu lan, uə nətətapuəh mətəu-inu nətəmimi kəutəni=pɨnə iəu kəm ik?”

35 Kəni Pailət təni=pən məmə, “?Təhro? !?Ik nɨkim təhti məmə iəu iətəm Isrel kəti u!? Nətəmimi imam ikɨn əmə mɨne pris asoli mɨn rəham, ilah kəmotegəhan=pa lam e nəhlmək. ?Ik nəmol nati nak?”

36 Kəni Iesu təni məmə, “Iəu, iəsoliən kig rəha nɨftəni u. Nəmə iəu kig kəti təhmen e kig mɨn rəha nəhue nɨftəni u, kəni rəhak nətəmimi mɨn okotəluagɨn, motoh nətəmimi mɨn u kotolkeikei məmə okotəfən iəu e nəhlmɨ nətəmi asoli rəha nətəm Isrel. Mətəu iəu səniəmə kig kəti rəha nəhue nɨftəni u.”*

37 Kəni Pailət təməni məmə, “Pəhriən. Ik kig kəti ko.”

Kəni Iesu təni məmə, “Ik nəməni məmə iəu kig kəti. Iəu iəmair=pa e nəhue nɨftəni u o nati kətiəh əmə, məmə iətəhtul pətɨgəm mətəni pətɨgəm nɨpəhriəniən.† Kəni iətəmimi iətəm nɨkin tagiən məmə otɨtəu=pən nɨpəhriəniən, kəni in tatətəlɨg e rəhak nəghatiən.”‡

38 Mətəu Pailət təni=pən kəm in məmə, “?Nak u, nɨpəhriəniən?”

Pailət təmakil məmə
Iesu təkeikei mɨmɨs

(Mat 27:15-31; Mak 15:6-20; Luk 23:13-25)

Kəni Pailət təmiet mɨn muvən meh nətəmi asoli mɨn rəha nətəm Isrel, məni=pən kəm lah məmə, “Iəu iəseruhiən noliən tərah kəti mɨne e suah u, iətəm tətəni məmə suah u təmərəkɨn lou.§ 39 Mətəu e noliən rəhatəmah, e nian rəha lafet rəha Pasova, nian rəfin iatɨtɨs suah kəti mahli pətɨgəm e kaləpus. ?Kəni təhro? ?Itəmah nəkolkeikei məmə iəu iəkegəhan lan kəni mɨtɨs kig rəha nətəm Isrel?”

40 Kəni ilah kotagət əfəməh motəni məmə, “!Kəpə! !Itɨmah iəkotəpəh suah ko, iəkotolkeikei Parəpəs!” Parəpəs u, in iakləh kəti, kəni in təmətəluagɨn mətohamu itəmi məmə otəhgi pətɨgəm kəpmən rəha Rom.*

19

1 Kəni Pailət təməfən Iesu e nəhlmɨ rəhan mɨn soldiə mɨn, kəni ilah kəmotalis.* 2 Kəni kəmotəmki nɨləuɨs iətəm tol nihlɨn nihlɨn, motol kəfəfau lan, təhmen e kəfəfau rəha kig, kəni motaharu=pən e rəhn-kapə. Kəni məhuvən=pən e kot əfəməh kəti kəm in, tol nəugɨ naris lan, təhmen e kot rəha kig. 3 Kəni ilah məhuva ohni, məutəuvsan lan, kəni məutəni məmə, “Ik u inu, kig rəha nətəm Isrel. Itɨmah iəkotəfən nɨsiaiən kəm ik.” Kəni ilah mautem=pən əmə nɨkapɨn.

4 Kəni Pailət tiet mɨn muvən ihluə, kəni mətəni=pən kəm nətəmimi məmə, “Ei, nətəmimi. Iəu iəkahli pətɨgəm mɨn suah u tuva ihluə, məmə itəmah onəkoteruh-to məmə iəu iəsehiən noliən tərah lan mɨne.” 5  Kəni Iesu təmiet mɨn muva ihluə. In tətəfəfau e kəfəfau u kəmol e ləhi iətəm tol nihlɨn-nihlɨn, təhmen e kəfəfau rəha kig, kəni matuvən e kot əfəməh tol nəugɨ naris, təhmen e kot rəha kig, kəni Pailət təni=pən kəm lah məmə, “!Nətəmimi! !Oteh-to! Suah u inu!”

6 Mətəu nian pris asoli mɨn mɨne soldiə mɨn nətəm kəutəhtul o Nimə Rəha Uhgɨn kəmotafu, ilah kəmotagət əfəməh mautəni məmə, “!Okətu-pəri e nɨgi kəməluau! !Okətu-pəri e nɨgi kəməluau!”†

Kəni Pailət təməni=pən kəm lah məmə, “Intələh, itəmah pɨsɨn əmə, otos məhuvən, motətu-pəri e nɨgi kəməluau. Mətəu iəu iəseruhiən noliən tərah kəti mɨne lan.”

7 Mətəu ilah kotəni məmə, “Rəhatɨmah kəti əha ikɨn lou tətəni məmə in otəkeikei mɨmɨs, mətəu-inu in tətəni məmə in Nətɨ Uhgɨn.”‡

8 Kəni nian Pailət təmətəu nəghatiən u, in təməgɨn pɨk təhmɨn mɨn. 9 Kəni in təmatɨg muvən mɨn imə, mətapuəh o Iesu məmə, “?Ik iətəm iə?”§

Mətəu Iesu təsuhalpɨniən rəhan nəghatiən. 10 Kəni Pailət təni=pən kəm in məmə, “?Təhro nəsəni=paiən kəm iəu? ?Ik nəsəhruniən məmə iəu iətos nəsanəniən məmə iəkahli pətɨgəm ik, kəni matos mɨn nəsanəniən məmə okəhti=pən ik e nɨgi kəməluau?”

11 Kəni Iesu təni=pən kəm in məmə, “Nəmə Uhgɨn təməsoliən nati u, ko ik onəsos agɨniən nəsanəniən məmə onəkakil iəu.* Tol lanəha, noliən tərah rəha iətəmi u iətəm təməfɨnə iəu e nəhlməm, in tərah mapirəkɨs rəham.”†

12 Kəni tətuəuin e nian əha, Pailət təmolkeikei məmə otəhlman e Iesu. Mətəu nətəmi asoli mɨn rəha nətəm Isrel kəutagət əfəməh mautəni məmə, “Nəmə nəkəhlman e suah u mahli pətɨgəm, kəni ik səniəmə iətəmimi rəha Sisə. Iətəmi kəti u iətəm tətəni məmə in kig in tɨkɨmɨr rəha Sisə.”

13 Kəni nian Pailət təmətəu nəghatiən u, kəni təmit Iesu muva mɨn ihluə. Kəni in təmuvən əha ikɨn kəti, nərgɨn u, Lou Kəpiel Epin-Epin, e nəghatiən Isrel, in Kapata,‡ kəni mətəharəg-pəri e jeə rəha nakiliən. 14 Tɨnuəkɨr mɨtɨgar təhtul əhruahru, e nian əhruahru rəha nol əpenə-penəiən o noliən lafet rəha Pasova.

Kəni Pailət təni=pən kəm nətəm Isrel məmə, “!Ei, nətəmimi mɨn əpə! !Otafu-to! !Suah u in kig rəhatəmah!”§

15 Mətəu ilah kəmotagət əfəməh, motəni məmə, “!Ohamu! !Ohamu! !Ətu-pəri e nɨgi kəməluau!”

Kəni Pailət təməni=pən kəm lah məmə, “?Itəmah nəkotolkeikei mə iəu iəkətu-pəri kig rəhatəmah e nɨgi kəməluau?”

Mətəu pris asoli mɨn kotəni məmə, “!Sisə əmə u, in rəhatɨmah kig!”

16 Kəni Pailət təmegəhan=pən e Iesu tuvən e nəhlmɨlah, məmə soldiə mɨn rəha Rom okəhuvən motətu-pəri e nɨgi kəməluau.*

Soldiə mɨn kəmotətu-pəri Iesu e nɨgi kəməluau

(Mat 27:32-44; Mak 15:21-32; Luk 23:26-43)

Kəni ilah kəmotələs Iesu məhuvən. 17 In tatələs nɨgi kəməluau rəhan,† miet matuvən ikɨn kəti mɨn, nərgɨn u, Kolkotə e nəghatiən rəha nətəm Isrel. Nɨpətɨn u, “Louipɨl-uipɨl.” 18 Kəni ikɨn əha, kəmotətu-pəri Iesu e nɨgi kəməluau. Kəni kəmotatɨg motəhti=pən mɨn iətəmimi mil keiu e nɨgi kəməluau keiu mɨn, kəti e nɨkalɨn maru, kəti e nɨkalɨn məuɨl, kəni Iesu in tətəhkul e nəlugɨn e lau.

19 Kəni Pailət təməni kətei rəkɨs nəghatiən kəti, kələs kan kəhti=pən e rəhn-kapə nɨgi kəməluau. Nəghatiən u tətəni məmə,

Iesu

iətəm Nasərɨt

kig rəha nətəm Isrel‡

20 Kəni nətəm Isrel tepət, ilah kotafin nəghatiən u, mətəu-inu ikɨn əha kəmotəhti=pən Iesu ikɨn, in iuəkɨr əmə o taun.§ Kəni nəghatiən u, kəmətei rəkɨs e nəghatiən rəha nətəm Isrel, mɨne nəghatiən rəha nətəm Rom, mɨne nəghatiən rəha nətəm Kris.

21 Kəni pris asoli mɨn rəha nətəm Isrel, kəməhuvən motəni=pən kəm Pailət məmə, “Onəsəteiən məmə, ‘Kig rəha nətəm Isrel.’ Təuvɨr mə onəkətei məmə, ‘Suah u in tətəni məmə in kig rəha nətəm Isrel.’ ”*

22 Mətəu Pailət təni məmə, “!Kəpə! Nati iətəm iəmətei təməhli əmə lanəha.”

Soldiə mɨn kəmotəuəri natimnati rəha Iesu

23 Kəni nian soldiə mɨn kəmotəhti-pəri rəkɨs Iesu e nɨgi kəməluau, kəni motos rəhan napən, kəni motəuəri nəhmtɨn kuvət, mətəu-inu soldiə mɨn ilah kuvət. Mətəu kot əfəməh rəhan, iətəmimi iətəm in təmol napən, təməsɨlpɨniən napən lan, in təmol apiəpiə əmə napən əha. 24 Kəni soldiə mɨn u kɨnotəni-əni kəm lah mɨn məmə, “Ei, təsəuvɨriən məmə okotearɨs nati u. Təuvɨr məmə okotatu əmə e tais ohni. Kəni iətəmi tol win lan, in tos rəhan u kot.” Nati u təmiet məmə otol nəghatiən rəha Nauəuə Rəha Uhgɨn tuva mol nɨpəhriəniən, u təməni məmə,

“Ilah kəmotəmki rəkɨs rəhak napən. Ilah kəmotəuəri e lah mɨn.

Kəni ilah kəmotatu e tais məmə otəgətun məmə pəh otos napən mɨn əha.”†

Kəni tol lanəha, soldiə mɨn kəmotol pəhriən lanəha.‡

Iesu mɨne rəhan mamə

25 Kəni iuəkɨr əmə o nɨgi kəməluau rəha Iesu, nɨpətan kuvət kəmautəhtul əha ikɨn. Mamə rəha Iesu, mɨne pia rəhan mamə, mɨne Meri kəti mɨn, pətan rəha Klopəs, mɨne iahunin kəti mɨn Meri pətan Maktələ.§ 26 Kəni nian Iesu təmeruh rəhan mamə mɨne suah u iətəm in tolkeikei pɨk* kautəhtul e nɨkalɨn, kəni təni=pən kəm rəhan mamə məmə, “!Pətan, nətɨm ko!”

27 Kəni məni=pən kəm suah u məmə, “Ik rəham u mamə.” Kəni tətuəuin e nian əha, suah u təmit pətan u mian iman ikɨn, kəni in təmateh vivi in, təhmen e rəhan əhruahru mamə.

Iesu tɨnɨmɨs

(Mat 27:45-56; Mak 14:33-41; Luk 23:44-49)

28 Kəni uərisɨg lan, Iesu təməhrun məmə uək mɨn iətəm in təmuva məmə otol, tɨnol naunun rəkɨs.† Kəni o noliən nəghatiən mɨn e Nauəuə Rəha Uhgɨn tuva mol nɨpəhriəniən lan, in təməni məmə “Inəuauə.”‡

29 Kəni nosɨnati əkəku kəti əha ikɨn tətəharəg, kəmiuvi=pən wain lanu tarfu, məni lan nəhmtɨn teiuaiu. Kəni ilah kəmotələs nati kəti talus-alus təhmen e kotɨn, kəni motəfən e wain u, kəni motətu=pən e nəhlmɨ nɨgi kəti kətəni məmə hisop, kəni motləfəri tuvən iuəkɨr o nohlɨ Iesu, məmə otəmnɨm. 30 Kəni nian in təməmnɨm wain u nəuvetɨn, kəni məni məmə, “!Natimnati rəfin tɨnol naunun!”§

Kəni in təmarəg iahu e rəhn-kapə, mehag pətɨgəm e rəhan nehagiən tiet, kəni mɨmɨs.

Suah kəti təməu nɨkalɨ Iesu

31 Nian əha rəha nol əpenə-penəiən, mətəu-inu okəni lauɨg lan, nian rəha Sapət. (Kəni Sapət u, in Sapət keikei kəti.)* Kəni nətəmi asoli rəha nətəm Isrel kəsotolkeikeiən məmə nɨpətɨ suah milahal əha okəhləhkul e nɨgi kəməluau mətəuarus=pən nian əha. Kəni o nati əha inəha, ilah kəməhuvən motətapuəh o Pailət məmə otahli=pən rəhan mɨn nətəmimi, kəhuvən, motahtɨhli nəhlkɨlahal, pəh ilahal okɨhlɨmɨs uəhai əmə. Konu ilah okotələs rəkɨs nɨpətɨlahal. 32 Kəni soldiə mɨn kəmotaupən motahtɨhli nəhlkɨ suah mil u keiu iətəm kəmotəhti=pən ilau e nɨgi kəməluau ilahal Iesu.

33 Mətəu nian kəməhuva o Iesu moteruh məmə in tɨnɨmɨs rəkɨs. Kəni əmeiko, ilah kəsotahtɨhliən nəhlkɨn. 34 Kəni soldiə kəti təməu əmə nɨkalɨn e rəhan nɨrəu,† kəni rəueiu agɨn, nɨrə mɨne nəhu kəmuaiu əhmen-əhmen əmə,‡ mətueiuaiu e nɨpətɨn.§ 35 (Kəni suah kəti əha ikɨn tətəhtul,* in təmeh natimnati mɨn u e nəhmtɨn. Kəni nəghatiən mɨn rəha suah u, in təhruahru, kəni in təhrun məmə in tətəni pəhriən. Kəni in tətəni pətɨgəm məmə itəmah mɨn onəkotəhrun motəhatətə lan.) 36 Natimnati mɨn u kəməhuva məmə okotol nəghatiən e Nauəuə Rəha Uhgɨn tuva mol nɨpəhriəniən lan,† u tətəni məmə, “Ko nɨkɨlkɨlin kəti təsɨtəgɨtiən.”‡ 37 Kəni nəghatiən kəti mɨn e Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə, “Ilah okoteruh suah u iətəm kəmotəu.”§

Josɨp mɨne Nikotiməs, ilau kəmiatənɨm Iesu

38 Kəni uərisɨg e natimnati mɨn u, iətəm Aramatiə kəti, nərgɨn u, Josɨp. Josɨp u, in iətəmimi kəti rəha Iesu, mətəu tətəhluaig e nati u, mətəu-inu tətəgɨn e nətəmi asoli rəha nətəm Isrel.* In təmuvən meruh Pailət, kəni tətapuəh ohni məmə otegəhan lan pəh tos rəkɨs nɨpətɨ Iesu. Kəni əmeiko, Pailət təmegəhan lan, kəni in təmuvən mos rəkɨs. 39 Kəni Nikotiməs, u aupən in təmuvən meruh Iesu lapɨn,† in təmuvən ilau Josɨp. In tatɨtol kətɨm kəti, təməriauəh e nati pien-pien mɨn u mɨr mɨne alos. Kətɨm u təfɨgəm təhmen e tate kilo.

40 Kəni ilau kəmuos rəkɨs nɨpətɨ Iesu, muəuveg e napən təuvɨr kəti, nərgɨn u linən. Kəni ilau kəmuol=pən mɨr mɨne alos e napən u, təhmen əhruahru əmə məmə inu nətəm Isrel kəutəuveg nɨpətɨ iətəmimi mɨne lan, mautohtənɨm. 41 Kəni ikɨn əha kəmətu-pəri Iesu ikɨn e nɨgi kəməluau, nɨmai kəti əha ikɨn, kəni ikɨn əha, nɨpəg kəpiel kəti əha ikɨn, iətəm katɨtənim itəmi ikɨn. Kəni ikɨn əha, kəsɨtənim=pən əhanəhiən iətəmi kəti ikɨn.‡ 42 Kəni ilau kəmuələhu=pən nɨpətɨ Iesu e nɨpəg kəpiel u, mətəu-inu nian əha in nian rəha nətəm Isrel kautol əpenə-penə lan o Sapət,§ kəni nɨpəg kəpiel iətəm katɨtənɨm itəmi ikɨn, in iuəkɨr əmə.

20

Iesu tɨnəmiəgəh mɨn

(Mat 28:1-10; Mak 16:1-8; Luk 24:1-12)

1 E Sante, ləplapɨn agɨn, tətapinəpu əhanəh, Meri u pətan Maktələ,* təmuvən e nɨpəg kəpiel. !Kəni meruh məmə kəpiel asoli u kəmahtɨpəsɨg e nɨpəg kəpiel lan, kəmɨsuə rəkɨs! 2 Tol lanəha, kəni in təmaiu mɨtəlɨg muvən o Saimon Pitə mɨne iətəmimi u kəti mɨn rəha Iesu, u Iesu tolkeikei pɨk, kəni məni=pən kəm lau məmə, “Ilah kəmotələs rəkɨs nɨpətɨ Iərmənɨg əpəha e nɨpəg kəpiel. Kəni iəkotəruru məmə kəmotələhu=pən iə nɨpətɨn.”

3 Kəni Pitə mɨne iətəmimi kəti mɨn u rəha Iesu, kəmiaiet mətian məmə okueruh nɨpəg əha. 4 Kəmuaiu əsanən mian, mətəu suah u kəti in təmaiu maupən mapirəkɨs Pitə, maupən muvən əpəha nɨpəg u ikɨn. 5 Kəni in təməməhli-əməhli məsal=pən əpəha imə, kəni meruh napən təuvɨr u linən tətəməhli, mətəu in təməsuvəniən imə.

6 Kəni Saimon Pitə in təmiet pətɨgəm=pa mɨn, kəni miuvɨg=pən uəhai əmə imə e nɨpəg kəpiel u, kəni meruh napən mɨn u kautəməhli, 7 kəni meruh mɨn napən u kəməuveg rəhn-kapə Iesu lan aupən. Napən u, in təsəməhli-pəniən ilah napən mɨn u nəuvein, mətəu in kəmaiu-aiu vivi kələhu pɨsɨn. 8 Iətəmimi u rəha Iesu iətəm təmaupən, in mɨn təmuvən imə e nɨpəg kəpiel, kəni in təmeruh natimnati mɨn u, kəni in təməhatətə məmə Iesu tɨnəmiəgəh mɨn. 9 (Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə Iesu otəkeikei məmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən, mətəu ilah kəsotəhrun vivi əhanəhiən nəghatiən əha.)†

Meri u pətan Maktələ in təmeruh Iesu

(Mak 16:9-11)

10 Kəni iətəmimi mil u rəha Iesu kəmiatəlɨg mətian imalau ikɨn, 11 mətəu Meri in tətəhtul iuəkɨr e nɨpəg kəpiel u mətasək. Kəni nian in təmətasək əhanəh, kəni məməhli-əməhli mətəsal=pən əpəha e nɨpəg. 12 Kəni əmeiko mafu agelo keiu əpəha imə. Napən rəhalau in təruən vivi. Ilau kətuəharəg əha kəmələhu=pən Iesu ikɨn. Kətiəh tətəharəg e nɨmei rəhn-kapə, kəni kətiəh e nɨmei nəhlkɨn.

13 Kəni ilau kəmuətapuəh ohni məmə, “Pətan. ?Ik nətasək o nak?”

Kəni in təməni=pən kəm lau məmə, “Ilah kəmotələs rəkɨs nɨpətɨ Iərmənɨg rəhak, kəni iəkəruru məmə kəmotələhu=pən iə.”

14 Nian in tɨnəni rəkɨs nəghatiən u, kəni meirair, kəni meruh Iesu tətəhtul, mətəu in təruru məmə Iesu.

15 Kəni Iesu təmətapuəh ohni məmə, “Pətan. ?Nətasək o nati nak? Ik nətəsal e pəh?”

Mətəu pətan u, nɨkin təhti məmə məta iətəmi u tətafəl nati əha ikɨn əha, kəni in təməni=pən kəm in məmə, “Iətəmi asoli, nəmə ik nəmələs rəkɨs nɨpətɨn, kəni mələhu=pən ikɨn kəti, əui, əni=pa-to kəm iəu, pəh iəu iəkuvən mos.”

16 Kəni Iesu təni=pən məmə, “Meri.”‡

Kəni Meri təmeirair uəhai əmə, məsal=pən meruh, kəni məni məmə, “!Raponi!” (Inu nəghatiən rəha nətəm Isrel u, nɨpətɨn təni məmə, “Rəhak Iəgətun.”)

17 Kəni Iesu təməni=pən kəm in məmə, “Saskəlɨmiən iəu, mətəu iəu iəsuvən əhanəhiən əpəha ilɨs o rəhak Tatə. Mətəu ik, uvən, meh piak mɨn kəni məni=pən kəm lah məmə iəu inatɨtəlɨg=pən ilɨs o rəhak Tatə, kəni in mɨn rəhatəmah Tatə. In Uhgɨn rəhak, kəni in Uhgɨn mɨn rəhatəmah.”

18 Kəni Meri təmuvən meruh nətəmimi mɨn rəha Iesu, kəni təni=pən kəm lah məmə, “!Nəsuah mɨn əpə! !Iəu iəmeruh Iərmənɨg!” Kəni in təməni pətɨgəm nəghatiən mɨn iətəm Iesu in təməni=pən kəm in.

Nətəmimi mɨn rəha Iesu kəmoteruh in

(Mat 28:16-20; Mak 16:14-18; Luk 24:36-49)

19 E Sante ləhnaiuv, nətəmimi mɨn rəha Iesu kəmotuhapumɨn ilah mɨn əpəha e nimə kəti, kəni motasisɨg e doə motol lok lan, mətəu-inu ilah kəutəgɨn e nətəmimi asoli rəha nətəm Isrel. Kəni əmeiko, Iesu təmuva məhtul e nəlugɨn e lah kəni məni=pən kəm lah məmə, “Pəh nəməlinuiən tətatɨg o təmah.”§ 20 Kəni məgətun nəhlmɨn mɨne nəhlkɨn kəm lah, kəni nɨkilah təmagiən pɨk mətəu-inu kɨnoteruh Iərmənɨg.*

21 Kəni Iesu təni=pən mɨn kəm lah məmə, “Pəh nəməlinuiən tətatɨg o təmah.† Tol mə rəhak Tatə təmahli=pa iəu,‡ e noliən əhmen əmə, iəu iətahli=pən itəmah.”§ 22 Kəni nian in tɨnəni rəkɨs nəghatiən u, kəni in təmehag=pən e lah, kəni məni məmə, “Itəmah, otos Narmɨn Rəha Uhgɨn.* 23 Nəmə nəkotalu e noliən tərah rəha iətəmimi, kəni Uhgɨn mɨn otafəl rəkɨs noliən tərah rəhan. Mətəu nəmə itəmah nəsotaluiən e noliən tərah rəha iətəmimi, kəni Uhgɨn otəsaluiən lan kəni məsafəl rəkɨsiən.”†

Iesu mɨne Toməs

24 Kəni iətəmi tueləf u kəti rəha Iesu, nərgɨn u Toməs, u kətauɨn lan məmə, Mil-Mil, in təmɨkə e nian Iesu təmiet pətɨgəm=pa o lah. 25 Kəni in mɨn nəuvein, ilah kəmotəni=pən kəm in məmə, “!Ei, iəmoteruh rəhatah Iərmənɨg!”

Mətəu Toməs təməni=pən kəm lah məmə, “Nəmə iəkeruh nɨmei nil e nəhlmɨn mil, konu iəkek e nəuanəhlmək, konu meapən e nɨmei nɨrəu e nɨkalɨn, konu pəh iəkəni nɨpəhriəniən məmə in pəhriən məpanəhatətə lan. Mətəu nəmə iəsehiən, ko iəsəhatətəiən lan.”‡

26 Kəni tɨnos nəfakiən apiəpiə kətiəh rəkɨs, nətəmimi mɨn rəha Iesu kəutəharəg mɨn əpəha imə, e nimə kətiəh əmə, kəni motahtɨpəsɨg e doə, motol lok. Kəni Toməs əha ikɨn ilah min. Nati əpnapɨn kəmol lok e doə, mətəu Iesu tatɨg muva mɨn məhtul e nəlugɨn e lah məni=pən məmə, “Pəh nəməlinuiən tətatɨg o təmah.”§ 27 Kəni məni=pən kəm Toməs məmə, “Eruh-to nəhlmək. Va mek e nəuanəhlməm. Kəni muahru=pa e nəhlməm kəni meapən e nɨmei nɨrəu u e nɨkalɨk. Səniən neiuəiən lan, mətəu ik onəkəkeikei məhatətə lak.”*

28 Kəni Toməs təni=pən kəm in məmə, “Ik rəhak Iərmənɨg, kəni ik rəhak Uhgɨn.”†

29 Kəni Iesu təni=pən kəm in məmə, “Ik nəməhatətə lak, mətəu-inu nəmeruh iəu.‡ Mətəu nətəmimi mɨn u kəsoteruhiən iəu, kəni ilah kəutəhatətə lak, ilah okotos nəuvɨriən pəhriən, nɨkilah tagiən pəhriən.”§

Nauəuə u, kəmətei məmə nətəmimi okotəhatətə e Iesu

30 Iesu təmol nəmtətiən mɨn tepət e nəhmtɨ rəhan nətəmimi, iətəm kəsətei rəkɨsiən e nauəuə u.* 31 Mətəu kəmətei natimnati mɨn u e nauəuə u məmə itəmah onəkotəhatətə† məmə Iesu in Krɨsto iətəm Uhgɨn təməni məmə otahli=pa, inu Nətɨ Uhgɨn. Kəmətei lanəha, məmə itəmah onəkotos nəmiəgəhiən e nərgɨn, mətəu-inu itəmah nəutəhatətə lan.‡

21

Iesu təmol əpu in kəm rəhan nətəmimi ilah səpɨn

1 Uərisɨg e natimnati mɨn u, Iesu təmol əpu mɨn in o rəhan mɨn nətəmimi,* əpəha e nɨpəkɨl e nɨkalɨ nəhu asoli, kətəni məmə Lek Kaləli.† Kəni təmol əpu in lanu. 2 E nian əha, nətəmimi mɨn u rəha Iesu kəmotaliuək kətiəh: Saimon Pitə, mɨne Toməs u kətauɨn lan məmə Mil-Mil, mɨne Nətaniəl u iətəm Kaləli iman lahuənu Kenə, mɨne nətɨ Səpəti mil,‡ mɨne iətəmimi mil keiu mɨn rəha Iesu. 3 Saimon Pitə təni=pən kəm lah məmə, “Iəu inatuvən iəkauəl e nəmu mɨn.”

Kəni ilah kotəni məmə, “Intəh, pəh kitah rəfin kəhuvən.” Kəni ilah rəfin kəmoteiuaiu, məhuvən e bot kəti. Kəni Pitə təməpeg rəhan napən o uək. Kəni ilah kəməhuvən, motəraki e net, mətəuarus tian. Mətəu kəsotosiən nəmu kəti mɨne.§

4 Kəni tɨnatian, kəni Iesu tuva mətəhtul ipari, mətəu rəhan mɨn nətəmimi, ilah kotəruru məmə Iesu.*

5 In tətapuəh o lah məmə, “!Nəman! ?Nəsotosiən nəmu kəti?”

Kəni ilah kotəni məmə, “Kəpə, nəmu tɨkə.”

6 Kəni in təni=pən kəm lah məmə, “Intəh, otəraki=pən-to e net e nəven maru ikɨn e nɨkalɨ bot, kəni onəkotiuvi nəmu nəuvein.” Kəni əmeiko, kəmotəraki pətɨgəm e net, əmeiko, mɨnotəruru niuvi-pəriən, mətəu-inu net təri mɨnəri mɨnəriauəh e nəmu.†

7 Kəni suah u iətəmi Iesu tolkeikei pɨk, in təni=pən kəm Pitə məmə, “!Ei! !Iərmənɨg əhruahru əha!” Kəni nian Pitə təmətəu nəghatiən u, təmətəuti uəhai əmə e rəhan kot, kəni miuvɨg pətɨgəm ləuantəhi, meai muvari. 8 Kəni nətəmimi mɨn u nəuvein rəha Iesu, ilah kəməhuvari e bot, motiuvi net əpəha təməriauəh e nəmu, mətəu-inu bot iuəkɨr əmə o nɨpəkɨl, təhmen əmə o hanrɨt mitə. 9 Kəni nian ilah kəməhuvari, moteruh nɨgəm əkəku kəti əha ikɨn, nəuanəmkeiuv tatuəu əhanəh, kəni nəmu nəuvein əha ikɨn, kətuvan e nɨgəm, mɨne pɨret əha ikɨn.

10 Kəni Iesu təni=pən kəm lah məmə, “Otos nəmu mɨn ko nəuvein iətəm nəmotos məhuva.”

11 Kəni Saimon Pitə təmuvən mɨn e bot, kəni miuvi kəkan net muvən əpəha ipari. Net u təriauəh e nəmu asoli mɨn, ilah rəfin uan-hanrɨt fifti-tri. Kəni nati əpnapɨn məmə net u təməriauəh pau e nəmu, mətəu in təməsəhapuiən. 12 Kəni Iesu təməni=pən kəm lah məmə, “Əhuva motauən.” Kəni ilah nɨkilah təgɨn məmə otətapuəh ohni məmə, “?Ik pəh u?” mətəu-inu ilah kɨnotəhrun əsas məmə in Iərmənɨg. 13 Kəni Iesu təmos pɨret muva məfən kəm lah, kəni məfən mɨn nəmu.

14 Kəni inu, nian tatol kɨsɨl lan, iətəm Iesu təmol əpu in o rəhan mɨn nətəmimi uərisɨg e nian in təmɨmɨs, kəni məmiəgəh mɨn.‡

Iesu mɨne Pitə

15 Nian ilah kɨnotauən rəkɨs, Iesu təmətapuəh o Saimon Pitə, məmə, “Saimon Pitə, nətɨ Jon. ?Ik nəkolkeikei iəu tapirəkɨs nətəmi mɨn u?”

Pitə təni=pən kəm in məmə, “Əuəh, Iərmənɨg, ik nəkəhrun məmə iəu iəkolkeikei pɨk ik.”§

Kəni Iesu təni=pən kəm in məmə, “Intəh, ik onəkaugɨn rəhak nenətɨ sipsip mɨn.”

16 Kəni Iesu tatɨg mətapuəh mɨn ohni məmə, “Saimon, nətɨ Jon. ?Ik nəkolkeikei iəu?”

In təni=pən kəm Iesu məmə, “Əuəh Iərmənɨg, ik nəkəhrun məmə iəkolkeikei ik.”

Kəni Iesu təni=pən kəm in məmə, “Intələh, ik onəkəsal vivi o rəhak mɨn sipsip.”*

17 Kəni mau kɨsɨl lan, Iesu tatɨg mətapuəh mɨn ohni məmə, “Saimon, nətɨ Jon. ?Ik nəkolkeikei iəu?”†

Kəni Pitə, nɨkin təmahmə, mətəu-inu Iesu təmətapuəh ohni mau kɨsɨl, məmə, “?Ik nəkolkeikei iəu?” Kəni in təni=pən kəm in məmə, “Iərmənɨg, ik nəkəhrun rəfin natimnati.‡ Nəkəhrun məmə iəu iəkolkeikei ik.”

Kəni Iesu təni=pən kəm in məmə, “Intəh, ik ətaugɨn rəhak mɨn sipsip.§

18 “Nɨpəhriəniən agɨn u iatəni kəm ik məmə, aupən, e rəham nətəm aluəiən, nəməteargin aru rəham kətəuti, kəni mətaliuək matuvən ikɨn mɨn rəfin iətəm nəkolkeikei məmə nəkuvən ikɨn. Mətəu nian ik onəkauəhli, onəkuahru e nəhlməm, kəni iətə-pɨsɨn kəti otəlis-ərain rəham kətəuti, kəni mit ik nəkian ikɨn ik nəsolkeikeiən məmə nəkuvən ikɨn.” 19 E nəghatiən u, Iesu təmaupən mətəni pətɨgəm rəkɨs əmə, noliən iətəm Pitə otɨmɨs, kəni rəhan nɨmɨsiən,* in otəfəri nərgɨ Uhgɨn.†

Kəni Iesu təni=pən kəm in məmə, “Intəh, uərisɨg lak.”‡

Iesu mɨne suah u
iətəm Iesu təmolkeikei pɨk

20 Kəni Pitə teirair meruh iətəmimi kəti rəha Iesu tətuərisɨg e lau, iətəmimi u Iesu tolkeikei pɨk. Iətəmi əha inəha, iətəm təmiəu-iəu muva iuəkɨr o Iesu e nian kəməutauən e lafet rəha Pasova, kəni mətətapuəh ohni məmə, “?Iərmənɨg, pəh u otegəhan=pən lam e nəhlmɨ rəham mɨn tɨkɨmɨr?”§

21 Nian Pitə təmeruh in, kəni tətapuəh o Iesu məmə, “?Iərmənɨg, mətəu təhro e suah kəha?”

22 Kəni Iesu təni=pən kəm in məmə, “?Nəmə iəu iəkolkeikei məmə in otətəmiəgəh muvən mətəuarus nian iəkɨtəlɨg=pa mɨn, ik onəkəhrun o nak? Ik u, ik onəkəkeikei muərisɨg lak.”

23 Kəni tol lanəha o nati u Iesu təməni, nəghatiən kəti əha ikɨn kətəni tɨtəlau-təlau e piatah mɨn məmə, “Iətəmimi u rəha Iesu otəsɨmɨsiən,” mətəu Iesu təməsəniən kəm Pitə məmə suah u otəsɨmɨsiən. In təməni əmə məmə, “?Nəmə, iəu iəkolkeikei məmə in otətəmiəgəh mətəuarus=pən iəkɨtəlɨg=pa mɨn, ik onəkəhrun o nak?”

24 Iətəmimi u rəha Iesu in iətəmimi kətiəh əmə iətəm tətəni pətɨgəm natimnati mɨn u,* kəni in mətei rəkɨs nəghatiən mɨn u. Kəni itɨmah iəkotəhrun məmə nəghatiən mɨn u tətəni, in nɨpəhriəniən əmə.†

Naunun nəghatiən

25 Kəni natimnati tepət mɨn əpəha ikɨn iətəm Iesu təmol‡ kəni nəmə nətəmimi kəmotətei rəkɨs natimnati mɨn u ilah rəfin e nauəuə mɨn, iəu, nɨkik təhti məmə nəhue nɨftəni u təkəku o nəlɨniən nauəuə mɨn u.

* 1:1 Nian Aposɨl Jon təmətei “Nəghatiən” e japtə 1, tətəghati e Iesu Krɨsto, kəni “Nəghatiən” in təhmen e nərgɨn kəti rəhan.

† 1:1 Jen 1:1; 1Jon 1:1; Jon 17:5; Nəh 19:13

‡ 1:3 Laen e “Nəghatiən” mil u kətuəni əmə nati kətiəh əmə. Mətəu-inu in noliən rəha Jon o nəniən nati kətiəh e suaru pɨsɨn pɨsɨn mɨn.

§ 1:3 Kol 1:16; 1Kor 8:6; Hip 1:2

* 1:4 Jon 5:26; 11:25; 14:6; Jen 1

† 1:4 Jon japtə 1 tatol məmə kitah kotətəlɨg e Jenesis japtə 1, nian Uhgɨn təmol nəhue nɨftəni mɨne natimnati rəfin agɨn. Japtə mil u kuəghati e nəghatiən, mɨne nəhagəhagiən, mɨne nəmiəgəhiən. Kəni Jon japtə 1 tətauɨn e Iesu Krɨsto məmə in Nəghatiən rəha Uhgɨn, mɨne Nəhagəhagiən, mɨne Nəmiəgəhiən.

‡ 1:5 Jon 9:5; 12:46

§ 1:6 Aposɨl Jon in təmətei nauəuə u. In tətəghati e suah pɨsɨn kəti e fes mɨn u, nərgɨn u Jon Bəptais.

* 1:8 Nətəmimi tepət kəməutəhtahnin Məsaiə iətəm Uhgɨn təməni məmə otahli=pa, kəni ilah tepət, nɨkilah təhti məmə Jon Bəptais u in Məsaiə. Jon 1:19-28

† 1:9 1Jon 2:8; Jen 1:1-5 tətəghati e nəhagəhagiən rəha nian Uhgɨn təmol nəhue nɨftəni, kəni Jon tətəghati e nəhagəhagiən rəha Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn iətəm tətasiə e nɨki nətəmimi.

‡ 1:12 Kəl 3:16

§ 1:13 Jon 3:5; 1Pitə 1:23

* 1:14 Jon tətəghati e aposɨl mɨn nətəm kəmoteruh rəhan nepətiən, mɨne nəsanəniən, mɨne nəhagəhagiən e nəhmtɨlah.

† 1:14 Fɨl 2:7; 1Tim 3:16

‡ 1:15 Jon 1:1

§ 1:17 Rom 5:21

* 1:18 Eks 33:20

† 1:18 2Kor 4:6; Kol 1:19; 2:9; Nəh 22:4

‡ 1:21 Mal 3:1; 4:5-6; Mat 11:14; 17:10-13

§ 1:21 Dut 18:15

* 1:23 Aes 40:3

† 1:27 Nəghatiən pəhriən iətəm Jon təməni, tol lanu, “Iəu iəsəhmen agɨniən məmə iəkos rəkɨs put rəhan.” Nətəmimi aupən kotəni məmə uək rəha nos rəkɨsiən put rəha iərmənɨg, in uək rəha slef iətəm in ləhtəni agɨn.

‡ 1:29 Aupən ikɨn, e nian rəha Oltestɨmɨn, nətəmimi kautohamu nətɨ sipsip mautol sakrifais lan məmə otafəl rəkɨs təfagə tərah rəhalah. Afin-to nəghatiən u “sakrifais” e tiksɨnəri. Jen 22:8; Aes 53:7; 1Pitə 1:19; Nəh 5:6

§ 1:29 Hiprus 9:22,26

* 1:42 Nətəmimi rəha Kris kəutəni kəpiel məmə “pitə.” Kəni nəghatiən u pitə tɨnuva nərgɨn kəti rəhalah, kətauɨn e nətəmimi lan. Kəmətei nauəuə mɨn rəha Niutestɨmɨn e nəghatiən rəha Kris. Nətəmimi tepət kəməutəghati e nəghatiən rəha Kris, təhmen əmə e nətəmimi tepət e nəhue nɨftəni rəueiu kəutəghati e nəghatiən mil u rəha Inglan uə Franis. “Kefəs” in nəghatiən kəti rəha Aram u nɨpətɨn təni məmə kəpiel. Nətəm Isrel kəməutəghati e nəghatiən rəha Aram təhmen e nətəm Vanuatu kəutəghati e nəghatiən u Bislama.

† 1:42 Mat 16:18

‡ 1:47 Jen 27:30-36; 31:26; 32:28 Nərgɨn u “Isrel,” in nərgɨn kəti mɨn rəha iətəmimi u Jekəp. Nərgɨn u Jekəp nɨpətɨn təni məmə “iətəmi təteiuə.” Mətəu Uhgɨn təmauɨn ərəgrəg e nərgɨn tuva “Isrel” məmə otəgətun nəmiəgəhiən vi rəhan.

§ 1:48 Nɨgi mɨn u fik, ilah nɨgi kəhrun mɨn e nasumiən ikɨn Isrel. Nətəmimi kautun nəualah, kəni məutəharəg ahgəl nɨmalɨlah. Kəutəharəg ahgəl pɨk nɨgi fik iuəkɨr o nimə rəhalah kəni məutəfaki məmə nɨkilah otatəhti nəghatiən rəha Nauəuə Rəha Uhgɨn. Nati iətəm Iesu təməni e fes 47 mɨne 51 in tətəghati e Nətaniəl məmə nəmə təhro təmətəharəg ahgəl rəhan nɨgi fik, kəni nɨkin təmatəhti nəmiəgəhiən rəha Jekəp.

* 1:51 Jen 28:12

* 2:1 Nəmə təhro Josɨp u iərman rəha Meri, mamə rəha Iesu, in tɨnɨmɨs rəkɨs. Mətəu Jon u təmətei nauəuə u, təməsəniən məmə inəha ikɨn ilah min ilah.

† 2:13 Eks 12; Dut 16:1-6

‡ 2:15 Afin-to e tiksɨnəri “Nimə Rəha Uhgɨn” o nəhruniən natimnati nian Iesu təmuvən məhgi pətɨgəm nətəmimi e Nimə Rəha Uhgɨn.

§ 2:17 Suaru kəti mɨn o nəuhliniən fes u tol lanu lan: “Iəu iəkolkeikei pɨk Nimə Rəham e nɨkik, nɨkik pɨk agɨn lan, kəni nətəmimi okotohamu iəu lan.”

* 2:17 Sam 69:9

† 2:19 Mat 26:60-61; 27:40; Mak 14:57-59; 15:29

‡ 2:25 Jon 1:47; 6:61; 13:11

* 3:1 Jon 7:50-51; 19:39-42

† 3:3 Nəghatiən u “nair viən,” nɨpətɨn keiu məmə, “iətəmi tətair vivi mɨn” mɨne “Uhgɨn təmol məmə in tair e nairiən rəha negəu e neai.” Nəghatiən u in əha ikɨn e fes 5 mɨn.

‡ 3:3 Jon 1:13; 1Pitə 1:23; Jem 1:18

§ 3:5 Esik 36:25-27; Efəs 5:26; Tait 3:5

* 3:8 E nəghatiən rəha Kris, nəghatiən mil u “nɨmətagi” mɨne “narmɨn,” ilau nəghatiən kətiəh mil əmə.

† 3:8 Esik 37:9

‡ 3:11 Nəghatiən Kris əhruahru rəha fes 11 tətəni məmə, “Nɨpəhriəniən agɨn u iətəni=pɨnə kəm ik məmə, nəghatiən mɨn u iətəm iəutəni ilah, itɨmah iəkotəhrun vivi, kəni natimnati iətəm iəutəni pətɨgəm, itɨmah inoteruh rəkɨs. Mətəu itəmah nəsotəhatətəiən e nəghatiən mɨn rəhatɨmah.” Nəmə təhro, Iesu təməni məmə, “itɨmah” e fes u mətəu-inu e fes 2, Nikotiməs təməni məmə “itɨmah.” Uə nəmə təhro Iesu tətəghati e Uhgɨn, Narmɨn Rəhan, mɨne in; uə nəmə təhro tətəghati e Jon Bəptais mɨne in.

§ 3:13 Nian Iesu təməni “Nətɨ Iətəmimi,” in təməghati aru lan.

* 3:14 Eruh mɨn e Namba 21:4-9 tətəghati e aiən sɨneik. Jon 8:28; 12:32; 12:24

† 3:14 Nəghatiən u “okəkeikei kətu-pəri mɨləfəri Nətɨ Iətəmimi lanəha” nɨpətɨn keiu u ikɨnu: məmə nətəmimi okotəfəri Iesu ilɨs e nɨgi kəməluau məmə otɨmɨs, kəni mɨne Uhgɨn otəfəri mɨn in təri muvən e neai ikɨn ima nɨsiaiən.

‡ 3:16 Esik 18:23,32; 37:9; 1Tim 2:4; 4:10; 1Jon 4:9-10

* 4:4 E nian əha, tiəkɨs o nətəm Isrel məmə okəhuvən ima nətəm Səmeriə, mətəu-inu e rəhalah neruhiən, nətəm Səmeriə ilah kotamɨkmɨk e nəhmtɨ Uhgɨn. Kəni nati əpnapɨn kəməutəni mɨn məmə kəmotsɨpən e Jekəp, mətəu kəutəməki e lah mɨn.

† 4:5 Jen 48:22; Jos 24:32

‡ 4:10 Pətan u təməsəhrun viviən nɨpətɨ nəghatiən iətəm Iesu təməni=pən məmə otəfən nəhu miəgəh. Nəghatiən əha, nɨpətɨn əhruahru u nəhmtɨ nəhu kəti iətəm təhlan mətapuəl-apuəl. Mətəu Iesu in tətəghati aru lan, məmə Narmɨn Rəhan in tətəfən nəhu itulɨn. Aes 44:3; 55:1; Jer 2:13; 17:13; Sek 14:8; Jon 7:37-38; Nəh 7:17; 21:6; 22:1,17

§ 4:14 Jon 6:35

* 4:14 Sam 42:1-2; 63:1; Aes 12:3; 41:17-18; 44:3; 49:10; 55:1; Jer 2:13; 17:13; Jon 7:38

† 4:15 Jon 6:34

‡ 4:22 Rom 3:1,2; 9:4,5; 15:8,9

§ 4:25 Nətəm Səmeriə kəmotəhrun e nauəuə rəha Dut 18:15-19 məmə Krɨsto in otəni əpu kəm lah nəlpəkauiən rəha Uhgɨn.

* 4:32 Job 23:12; Jon 6:27

† 4:34 Jon 5:30; 8:29

‡ 4:35 Nian Iesu tətəghati e nauəniən e nasumiən iətəm nɨmalɨlah tɨnɨmətu rəkɨs, in tətəni əhruahru əmə məmə, “!Oteruh-to! Nətəmimi kɨnotəhtul maru rəkɨs. Sotoliən məi məutapɨli o nəni pətɨgəmiən nəghatiən rəha Uhgɨn təhmen=pən əmə e nətəm kautol məi o nəuləkiən, kəni məutəni məmə, ‘Məuɨg kuvət əha ikɨn, kəni nauəniən təpanɨməhtə.’ Kəpə, nətəmimi kɨnautəhtul maru rəkɨs o nosiən nəghatiən rəha Uhgɨn.”

§ 4:36 Nɨpətɨ nəghatiən u məmə nətəmimi rəha Iesu okotos nətəmimi məhuva o Uhgɨn təhmen=pən əmə e iətəmimi tatos nauəniən e nasumiən. Nətəmimi mɨn okotos nəmiəgəhiən itulɨn.

* 4:42 1Jon 4:14

† 4:44 Nati əpnapɨn Iesu təmair lahuənu Petlehem, e nɨftəni asoli Jutiə, nətəmimi kəuteruh məmə in iətəm Nasərɨt əpəha Kaləli, mətəu-inu təmatɨg nuvəh ikɨn əha (Jon 7:41; 18:5; 19:19). Nətəmi Isrel e Jutiə mɨne Kaləli tepət kəsotəhatətə pəhriəniən lan, rəhalah nəhatətəiən təkəku əmə lan, nian kauteruh in tatol nati apɨspɨs nəuvein (Jon 1:11; 2:18,23-25; 4:45,48; 6:2,41,66). Mətəu nətəm Səmeriə nətəm kotatɨg e taun u Saikə, ilah kəmotəhatətə pəhriən lan, məmə Iesu in Krɨsto iətəm Uhgɨn təməni məmə otahli=pa (Jon 4:40-42).

‡ 4:46 Jon 2:1-11

* 5:3-4 E kopi əuas mɨn nəuvein rəha Niutestɨmɨn iətəm kəmətei e nəghatiən Kris aupən, kəmətu=pən nəghatiən rəha fes 3-4 tol lanu məmə, “3b Ilah kəutapɨli ikɨn əha məutəhtahnin nəuan əha məmə otəlauəl. 4 Mətəu-inu, nian nəuvein, agelo kəti rəha Uhgɨn tuva, muvən e noan əha, kəni mol tatəlauəl. Kəni nian nəmə nəhu əha təlauəl, iətəmimi iətəm taupən meiuaiu muvən e nəhu, nati əpnapɨn tatos nɨmɨsiən nak, mətəu rəhan nɨmɨsiən otəuvɨr.”

† 5:9 Sapət — Eruh e tiksɨnəri.

‡ 5:10 Jer 17:21

§ 5:17 Jon 14:10

* 5:18 Jon 10:30,33; 19:7

† 5:19 Jon 14:10

‡ 5:21 Rom 4:17; Jon 11:25

§ 5:22 Kitah koteruh fes 21-22 kəni məhrun məmə Iesu in otakil itah rəfin o nian kəti, kəni in otəfən nəmiəgəhiən kəm nətəmimi mɨn u nətəm nɨkin tagiən məmə otəfən kəm lah. Mətəu Jon 3:17 tətəgətun məmə Iesu təməsuvaiən e nəhue nɨftəni o nəni pətɨgəmiən nalpɨniən rəhatah, mətəu təmuva o nəfəniən nəmiəgəhiən kəm tah.

* 5:22 Jon 5:26-27; 9:39; Uək 10:42

† 5:23 Luk 10:16; 1Jon 2:23

‡ 5:24 Jon 3:18

§ 5:26 Jen 2:7; Job 10:12; 33:4; Sam 36:9; 42:8; 66:9; Jon 1:1-4

* 5:29 Nətəmimi nətəm kəutəhatətə e Iesu, kəutos nəmiəgəhiən itulɨn. Nətəmimi nətəm kəsotəhatətəiən lan, ilah okotos nalpɨniən itulɨn (Jon 3:36; 5:24; Mak 16:16; Efəs 2:8-10). Natimnati mɨn nətəm nətəmimi kautol, okotol əpu nəmə təhro ilah kəutəhatətə pəhriən e Iesu o kəpə (Mat 7:17-20; Kəl 5:6; Jem 2:17,26). Uhgɨn tətəfən nəhatətəiən kəm nətəmimi əpnapɨn əmə, kəni matɨg masiru mɨn e lah məmə okautol natimnati təuvɨr mɨn.

† 5:30 Jon 8:16

‡ 5:31 Dut 17:6; 19:15

§ 5:32 Jon 8:17-18

* 5:33 Jon 1:19-28

† 5:34 1Jon 5:9

‡ 5:36 Uək mɨn iətəm Iesu təmol tol lanu lan: in təmol vivi nətəmimi u kautohmɨs; in təmahli pətɨgəm narmɨn tərah mɨn e nətəmimi; in təməgətun nətəmimi e Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn; in təmaugɨn nətəmimi faif-tausɨn e pɨret faif mɨne nəmu əkəku keiu; in təməniəhu nɨmətagi asoli əpəha e nəhu Lek Kaləli. Natimnati mɨn tol lanəha kəutəgətun məmə Uhgɨn in Tatə rəha Iesu kəni mahli=pa e nəhue nɨftəni.

§ 5:36 Jon 10:25; 14:11

* 5:40 E fes mɨn u 31-40, Iesu tətəghati e lou rəha nətəm Isrel u tətəni məmə, nəmə iətəmi keiu uə kɨsɨl kəutəhtul məutəni pətɨgəm nati kəti e iətəmi kəti, nətəmimi okotəhrun məmə nəghatiən rəhalah in nɨpəhriəniən. Nətəmi asoli rəha Isrel, kəmotəni=pən kəm Iesu məmə, ko təsəhtuliən məghati pətɨgəm aru əmə mətəu-inu in pɨsɨn əmə (fes 31). Mətəu Iesu təni məmə kəpə, in mɨn Jon Bəptais ilau mɨn (fes 33); mɨne uək mɨn rəhan təmol ilah (fes 36); mɨne Rəhan Tatə Uhgɨn (fes 37); mɨne nauəuə rəha Uhgɨn (fes 39). Ilah mɨn u kəutəhtul məutəni pətɨgəm in. Afin-to Jon 8:17-18.

† 5:45 Jon 9:28; Rom 2:17

* 6:7 “Tənariəs,” inu məni rəhalah, təhmen e vatu rəha Vanuatu. Rəueiu, tu-hanrɨt tənariəs təhmen e tu-hanrɨt-tausɨn vatu (200,000 vatu).

† 6:9 2King 4:42-44

‡ 6:10 Nɨpətan mɨne kəlkələh mɨn ilah mɨn e nɨmənin əha, mətəu kəmafin əmə nəman. Noliən rəhalah tol lanəha. !Nəmə təhro, nətəmimi ilah rəfin tuenti-tausɨn!

§ 6:13 Pale in nati kəti təhmen e rais uə wit.

* 6:14 Nətəm Isrel ilah kəmotəhtahnin iəni kəti məmə in otuva təhmen e Mosɨs (Jon 1:21). E nian rəha Mosɨs, Uhgɨn təməfən pɨret təmsɨpəri e neai, nərgɨn u mana. Kəni ilah kəmauteruh əmə Iesu təmol nati apɨspɨs, maugɨn ilah e pɨret. Rəhalah nətəlɨgiən təmuvən o nauəniən (fes 26) mɨne noh rəkɨsiən ilah o nətəm Rom (fes 15).

† 6:14 Dut 18:15-19

‡ 6:15 Mat 4:8-10; Jon 18:36-37

§ 6:19 Job 9:8

* 6:19 Mat 14:26; Mak 6:49; Luk 24:37

† 6:27 Aes 55:2

‡ 6:27 Jon 6:35,48

§ 6:27 Aes 55:2

* 6:29 Jon 6:35; 1Təs 1:3; 1Jon 3:23

† 6:31 Nam 11:7-9

‡ 6:31 Eks 16:4,15; Neh 9:15; Sam 78:24; Sam 105:40

§ 6:33 Jon 3:13,31

* 6:33 Dut 8:3; Mat 4:4; Luk 4:4

† 6:34 Mat 6:11; Jon 4:15

‡ 6:35 Jon 8:12; 10:7,11; 11:25; 14:6; 15:1

§ 6:35 Jon 4:14; 7:37-39

* 6:35 E nauəuə rəha Jon, Iesu in tətəni in məmə in nati səpɨn: in Pɨret iətəm tətəfən nəmiəgəhiən (6:35); in Nəhagəhagiən rəha nətəmimi u e nəhue nɨftəni (8:12); in Namtɨhluə (10:7,9); in Iətəmimi rəha Nəsal Viviən Sipsip Mɨn (10:11,14); in Nəukətɨ Nair=pa Mɨniən e Nɨmɨsiən, kəni in Nəukətɨ Nəmiəgəhiən (11:25); in Suaru, mɨne Nəukətɨ Nɨpəhriəniən, mɨne Nəukətɨ Nəmiəgəhiən (14:6); in Nəukətɨ Nɨgi Pəhriən (15:1).

† 6:37 Jon 17:2

‡ 6:39 Jon 17:2,12; 18:9

§ 6:44 Hos 11:4; Jon 6:65; 12:32

* 6:45 Aes 54:13; Jer 31:34

† 6:48 Pɨret əpnapɨn əmə tasiru e nɨpətɨtah məmə kitah okotəmiəgəh kəni məutatɨg, mətəu Iesu, in Pɨret rəha nəmiəgəhiən, kəni in nəukətɨ nəmiəgəhiən itulɨn, iətəm tətətuəuin u rəueiu.

‡ 6:53 Iesu tətəghati e nəghatiən əuhlin əha məmə katun nəhuvegɨn, katənɨm nɨran. Nɨpətɨn u, məmə nətəmimi okotəkeikei motəhatətə e rəhan nɨmɨsiən kəni motos nəmiəgəhiən itulɨn. (Jon 6:27,29,35,47-48,60). Nati nak in təməni tol nɨkitah təhti nɨpətɨ Nauəniən Rəha Nəmtətiən Rəha Iesu; Mat 26:26,28.

§ 6:54 Fes 54 in suaru kəti mɨn rəha nəniən fes 40. Nɨpətɨlau kuəhmen-əhmen e lau mɨn. In təhruahru əmə məmə nuniən nəhuvegɨ Iesu mɨne nəmnɨmiən nɨran in nəghatiən əuhlin o nəhatətəiən rəhatah.

* 6:54 Sam 63:5

† 6:56 Nian kitah kəutəni məmə kəutatɨg e Iesu, uə kəutəpeir=pən e Iesu, nɨpətɨn u məmə kitah kəutatɨg e Iesu məsohietiən, məutsɨpən lan, məutəhtul=pən lan, kautos rəfin nəsanəniən rəhatah ohni, məutarəriə lan, kautɨlpɨn kitah min.

‡ 6:56 Jon 15:4-7; 1Jon 3:24; 4:15

§ 6:58 Jon 6:41,51

* 6:59 “nimə rəha nuhapumɨniən” — Afin-to e tiksɨnəri.

† 6:62 Jon 3:31; 17:5

‡ 6:63 Jon 6:68; 2Kor 3:6

§ 6:64 Jon 2:25

* 6:65 Jon 3:27; 6:44; 14:6

† 6:68 Jon 6:63

‡ 6:69 Mak 1:24; 8:27-30; Luk 4:34

§ 6:70 Jon 13:2,27

* 6:71 Jon 17:12

* 7:2 Lafet rəha Noliən Nɨmauvluvl — Eruh e tiksɨnəri.

† 7:5 Sam 69:8; Mak 3:21

‡ 7:6 Mat 26:18; Jon 2:4; 7:30

§ 7:7 Jon 15:18-21

* 7:7 Jon 3:19-20

† 7:8 Jon 7:6

‡ 7:8 Kopi əuas mɨn nəuvein rəha nauəuə u kəutəni məmə, “O iəu iəsuvəniən e lafet əha.” Nɨpətɨ nəghatiən u məmə Iesu otəsuvəniən e lafet əha mətəu-inu pian mɨn, nɨkilah təhti məmə in otəkeikei muvən məmə in otol nati apɨspɨs mɨn, kəni mol narmɨ nətəmimi okotiuvɨg ohni. Mətəu Iesu otuvən əmə e lafet e nian əhruahru iətəm Uhgɨn otəni kəm in.

§ 7:13 Jon 9:22; 12:42-43; 19:38; 20:19

* 7:18 Jon 5:41; 8:50,54

† 7:19 Nətəmi asoli mɨn rəha nətəm Isrel, kəmautəsal e suaru o nohamuiən Iesu e Jon 5:18 mɨne 7:25. E Lou rəha Mosɨs, Uhgɨn tətəniəhu nohamuiən iətəmi (Eks 20:13).

‡ 7:21 Jon 7:23; Jon 5:2-9

§ 7:22 Lev 12:3

* 7:22 Jen 17:9-14; 21:4

† 7:23 Nətəm Isrel, nətəlɨgiən rəhalah tol lanəha. Nəmə lou keiu, kəni kuol pɨsɨn e lau mɨn, nəmə natol kəti iətəm tatol ik nətatgəhli mɨn kəti mɨn, kəni onəkeikei məhrun məmə lou nak u in iahgin. Nati əpnapɨn məmə kəsegəhaniən noliən uək e nian rəha Sapət, mətəu nətəm Isrel ilah kɨnotəhrun rəkɨs məmə nəhgi-pəniən iətəmi, in iahgin e lou rəha Sapət. Tol lanəha, nəmə okəhgi=pən suakəku kəti e nian rəha Sapət, kəni okəkeikei kəhgi=pən e nian əha, kəni səniəmə noliən tərah. Nətəlɨgiən rəha Iesu tol lanu məmə, nəmə ilah kəutegəhan nəhgi-pəniən nəsualkələh e nian rəha Sapət, kəni kəutəkeikei motegəhan o nol viviən nɨpətɨ iətəmimi kəti nəmə nɨmɨsiən uə nərahiən kəti tətatɨg lan e nian rəha Sapət.

‡ 7:23 Jon 5:2-9; Mak 3:5; Luk 13:12-14; Luk 14:4-6

§ 7:24 Aes 11:1-3; Jon 8:15

* 7:25 Jon 7:1

† 7:27 Nətəmimi kotəhrun məmə Iesu təmepət əha Nasərɨt, kəni in rəhan u mamə mɨne tatə u Josɨp mɨne Meri (Mat 2:23; Jon 1:45; 6:42; 18:5). Nətəm Isrel nəuvein ilah kotəhrun məmə Krɨsto in otsɨpən əpəha taun Petlehem (Maeka 5:2; Mat 2:4-6), mətəu nəuvein, nɨkilah təhti məmə in otuva əmə, nətəmimi ilah okotəruru ikɨn in təmsɨpən ikɨn.

‡ 7:29 Mat 11:27

§ 7:30 Mat 26:18

* 7:31 Jon 2:23; 4:48

† 7:32 Jon 7:45-48

‡ 7:35 Nanihluə, Ianihluə — Afin-to e tiksɨnəri.

§ 7:37 “Nəuauəiən” in nəghatiən əuhlin tətəgətun məmə kitah kotəkeikei motos Uhgɨn təhmen e iətəmimi iətəm tətəuauə təkeikei məmnɨm nəhu. “!Əhuva ohniəu, məmnɨm!” in nəghatiən əuhlin iətəm tətəni məmə, “Əhatətə lak.”

* 7:37 Aes 55:1; Jon 4:13-14; 6:35; Nəh 22:17

† 7:38 Jer 2:13; Aes 44:3; 55:1; 58:11; Sek 14:8-9; Jon 4:10-14; 6:35; Nəh 7:17

‡ 7:39 Jon 1:33; Uək 2:17,33

§ 7:39 Jon 12:23,32; 13:31,32

* 7:41 Jon 1:46

† 7:42 2Saml 7:16; Sam 89:3-4; Maeka 5:2; Jer 23:5; Mat 2:1,22-23; Luk 2:4-7

‡ 7:50 Jon 3:1

§ 7:53 E kopi əuas mɨn nəuvein rəha Niutestɨmɨn iətəm kəmətei e nəghatiən Kris aupən, nəghatiən u Jon 7:53–8:11 tɨkə.

* 8:5 E Lou rəha Mosɨs pətan mɨne iərman ilau pəti okəkeikei kahtɨmu ilau (Lev 20:10; Dut 22:22-24).

† 8:6 Nɨkilah təhti məmə nɨki Iesu otasəkəhruin pətan əha, konu ilah okotəni məmə in təsɨtəu-pəniən Lou rəha Mosɨs.

‡ 8:7 Dut 17:7; Rom 2:1,22

§ 8:11 Jon 3:17; 5:14

* 8:12 Esik 1:26-28; Jon 1:4-5; Hip 1:3

† 8:12 Sam 27:1; 44:3; 119:105; Prov 6:23; Aes 49:6; 60:19-20; Mat 5:14; Nəh 21:23-24

‡ 8:13 Jon 5:31

§ 8:14 Jon 13:3; 16:28

* 8:14 Nəghatiən rəha Iesu in nɨpəhriəniən mətəu-inu təmsɨpən e Uhgɨn, kəni mətətəlɨg e Uhgɨn, kəni Uhgɨn in nɨpəhriəniən.

† 8:17 Dut 19:15

‡ 8:18 Mak 1:10-11; Jon 1:33-34; Jon 5:31-40

§ 8:19 1Jon 2:23

* 8:21 Nian Iesu tətəni “təfagə tərah u,” nəmə nak in tətəghati e təfagə tərah iətəm kəsotəhatətəiən lan (Jon 9:41).

† 8:23 Jon 3:31

‡ 8:24 E kopi əuas mɨn rəha Niutestɨmɨn iətəm kəmətei e nəghatiən Kris aupən, nəghatiən u rəha Iesu, “Mə Iəu U Inu,” təməni u ikɨnu mɨne ikɨn mɨn tepət e nauəuə u, in təhmen-əhmen əmə e nəghatiən kəti iətəm Uhgɨn təmətəni o nəni aruiən nərgɨn kəm Mosɨs, mətəni məmə, “Iəu Iətatɨg.” Afin-to e nauəuə rəha Eks 3:14-16. Iesu tətəni nəghatiən əha, matol əpu in məmə in Uhgɨn. Iesu in tətəni məmə in Uhgɨn. Jon 8:28,58; 13:19; 18:6

§ 8:24 Rəueiu Iesu in təsəghatiən əmə e noliən tərah asoli iətəm kəsotəhatətəiən lan, mətəu tətəghati e noliən tərah mɨn rəfin agɨn iətəm nətəmimi əha kəmotol.

* 8:28 Jon 3:14; 12:32-33

† 8:28 “Iəu u inu” — Afin-to futnot e Jon 8:24.

‡ 8:28 Jon 14:24

§ 8:29 Jon 16:32

* 8:29 Jon 4:34; 5:30; 6:38

† 8:31 2Jon 1:9

‡ 8:32 Rom 8:2; 2Kor 3:17; Kəl 5:1

§ 8:33 Luk 3:8

* 8:33 “slef” — Afin-to e tiksɨnəri.

† 8:34 Rom 6:12-23; 1Jon 3:8-9

‡ 8:37 Jer 9:25-26; 1Jon 3:10

§ 8:39 Rom 2:28-29; 9:7-9

* 8:42 1Jon 5:1

† 8:44 1Jon 3:8

‡ 8:44 E nauəuə rəha Jen 3:4, koteruh məmə Setən təmaupən meiuə e nətuəuiniən. In təməni=pən kəm Iv məmə, “Ko ik onəsɨmɨs agɨniən.” Mətəu Setən təmətəghati lanu, məuhlin nəghatiən iətəm Uhgɨn təməni e Jen 2:17.

§ 8:53 Jon 4:12

* 8:57 Epraham təmɨmɨs mɨnos rəkɨs nu tu-tausɨn, uərisɨg Iesu təpanair=pa.

† 8:58 Nian Iesu təməni mɨn məmə, “Iəu Iətatɨg,” tatos nərgɨ Uhgɨn (Eks 3:14), təhmen e “Mə Iəu U Inu” (Jon 8:24). Tol lanəha, təhmen=pən əmə məmə in təməni məmə in Uhgɨn əhruahru. Afin-to futnot e Jon 8:24.

‡ 8:58 Jon 1:1; 17:5; 17:24

§ 8:59 Lev 24:16

* 9:2 Luk 13:2-3

† 9:3 Nətəm Isrel kəutəghati pɨk o nətapuəhiən mɨn tol lanu, mətəu Iesu in təməsuvəniən pɨk o nəghatiən mɨn tol lanu, mətəu in təmətəgətun ilah məmə koteh nəsanəniən rəha Uhgɨn.

‡ 9:3 Jon 11:4

§ 9:4 Nian Iesu tətəni məmə, “Nian tətian əhanəh,” nəghatiən u tətəgətun rəhan nəmiəgəhiən, mətəu-inu in Nəhagəhagiən (fes 5). Mətəu lapɨn tətəgətun=pən rəhan nɨmɨsiən.

* 9:4 Jon 12:35-36

† 9:5 Jon 1:4

‡ 9:6 E nian əha, nətəmimi nɨkilah təhti məmə nagəhiən tatol uək təhmen e mərsɨn. Nəmə təhro, noliən u rəha Iesu təmasiru e iətəmimi əha məmə otəhatətə e nəsanəniən rəhan.

§ 9:7 Aes 35:5

* 9:22 Nəmə kotahli pətɨgəm nətəmimi nəuvein e nimə rəha nuhapumɨniən, kəni nətəmimi rəfin okoteruh məmə ilah nətəm kotərah.

† 9:28 Jon 5:45

‡ 9:29 Nətəmi asoli rəha nətəm Isrel, təməuvɨr məmə ilah okotəhrun məmə Iesu təmsɨpən o Uhgɨn, mətəu-inu Uhgɨn əmə təhrun nol viviən iəmnəu. Nəuvetɨn mɨn u, Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə nian Krɨsto iətəm Uhgɨn təməni məmə otahli=pa tuva, kəni in otol vivi iəmnəu mɨn okotəuvɨr (Aes 29:18; 35:5; 42:7). Mətəu, nətəmi asoli rəha nətəm Isrel, nəhmtɨlah təu o natimnati mɨn rəha Uhgɨn, kəni kəutəpəh nɨtəu-pəniən Iesu.

§ 9:31 Sam 66:16-20; Prov 15:29; Aes 1:15; 59:2

* 9:33 Jon 3:2

† 9:34 Jon 9:2; Aes 66:5

‡ 9:36 Rom 10:14

§ 9:37 Jon 4:26

* 9:38 Mat 28:9

† 9:39 Aes 6:10; Mak 4:12; Luk 4:18

‡ 9:40 Rom 2:19

§ 9:41 Nian Iesu tətəghati e noliən rəha nehiən, tətəghati e noliən rəha nehiən e nəhmtɨ nɨkitəmi. Farəsi mɨn kəutəni məmə kotəhrun nehiən, kəni nɨpətɨn nati u təni məmə kotəhrun Lou rəha Mosɨs. Lou tətəgətun ilah məmə noliən mɨn nak ilah təfagə tərah mɨn, kəni mətəgətun məmə Uhgɨn təkeikei mol nalpɨniən kəm lah o təfagə tərah mɨn rəhalah. Mətəu ilah kəsotəhatətəiən e Iesu, tol lanəha Uhgɨn təsafəliən təfagə tərah mɨn rəhalah, mətəu təfagə tərah mɨn rəhalah tətatɨg əhanəh e lah.

* 9:41 Jon 15:22,24; Hip 10:28-31

* 10:1 Nɨpai rəha sipsip əha, təhmen e ikɨn kəti iətəm kətəhgi=pən sipsip mɨn ikɨn nian rəfin lapɨn məmə ilah okəutəməhli vivi ikɨn o kuri rarpɨn mɨn mɨne laion mɨn.

† 10:1 Jon 10:8,10

‡ 10:2 E fes mɨn u 1-5, namtɨhluə mɨne iətəmi tətəsal o sipsip, ilau pəti kətuəgətun=pən Iesu, konu nakləh mɨn kautəgətun=pən nətəmi asoli mɨn rəha nətəm Isrel mɨne məsaiə eiuə mɨn e nian əha. Konu sipsip mɨn kəutəgətun=pən nətəmimi mɨn rəha Uhgɨn.

§ 10:7 Jon 1:51; 14:6

* 10:8 Jer 12:1; Esik 34:2

† 10:9 Sam 118:20,22-24

‡ 10:9 Dut 28:6

§ 10:10 Jon 1:4; 3:15-16; 5:40; 20:31

* 10:11 Sam 23:1; Aes 40:11; Esik 34; Maeka 5:2,4; Mat 2:6; Mak 6:34; 1Pitə 2:25; 5:2-4; Nəh 7:17; Jon 15:13; 1Jon 3:16

† 10:11 Hip 13:20

‡ 10:14-15 Mat 11:27

§ 10:16 Fes 16 u, in tətɨtəlɨg=pən e fes mɨn 1-5. Ikɨn əha, nɨpai rəha sipsip tətəgətun nətəm Isrel. Iesu tətauɨn e lah məmə rəhan mɨn. Sipsip mɨn iətəm kəutəməhli əhanəh e nɨpai kəha, ilah u, nətəm Isrel nətəm kəutəhatətə e Iesu. Sipsip mɨn iətəm Iesu tətəni məmə ilah kəsotəməhliən e nɨpai u, ilah Nanihluə mɨn. Nian in otauɨn e lah, kəni ilah mɨn okotətəlɨg e nəuian, kəni ilah rəfin okəhuva motol kətiəh, kəni iətəmimi kətiəh əmə, inu Iesu, in otətəsal vivi ilah.

* 10:16 Aes 56:8; Jon 11:52; Uək 10:34,35; Rom 1:16; Efəs 3:6

† 10:17 Aes 53:12

‡ 10:18 Mat 26:53-54; Fɨl 2:8; Hip 5:8

§ 10:21 Eks 4:11

* 10:22 Lafet əha kautol nɨkilah tətəhti nian kəti aupən. Nian kəti, tɨkɨmɨr mɨn rəha Isrel kəməutəluagɨn məhuvən imə e Nimə Rəha Uhgɨn, kəni mautos nimə kəha. Kəni konu uərisɨg lan, kəni nətəm Isrel kəmotəhtul kəni motəluagɨn ilah rəhalah mɨn tɨkɨmɨr, kəni motəhgi pətɨgəm lah. Kəni konu motafəl vivi mɨn Nimə Rəha Uhgɨn tuva masim mɨn. Lafet əha, kətəni mɨn məmə lafet rəha Lait Mɨn, mətəu-inu nətəmimi kəmotasiəpən e lait mɨn tepət e rəhalah lahuənu mɨn.

† 10:24 Luk 22:67-71

‡ 10:25 Jon 8:58

§ 10:25 Jon 5:36; 14:11

* 10:26 Jon 6:44

† 10:28 Jon 6:39; Rom 8:35-39

‡ 10:29 Jon 17:2,6,24

§ 10:30 Dut 6:4; Jon 17:21-23

* 10:34 E Sam 82:1-2, Uhgɨn təmol nəghatiən əuhlin kəti məmə, nətəmi asoli mɨn rəha nətəmimi rəhan, ilah kotəhmen e uhgɨn mɨn, mətəu-inu in təmɨtəpɨn ilah məmə ilah okautəhtul o Uhgɨn, kəni motakil rəhan nətəmimi mɨn. Kəmotakil nətəmimi lanəha, kəni tol lanəha, kəni təni e lah məmə, “uhgɨn mɨn.” Mətəu kəsi, məmə ilah kəməsotakiliən suaru əhruahru, kəni Uhgɨn otərəkɨn ilah. Inu e fes u Jon 10:34, Iesu in tatos e nəghatiən u kəmətei aupən e Sam, kəni tətəghati kəm nətəmi asoli mɨn rəueiu.

† 10:38 Jon 14:10,11,20; 17:21

‡ 10:41 Jon 1:26-27,30,34

* 11:1 Luk 10:38-42

† 11:2 Jon 12:3

‡ 11:3 Jon 11:5,36

§ 11:6 Iesu in tolkeikei Meri mɨne Matə mɨne Lasɨrɨs, tol lanəha in tətəhtahnin məmə Lasɨrɨs otaupən mɨmɨs, mətəu-inu in otol nəhatətəiən rəhalahal təskasɨk mɨn nian in otol Lasɨrɨs təmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən. Afin-to fes 14-15.

* 11:9 Jon 8:12; 9:5

† 11:11 E nəghatiən rəhalah, “napɨliən” nɨpətɨn keiu. Kəti məmə napɨliən, kəni kəti mɨn məmə nɨmɨsiən. Nɨmɨsiən rəha nətəm kəutəhatətə e Iesu in təhmen əmə məmə kəmotapɨli alu əmə mətəu-inu ilah kəmotos nəmiəgəhiən itulɨn. Jon 3:16; 5:24; 10:28; 11:25-26; 1Təs 4:13-18

‡ 11:20 Luk 10:38-42

§ 11:24 Dan 12:2; Jon 5:28,29; 6:39,40; Uək 24:15

* 11:26 Jon 3:15

† 11:26 Mat 25:46

‡ 11:28 Jon 13:13

§ 11:35 Luk 19:41

* 11:38 Nətəm Isrel e nian əha kəsotɨtənɨmiən iətəmimi e nɨftəni. Ilah kəuteikuas e nɨpətɨlah, kəni motəuveg ilah e napən u kəmotol=pən nati pien-pien u tətəpien təuvɨr (Afin-to Jon 12:7; 19:39-40), konu motəfən e nɨpəg kəpiel, kəni motahtɨpəsɨg=pən nɨpəg e kəpiel asoli kəti.

† 11:42 Jon 3:17

‡ 11:50 Jon 18:14

§ 11:51 Kaiəfəs tolkeikei məmə okuhamu Iesu mətəu-inu təsolkeikeiən məmə nətəm Rom okotərəkɨn kəntri rəha nətəm Isrel. Mətəu, in təmatəni aupən nati kəti iətəm otuva mol nɨpəhriəniən lan. Uhgɨn təməfən nəghatiən u kəm in e nohlɨn məmə otəni pətɨgəm mətəu-inu in Pris Asoli rəhan. Mətəu in təruru nati əha in tətəni. Rəhan nəghatiən, nɨpətɨn tətəgətun məmə Iesu otəkeikei mɨmɨs məmə Uhgɨn otəsoliən nalpɨniən kəm rəhan nətəmimi o rəhalah təfagə tərah mɨn. Nɨpəhriəniən agɨn məmə nətəmi asoli rəha Isrel kəmotolkeikei məmə kotoh Iesu, nati əpnapɨn in təmatol natimnati mɨn təuvɨr tepət. Nɨkilah təhti məmə məta otəmki nətəmimi mɨn nəuvein motəluagɨn ilah nətəm Rom, mətəu ko kəsotoliən win. Kəni nəmə nati u otol lanu, kəni okəmki iahu ilah, kəsəhuvaiən məmə nətəmi asoli rəha Isrel. Nian Iesu təmɨmɨs rəkɨs nu 30 rəkɨs, nəluagɨniən kəti təməhtul kəni nətəm Rom kəmotol win, kəmotərəkɨn tepət kəni motohamu nətəmimi tausɨn tepət, kəni motol nətəmimi tausɨn tepət mɨn kəhuva mol slef e lah kəni kəmki ilah kagɨm.

* 11:52 Aes 49:6; Jon 10:16

† 11:55 Eks 12:13,23,27

‡ 11:55 Okotaruətuəh, nɨpətɨn u, məmə ilah okotafəl vivi ilah mɨn, mətəu-inu ilah kotəhrun məmə ilah kotamɨkmɨk e nəhmtɨ Uhgɨn.

* 12:2 Luk 10:38-42

† 12:2 Nɨpəhriəniən məmə ilah kəsotəharəgiən motauən. Mətəu e noliən rəhalah e nian əha, ilah kotapɨli mautɨsin=pən nəunəlmɨlah e tepɨl, məutauən.

‡ 12:3 Nard in nati kəti nəmiəvɨn tətəpien vivi, təhmen e nɨgipɨsi.

§ 12:3 Mak 14:3

* 12:5 “Tənariəs,” inu məni rəhalah, təhmen e vatu rəha Vanuatu. Rəueiu, tri-hanrɨt tənariəs təhmen e tri-hanrɨt tausɨn vatu.

† 12:7 Afin-to futnot e Jon 11:38 iətəm tətəghati e noliən rəha nɨtənɨmiən itəmi.

‡ 12:8 Dut 15:11

§ 12:9 Jon 11:43,44

* 12:13 Nɨmalɨ nəmɨl u in nəmtətiən rəha nɨftəni rəhalah məmə ilah kəmotol win e tɨkɨmɨr mɨn rəha nətəm Isrel. Ilah kəmautəfəri nɨmalɨ nəmɨl mətəu-inu nɨkilah təhti məmə Iesu in Krɨsto, kəni in tɨnuva məmə otəmki rəkɨs ilah e narmənɨgiən rəha nətəm Rom.

† 12:13 “Hosanə,” nɨpətɨn əhruahru məmə, “Asiru, Uhgɨn, osmiəgəh itɨmah,” mətəu e nian rəha Iesu, nəghatiən u, ilah kəməutəuhlin məmə nɨpətɨn məmə, “Əni-vivi Uhgɨn!” Fes u ilah kəutəni təmsɨpən e Sam 118:25-26.

‡ 12:13 Jon 1:49

§ 12:14 Togki in nati miəgəh kəti təhmen e əhos əkəku, in nəhmtɨn teiuaiu əmə e əhos.

* 12:15 Nəghatiən əhruahru ikɨnu tətəni “Nətəm Saion.” Saion u, in nərgɨ Jerusɨləm kəti mɨn. Kəmauɨn e Jerusɨləm məmə Saion, mətəu-inu nərgɨn əha rəha nɨtəuət kəti iətəm kəmuvləkɨn-pəri taun lan.

† 12:15 Sek 9:9

‡ 12:21 Jon 1:43-44

§ 12:24 Iesu in tətəghati aru lan u ikɨnu, məmə otəkeikei mɨmɨs, kəni nəua nɨmɨsiən rəhan məmə nətəmimi tepət okotos nəmiəgəhiən vi nian Uhgɨn tosmiəgəh ilah. In təmətəghati mɨn e rəhan mɨn nətəmimi. Rəhatah nəmiəgəhiən əuas e təfagə tərah otəkeikei mɨmɨs, kəni ko kotəhrun noliən nəuatah vi mɨn tepət.

* 12:24 1Kor 15:36

† 12:25 Mat 10:39; 16:25; Mak 8:34-38; Luk 14:26; 17:33; 2Kor 5:14-15

‡ 12:26 Mat 10:38; Luk 14:27

§ 12:26 Jon 14:3; 17:24

* 12:27 Mat 26:38,39; Jon 11:33,38; 13:21

† 12:30 Eks 19:9; Jon 11:42

‡ 12:31 Nati əpnapɨn məmə nɨmɨsiən rəha Iesu təmol məmə nəmə təhro Setən təmol win, mətəu nɨpəhriəniən məmə in təsoliən win. Afin-to Luk 10:18; Hip 2:14-15; 1Jon 4:4; Nəh 12:8-9.

§ 12:31 Mat 4:8-9; Jon 14:30; 16:11; 2Kor 4:4; Efəs 2:2; 6:12

* 12:32 E nauəuə rəha Jon, tətəghati e nəghatiən u “kɨnatləfəri rəkɨs iəu ilɨs” nian tepət. Kəni in nɨpətɨn keiu. Nian tətəni “kɨnatləfəri rəkɨs iəu ilɨs,” nɨpətɨn kəti in tətəghati e nɨmɨsiən rəha Iesu e nɨgi kəməluau. Eruh mɨn e Namba 21:4-9 tətəghati e aiən sɨneik. Kəni nɨpətɨn kəti mɨn, e nɨgi kəməluau əha, in tətəgətun nəuvɨriən asoli mɨn nepətiən asoli rəha Iesu.

† 12:32 Jon 3:14; 6:44; 7:39; 8:28

‡ 12:33 Fɨl 2:8-9; 1Tim 3:16; Hip 1:3

§ 12:34 Nətəmimi nɨkilah tətəhti fes mɨn əha, təhmen e 2Saml 7:16; Sam 72:17; 89:4,35-37; 110:1,4, Aes 9:7; Esik 37:25; Dan 7:14. Nɨkilah təsəhtiən fes mɨn iətəm kəutəni məmə Krɨsto in otaupən mɨmɨs.

* 12:34 “əfəri” — Afin-to futnot əpəha Jon 3:14.

† 12:36 Mat 5:14; Efəs 5:8-9; 1Təs 5:5

‡ 12:38 Aes 53:1; Rom 10:16

§ 12:40 Nətəmimi ilah kɨnotəni rəkɨs məmə okəsotəhatətəiən, kəni Uhgɨn təhlman e lah lanəha. Eruh mɨn to Mat 13:13-15; Uək 28:26-27; Rom 11:8.

* 12:40 Aes 6:10

† 12:41 Aes 6:1-4

‡ 12:45 Jon 14:8-9

§ 12:46 Jon 1:4

* 12:47 Jon 3:17

† 12:48 Jon 5:45

‡ 12:49 Jon 14:31

* 13:1 Jon 16:28

† 13:3 Mat 28:18

‡ 13:10 Jon 13:18

§ 13:14 1Pitə 5:5

* 13:15 Iesu təmol uək rəha slef, kəni molkeikei məmə okotol uək rəha slef kəm kitah mɨn nəuvein. Suaru mɨn tepət o nasiruiən e kitah mɨn nəuvein lanəha.

† 13:17 Mat 7:24,25; Luk 11:28; Jem 1:25

‡ 13:18 Jon 13:10

§ 13:18 Jon 15:16

* 13:18 Sam 41:9

† 13:19 “Iəu u inu” — Afin-to futnot e Jon 8:24.

‡ 13:20 Mat 10:40; Jon 17:18

§ 13:23 Iətəmimi iətəm nauəuə u tətəni, in Jon u iətəm tətəməhli iuəkɨr o Iesu e tepɨl. In u, iətəm Iesu tolkeikei pɨk, mətəu in təmətei nauəuə u, kəni məsəniən nərgɨn.

* 13:23 E noliən rəhalah e nian əha, ilah kəutəməhli lanəha məutauən.

† 13:27 Setən — Afin-to e tiksɨnəri.

‡ 13:27 Luk 22:3

§ 13:29 Jon 12:5-6

* 13:30 Tɨnapinəpu mətəu-inu lapɨn, mətəu tɨnapinəpu mɨn e nɨki nətəmimi. E Luk 22:53, Iesu təməni kəm pris asoli mɨn, mɨne nətəmi asoli rəha soldiə mɨn, mɨne nətəmi asoli rəha nətəm Isrel məmə, “Mətəu rəueiu əha, in nian əhruahru rəhatəmah, kəni nəsanəniən rəha napinəpuiən in tətarmənɨg.”

† 13:31 Jon 12:23

‡ 13:32 Jon 17:1-5

§ 13:33 Jon 7:33-34

* 13:34 Jon 15:12; 1Jon 2:7-11; 3:11

† 13:34 Lev 19:18; 1Təs 4:9; 1Pitə 1:22

‡ 13:34 Efəs 5:1-2; 1Jon 4:10-11

§ 13:35 1Jon 3:14; 4:20

* 13:36 Jon 14:2

† 13:38 Jon 18:27

* 14:1 Sam 4:5

† 14:2 Hip 11:16

‡ 14:3 1Təs 4:16-17; 2Kor 5:8; Fɨl 1:23

§ 14:3 Jon 12:26

* 14:6 Jon 6:35

† 14:6 Jon 10:9; Hip 10:20

‡ 14:6 Jon 1:14

§ 14:6 Jon 1:4

* 14:6 Uək 4:12

† 14:7 Jon 1:18; 1Jon 2:23

‡ 14:8 Eks 33:18

§ 14:9 Aes 9:6; Jon 1:14; 12:45; 2Kor 4:4; Fɨl 2:6; Kol 1:15; Hip 1:3

* 14:9 Jon 1:18; 10:30; 12:44-45; 13:20

† 14:10 Jon 14:20; 10:38; 17:21

‡ 14:11 Jon 5:36; 10:38

§ 14:12 Luk 10:17

* 14:13 Mat 7:7

† 14:15 Dut 11:13; Jon 13:34; 1Jon 2:3-5,24; 5:3; 2Jon 6

‡ 14:16 Jon 14:26; 15:26; 16:7

§ 14:17 Jon 15:26; 16:13; 1Jon 4:6; 5:6

* 14:17 1Kor 2:14

† 14:19 Jon 16:16

‡ 14:19 Jon 6:57

§ 14:20 Jon 10:38; 17:21

* 14:21 Jon 16:27; 1Jon 2:5

† 14:22 Uək 10:41

‡ 14:23 Esik 37:27-28; Sek 2:10; Efəs 3:17; 1Jon 4:12,16; Nəh 21:3

§ 14:24 Jon 5:19; 7:16; 8:28; 12:49-50

* 14:26 Jon 15:26; 16:7,13; 1Jon 2:27

† 14:27 Aes 9:6-7; Luk 2:14; 24:36; Jon 16:33; Rom 5:1; Fɨl 4:7

‡ 14:30 Jon 12:31

§ 14:30 Otəsuvəhiən kəni nəmə təhro nətəmimi rəha Iesu nɨkilah otəhti məmə Setən tatol win. Mətəu Iesu təməni nəghatiən u məmə otləfəri nətəlɨgiən rəhalah məmə nɨpəhriəniən, nətəlɨgiən rəha Uhgɨn tɨnatuva.

* 14:31 Jon 10:18; 12:49

* 15:1 Jon 6:35

† 15:1 Aes 5:1-7

‡ 15:2 Hip 12:5-11

§ 15:2 Mat 7:20; Kəl 5:22-23; Efəs 5:8-9; Fɨl 1:11

* 15:3 Jon 1:29; 13:10; Efəs 5:26

† 15:4 Jon 6:56

‡ 15:4 Afin-to e futnot əpəha Jon 6:56.

§ 15:5 Fɨl 4:13

* 15:6 Mat 3:10

† 15:7 Mat 7:7

‡ 15:8 Kəl 5:22-23

§ 15:8 Jon 8:31

* 15:10 Jon 14:15

† 15:11 1Jon 1:4

‡ 15:12 Jon 13:34

§ 15:13 Jon 10:11; Rom 5:7,8; 1Jon 3:16

* 15:15 Jon 8:26

† 15:16 Jon 13:18

‡ 15:16 Jon 15:5

§ 15:17 Jon 15:12

* 15:18 Aes 66:5; 1Jon 3:13

† 15:19 Jon 13:16; 17:14

‡ 15:20 Jon 13:16

§ 15:20 2Tim 3:12

* 15:21 Aes 66:5; Mat 5:10-12; 10:22; Luk 6:22-23; Uək 5:41; 1Pitə 4:14; Nəh 2:3

† 15:21 Jon 16:1-3

‡ 15:22 Iesu tɨnuva kəni mol əpu rəhalah noliən tərah, kəni mol suaru o nɨtɨsiən ilah e təfagə tərah. Mətəu nətəmimi rəha nəhue nɨftəni kəutəməki məmə inko Iesu tatol əpu noliən tərah mɨn rəhalah. Tol lanəha, ilah kotəpəh in kəni mautohtəu=pən napinəpuiən mapirəkɨs nəhagəhagiən, kəni nati u in təfagə tərah asoli. (Jon 3:19-21; 9:39-41)

§ 15:22 Jon 9:41; Rom 1:20; 2:1; Luk 11:31-32

* 15:24 Jon 5:36; Mat 11:20-24

† 15:25 Sam 35:19; 69:4

‡ 15:26 Jon 14:26

§ 15:27 Luk 24:48; Jon 21:24; 1Jon 1:2; 4:14

* 16:2 Jon 9:22; 12:42

† 16:2 Uək 26:9-10

‡ 16:3 Jon 15:21; 1Jon 3:1

§ 16:7 Jon 14:16

* 16:7 Jon 7:39

† 16:9 Jon 15:22

‡ 16:10 Aes 64:5; Mat 5:20; Rom 1:17; 3:21,22; 10:3; Fɨl 3:6-9; Tait 3:5; 1Pitə 3:18

§ 16:11 Jon 12:31

* 16:12 Mak 4:33

† 16:13 Jon 14:17

‡ 16:15 Jon 17:10

§ 16:16 Jon 14:18

* 16:20 Mak 16:10

† 16:20 Jon 20:20

‡ 16:23 Mat 7:7

§ 16:24 Jon 15:7-8

* 16:25 Mat 13:34; Mak 4:33,34; Jon 10:6

† 16:26 Kitah kotəhrun nuvaiən o Uhgɨn e nəfakiən, təhmen əmə e kəlkələh mɨn kautəhuvən o rəhalah mɨn tatə nətəm kotolkeikei ilah. Iesu tətəfaki o nati kətiəh əmə, inu, məmə Uhgɨn oteruh itah məmə kotəhruahru e nəhmtɨn (Rom 8:34; Hip 7:24-25; 1Jon 2:1-2). Kəni tol lanəha, kitah kotəhrun nuvəniən moteasiə e natimnati o Uhgɨn.

‡ 16:31 Jon 4:23

§ 16:32 Sek 13:7; Mat 26:56; Mak 14:27

* 16:32 Jon 8:29

† 16:33 Jon 14:27

‡ 16:33 Jon 15:18-21

§ 16:33 Mak 13:9

* 16:33 Rom 8:37; 1Jon 4:4; 5:4; Nəh 2:7,11,17,26; 3:5,12,21; 21:7

* 17:1 Jon 12:23; 13:31,32

† 17:2 Dan 7:14; Mat 28:18; 1Kor 15:27-28

‡ 17:3 Jon 17:25,26

§ 17:3 Fɨl 3:8

* 17:4 Jon 13:31

† 17:4 Jon 19:30

‡ 17:5 Jon 1:1-2; 8:58; 16:28; Fɨl 2:6-11

§ 17:6 Jon 1:18

* 17:10 Jon 16:15

† 17:11 Jon 17:21-23; Sam 133:1; Jon 10:30

‡ 17:12 “Mətəpali təuvɨr,” nɨpətɨn u, iəmateh vivi məmə nati kəti təsərəkɨniən, məsal vivi o lah.

§ 17:12 Jon 6:39

* 17:12 Inu Jutəs. Jon 6:70,71

† 17:14 Jon 8:23; 15:19

‡ 17:14 1Pitə 2:11

§ 17:15 “Onəkəpali təuvɨr,” nɨpətɨn u, oteh vivi məmə nati kəti təsərəkɨniən ilah.

* 17:15 Mat 24:24; Jon 8:44; 1Pitə 5:8

† 17:17 Lev 11:44-45; Jon 15:3; 1Pitə 1:16

‡ 17:18 Jon 3:17

§ 17:18 Jon 20:21; Mat 28:18-20

* 17:19 Mak 14:24; Luk 22:19; Jon 6:51; 1Kor 11:24; Dut 15:19,21; Tait 2:14; Hip 9:14

† 17:19 Hip 10:10

‡ 17:21 Jon 3:17

§ 17:22 Jon 1:14

* 17:22 Jon 14:20

† 17:23 Jon 16:27

‡ 17:24 Jon 12:26

§ 17:24 Nətəm kəutəfaki kauteh nepətiən rəha Iesu nəuvetɨn u rəueiu, (Jon 1:14; 2Kor 3:18). Mətəu kitah kotəhrun məmə nəmə otɨtəlɨg=pa, kitah okotəhmen lan, mətəu-inu e nian əha, okoteruh əsas rəhan nepətiən əhagəhag e nəhmtɨtah (1Jon 3:2). Nepətiən əhagəhag rəha Iesu iətəm rəhan nətəmimi mɨn ilah okoteruh, inu rəhan nepətiən məmə in Uhgɨn, nepətiən əhagəhag əha iətəm in təmos aupən nɨftəni təpənatɨg.

* 17:24 Jon 1:1-3; 1:14; 1Pitə 1:20

† 17:25 Sam 119:137; Rom 3:26

‡ 17:25 Jon 15:21; 16:3

§ 17:26 Jon 17:6

* 17:26 E fes u, nɨpətɨn keiu. Kətiəh, Iesu tətəfaki məmə Tatə Uhgɨn otolkeikei rəhan mɨn nətəmimi, təhmen əmə məmə in tatolkeikei Iesu. Mətəu in tətəfaki mɨn məmə rəhan nətəmimi okotolkeikei ilah mɨn təhmen əmə məmə Tatə Uhgɨn in tatolkeikei Iesu.

† 17:26 Jon 15:9; Rom 5:5

* 18:2 Luk 21:37; 22:39

† 18:3 Uək 1:16

‡ 18:5 “Iəu u inu.” — Afin-to futnot e Jon 8:24.

§ 18:5 Jon 6:20; 8:24,28,58; 13:19; 8:6,8

* 18:6 “Iəu U Inu.” — Afin-to futnot e Jon 8:24.

† 18:6 Nəh 1:17

‡ 18:8 “Iəu u inu.” — Afin-to futnot e Jon 8:24.

§ 18:8 Jon 6:20; 8:24,28,58; 13:19; 18:6

* 18:9 Jon 6:39; 10:28; 17:12

† 18:11 Nian Iesu təni məmə, “Ik onəkəkeikei məhrun məmə nahməiən u rəhak,” nəghatiən Kris əhruahru tətəni məmə, “?Oiəkəmnɨm-pən e kap u iətəm rəhak Tatə otəfa kəm iəu?” E nəghatiən Kris, “oiəkəmnɨm-pən e kap” in nəghatiən əuhlin, nɨpətɨn u, məmə Iesu tətegəhan lan məmə in otos nahməiən u iətəm otuva ohni nian Uhgɨn otol nalpɨniən kəm in o noliən tərah mɨn rəha nətəmimi rəfin.

‡ 18:11 Mat 20:22

§ 18:13 E nian rəha Oltestɨmɨn, kətəfəri pris asoli agɨn mɨn kautəhtul mətəuarus nian ilah okohmɨs. Mətəu e nian Jon təmətei nauəuə u lan, nətəm Rom kəmotəuhlin nətəlɨgiən əha, motol məmə iətəmi tatol pris asoli agɨn, okəkeikei kətəfəri nɨtain, məmə iətəmi kəti in otəsarmənɨgiən nian təfəməh. E nu 6 AD, nətəm Rom kəmotəfəri Anəs məmə in otuva pris asoli agɨn, konu e nu 15 AD, kəmotosiahu in e rəhan uək, kəni motəfəri Kaiəfəs məmə tatos nɨmein. Mətəu Anəs in tatos əhanəh narmənɨgiən e nətəlɨgiən rəha nətəm Isrel, kəni nətəm Isrel kəutəni əhanəh məmə in pris asoli agɨn.

* 18:14 Jon 11:49-51

† 18:19 Nati əpnapɨn məmə Kaiəfəs in pris asoli agɨn e nu əha (fes 13), mətəu Anəs in tatos əhanəh nepətiən rəha pris asoli agɨn kəti, mətəu-inu in pris asoli aupən ikɨn. Kəni fes u tətəghati e Anəs. (Jon 18:24; Luk 3:2; Uək 4:5-6).

‡ 18:21 Lou rəha nətəm Isrel tətəni məmə iətəmimi kəti ko təsəni pətɨgəm aruiən in e kot. Mətəu pris asoli agɨn tətətapuəh o Iesu məmə otəni pətɨgəm aru in.

§ 18:27 Jon 13:38

* 18:28 E fes u, Jon tətəgətun məmə nətəmi asoli rəha Isrel ilah kəutalkut pɨk o nɨtəu-pəniən lou əlkələh mɨn rəhalah, mətəu ilah kautol məmə ilah kəutohamu iətəmi kəti tɨmɨs mətəu-inu kəsotolkeikeiən in.

† 18:28 Jon 11:55

‡ 18:32 Iesu təməni məmə in otɨmɨs e nɨgi kəməluau (Mat 20:19; 26:2; Jon 3:14; 8:28; 12:32-33). Kəni nətəm Rom, ilah kautohamu nətəmi kautol nərahiən, mautətu-pəri ilah e nɨgi kəluau. Mətəu nətəm Rom kəsotegəhaniən məmə nətəm Isrel, ilah okotohamu itəmi iətəm tatol nərahiən.

§ 18:33 Mat 2:2; Luk 23:2-3

* 18:36 Luk 17:21; Jon 6:51

† 18:37 Jon 3:32

‡ 18:37 Jon 8:47

§ 18:38 Luk 23:4

* 18:40 Uək 3:14

* 19:1 Aes 50:6; 53:5

† 19:6 Uək 3:13

‡ 19:7 Lev 24:16; Mat 26:63-66; Jon 5:18; 10:33

§ 19:9 Pailət təmətapuəh lanəha o nəhruniən məmə nəmə təhro Iesu in uhgɨn əkəku kəti, uə nəmə təhro nɨkin tətəhti məmə Iesu in iətəm e nɨtəni pɨsɨn kəti kəni iətə-pɨsɨn kəti in otakil noliən rəhan (Luk 23:6-7). Iesu tɨnuhalpɨn rəkɨs nəghatiən rəhan, mətəu Pailət təməsəniən nɨpəhriəniən lan (Jon 18:36-38a; Aes 53:7).

* 19:11 Rom 13:1

† 19:11 Jon 18:30; Uək 3:13

‡ 19:13 Kapata in ikɨn kəti kəməlɨn kəpiel iətəm tepin-epin mɨn ikɨn, kol təhmen əmə e sɨmen.

§ 19:14 Jon 19:19,21-22

* 19:16 Pailət in təhrun əmə məmə Iesu nati tərah tɨkə lan, mətəu in təhrun mɨn məmə nəmə təsoliən nɨkilah, okotol nərahiən, kəni Sisə u kig rəha Rom təhrun nərakiən lan e uək rəhan.

† 19:17 Luk 14:27

‡ 19:19 Jon 19:14,21

§ 19:20 Hip 13:12

* 19:21 Jon 19:14

† 19:24 Sam 22:18

‡ 19:24 Jon 19:28,36,37

§ 19:25 Luk 8:2; Jon 20:1,18

* 19:26 Jon tətəni aru əmə in məmə, “suah u iətəm in tolkeikei pɨk” (Jon 13:23).

† 19:28 Jon 17:4

‡ 19:28 Sam 69:21; Jon 19:29

§ 19:30 Luk 12:50; Jon 4:34; 17:4

* 19:31 Sapət u, in Sapət keikei kəti, mətəu-inu təmuva əhruahru e nian rəha lafet rəha Pasova.

† 19:34 Sek 12:10; Nəh 1:7

‡ 19:34 Nian nɨrə mɨne nəhu kəmuaiu tətəgətun məmə Iesu təmɨmɨs pəhriən agɨn.

§ 19:34 1Jon 5:6-8

* 19:35 Aposɨl Jon iətəm təmətei nauəuə u, in tətəghati aru əmə lan e fes 35 (Jon 19:26; 21:24).

† 19:36 Jon 19:24,28,37

‡ 19:36 Iesu in təhmen e Nətɨ Sipsip rəha lafet rəha Pasova kəni nɨran otosmiəgəh nətəmimi rəha Uhgɨn. (Jon 1:29; 1Kor 5:7; 1Pitə 1:19) Təhmen məmə kəməsatgəhliən nɨkɨlkɨli nenətɨ sipsip mɨn iətəm katoh e lafet rəha Pasova (Eks 12:46; Nam 9:12), e noliən əhmen əmə, nɨkɨlkɨli Iesu kəti, təməsɨtəgɨtiən. Sam 34:20.

§ 19:37 Sek 12:10; Nəh 1:7

* 19:38 Jon 7:13

† 19:39 Jon 3:1-2; 7:50

‡ 19:41 Afin-to futnot e Jon 11:38 iətəm tətəghati e noliən rəha nɨtənɨmiən itəmi.

§ 19:42 Afin-to futnot e 19:31.

* 20:1 Luk 8:2; Jon 19:25

† 20:9 Sam 16:10; Aes 53:11; Luk 24:25-27,46; Jon 2:22; Uək 2:24-28

‡ 20:16 Iesu təmauɨn e nərgɨ Meri e nəghatiən Aram, u nəghatiən əhruahru rəhalau, konu in təhrun məmə Iesu. Məta ilau kətuəghati e nəghatiən Kris kəm lau mɨn e fes 13-15.

§ 20:19 Jon 20:21,26; Jon 14:27; 16:33

* 20:20 Jon 16:19-22

† 20:21 Jon 20:19,26

‡ 20:21 Jon 3:17

§ 20:21 Mat 28:19; Jon 17:18

* 20:22 Esik 37:9; Jon 7:39; Uək 2:38; 8:15-17; 19:2; Kəl 3:2

† 20:23 Mat 16:19; 18:18

‡ 20:25 Mak 16:11

§ 20:26 Jon 14:27; 20:19,21

* 20:27 Luk 24:40

† 20:28 Nəh 4:11

‡ 20:29 Jon 3:15

§ 20:29 1Pitə 1:8-9

* 20:30 Jon 21:25

† 20:31 Jon 3:15

‡ 20:31 Jon 19:35

* 21:1 Jon 21:14; Jon 20:19,26

† 21:1 Nəghatiən Kris əhruahru tətəni məmə “nəhu Lek Taipiriəs,” in nərgɨ nəhu Lek Kaləli kəti mɨn.

‡ 21:2 Nətɨ Səpəti mil keiu, ilau u Jemɨs mɨne Jon. Jon u inu in təmətei nauəuə u.

§ 21:3 Luk 5:5

* 21:4 Luk 24:16; Jon 20:14

† 21:6 Luk 5:4-7

‡ 21:14 Jon 20:1,19,26

§ 21:15 Mat 26:33-35; Jon 13:37-38

* 21:16 Esik 34:2; Mat 2:6; Jon 10:11; Uək 20:28; 1Pitə 5:2-3

† 21:17 Jon 13:38

‡ 21:17 Jon 16:30

§ 21:17 Nian Iesu tətəni məmə, “onəkaugɨn rəhak nenətɨ sipsip mɨn,” mɨne “onəkəsal vivi o rəhak mɨn sipsip,” mɨne “ətaugɨn rəhak mɨn sipsip,” kahləni nati kətiəh əmə e suaru pɨsɨn pɨsɨn e nəghatiən.

* 21:19 Kətəni məmə e nu tate mɨn tətuva, kəni kəpanətu-pəri Pitə e nɨgi kəməluau.

† 21:19 Jon 13:36; 2Pitə 1:14

‡ 21:19 Mat 4:19; 16:24

§ 21:20 Jon 13:23,25

* 21:24 Jon 15:27

† 21:24 Nian nəuvein, Jon tətəghati lanəha, mətəni məmə, “itɨmah,” uə “in,” məsəniən “iəu,” mətəu in tətəni aru əmə in. (19:35; eruh-to 1Jon 1:1-4 mɨne Nəghatiən əkuəkɨr rəha nauəuə u Jon: ?Pəh təmətei nauəuə u?).

‡ 21:25 Jon 20:30

UƏK MƗN

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

25

26

27

28

Uək Mɨn

Uək Mɨn Rəha Aposɨl Mɨn

Nəghatiən əkuəkɨr rəha nauəuə u Uək Mɨn

?Pəh təmətei nauəuə u? Luk təmətei nauəuə u. Afin e “Nəghatiən əkuəkɨr rəha nauəuə u Luk” o nəhruniən məmə Luk in pəh.

?Təmətei tatuvən kəm pəh? Luk təmətei nauəuə u tatuvən kəm in kəti, nərgɨn u Teofɨləs, iətəm kətiəh əmə iətəm Luk təmətei nauəuə u “Nanusiən Təuvɨr Iətəm Luk Təmətei” tatuvən kəm in. Nərgɨn u, nɨpətɨn təni məmə, “Iətəmimi iətəm tolkeikei Uhgɨn.” Luk təmətei nauəuə u tatuvən kəm suah u, mətəu in təhrun məmə nətəm Isrel tepət mɨne Ianihluə tepət okotafin mɨn.

?Natɨgiən təhro lanu nian təmətei? Nauəuə mɨn rəha Nanusiən Təuvɨr kəutəghati e nəmiəgəhiən mɨne nɨmɨsiən rəha Iesu. Nauəuə u tətəni pətɨgəm məmə niməfaki təməhro lanu mətuəuin. Nɨpɨlga nauəuə aupən nəuvetɨn u tətəghati tepət e uək rəha Pitə, kəni nɨpɨlga asoli iətəm tətuərisɨg lan tətəghati e nəmiəgəhiən mɨne uək rəha Pol.

?Təmətei nauəuə u o nak? Luk təmətei nauəuə u mətəni məmə niməfaki təməhro lanu mətuəuin, kəni təməhro mɨn lanu niməfaki təmeviə. E nian əha, nətəm Isrel tepət kəsotatɨgiən e nɨtəni Isrel, mətəu kəutatɨg e nɨtəni mɨn iətəm Rom tətarmənɨg e lah. Aposɨl mɨn ilah rəfin nətəm Isrel. Nanusiən təuvɨr əha kəmaupən kəni=pən kəm nətəm Isrel mɨne Nanihluə* mɨn u kəutohtəu=pən nəfakiən rəha nətəm Isrel. Kəni Pitə mɨne Pol mɨne ilah mɨn nəuvein kɨnautos mɨnautuvən kəm Nanihluə mɨn əpnapɨn mɨn. Təmə iərman tolkeikei məmə otɨtəu=pən nəfakiən rəha nətəm Isrel, in okəkeikei kəhgi=pən kəni mɨtəu=pən mɨn lou əlkələh mɨn tepət. Mətəu Pol mɨne Pitə rəueiu kɨnuəhrun məmə nəmə iətəmi tolkeikei məmə otəhatətə e Iesu, kəni ko nɨkin təsəhtiən məmə okəhgi=pən mɨne mɨtəu=pən lou əlkələh mɨn əha. Nətəm Isrel tepət nian kəmotətəu nətəlɨgiən u, ilah kɨnotəməki e Pol mɨne Pitə mɨnautol nərahiən kəm lau. Mətəu ilau kəmuhalpɨn=pən nəghatiən rəhalah. Nian kəmotələs Pol məhuvən e kot, nətəmi asoli rəha Rom kəməsoteruhiən məmə in təmol nati kəti tərah. E naunun nauəuə u, Pol in tətatɨg əpəha e taun asoli u Rom, u iətəmi asoli agɨn rəha Rom tətatɨg ikɨn. Kəni Pol təmətəni pətɨgəm nanusiən təuvɨr, iətəmi tɨkə məmə otəniəhu.

1

Uhgɨn təməni məmə otahlipa Narmɨn rəhan

1 Teofɨləs, e rəhak nauəuə iətəm iəmətei aupən, iəmətei noliən mɨn rəha natimnati rəfin iətəm Iesu təmol mɨne mətəgətun nətəmimi lan.* 2 Nauəuə əha tətəni pətɨgəm nian Iesu təmətuəuin rəhan uək mətəuarus Uhgɨn təmos rəkɨs muvən e Negəu e Neai. Mətəu aupən, nian təməsuvən əhanəhiən e Negəu e Neai, Narmɨn Rəha Uhgɨn təmasiru lan məmə otəgətun rəhan mɨn aposɨl† mɨn nati nak in tolkeikei məmə okotol.* 3 E nian təməmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən, nian tepət tətuva o lah, kəni koteruh in e nian kətiəh kətiəh e nian fote, kəni matol əpu in kəm lah kəni məgətun ilah e noliən mɨn tepət məmə in təməmiəgəh pəhriən e nɨmɨsiən. Kəni e nian mɨn əha, təmətəgətun ilah e Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn.*

4 Iesu təmətatɨg əhanəh ilah min ilah, kəni nian kəti, nian təmətauən ilah min ilah, in təməni=pən nəghatiən kəti kəm lah məmə, “Itəmah onəsotaupəniən mohiet u Jerusɨləm. Onəkotəkeikei məutatɨg motətəuarus onəkotos Narmɨn Rəha Uhgɨn, u rəhak tatə təməni əskasɨk rəkɨs məmə otəfən kəm təmah, təhmen lanu məmə iəu iəməni=pɨnə rəkɨs kəm təmah.* 5 Aupən Jon təmatol bəptais e nətəmimi e nəhu, mətəu otəsuvəhiən, Uhgɨn in otol bəptais e təmah e Narmɨn Rəhan.”*

Əpəha e Nɨtəuət Rəha Nɨgi U Olif, Uhgɨn təmos Iesu muvən e Negəu e Neai

6 E nian mɨn əha, aposɨl mɨn kəməutatɨg ilah Iesu, kəmotətapuəh ohni məmə, “?Iərmənɨg, rəueiu əha tɨnəuvɨr məmə ik onəkol kitah nətəm Isrel okotarmənɨg e nɨtəni mɨn rəhatah, uə kəpə?”*

7 Mətəu Iesu təni=pən kəm lah məmə, “E nian mɨn rəha natimnati mɨn əha, Tatə Uhgɨn təməhluaig e natimnati o təmah, məmə ko nəsotəhruniən. In pɨsɨn əmə, tɨnɨtəpɨn rəkɨs e rəhan nəsanəniən.* 8 Mətəu nian Narmɨn Rəha Uhgɨn otuva mətɨg e təmah, itəmah onəkotos nəsanəniən. Kəni itəmah onəkotəkeikei məhuvən motəni pətɨgəm rəhak nəghatiən əpəha Jerusɨləm, mɨne ikɨn mɨn əpəha Jutiə, mɨne Səmeriə, kəni mɨne ikɨn mɨn rəfin e nɨtənimtəni mɨn.”*

9 Nian təməni rəkɨs əmə nəghatiən əha kəm lah, kəni Uhgɨn tos rəkɨs in məri matuvən e neai. Nian ilah kəmauteruh, kəni nəpuə kəti tuva məuveg, kəni ilah kəsoteruhiən mɨn. 10 Nian kəməutəsal pəri əhanəh e neai məutəsəl lan, əmeiko suah mil keiu kəmuəfən napən ruən kəmiaiet=pa e nəlugɨn e lah. 11 Kəni muəni=pən kəm lah məmə, “!Nətəm Kaləli! ?Təhro nəutəhtul u ikɨnu məutəsal pəri lan əpətu lan e nəpuə? Iesu əha Uhgɨn təmos rəkɨs o təmah mos məri matuvən e neai, in otəmanɨtəlɨg pa mɨn təhmen=pən əmə lanəha, mə tətəri matuvən.”*

Aposɨl mɨn

12 Kəni aposɨl mɨn kəmotsɨpən e nɨtəuət u kətəni məmə, Nɨtəuət Rəha Nɨgi U Olif, motohtəlɨg=pən Jerusɨləm səniəmə isəu pɨk, iuəkɨr əmə.* 13 Nian kəmohiet=pən Jerusɨləm, məhuvən=pən imə e nəuan nimə kəti əpəha ilɨs lan, ikɨn kəutatɨg ikɨn. Aposɨl mɨn əha, nərgɨlah u Pitə mɨne Jon mɨne Jemɨs mɨne Antɨru mɨne Fɨlɨp mɨne Toməs mɨne Patolomiu mɨne Matiu mɨne Jemɨs nətɨ Alfiəs mɨne Saimon Selot‡ mɨne Jutəs nətɨ Jemɨs.* 14 Nətəmi mɨn əha mɨne nɨpətan mɨn, mɨne Meri u məmə rəha Iesu, mɨne notəha Iesu mɨn, ilah kəutəhuva pəti-pəti e nɨkilah kətiəh məutəfaki nian rəfin.

Iətəmi u otos nɨmei Jutəs

15 Kəni nian kəti, nian nətəm kautəhatətə e Iesu kəməutəharəg, ilah tepət, təhmen e uan-hanrɨt-tuenti ilah rəfin. Kəni Pitə təməhtul mətəghati kəm lah məmə, 16 “Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn. Nuvəh aupən Narmɨn Rəha Uhgɨn təməfən nəghatiən kəti kəm Kig Tefɨt, kəni Kig Tefɨt təni pətɨgəm. Təməni məmə suah kəti otegəhan e Iesu kəm nətəmimi, kəni ilah okotaskəlɨm motohamu. Nəghatiən rəha Nauəuə Rəha Uhgɨn otəkeikei muva mol nɨpəhriəniən lan, kəni rəueiu nəghatiən o suah u tɨnuva mol nɨpəhriəniən rəkɨs lan. Suah u in Jutəs.* 17 Jutəs, in rəhan əha ikɨn uək məmə otasiru e tah, in kitah əmə.”

18 (Jutəs u inu təmos nəhmtɨ nɨftəni kəti e məni u təmos e noliən tərah iətəm in təmol. E nɨftəni əha, təməmei morin kəni nərfɨn təhapu nɨsɨgan tiet.* 19 Kəni nətəm Jerusɨləm kəmotətəu nəghatiən əha, kəni ilah kotauɨn e nɨftəni əha e nəghatiən əha ikɨn məmə, “Akeltama,” nɨpətɨn u məmə Nɨftəni E Nɨrə.)

20 Kəni Pitə təməni məmə, “Natimnati iətəm Jutəs təmol təmuva mol nɨpəhriəniən lan mətəu-inu e Nauəuə Rəha Nəpuən Mɨn, nəghatiən kəti tətəni məmə,

‘Təuvɨr məmə rəhan nimə tətəhtul əpnapɨn əmə, pəh iətəmi kəti otəsatɨgiən ikɨn.’§*

“Kəni nəghatiən kəti mɨn tətəni lanu məmə,

‘Təuvɨr məmə iətəmi pɨsɨn kəti mɨn otuva mos nɨmein.’

21-22 “Kəni tol lanəha, iətəmi kəti otəkeikei mos nɨmei Jutəs mətəni pətɨgəm kəm nətəmimi itɨmah min, məmə Iərmənɨg Iesu təməmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən. Suah u, in suah kəti iətəm itɨmah min iəmautan aupən e nian mɨn u iətəm Iərmənɨg Iesu təmətaliuək lan. Suah u in suah kəti iətəm təmətatɨg nian Jon təmətəni pətɨgəm nəghatiən rəha noliən bəptais e təmi, muva mətəuarus=pən nian Uhgɨn təmos rəkɨs Iesu o tah mos məri muvən e Negəu e Neai.”*

23 Kəni ilah kəmotəni nərgɨ iətəmi keiu, kəti nərgɨn u Josɨp u nian nəuvein kətauɨn lan məmə Pasapəs Jastəs, kəni kəti mɨn, nərgɨn u Matiəs. 24 Kəni ilah kəmotəfaki məutəni məmə, “Iərmənɨg ik nəkəhrun nɨki nətəmimi rəfin. Ik əgətun e tɨmah məmə suah mil u, in pəhruvən u ik nɨnɨtəpɨn rəkɨs 25 məmə otaskəlɨm uək u rəha aposɨl iətəm Jutəs təməpəh məmə otuvən e suaru iətəm tərah, iman əhruahru ikɨn.” 26 Nian ilah kəmotəfaki rəkɨs, ilah kəmoturin kəpiel nəuvein, kotəhmen e tais, məmə otəgətun məmə pəh otos uək əha, kəni kəpiel mɨn kəmotəgətun nərgɨ Matiəs. Kəni ilah kotəfən Matiəs məmə in aposɨl kəti, kəni rəueiu tɨnol mɨn tueləf aposɨl ilah rəfin.

2

Narmɨn Rəha Uhgɨn təmuva e nəmiəgəhiən rəhalah

1 E nian rəha Pentekos,* lafet kəti rəha nətəm Isrel, nətəm u kəutəhatətə e Iesu kəməhuva kətiəh.* 2 Kəni rəueiu agɨn mɨn, kəmotətəu nati kəti təmsɨpəri e neai təhmen e nɨmətagi asoli kəti tətərkərɨk, kəni nati kəha kəmotətəu təmuva məri rəfin e nɨpəgnəua nimə əha kəutəharəg ikɨn. 3 Kəni ilah kəmoteruh nati kəti təhmen e nəmnamɨ nɨgəm tatuəu. Kəni nəmnamɨ nɨgəm mɨn əha, kəmotiuvɨg motan-əhmen nətəmimi rəfin nətəm kəutəharəg əha imə.* 4 Kəni ilah rəfin, Narmɨn Rəha Uhgɨn təmuva məriauəh mətatɨg e lah, kəni məfən nəsanəniən kəm lah, mol ilah kɨnəutəghati e nəghatiən ikɨ pɨsɨn mɨn.*

5 Kəni nətəmimi mɨn nəuvein əha ikɨnu, nətəm Isrel nətəm kəutəfaki kəm Uhgɨn. Aupən, ilah kəməhuvən e nɨtəni pɨsɨn pɨsɨn mɨn məutatɨg ikɨn, kəni rəueiu kohtəlɨg=pa məutatɨg Jerusɨləm məmə okotol lafet rəha Pasova. 6 Nian ilah kəmotətəu nəghatiən mɨn əha, nətəmimi mɨn tepət kəməhuva. Kəni ilah kəmotauɨt pɨk mətəu-inu kəmotətəu nəghatiən mɨn rəhalah nətəmimi mɨn əha kəutəni. 7 Kəmotauɨt pɨk agɨn kəni məutəni məmə, “!Ei! ?Nətəm Kaləli mɨn əmə əha kəutəghati, uə kəpə? 8 ?Təhro əpəha kitah rəfin kəutətəu rəhatah nəghatiən mɨn ilah kəutəni? 9-11 Kitah u nətəmimi ikɨ pɨsɨn pɨsɨn mɨn tepət. Ikɨn u nətəm Patiə u ikɨn, mɨne nətəm Metiə, mɨne nətəm Elam, mɨne nətəm Mesopotemiə, mɨne nətəm Jutiə, mɨne nətəm Kapatosiə, mɨne nətəm Pontəs, mɨne nətəm Esiə, mɨne nətəm Fritiə, mɨne nətəm Pamfiliə, mɨne nətəm Ijɨp, mɨne nətəm Lipiə e nɨkalɨn=pən əha Saerin ikɨn, mɨne nətəm Rom, nətəm Isrel əhruahru, mɨne Nanihluə† mɨn mətəu kitah kəutəfaki kəm Uhgɨn, mɨne nətəm Krit, mɨne nətəm Arepiə. Mətəu kitah rəfin kəmotətəu ilah kəutəghati e nəghatiən ikɨ pɨsɨn pɨsɨn mɨn rəhatah, məutəni pətɨgəm nati asoli mɨn iətəm Uhgɨn təmol.” 12 Narmɨlah təmiuvɨg pɨk, kəni kəmotətapuəh o lah mɨn məmə, “!Ei! ?Nak u tol lanu?”

13 Mətəu nəuvein kəmotaləh əuvsan e lah, məutəni məmə, “Nati kəutapɨs əpəha.”

Pitə təmuhamteipən nɨpətɨ nati əha

14 Kəni Pitə təməhtul ilah lepɨn aposɨl mɨn, məghati əfəməh məni=pən kəm nətəmimi məmə, “Nətəmimak mɨn nətəm Isrel, mɨne nətəm ikɨ pɨsɨn pɨsɨn mɨn u nəutatɨg Jerusɨləm, otətəlɨg vivi-to lak, pəh iəkuhamtei=pɨnə nɨpətɨ nati əha kəm təmah. 15 Itəmah nəutəni məmə nətəmi mɨn u kəutapɨs. Mətəu kəpə, kəsotapɨsiən. Nain klok əmə əha rəueiu ləplapɨn. ?Kəni ilah kotəhra motapɨs?‡

16 “Mətəu mə tol lanu lan. Iəni rəha Uhgɨn aupən, nərgɨn u Joel, təməni rəkɨs nati u itəmah nəuteruh. In təməni məmə,

17 ‘Uhgɨn təməni məmə,

“E naunun nian mɨn, iəkəfən rəhak Narmɨn kəm nətəmimi rəfin. Ilah rəfin okotos nəsanəniən lan. Nenətɨtəmah mɨn, nəman mɨne nɨpətan, ilah okotəni pətɨgəm nəghatiən mɨn rəhak iətəm iəu iəkəfən kəm lah. Nətəm aluə mɨn rəhatəmah, Uhgɨn otəfən nati kəti təhmen e nəməhlairiən kəm lah. Kəni nauəhli mɨn rəhatəmah okotəməhlair e nəməhlairiən pɨsɨn pɨsɨn mɨn.

18 Səniəmə nətəmi asoli mɨn əmə, mətəu nəman mɨne nɨpətan ilah noluək mɨn əmə rəhak, kəni iəkəfən Narmɨn rəhak kəm lah e nian mɨn əha. Kəni ilah okotəni pətɨgəm nəghatiən mɨn rəhak iətəm iəkəfən kəm lah.

19 Oiəkol nati apɨspɨs mɨn əpəha e neai, mɨne nəmtətiən pɨsɨn pɨsɨn mɨn e nɨtəni mɨn. Onəkoteruh nɨrə mɨne nɨgəm mɨne nahnɨgəm okotəri motol nəpuə lan. 20 Mɨtɨgar otaupən mapinəpu lan, kəni məuɨg otasiə təhmen e nɨrə.§ Kəni ko uərisɨg, Nian asoli agɨn rəha Iərmənɨg otuva.

21 E nian əha, nətəmimi rəfin nətəm okotauɨn e Nərgək, iəu oiəkosmiəgəh ilah.” ’*

22 “Nətəm Isrel, itəmah otətəlɨg e nəghatiən u. Itəmah nəkotəhrun vivi nati apɨspɨs mɨn, mɨne nəmtətiən pɨsɨn pɨsɨn mɨn iətəm Iesu iətəm Nasərɨt təmol e nəsanəniən rəha Uhgɨn, u itəmah nəmoteruh. Natimnati mɨn əha tətəgətun məmə Uhgɨn in pɨsɨn əmə təmahli=pa Iesu tuva. 23 E nəlpəkauiən rəha Uhgɨn u in təmol rəkɨs mələhu aupən, in təməfɨnə suah u e nəhlmɨtəmah. Kəni itəmah nəmotuhamu in e nian nəmotegəhan=pən lan tuvən e nəhlmɨ nətəm kəsotəfakiən. Kəmotuh u, kəmotətu-pəri e nɨgi kəməluau kəni tɨmɨs.

24 “Mətəu Uhgɨn təmɨtɨs Iesu e nahməiən rəha nɨmɨsiən, kəni mol in təmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən, mətəu-inu nɨmɨsiən, rəhan nəsanəniən tɨkə o naskəlɨmiən in. 25 Tefɨt təməni lanəha e Iesu aupən məmə,

‘Nian rəfin iəkəhrun məmə Iərmənɨg tətatɨg itɨmlau min. Ko iəsəgɨniən mətəu-inu tətatɨg e nɨkalɨk itɨmlau mɨn. 26 Kəni tol lanəha, iəu nɨkik tətagiən pɨk, mətəni-vivi ik e nohlɨk. Kəni nɨkik təməlinu mətəu iəkəhrun məmə Uhgɨn otosmiəgəh nɨpətɨk. 27 Kəni ko nəsəpəhiən narmək otətatɨg ima nətəm kəmohmɨs ikɨn. Kəni ko nəsegəhan mɨniən nɨpətɨ rəham Iətəmimi Əhruahru məmə otəmnəmɨt. 28 Ik nəməgətun rəkɨs suaru rəha nəmiəgəhiən kəm iəu, kəni ik onəkol iəu nɨkik tətagiən pɨk nian iətatɨg kilau mɨn ik.’ Inu nəghatiən Tefɨt təməni e Iesu aupən.*

29 “Piak mɨn. Iəkolkeikei məmə iəkəni nati əhruahru kəm təmah. Iauəhli u kəha rəhatah aupən, Kig Tefɨt, in təmɨmɨs rəkɨs, kəni kəmɨtənɨm, kəni rəhan suvət tətatɨg imatah ikɨn mətəuarus=pa u rəueiu.* 30 Mətəu in iəni kəti rəha Uhgɨn, kəni in təhrun məmə Uhgɨn təmos nonauvɨl kəti kəm in məniəkɨs nəghatiən kəti kəm in məmə iətəmi kəti e nɨra rəhan otuərisɨg lan otəkeikei mol Kig.* 31 Kig təmafu məmə nati u otəkeikei muva mol nɨpəhriəniən lan. Kəni in təməni məmə Krɨsto əha, iətəm Uhgɨn təməni məmə otahli=pa, Uhgɨn otol təmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən, kəni otəsəpəhiən narmɨn tətatɨg ima nətəm kəmohmɨs ikɨn, kəni nɨpətɨn ko təsəmnəmɨtiən.* 32 Kəni nəghatiən u tətəghati e Iesu u Uhgɨn təmol rəkɨs təmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən. !Kəni itɨmah iəmoteh e nəhmtɨtɨmah! 33 Iesu, rəhan tatə təmos in məri muvən e nɨkalɨn maru ikɨn, imə nɨsiaiən mɨne nəsanəniən. Kəni təhmen=pən əmə məmə Uhgɨn təməni rəkɨs lan aupən, in təməfən Narmɨn rəhan kəm Iesu məmə Iesu otəfən kəm rəhan mɨn. Kəni natimnati mɨn u, nauteruh, məutətəu, Narmɨn Rəha Uhgɨn tatol.* 34 Kig Tefɨt təməsuvəniən e Negəu e Neai təhmen e Iesu. Kəni Tefɨt təməsəghati aruiən lan nian in təməni nəghatiən mɨn əha məmə,

‘Iərmənɨg. Ik Iərmənɨg rəhak. Uhgɨn Iərmənɨg təni kəm ik məmə, “Əharəg e nɨkalɨk maru, ikɨn imə nɨsiaiən mɨne nəsanəniən, mətəhtahnin. 35 Oiəkol rəham mɨn tɨkɨmɨr mɨn məmə okotəhmen e nɨməulul iətəm natevɨg-ərain e nɨftəni, kəni ik onəkarmənɨg e lah.” ’*

36 Pəh nətəm Isrel rəfin kotəkeikei motəhrun vivi məmə Iesu əha iətəm itəmah nəmotətu-pəri e nɨgi kəməluau, inəha, Uhgɨn təmol məmə in Iərmənɨg mɨne Krɨsto — u iətəm Uhgɨn təməni məmə otahli=pa.”*

Nətəmimi tepət kəmotəni nɨpəhriəniən e Iesu

37 Nəghatiən u rəha Pitə təmek pəhriən nɨkilah kəni nɨkilah təpəou. Kəni kəmotətapuəh o Pitə mɨne aposɨl mɨn rəfin məmə, “Piatɨmah mɨn. ?Oiəkotəhro lanu?”

38 Kəni Pitə təməni=pən kəm lah məmə, “Onəkotəkeikei motəuhlin nətəlɨgiən rəhatəmah, kəni kol bəptais e təmah rəfin kətiəh kətiəh e nərgɨ Iesu Krɨsto, məmə Uhgɨn otafəl rəkɨs noliən tərah mɨn rəhatəmah. Kəni Uhgɨn otəfɨnə Narmɨn u kəm təmah, 39 mətəu Uhgɨn təməni rəkɨs nəghatiən u o təmah, mɨne nenətɨtəmah mɨn, mɨne namipɨtəmah mɨn iətəm okəpanəhuva. Nəniəskasɨkiən u tətatɨg o nətəmimi rəfin mɨn u iətəm Iərmənɨg Uhgɨn rəhatah tətauɨn e lah.”*

40 Kəni Pitə təməni nəghatiən təuvɨr tepət məmə otiuvi=pa ilah kəhuva, kəni mətəni kəm lah məmə, “O nəkohiet rəkɨs e nətəmi mɨn u, nəpiəh mɨne u nətəm kotərah məmə, Uhgɨn otəsoliən nalpɨniən kəm təmah min ilah.” 41 Kəni ilah tepət u kəmotətəu nəghatiən rəha Pitə kəmotəni nɨpəhriəniən lan, kəni kəmol bəptais e lah. E nian əha, nətəmimi tepət təhmen e tri-tausɨn kəməhuva məhuərisɨg e lah u kəutəhatətə e Iesu.*

Naliuəkiən rəha nətəmi mɨn u kəmautəni nɨpəhriəniən e Iesu

42 Nian rəfin nətəmimi mɨn u kəutəni nɨpəhriəniən e Iesu, kəutətəlɨg e nəghatiən iətəm aposɨl mɨn kəutəgətun ilah lan. E naliuəkiən rəhalah kəməhuva kətiəh, e nauəniən mɨne Nauəniən Rəha Nəmtətiən Rəha Iesu,* mɨne nəfakiən. Kəni nian rəfin nɨkilah tətəskasɨk məmə okotəkeikei mautol nati əha.* 43 Aposɨl mɨn kəmautol nati apɨspɨs mɨne nəmtətiən pɨsɨn pɨsɨn mɨn e nəsanəniən rəha Uhgɨn. Kəni nətəmimi narmɨlah tatiuvɨg pɨk ohni.

44 Nətəmimi mɨn u kəutəhatətə e Iesu, nian rəfin kəutəhuva kətiəh məutəfən rəhalah mɨn natimnati kəm lah mɨn;* 45 kəmə iətəmi kəti rəhan nati kəti tɨkə, kəni kəti təfən rəhan natimnati mos məni lan, kəni məuəri mətuati kəni masiru lan. 46 Nian rəfin kəutəhuvən məutəfaki pəti e Nimə Rəha Uhgɨn.† Kəni kəmautəhuvən e nimə pɨsɨn pɨsɨn mɨn məutəuəri nauəniən nɨglah e nagiəniən mɨne nɨkilah pəhriən, kəni kəməutauən mɨn e Nauəniən Rəha Nəmtətiən Rəha Iesu. 47 Kəni nian rəfin kəutəni-vivi Uhgɨn, kəni nətəmimi kəutəni-vivi ilah o rəhalah noliən. Kəni nian rəfin Iərmənɨg tatosmiəgəh nətəmimi, kəni ilah kəməutəhuva kətiəh ilah nətəm kəutəhatətə e Iesu.*

3

Uhgɨn təmol nati apɨspɨs e iətəmi u nəhlkɨn tərah

1 Nian kəti e tri klok ləhnaiuv, nian rəha nəfakiən, Pitə mɨne Jon kəmualiuək mətian e Nimə Rəha Uhgɨn. 2 Suah kəti iətəm təsaliuəkiən e nian təmair mətəuarus=pa nian əha, kəmələs kəhuva kaharu e namtɨhluə e Nimə Rəha Uhgɨn u kətəni məmə Namtɨhluə Təuvɨr. Nian rəfin təteasiə e məni o nətəmimi kəutəhuvən imə. 3 Nian təmeruh Pitə mɨne Jon kɨnətian məmə okia imə, in təmətapuəh o lau məmə okuəfən məni kəti kəm in. 4 Kəni Pitə mɨne Jon nəhmtɨlau təməhtul lan. Kəni Pitə təni məmə, “Əsal=pa meh itɨmlau.”* 5 Kəni təməsal=pən meruh ilau, nɨkin təhti məmə otos məni kəti o lau.

6 Mətəu Pitə təməni=pən kəm in məmə, “Rəhak məni tɨkə agɨn. Mətəu nati iətəm iəu iətos, iəkəfɨnə kəm ik. !E nərgɨ Iesu Krɨsto iətəm Nasərɨt, iətəni=pɨnə kəm ik, əhtul maliuək!”* 7 Kəni in təmasiru lan, mos nəhlmɨn maru miuvi-pəri məmə otəhtul. Kəni əmeiko rəueiu agɨn mɨn nəhlkɨn mil kəmuəhruahru. 8 Əmeiko təmətu-pəri məhtul mɨnətaliuək, mətɨtəu=pən ilau mɨhluvən e Nimə Rəha Uhgɨn, kəni mɨnətaliuək matiuvɨg-iuvɨg-pəri mətəni-vivi Uhgɨn. 9 Kəni nətəmimi rəfin kəmoteruh in tətaliuək mətəni-vivi Uhgɨn. 10 Ilah kɨnotəhrun məmə suah əpələ inəha u iətəm təteasiə o məni nian rəfin e namtɨhluə rəha Nimə Rəha Uhgɨn, kəni kəmotauɨt pɨk, narmɨlah təmiuvɨg o suah kəha mətəu-inu nəhlkɨn tɨnəuvɨr.

Pitə təməghati kəm nətəmimi əpəha e Nimə Rəha Uhgɨn

11 Nian təmətəhkul=pən e Pitə mɨne Jon, nətəmimi rəfin narmɨlah təmiuvɨg ohni, kotaiu məhuva məmə okotafu e lahal əha nəuvetɨn kəti e Nimə Rəha Uhgɨn u kətəni məmə Fərantə rəha Kig Solomən.*

12 Nian Pitə təmeruh ilah, kəni təni=pən kəm lah məmə, “Nətəm Isrel. ?Təhro narmɨtəmah tatiuvɨg pɨk o nati apɨspɨs u? ?Nauteruh itɨmahal nɨkitəmah təhti məmə itɨmlau iətəmi asim mil keiu iəmol vi suah u e nəsanəniən əmə rəhatɨmlau? !Kəpə! 13 Nati apɨspɨs u iətəm nəmoteruh, Uhgɨn rəha Epraham, mɨne Aisək, mɨne Jekəp, mɨne tɨpɨtah mɨn rəfin, in təməfəri nərgɨ rəhan ioluək lan, Iesu. Inu iətəmi kətiəh əmə Iesu u nəmotəfən məmə otuvən o nətəmi asoli rəha kəpmən məmə ilah okotuhamu, kəni nati əpnapɨn Pailət təməni rəkɨs məmə okəsuhamuiən okəhlman lan, mətəu itəmah nəmotəni=pən kəm Pailət məmə kəpə, kəni motəpəh in.* 14 Itəmah nəmotəpəh Iesu u in iol əhruahru mɨne iətəm təuvɨr e nəhmtɨ Uhgɨn, kəni nəmotətapuəh o Pailət məmə otəhlman e suah kəha iohamu itəmi. 15 Kəni e noliən əha, itəmah nəmotuhamu Iesu, iətəm nəmiəgəhiən rəfin tatsɨpən ohni. Mətəu Uhgɨn təmol təmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən. Kəni itɨmah iəmoteruh e nəhmtɨtɨmah məmə nɨpəhriən.

16 “Suah u iətəmi itəmah nauteruh motəhrun, in təməsanən əmə mətəu-inu itɨmah iəutəhatətə e Iesu mɨne nəsanəniən rəhan. In nəsanəniən rəha Iesu mɨne nəhatətəiən iətəm təməfa kəm tɨmah təmol vi suah u, kəni itəmah rəfin nəmoteruh.

17 “Piak mɨn. Iəu iəkəhrun məmə nati u nəmotol e Iesu itəmah rəhatəmah nətəmi asoli mɨn, itəmah rəfin nəmotol mətəu-inu nəsotəhruniən məmə Iesu in pəh.* 18 Mətəu suaru u inu rəha Uhgɨn o noliən rəhan nəghatiən u in təməni aupən, tɨnuva mɨnol nɨpəhriəniən lan. E nəghatiən rəha iəni mɨn rəhan, in təməni rəkɨs məmə rəhan Krɨsto iətəm təməni rəkɨs aupən məmə otahli=pa, in otəkeikei mətəu nahməiən e nɨpətɨn.

19 “Intəh, rəueiu əha, onəkotəkeikei motəuhlin itəmah e rəhatəmah noliən tərah mɨn, kəni motohtəlɨg=pa o Uhgɨn məmə in otafəl rəhatəmah noliən tərah mɨn, kəni məmə Iərmənɨg Uhgɨn otəfɨnə nəmeigiən mɨne nəsanəniən vi e nəmiəgəhiən rəhatəmah,* 20 kəni məmə in otahli=pa Krɨsto tɨtəlɨg=pa mɨn, iətəmi iətəm Uhgɨn təməni rəkɨs aupən. Krɨsto u iətəghati lan, in Iesu. 21 Mətəu Iesu otatɨg pɨpɨm e Negəu e Neai mətəuarus Uhgɨn otol vi mɨn natimnati rəfin təhmen=pən e itəmi Uhgɨn təməni əskasɨk kəm təmah, iətəm rəhan mɨn iəni mɨn aupən agɨn kəmotəni pətɨgəm.

22 “Kəni iəni asoli Mosɨs təməni pətɨgəm məmə, ‘Iərmənɨg Uhgɨn otəfəri iəni kəti mɨn e təmah təhmen lak. Onakotəkeikei məutətəlɨg e natimnati mɨn rəfin in otəni kəm təmah mautol nəuian. 23 Nətəmi mɨn u okotəhti nəuia iəni əha, Uhgɨn otos rəkɨs ilah o rəhan mɨn nətəmimi kəni ilah okohmɨs.’* 24 Kəni iəni mɨn rəfin kəmotəni əmə nəghatiən kətiəh, təmətuəuin e iəni u Samuel, muva mətəuarus=pa u rəueiu, kəutəni əhanəh nian əha u rəueiu.

25 “Nəniəskasɨkiən u iətəm Uhgɨn təməni=pən kəm rəhan iəni mɨn aupən, in rəhatəmah. Kəni nəniəskasɨkiən rəha nasiruiən iətəm Uhgɨn təməni kəm tɨpɨtəmah mɨn aupən, in rəhatəmah mɨn, mətəu-inu Uhgɨn təməni=pən kəm Epraham məmə, ‘Oiəkol təuvɨr kəm nətəmimi rəfin e nɨftəni, kəni nati kəti iətəm mipɨm Iosmiəgəh otol, otəfən nəuvɨriən əha kəm nətəmimi ərəfin.’* 26 Nian Uhgɨn təməfəri rəhan ioluək u Iesu Iosmiəgəh, təmaupən mahli=pɨnə kəm təmah məmə in otəuhlin itəmah e rəhatəmah noliən tərah mɨn, kəni e noliən əha, in otol təuvɨr kəm təmah.”*

4

1 Nian Pitə mɨne Jon kəmətuəghati əhanəh kəm nətəmimi, kəni pris mɨn, mɨne iətəmi tətarmənɨg e soldiə mɨn u kəutəsal o Nimə Rəha Uhgɨn, mɨne Satusi mɨn,* kəmohietɨgəm=pa. 2 Nɨkilah təmahmə pɨk mətəu-inu ilau kətuəgətun nətəmimi məmə Iesu təmɨmɨs kəni məmiəgəh mɨn. Kəni inu təmol suaru məmə nətəmi mɨn u kəmohmɨs, Uhgɨn otosmiəgəh mɨn ilah. 3 Kəni kəmotaskəlɨm ilau, motləfən əmə ilau e kaləpus mətəu tɨnapinəpu rəkɨs, məmə ilau okuəməhli ikɨn lapɨn, kəni olauɨg lan kəmanuəhtul e kot.† 4 Mətəu nətəmimi mɨn tepət nian kəmotətəu nəghatiən kəmuəni kəmotəni nɨpəhriəniən lan. Kəni nətəmimi rəfin u kəmotəni nɨpəhriəniən e Iesu, nəman əmə ilah iuəkɨr təhmen e faif-tausɨn.*

Pitə mɨne Jon kəmuəhtul e nəhmtɨ kaunsɨl

5 Kəməni lauɨg lan, pris mɨn nəuvein, mɨne nətəmi asoli rəha Isrel mɨn, mɨne nəgətun mɨn rəha Lou rəha Mosɨs,‡ kəmotuhapumɨn ilah mɨn əpəha Jerusɨləm. 6 Kəmotəharəg ilah Anəs u pris asoli agɨn, mɨne Kaiəfəs, mɨne Jon, mɨne Aleksantə, mɨne nətəmimi mɨn nəuvein e nəhlin rəha suah u pris asoli agɨn, kəmotəharəg e kaunsɨl. 7 Motəni Pitə mɨne Jon kian muəhtul aupən e lah, kəni kotətapuəh o lau məmə, “?Pəh təməfɨnə nepətiən kəm təlau megəhan e təlau məmə natuol nati u, uə nəmuol e nərgɨ pəh?”

8 Kəni Narmɨn Rəha Uhgɨn təməriauəh e nɨki Pitə, kəni Pitə təni=pən kəm lah məmə, “Itəmah u nətəmi nəutarmənɨg e nətəm Isrel, mɨne nətəmi asoli mɨn. 9 Itəmah nəutəsal lan=pa o tɨmlau məmə suah u iətəm nəhlkɨn təmərah təmos iə nəuvɨriən, uə itɨmlau iəmuəhro lanu muol vivi nəhlkɨn. 10 Itəmah rəfin u ikɨnu mɨne nətəm Isrel mɨn rəfin, onəkotəkeikei motəhrun məmə suah u iətəm nəhlkɨn tɨnəuvɨr rəkɨs tətəhtul aupən e təmah e nəsanəniən əmə e nərgɨ Iesu Krɨsto, iətəm Nasərɨt. Suah kəha inəha, itəmah nəmotətu-pəri e nɨgi kəməluau, in təmɨmɨs. Mətəu Uhgɨn təmol təmiəgəh mɨn.* 11 Suah kəha inəha, iətəm Nauəuə Rəha Uhgɨn təməni lan məmə,

‘Kəpiel u iətəm itəmah nətəmimi rəha noliən nimə, nəkotəni məmə tərah kəni motəraki lan, mətəu rəueiu in tɨnuva kəpiel təuvɨr agɨn iətəm nimə təhtul-pəri lan.’*

12 Suah kətiəh əmə təhrun nosmiəgəhiən nətəmimi, Iesu pɨsɨn əmə, kəni iətəmimi kəti mɨn tɨkə agɨn e nɨftəni təhrun nosmiəgəhiən nətəmimi.”*

13 Nətəmi asoli rəha kaunsɨl kəmotauɨt pɨk nian kəmoteruh məmə kəsuəgɨniən e lah, nati əpnapɨn kəsuoliən skul, ilau iətəmimi mil əmə. Kəmotəhrun əhruahru məmə suah mil əha ilah pəhriən Iesu kəməutaliuək məutan. 14 Kəni kɨnotəruru nuhalpɨniən nəghatiən rəhalau mətəu-inu suah u nəhlkɨn tɨnəuvɨr rəkɨs ilahal min ilau.

15 Kəni kəmotəni=pən kəm lahal məmə okɨhliet mɨhluvən ihluə pəh ilah əmə kotəghati pɨpɨm. 16 Kəni ilah kəmotətapuəh o lah mɨn məmə, “?Okotəhro e suah mil əha? Nətəmimi rəfin u Jerusɨləm kɨnotəhrun rəkɨs məmə nati apɨspɨs u kəmuol e suah u, in iahgin pɨk, ko kəsəniapɨniən lan. 17 Mətəu pəh kotəniəhu əskasɨk ilau məmə okəsuəni pətɨgəm mɨniən nərgɨ Iesu kəm nətəmimi, kəni nəghatiən e nati apɨspɨs əha otəsiet mɨniən nətəmimi kotətəu.”

Kaunsɨl təmegəhan e lau
məmə okiaiet

18 Kəni kəmotauɨn e lahal kɨhluva imə, kəni motəni=pən kəm Pitə mɨne Jon məmə okəsuəni pətɨgəm mɨniən nərgɨ Iesu, kəni məsuəgətun mɨniən nətəmimi lan.*

19 Mətəu ilau kəmuəni=pən kəm lah məmə, “Itəmah əmə otakil məmə təhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn məmə iəkuol nəuiatəmah uə nəuia Uhgɨn.* 20 Mətəu itɨmlau ko iəsuakɨmiən nohlɨtɨmalau. Oiəkuəkeikei muəni pətɨgəm nati itɨmlau iəmueruh e nəhmtɨtɨmlau kəni muətəu e nɨpəgtəlgɨtɨmlau.”

21 Kəni kaunsɨl təməni=pən mɨn kəm Pitə mɨne Jon məmə ilah okotol nalpɨniən kəti kəm lau nəmə ilau okətuəkeikei mətuəni pətɨgəm Iesu kəm nətəmimi, kəni motahli pətɨgəm ilau. Kəmotahli pətɨgəm ilau mətəu-inu kɨnotəruru məmə okotoh əhro ilau. Kəmotəhrun məmə nətəmimi nɨkilah otahmə nəmə ilah okotol nalpɨniən kəm lau, mətəu-inu nətəmimi rəfin kɨnəutəni-vivi Uhgɨn o nati apɨspɨs u Uhgɨn təmol e iətəm u. 22 Kəni suah u, nəhlkɨn təməpaiu nian təmair mətəuarus=pa əha rəueiu, kəni rəhan nu tapirəkɨs fote.

Nəfakiən rəha nətəm kəmotəhatətə e Iesu

23 Nian nətəmi asoli rəha kaunsɨl kəmotegəhan e Pitə mɨne Jon məmə okətian, kəmiaiet uəhai əmə mian əpəha nətəm kəutəhatətə e Iesu kəutatɨg ikɨn, kəni muəni pətɨgəm rəfin nəghatiən iətəm pris asoli mɨn mɨne nətəmi asoli rəha kaunsɨl kəmotəni=pən kəm lau. 24 Nian kəmotətəu nəghatiən əha, ilah rəfin kəməhuva kətiəh motəfaki=pən kəm Uhgɨn, məutəni məmə, “Iərmənɨg Uhgɨn Asoli, ik nəmol neai, mɨne nɨftəni, mɨne nɨtəhi, mɨne natimnati ərəfin e lah.* 25 Ik nəməghati e nəsanəniən rəha Narmɨn rəham kəm tɨpɨtɨmah u aupən Kig Tefɨt, u in rəham ioluək, kəni in təməni pətɨgəm rəham nəghatiən məmə,

‘?Təhro nətəmimi e nɨtəni pɨsɨn pɨsɨn mɨn nɨkilah tətahmə pɨk lanəha?

Təhro ilah nɨkilah tətəhti məmə okotol nərahiən mɨn əha. Ko kotol pau ko kəsotoliən nati kəti.

26 Nətəm kəutarmənɨg e nɨtəni mɨn, kəmotol əpenə-penə o nəluagɨniən,

kəni nətəmi asoli mɨn kəutəhuva pəti-pəti,

məmə kotəluagɨn ilah Iərmənɨg Uhgɨn mɨne Iosmiəgəh iətəm in təməni rəkɨs.’*

27 “Iərmənɨg Uhgɨn, in nɨpəhriəniən nəghatiən iətəm Kig Tefɨt təməni, tɨnuva mɨniet=pa, mətəu-inu Kig Herot Antipas, mɨne Pontiəs Pailət, mɨne nətəm Isrel, mɨne Nanihluə mɨn, ilah rəfin kəməhuva kətiəh u ikɨnu lahuənu Jerusɨləm, məutətei nəghatiən ekəu-ekəu məmə okotuhamu Iesu, u in rəham ioluək əhruahru u ik nəmɨtəpɨn.* 28 Mətəu natimnati rəfin iətəm kəmautol təmɨtəu=pən əmə rəham nəghatiən iətəm ik nəməni rəkɨs e nəsanəniən mɨne nəhruniən rəham aupən.* 29 Tol lanəha, Iərmənɨg, nɨkim tətəhti nəghatiən iətəm ilah kəmotəni məmə okotoh itɨmah, ol itɨmah rəham noluək mɨn məmə iəsotəgɨniən məmə iəkotəni pətɨgəm rəham nəghatiən.* 30 Uahru=pa e nəhlməm əsanən məmə otol vi nətəmi kəutohmɨs, kəni mol nati apɨspɨs mɨn mɨne nəmtətiən pɨsɨn pɨsɨn mɨn e nərgɨ Iesu, rəham ioluək əhruahru.”

31 Nian kəmotəfaki rəkɨs, kəni nimə təmarɨgrɨg, kəni Narmɨn Rəha Uhgɨn təmuva məriauəh mətatɨg e lah rəfin, kəni kɨnautəni pətɨgəm nəghatiən rəha Uhgɨn məsotəgɨniən.

Nətəm kəməutəni nɨpəhriəniən e Iesu kəutəuəri nautə rəhalah kəm lah mɨn

32 Nətəmi kəutəni nɨpəhriəniən e Iesu rəhalah nətəlɨgiən təmuva kətiəh. Kəti təməsəhluaigiən e rəhan nautə, mətəu kəmautəuəri nautə rəhalah kəm lah mɨn.* 33 Kəni aposɨl mɨn kəmotos nəsanəniən e Narmɨn Rəha Uhgɨn kəni məutəni pətɨgəm məmə Iərmənɨg Iesu təməmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən. Kəni e nəuvɨriən rəha Uhgɨn, in tətasiru e lah rəfin nətəm kəutəfaki. 34 Kəni ilah kəti, rəhan kəti nati kəti təməsɨkəiən, mətəu-inu nətəmimi nəuvein nətəm rəhalah nɨftəni uə nimə tatɨg, kəmotol səlɨm lan, kəni motəfən məni kəm aposɨl mɨn,* 35 kəni ilah kəmotəuəri kəm nətəmi mɨn u rəhalah nati kəti tɨkə.

36 Tol lanəha, suah kəti əha ikɨn nərgɨn u Josɨp, in nəuanɨləuɨs rəha Lifai, iətəm Saiprəs, aposɨl mɨn kəmotəfən nərgɨn vi kəti kəm in, nərgɨn u Panəpəs, u nɨpətɨn təni məmə, “iətəm tətasiru mətəfəri nətəlɨgiən.” 37 In təmol səlɨm e rəhan kəti nɨftəni, kəni mos məni lan muvən məfən kəm aposɨl mɨn məmə ilah okotəuəri kəm lah mɨn.

5

Anənaiəs mɨne Səfairə

1 Mətəu suah kəti mɨn əha ikɨn, nərgɨn u Anənaiəs, mɨne rəhan pətan nərgɨn u Səfairə. Ilau mɨn kəmos məni e nɨftəni kəti rəhalau. 2 In təmaskəlɨm oneuən məni nəuvetɨn, kəni rəhan pətan əmə təhrun. Kəni mos əmə nɨpɨlgan muvən məfən kəm aposɨl mɨn məmə məni rəfin rəha nɨftəni.* 3 Mətəu Pitə təməni=pən kəm in məmə, “Anənaiəs. ?Təhro nətegəhan e iərmɨs u Setən tətuva e nɨkim? Nəteiuə e Narmɨn Rəha Uhgɨn kəni mətaskəlɨm nɨpɨlga məni nəuvetɨn rəha nɨftəni məmə rəham.* 4 Uərisɨg nəmol səlɨm e nɨftəni u, in rəham pɨsɨn əmə. Kəni nian nəmol səlɨm rəkɨs lan, rəham pɨsɨn əmə məni. ?Təhro natol lanəha? !Ik nəseiuəiən e iətəmimi mətəu nəteiuə e Uhgɨn!”

5 Nian Anənaiəs təmətəu nəghatiən əha, əmeiko mɨsɨpəri morin rəhan nehagiən tiet. Kəni nətəmimi mɨn əha kəmotətəu nati əha, kəmotəgɨn motərəmrumɨn. 6 Kəni nətəm aluə mɨn kəməhuva motəuveg nɨpətɨn motələs mohiet məhuvən mohtənɨm.

7 Iuəkɨr auə kɨsɨl təmuva muvən rəkɨs, kəni rəhan pətan Səfairə təmiet=pa məruru məmə rəhan iərman tɨnɨmɨs rəkɨs. 8 Kəni Pitə təmətapuəh ohni məmə, “?Əni-to kəm iəu məmə məni rəfin əha e nɨftəni rəhatəlau iətəm kəmos nəhmtɨn?”

Kəni in təməni məmə, “Əuəh. Nəhmtɨn rəfin u.”

9 Kəni Pitə təməni=pən kəm in məmə, “?Təhro nəmuol oneuən nətəlɨgiən kəti məmə nəkueiuə e Narmɨn Rəha Iərmənɨg məmə ko təsəhruniən nati u nəmuol? !Ətəu-to! Nətəm kəmohtənɨm rəham iərman, ilah u e namtɨhluə kəutəhuva məmə okotələs mɨn ik.”

10 Kəni əmeiko tɨsɨpəri mɨn morin=pən əpəha e nəhlkɨ Pitə ikɨn, nehagiən rəhan tiet kəni tɨmɨs. Nian nətəm aluə mɨn kəməhuva imə, moteruh nɨmɨs rəkɨs, kəni kotələs mohiet məhuvən mohtənɨm e nɨkalɨ rəhan iərman. 11 Nian nətəmimi rəha nəfakiən mɨne nətəmi əpnapɨn kəmotətəu nati əha, kəmotəgɨn pɨk.

Aposɨl mɨn kəmotasiru e nətəmimi tepət
motol vi rəhalah nɨmɨsiən

12 Kəni aposɨl mɨn kəmotol nəmtətiən tepət mɨne nati apɨspɨs mɨn e nəhmtɨ nətəmimi. Kəni nətəmimi mɨn u kəutəni nɨpəhriəniən e Iesu kəməhuva kətiəh əmə e Fərantə rəha Kig Solomən e Nimə Rəha Uhgɨn.*

13 Nati əpnapɨn nətəmimi mɨn u kəsotəniən nɨpəhriəniən e Iesu kəmotɨsiai ilah, mətəu kəmotəgɨn e nuvəniən əha meruh ilah. 14 Mətəu nian rəfin nətəmimi tepət kəutəhuva məutəni nɨpəhriəniən e Iərmənɨg Iesu, nəman mɨne nɨpətan, kəni ilah tatepət. 15 Mətəu-inu e nati apɨspɨs mɨn iətəm aposɨl mɨn kəmautol, nətəmimi mɨn kautos rəhalah mɨn nɨmɨsiən məutəhuva, kəni məutəlɨn ilah kəutapɨli e rəhalah pet mɨne nɨmahan e suaru məmə nian Pitə otaliuək mapikalɨn e lah, in otek nəuvein, uə nəmə nənɨpɨsiən rəhan əmə tos nəuvein məmə okotəmiəgəh. 16 Kəni nətəmimi tepət tepət kəmotsɨpən lahuənu mɨn iuəkɨr o Jerusɨləm məhuva. Motos rəhalah mɨn nətəm kautohmɨs mɨne nətəmi mɨn u narmɨn tərah tətatɨg e lah məhuva, kəni aposɨl mɨn kəmotəfaki e lah kəni ilah rəfin kotəuvɨr.

Nətəmi asoli mɨn kəmotəmkipən aposɨl mɨn e kaləpus

17 Kəni suah u pris asoli agɨn mɨne rəhan mɨn nətəmimi Satusi mɨn u, ilah e pati kətiəh, niəməha təmol pɨk ilah mətəu-inu nətəmimi tepət kɨnəutəpəh ilah mɨnautəhuvən o aposɨl mɨn. 18 Kəni kəmotauɨt motaskəlɨm aposɨl mɨn motəmki=pən ilah e kaləpus. 19 Mətəu lapɨn lan, agelo kəti rəha Iərmənɨg təmuva merəh e doə e kaləpus mit ilah mohiet.* 20 Kəni məni=pən kəm lah məmə, “Əhuvən e Nimə Rəha Uhgɨn motəni pətɨgəm nəghatiən pəhriən rəha nəmiəgəhiən vi u kəm nətəmimi.”

21 Kəni kəməni lauɨg lan, kəmotol nəuia agelo kəni mautəhuvən e Nimə Rəha Uhgɨn mɨnautəni pətɨgəm nərgɨ Iesu kəm nətəmimi.

Kəmləfən aposɨl mɨn e kot

Kəni pris asoli agɨn mɨne rəhan mɨn, kəsotəhrun əhanəhiən məmə ilau kəmiaiet rəkɨs e kaləpus, kəni kəmotauɨn e nətəmi asoli mɨn rəha nətəm Isrel, kəni ilah kəməhuva kətiəh məmə ilah okotəharəg e kaunsɨl* asoli rəha Isrel. Kəni motahli=pən nəghatiən kəm nətəm kəutarmənɨg e kaləpus məmə okotahli=pa aposɨl mɨn kəhuva e kot əpəha e kaunsɨl. 22 Mətəu nian soldiə mɨn kəməhuvən e kaləpus, mətəu aposɨl mɨn kohkə. Kəni kohtəlɨg=pa e kaunsɨl motəni məmə, 23 “Nian iəməhuvən e kaləpus, motafu doə tahtɨpəsɨg, lok tətəhkul=pən vi əmə lan, kəni soldiə rəha kaləpus kəutəhtul mauteruh vivi əmə namtɨhluə e kaləpus, mətəu nian iəmoterəh e doə məhuvən imə, mətəu kɨkə-kɨkə əmə imə.” 24 Iətəm tətarmənɨg e soldiə mɨn iətəm kəutəsal o Nimə Rəha Uhgɨn, mɨne pris asoli mɨn kəmotətəu nəghatiən əha, kəni motauɨt pɨk, narmɨ lah təmiuvɨg, mɨnotəruru əpnapɨn əmə məmə nati nak otuva mɨn.

25 Kəni əmeiko iətəmimi kəti tietɨgəm=pa məmə, “!Ei, nəman! !Nətəmi mɨn əpələ əpə nəmotəmki=pən ilah e kaləpus, ilah əpəha e Nimə Rəha Uhgɨn kəutəgətun nətəmimi!” 26 Kəni iətəm tətarmənɨg e soldiə mɨn təmit mɨn soldiə mɨn rəhan məhuvən motəmki aposɨl mɨn məhuva. Mətəu kəməsoteikəpaniən ilah mətəu-inu kɨnotəgɨn məmə nətəmi əpnapɨn okotəhti ilah e kəpiel apɨn nəmə koteikəpan ilah.

27 Nian kəmotit ilah məhuva imə, kəni motəni məmə ilah okotəhtul aupən e nətəmi asoli rəha kaunsɨl. Kəni pris asoli agɨn təməni=pən kəm lah məmə, 28 “Iəmotəniəhu əskasɨk agɨn itəmah məmə onəsotəgətuniən nətəmimi e nərgɨ suah kəha Iesu. Mətəu nəgətuniən rəhatəmah tɨnaiu ərəfin əpəha Jerusɨləm. Kəni mautol məmə nətəmimi okotəni məmə itɨmah iəmotoh suah kəha Iesu.”*

29 Mətəu Pitə təməghati rəhalah aposɨl mɨn lan məmə, “Itɨmah iəkotəkeikei mautol nəuia Uhgɨn, mətəu səniəmə nəuia nətəmimi əmə.* 30 Itəmah nəmotuhamu rəkɨs Iesu motətu-pəri e nɨgi kəməluau, mətəu Uhgɨn u rəha tɨpɨtah mɨn aupən təmol təmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən. 31 Uhgɨn u inu təməfəri rəkɨs Iesu məmə otuvən məharəg e nɨkalɨn maru, u ima nɨsiaiən mɨne nəsanəniən, məmə in Iərmənɨg mɨne Iosmiəgəh. Uhgɨn təmol nati əha məmə in otol suaru məmə nətəm Isrel mɨn kotəhrun nəuhliniən ilah e rəhalah noliən tərah mɨn, kəni in otafəl rəkɨs noliən tərah mɨn rəhalah.* 32 Kəni itɨmah Narmɨn Rəha Uhgɨn iəutəni pətɨgəm natimnati mɨn u, kəni Uhgɨn tətəfən Narmɨn rəhan kəm nətəmimi kautol nəuian.”

33 Nian nətəmimi rəha kaunsɨl kəmotətəu nəghatiən əha, təmiuvi pɨk rəhalah niəməha, kəni kotolkeikei məmə okotuhamu əmə ilah. 34 Mətəu suah kəti təməhtul, nərgɨn u Kəmaliel, in Farəsi kəti mɨne iəgətun kəti rəha Lou, u nətəmimi rəfin kəutɨsiai. Kəni təmətapuəh o soldiə mɨn məmə okotit aposɨl mɨn məhuvən ihluə pɨpɨm.

35 Kəni in təməni kəm kaunsɨl məmə, “Nətəmimak mɨn, nətəm Isrel. Otatətəlɨg vivi məmə onəkotəhro e nətəmi mɨn u. 36 Vi agɨn uəha suah kəti nərgɨn u Teutas, təmietɨgəm=pa mətəni məmə in iətəmi asoli kəti, kəni iuəkɨr nətəmimi fo-hanrɨt kəmotuərisɨg lan. Mətəu kəmohamu in, kəni rəhan nətəmimi kəmotan kətiəh kətiəh, kəni rəhan nətəlɨgiən təmuvən mɨkə.* 37 Uərisɨg lan, nian kəpmən təmatafin nətəmimi, suah kəti mɨn u nərgɨn u Jutəs, iətəm Kaləli, in mɨn təmiuvi nətəmimi kəhuərisɨg lan. Mətəu nətəmimi nəuvein kəmotohamu mɨn, kəni rəhan nətəmimi kəmotan kətiəh kətiəh. 38 Kəni inu rəhak nətəlɨgiən e nəniən u. !Iəkəni kəm təmah, pəh nəkotəpəh əmə ilah motegəhan e lah kohiet! Mətəu nəmə nati kautol, in rəha iətəmimi əmə, otəpanɨkə. 39 Mətəu nəmə tatsɨpən o Uhgɨn, ko nəsotosiən nəsanəniən məmə onəkotəniəhu ilah. Məta onəkoteruh məmə itəmah Uhgɨn onəkotərgəhu.” 40 Kəni ilah rəfin kəmotegəhan e rəhan nəghatiən.

Kəni kəmotauɨn e aposɨl mɨn məmə okəhuva imə, kəni motəni məmə soldiə mɨn okotalis ilah. Kəni motəniəhu əskasɨk mɨn ilah məmə okəsotəghati mɨniən kəm nətəmimi e nərgɨ Iesu kəni motəhlman e lah kohiet.*

41 Kəni aposɨl mɨn kəmohiet e kaunsɨl, nɨkilah təmagiən, mətəu-inu Uhgɨn nɨkin təmepət o lah kəni megəhan e lah məmə nətəmimi okotoh ilah mətəu inko kautəhuərisɨg e Iesu.*† 42 Kəni nian rəfin e Nimə Rəha Uhgɨn mɨne nimə mɨn, ilah kəməsotəpəhiən məutəkeikei məutəni pətɨgəm kəni məutəgətun nəghatiən təuvɨr məmə Iesu in Krɨsto iətəm Uhgɨn təməni məmə otahli=pa.

6

Kəməfəri dikon mɨn səpɨn

1 Nian nəuvein tɨnuva rəkɨs muvən, kəni nətəmi rəha Iesu tɨnətəri mɨnatepət. Nəuvein ilah nəuanɨləuɨs rəha Isrel kəmotsɨpən ikɨn pɨsɨn pɨsɨn mɨn, kəni məutəni əmə nəghatiən Kris, məsotəniən nəghatiən rəha Isrel. Kəni tepət, ilah nətəm Isrel əmə. Mətəu nəfaki mɨn iətəm kəutəni əmə nəghatiən Kris kɨnəutəni nɨkalɨ nəfaki mɨn u nətəm Isrel, məutəni məmə nian kəutəuəri məni mɨne nauəniən kəm pətalɨmɨs mɨn, mətəu kəsoteh viviən pətalɨmɨs mɨn rəha nətəmi mɨn u kəutəni nəghatiən Kris.*

2 Kəni tueləf aposɨl mɨn kəmotauɨn e nətəmimi rəha Iesu məmə okəhuva-to. Kəni kəmotəni=pən kəm lah məmə, “Piatɨmah mɨn. Təsəuvɨriən məmə itɨmah iəkotəpəh nəni pətɨgəmiən mɨne nəgətuniən nəghatiən rəha Uhgɨn məmə itɨmah iəkəhuvnə motəuəri məni mɨne nauəniən kəm pətalɨmɨs mɨn. Inu uək rəha dikon mɨn. 3 Mətəu rəueiu, otəfətɨgəm-to itəmah səpɨn, nətəmi mɨn u itəmah nəutɨsiai ilah, kəni motəhrun nati, mɨne Narmɨn Rəha Uhgɨn təriauəh e nəmiəgəhiən rəhalah. Kəni itɨmah iəkotəfən nati u kəm lah məmə ilah okotol. 4 Kəni pəh itɨmah oiəkəuteruh əmə nəfakiən kəm Uhgɨn mɨne nəni pətɨgəmiən mɨne nəgətuniən nəghatiən rəha Uhgɨn.”

5 Kəni ilah rəfin nɨkilah təmagiən, kəni məutegəhan e nəghatiən əha. Kəni kəmotəfətɨgəm Stipɨn u rəhan nəhatətəiən təskasɨk e Uhgɨn, kəni Narmɨn Rəha Uhgɨn təməriauəh mətatɨg lan. Motəfətɨgəm mɨn Fɨlɨp, mɨne Prokorəs, mɨne Nikano, mɨne Timon, mɨne Pamenəs, mɨne Nikoləs iətəm Antiok u aupən təməpəh nəfakiən rəha nətəm iman ikɨn muva mətɨtəu=pən nəfakiən rəha nətəm Isrel. 6 Kəmotit ilah məhuvən kəm aposɨl mɨn, kəni aposɨl mɨn kəmotələhu=pən nəhlmɨlah e lah motəfaki e lah.

7 Kəni nətəmi rəha Iesu kəutəni pətɨgəm nəghatiən rəha Uhgɨn kəm nətəmimi, kəni nətəmi rəha Iesu u Jerusɨləm kɨnautepət pɨk. E nətəmi mɨn əha, pris mɨn tepət kəmotəhatətə e Iesu.*

Kəmotaskəlɨm Stipɨn

8 Kəni Stipɨn u iətəm təməriauəh e nəuvɨriən mɨne nəsanəniən rəha Uhgɨn, təmol nəmtətiən tepət mɨne nati apɨspɨs mɨn e nəhmtɨ nətəmimi. 9 Mətəu nətəmimi nəuvein e nimə rəha nuhapumɨniən rəha Nətəm Kəmɨtɨs Ilah,* kəmotəghati ilah Stipɨn. Nətəmi mɨn u nətəm Isrel u kəmotsɨpən Saerin mɨne Aleksantriə. Kəni nətəmimi nəuvein mɨn u nətəm Isrel u kəmotsɨpən Sɨlɨsiə mɨne Esiə, ilah kəməhuva kətiəh, mɨnautorgəhu ilah Stipɨn. Kotəni məmə nəghatiən rəha Stipɨn təsəhruahruiən, mətəu rəhalah təhruahru. 10 Mətəu Narmɨn rəha Uhgɨn təmol Stipɨn teinatɨg pɨk, kəni nian in təghati, rəhan nəghatiən tapirəkɨs rəhalah.*

11 Kəni ilah kəmotəou oneuən nətəmimi nəuvein məmə okotasiru e lah motəni pətɨgəm məmə, “Itɨmah iəmotətəu məmə Stipɨn təməni rah Mosɨs mɨne Uhgɨn.”

12 Kəni rəhalah nəghatiən təmol nɨki nətəmimi, mɨne nətəmi asoli rəha Isrel, mɨne nəgətun mɨn rəha Lou, kəmotəməki e Stipɨn. Kəni kəməhuvən motaskəlɨm motələs məhuvən məmə otəhtul e nəhmtɨ kaunsɨl. 13 Kəni kəmotəmki nətəmimi nəuvein məhuva məmə okoteiuə e Stipɨn. Nətəmi mɨn u kəmotəni məmə, “Nian rəfin tətəni nəghatiən tərah e Nimə Rəha Uhgɨn, kəni mətəni rah Lou rəha Mosɨs. 14 Itɨmah iəmotətəu in təməni məmə Iesu u iətəm Nasərɨt, in otələs iahu Nimə Rəha Uhgɨn, kəni məuhlin noliən mɨn u Mosɨs təməfa kəm tah aupən ikɨn.”

15 Kəni nətəmimi rəfin u kəmautəharəg e kaunsɨl kəmotəsal=pən əhruahru o Stipɨn, motafu məmə nəhmtɨn tɨnagəhag pəhriən təhmen e rəha agelo.

7

Stipɨn təməghati e Epraham

1 Kəni pris asoli agɨn təmətapuəh o Stipɨn məmə, “?Təhro? ?Nɨpəhriəniən e nəghatiən mɨn əha kətətu=pən lam?”

2 Kəni Stipɨn təməni məmə, “Piak mɨn mɨne tatə mɨn. Otətəlɨg-to lak. Uhgɨn u iətəm in ilɨs ilɨs pɨk, təmietɨgəm=pa o tɨpɨtah Epraham nian in təmətatɨg əpəha Mesopotemiə, məsuvən əhanəhiən əpəha Haran. 3 Uhgɨn təməni=pən kəm in məmə, ‘Əpəh rəham mɨn, mɨne ikɨn nətatɨg ikɨn muvən e ikɨn kəti iətəm iəu o iəkəgətun lam.’*

4 “Kəni Epraham təmiet əha Kaltiə muvən mətatɨg əpəha Haran. Nian təmətatɨg ikɨnu kəni rəhan tatə tɨmɨs, kəni Uhgɨn təmos muva u e nɨftəni u itəmah nəutatɨg lan rəueiu.* 5 Mətəu təməsəfən əhanəhiən nɨftəni əkəku agɨn nəuvetɨn kəm in məmə rəhan əhruahru. Mətəu Uhgɨn təməni əskasɨk kəm in məmə otəpanəfən rəfin nɨtəni əha kəm in mɨne namipɨn mɨn. Kəni nɨtəni u otuva imalah agɨn ikɨn, nati əpnapɨn e nian əha Epraham təməsələsiən nətɨn kəti.* 6 Nəghatiən u Uhgɨn təməni kəm in tol lanəha, in təməni məmə, ‘O nian kəti, nəuanɨləuɨs mɨn rəham okəhuvən motatɨg e nɨftəni pɨsɨn kəti rəha nətəmimi pɨsɨn, kəni ilah okəhuva iapɨspɨs mɨn, kəni nətəm ikɨn okotol ilah okotəhuva slef mɨn, kəni mautol mɨrə kəm lah kətəuarus nu fo-hanrɨt. 7 Mətəu iəkol nalpɨniən kəm nətəmimi mɨn əha kəutarmənɨg e lah. Kəni uərisɨg, rəham mɨn nətəmimi okohiet e nɨtəni əha məhuva motəfaki kəm iəu e nɨtəni u.’**

8 “Kəni Uhgɨn təməni əskasɨk məmə in oteh vivi Epraham mɨne nəuanɨləuɨs mɨn rəhan. Kəni məni=pən kəm in məmə in otəhgi=pən nəsualkələh məmə in nəmtətiən kəti məmə ilah nətəmimi mɨn rəha Uhgɨn. Kəni nian Epraham təmələs Aisək, kəni matɨg məhgi=pən nian təmos nian eit.* Kəni nian Aisək təmələs Jekəp, kəni matɨg məhgi=pən mɨn. Kəni nian Jekəp təməmki nenətɨn mɨn ilah tueləf, kəni məhgi=pən mɨn ilah. Ilah tueləf əha, nəukətɨ nɨratah.”*

Tɨpɨlah mɨn kəmotəpəh Josɨp

9 Kəni Stipɨn təməni=pən mɨn kəm lah məmə, “Kəni nəukətɨ nɨrə mɨn u rəhatah kəmautetet notəhalah u Josɨp, kəni motətuati=pən lan kəm nətəm Ijɨp, məmə otuva slef rəhalah. Mətəu ilau Uhgɨn e nian rəfin,* 10 kəni Uhgɨn tos rəkɨs in e nərahiən rəfin rəhan. Nian təməhtul e nəhmtɨ kig rəha nətəm Ijɨp, kəni Uhgɨn təməfən nəhruniən kəm in, kəni matɨg mol mɨn məmə kig otolkeikei in, kəni mol in tarmənɨg e nɨtəni Ijɨp mɨne nətəmimi mɨne natimnati rəfin rəhan.*

11 “Kəni əmeiko nəumɨs təman e nɨtəni əpəha Ijɨp mɨne Kenan mol nauəniən tɨkə, kəni nəumɨs natus nətəmimi, kəni tɨpɨtah mɨn nɨglah nauəniən təmɨkə.* 12 Nian Jekəp tɨnətəu məmə nauəniən əpəha Ijɨp, təmahli=pən nenətɨn mɨn u tɨpɨtah mɨn əha kəhuvən, kəni inu nətuəuiniən ilah kəməhuvən Ijɨp. 13 Kəni uərisɨg, ilah kəməhuvən mɨn, kəni in təməni pətɨgəm in kəm lah, mətəu ilah kəsotəhruniən məmə in Josɨp pialah. Kəni kig rəha Ijɨp təmətəu nəniən o Josɨp mɨne pian mɨn.* 14 Kəni Josɨp təmahli=pən nəghatiən kəm rəhan tatə Jekəp mɨne rəhan mɨn, məmə okəhuva motatɨg ilah min. E nətəmimi mɨn əha, ilah rəfin səpɨnte faif.*

15 “Kəni Jekəp mɨne rəhan mɨn kəməhuvən Ijɨp, kəni kəməutatɨg məutatɨg, kəni Jekəp mɨne tɨpɨtah mɨn kəmohmɨs ikɨn.* 16 Kəni kəməmki ilah kan əpəha Sekəm e nɨtəni u rəhatah, kəni kɨtənɨm ilah ikɨn e nɨpəg kəpiel kəti Epraham təmos rəkɨs nəhmtɨn o nətəm Hamor.”*

Stipɨn təməghati e Mosɨs

17 Kəni Stipɨn təmətəkeikei mətəni=pən kəm lah məmə, “Tɨnatuva iuəkɨr məmə Uhgɨn otosmiəgəh rəhan mɨn nətəmimi u təməni rəkɨs kəm Epraham, kəni nəuanɨləuɨs mɨn rəhatah u kəmautatɨg Ijɨp, rəueiu əha tɨnepət. 18 Kəni kig kəti mɨn rəha Ijɨp təməhtul, in təsɨsiai agɨniən Josɨp.* 19 In təmosiahu tɨpɨtah mɨn e nətəlɨgiən tərah mɨn rəhan, matol nahməiən kəm lah. Kəni in təmol lou kəti məmə okotəmki pətɨgəm nenətɨlah mɨn iəpəou amrərə mɨn ihluə məmə okohmɨs.*

20 “Kəni e nian əha, Mosɨs təmair, kəni in suakəku təuvɨr kəti e nəhmtɨ Uhgɨn. Rəhan mamə mɨne tatə kəmuəhluaig oneuən lan əpəha imə muos məuɨg kɨsɨl.* 21 Nian kəmləfətɨgəm ihluə, nətɨ kig pətan təmeruh, kəni tələs məmə oteh vivi rəhan.* 22 Kəmotəgətun in e neinatɨgiən rəfin rəha nətəm Ijɨp, kəni nian in təmepət, in təsanən e nəghatiən mɨne noliən nati.

23 “Nian tɨnos nu fote, nɨkin təhti məmə otuvən-to meruh-to nətəmiman mɨn, nətəm Isrel, 24 kəni mafu kəti iətəm Ijɨp kəti tatoh. Kəni in təmuvən məmə otasiru e in kəti əmeiko mohamu iətəm Ijɨp əpəha.* 25 Kəni Mosɨs nɨkin təməhti məmə məta in mɨn, nətəm Isrel, okotəhrun məmə Uhgɨn təmahli=pən in məmə otuvən məmkirəkɨs ilah e nahməiən katol e lah. Mətəu ilah kotəruru. 26 Kəni lauɨg lan tafu mɨn iətəm Isrel mil keiu katuoh ilau mɨn, kəni tuvən mə təghati kəm lau məmə otos rəkɨs ilau, kəni məmə otol ilau kuol vi ilau mɨn. Kəni məni=pən kəm lau məmə, ‘Suah mil, itəlau əmə. ?Təhro natuoh itəlau mɨn?’

27 “Mətəu suah u təmaupən mol nəukətɨ norgəhuiən təmətgi=pən Mosɨs isəu, kəni məni=pən kəm in məmə, ‘?Pəh təməfəri ik məmə onəkarmənɨg kəni mətakil itɨmah? 28 !Iətəhrun məmə nəkolkeikei məmə onəkohamu mɨn iəu təhmen e iətəm Ijɨp u nəmoh nəniuv!’* 29 Nian Mosɨs təmətəu nəghatiən əha, kəni təməgɨn kəni miet Ijɨp magɨm muvən əpəha isəu ikɨn Mitian mətatɨg ikɨn məhmen e iapɨspɨs kəti. Nian təmətatɨg mətatɨg mit pətan ikɨn kəti, kəni mələs nətɨn keiu iərman mil.*

30 “Nian təmətatɨg Mitian mos nu fote, kəni nian kəti tuvən mətan iuəkɨr o nɨtəuət əha Sainai əpəha təpiə-məpiə ikɨn. Kəni agelo kəti təmiet=pən ohni e nɨgəm iətəm tatuəu e nɨgi əkəku kəti. 31 Nian təmeruh nɨgəm əha, narmɨn təmiuvɨg pɨk ohni, kəni muvən iuəkɨr məmə oteruh vivi, kəni mətəu Iərmənɨg Uhgɨn təməghati kəm in məmə, 32 ‘Iəu Uhgɨn rəha tɨpɨm mɨn, Uhgɨn rəha Epraham, mɨne Aisək, mɨne Jekəp.’ Kəni Mosɨs təməgɨn mɨnətərəmrumɨn mɨnatəgɨn e nəsal-pəniən əha nɨgəm ikɨn.

33 “Kəni Iərmənɨg Uhgɨn təməni=pən kəm in məmə, ‘Os rəkɨs rəham put e nəhlkəm mətəu-inu nɨftəni ko ik nətəhtul ikɨn in tasim agɨn, mətəu iəu əha ikɨn. 34 Imeruh nərahiən iətəm katol e rəhak nətəmimi əpəha Ijɨp, iəmətəu nasəkiən rəhalah, kəni mɨneiuaiu muva məmə iəkəmkirəkɨs ilah o nətəm Ijɨp. Va. Rəueiu əha iəkahli=pən ik nəkɨtəlɨg muvən mɨn Ijɨp.’ ”*

Nətəmimi mɨn rəha Isrel kəmotəpəh Mosɨs

35 Kəni Stipɨn təmətəkeikei mətəni məmə, “Inu iətəm kətiəh əmə Mosɨs iətəm ilah kəmotəpəh nəuian nian ilah kəmotəni=pən məmə, ‘?Pəh təmləfəri ik məmə onəkarmənɨg kəni makil itɨmah?’ Mətəu Uhgɨn pɨsɨn əmə təmahli=pən suah kəha Mosɨs məmə otarmənɨg kəni mosmiəgəh ilah. Təmahli=pən nian agelo təmiet=pən ohni e nɨgəm iətəm tatuəu e nɨgi əkəku kəti.* 36 Kəni Mosɨs təmit ilah mohiet Ijɨp, kəni in təmol nati apɨspɨs mɨne nəmtətiən tepət, təmol əpəha Ijɨp, mɨne nian kəməutaliuək mautəhuvən=pən e nɨtəhi u kətəni məmə Nɨtəhi Ərarəuv, mɨne nu fote e ikɨn təpiə-məpiə ikɨn.*

37 “Inu iətəm kətiəh əmə Mosɨs u təməni=pən kəm nətəm Isrel məmə, ‘Uhgɨn otləfəri iəni kəti mɨn e təmah təhmen lak.’*

38 “Inu Mosɨs iətəm təmauɨn e tɨpɨtah mɨn məmə okotuhapumɨn ilah mɨn əpəha təpiə-məpiə ikɨn, kəni agelo təməghati kəm in e Nɨtəuət Sainai, kəni Mosɨs u təməfən nəghatiən mɨn u kəm tɨpɨtah mɨn. Kəni nəghatiən mɨn u, ilah nəghatiən keikei mɨn iətəm kəutəfən nəmiəgəhiən kəm nətəmimi, kəni Mosɨs təməhlman tuva kəm tah.*

39 “Mətəu nian in təmətatɨg əhanəh əpəha e Nɨtəuət Sainai, tɨpɨtah mɨn kəmotəhti nəuian, motəpəh nətəlɨgiən, mətəu nɨkilah təmɨtəlɨg=pən o nati Ijɨp. 40 Kəni kəmotəni=pən kəm Eron məmə, ‘Ol narmɨ nati nəuvein məmə okəhuva uhgɨn mɨn rəhatah mə okotit itah. Mətəu Mosɨs əha inəha, iətəm təməmki itah kohiet Ijɨp, kɨnotəruru məmə in tɨnəhruvən.’* 41 Kəni e nian əha, ilah kəmotol narmɨ nati məmə in otuva uhgɨn rəhalah, kəni kəmautol sakrifais e nati miəgəh mɨn məmə okotəfaki kəm in. Kəni kəmautol lafet rəha narmɨ nətɨ kau iətəm ilah əmə kəmotol.* 42 Mətəu Uhgɨn təməuhlin=pən nəmtahn kəm lah, kəni megəhan=pən e lah məmə okotəfaki kəm mɨtɨgar mɨne məuɨg mɨne məhau mɨn e nəpuə. Kəni nati əha tətəgətun əsas əmə nəghatiən rəha Uhgɨn iətəm kəmətei e nauəuə rəha iəni mɨn rəha Uhgɨn. Tətəni məmə,

‘!Nətəm Isrel! ?Nian rəfin e nu fote əpəha ikɨn təpiə-məpiə ikɨn, itəmah nəmautoh nati miəgəh mɨn mautol sakrifais lan. ?Mətəu nɨkitəmah təhti məmə nəmautol kəm iəu? !Kəpə! 43 Mətəu e nɨkitəmah, itəmah nəmautələs Nima Tapolɨn rəha uhgɨn eiuə u Molek, mɨne narmɨ məhau rəha uhgɨn eiuə u Refan. Nati mil u nəmautol məmə onəkotəfaki kəm lau. O nati əha, iəkahli pətɨgəm itəmah nəkəhuvən isəu motapirəkɨs Papilon.’ ”*

Stipɨn təməghati
e Nimə Rəha Uhgɨn

44 Stipɨn təmətəkeikei mətəni məmə, “Nian tɨpɨtah mɨn kəməutatɨg ikɨn təpiə-məpiə ikɨn aupən, ilah kəmotos rəhalah nati kəti, Nima Tapolɨn rəha Uhgɨn iətəm tətəgətun məmə Uhgɨn tətatɨg ilah min. Kəni Mosɨs təmol Nima Tapolɨn əha tətɨtəu=pən əmə nətəlɨgiən rəha Uhgɨn u təməni=pən rəkɨs kəm in. 45 Kəni nu tepət uərisɨg, Josuə təmit ilah məhuva məmə okotos rəkɨs nɨtəni əha o nətəm Kenan, nətəni u Uhgɨn təməhgirəkɨs nətəmimi ikɨn. Kəni ilah kəmotələs Nima Tapolɨn u məhuvən motatɨg ilah min motətəuarus=pa e nian rəha Tefɨt təmol kig lan.* 46 Uhgɨn təmol təuvɨr kəm Tefɨt, kəni Tefɨt təmətapuəh ohni məmə Uhgɨn otegəhan lan pəh tol nimə kəti iətəm Uhgɨn otatɨg ikɨn.* 47 Mətəu nimə əha, Kig Tefɨt təməsoliən, mətəu nətɨn Kig Solomən təmol.*

48 “Mətəu Uhgɨn iətəm ilɨs agɨn, təsatɨgiən e nimə iətəm iətəmimi əmə təmol. Təhmen e nəghatiən rəha Uhgɨn iətəm iəni rəhan təməni məmə,

49 ‘Ikɨn mɨn rəfin e neai təhmen əmə lak məmə iəkəharəg ikɨn marmənɨg,

kəni nɨtəni mɨn rəfin təhmen əmə məmə iəkəfu=pən nəhlkək ikɨn.

?Mətəu nimə nak iətəm nəkotəhrun noliən məmə otəhmen lak?

?Kəni ikɨn pəhruvən nəkotəhrun noliən məmə iəkuvən məmeig ikɨn?

50 Otəni-to. ?Pəh təmol rəfin natimnati mɨn əha?

Iəu pɨsɨn əmə, iəu Uhgɨn iəmol rəfin ilah.’ ”*

Nətəm Isrel kəmotəpəh iəni mɨn rəfin rəha Uhgɨn,
mɨne Krɨsto

51 Kəni Stipɨn təmətəkeikei mətəni məmə, “!Itəmah u! Rəhn-kapə təmah təskasɨk. Nɨkitəmah tapinəpu təhmen e rəha Nanihluə mɨn. Matəlgɨtəmah talu o nətəuiən nəuia Uhgɨn. !Itəmah nəkotəhmen əmə e tɨpɨtəmah mɨn nətəm kəməutəhti nəuia Narmɨn Rəha Uhgɨn!* 52 ?Iəni mɨn rəha Uhgɨn aupən, pəh tɨpɨtəmah mɨn kəməsotoliən nərahiən kəm in? !Tɨkə! Kəmotol nərahiən kəm lah rəfin. Kəmotohamu mɨn nətəmi mɨn u kəməutəni pətɨgəm nuvaiən rəha Iətəmi Əhruahru. Kəni itəmah nəmotegəhan=pən e Itəmi Əhruahru u e nəhlmɨ rəhan mɨn tɨkɨmɨr mɨn kəni kotuhamu.* 53 Itəmah nəmotos rəkɨs Lou rəha Uhgɨn u aupən nagelo mɨn kəmotos məhuva, mətəu itəmah nəməsotohtəu=pən agɨniən Lou əha.”

Kəmotahtɨmu Stipɨn

54 Nian kəməutətəu nəghatiən mɨn rəha Stipɨn, nəhmtɨlah təmapinəpu, nɨkilah təmahmə pɨk, kəni mautɨgət=pən nəhluvlah kəm in mətəu-inu nɨkilah nahmə agɨn. 55 Mətəu Narmɨn Rəha Uhgɨn təməriauəh e Stipɨn, kəni təsal pəri e Negəu e Neai mafu nəhagəhagiən iətəm təsanən pɨk təmiet ima Uhgɨn ikɨn, kəni meruh Iesu tətəhtul e nɨkalɨ Uhgɨn maru, ikɨn ima narmənɨgiən mɨne nəsanəniən.* 56 Kəni Stipɨn təməni=pən kəm lah məmə, “!Ei, nəman! Iətafu Negəu e Neai rəha Uhgɨn taterəh, kəni Nətɨ Iətəmimi tətəhtul e nɨkalɨ Uhgɨn maru, ikɨn ima narmənɨgiən mɨne nəsanəniən.”*

57 Nian nətəmi asoli rəha kaunsɨl kəmotətəu nəghatiən əha, kəmotəmkəsgɨn matəlgɨlah mɨn e nəuanəhlmɨlah, kəni motearəg e Stipɨn e nəuialah rəfin motauɨt motaiu məhuvən moteapən əhmen-əhmen əmə ohni, 58 moteikəpan kəni motəraki pətɨgəm lan e taun. Kəni nətəmimi u kəmotətəu nəghatiən rəha Stipɨn, ilah kəmotəpeg rəhalah sot asoli mɨn, motəlɨn=pən iuəkɨr e nəhlkɨ iətəm aluə kəti, nərgɨn u Sol. Kəni mɨnəutəhti Stipɨn e kəpiel apɨn.

59 Nian kəmautəhti, kəni Stipɨn təməfaki məmə, “Iərmənɨg Iesu, os narmək.” 60 Kəni təmeiuaiu mɨsin nəulɨn kəni masək əfəməh məmə, “Iərmənɨg, afəl noliən tərah iətəm ilah kautol lak.” Nian təmol naunun e rəhan nəfakiən, kəni rəhan nehagiən tiet.*

8

1 Kəni Sol in təmatəhtul əmə nɨkin tətagiən məmə ilah kəmotahtɨmu Stipɨn.

Sol təmoh nətəm kəutəfaki

Mətuəuin e nian əha, nərahiən asoli kɨnotol e niməfaki əpəha Jerusɨləm. Kəni ilah kəmohiet Jerusɨləm motagɨm=pən Jutiə mɨne Səmeriə motəpəh pɨsɨn əmə aposɨl mɨn kəutatɨg Jerusɨləm. 2 Nətəmimi nəuvein nətəm kəutəfaki əskasɨk kəməhuva motələs Stipɨn məhuvən mohtənɨm, kəni ilah kəmotasək pɨk ohni. 3 Mətəu Sol təmətuəuin mɨnətərəkɨn-ərəkɨn niməfaki, matuvən e nimə mɨn mətiuvi pətɨgəm nəman mɨne nɨpətan iətəm kəutəfaki, kəni matəmki=pən ilah e kaləpus.*

Fɨlɨp təməni pətɨgəm nanusiən təuvɨr əpəha Səmeriə

4 Kəni nətəm kəutəfaki iətəm kəmohiet Jerusɨləm motagɨm, kəmautəni pətɨgəm nəghatiən rəha Uhgɨn ikɨn mɨn rəfin iətəm ilah kəutəhuvən=pən ikɨn. 5 Fɨlɨp təmuvən e taun kəti rəha Səmeriə, kəni mətəni pətɨgəm nanusiən rəha Krɨsto iətəm Uhgɨn təməni məmə otahli=pa. 6 Nian nɨmənin nətəmimi kəmotətəu Fɨlɨp, kəni motafu nati apɨspɨs mɨn iətəm in tatol, ilah rəfin kəməutətəlɨg vivi lan e nak in tətəni. 7 Nətəmimi tepət narmɨn tərah mɨn kəmohiet e lah. Nian narmɨn tərah mɨn kəmohiet, kəmotasək əfəməh. Kəni nətəmimi tepət iətəm nɨpətɨlah təmɨmɨs, uə nətəm kəsotaliuəkiən, kəmotəuvɨr mɨn. 8 Kəni nətəmimi rəfin e taun əha, ilah rəfin kəmotagiən.

Saimon u təmol natimnati
e nəsanəniən rəha iərmɨs mɨn

9 Kəni e taun əha, suah kəti nərgɨn u Saimon, in təmatol nati apɨspɨs tepət e nəsanəniən rəha iərmɨs mɨn, kəni nətəmimi rəfin e Səmeriə, narmɨlah təmiuvɨg. Təmol nuvəh nəuvetɨn. In mətəfəri aru əmə in məmə in iətəmi asoli kəti. 10 Kəni nətəmimi rəfin, nətəmi asoli mətəuarus=pa noluək mɨn əmə, kəməutəsal=pən pɨk ohni kəni məutəni məmə, “Suah u in iətəmi kəti u in tatol uək e Nəsanəniən Asoli Rəha Uhgɨn.” 11 Kəməutohtəu=pən in nuvəh nəuvetɨn mətəu-inu narmɨlah tatiuvɨg o natimnati mɨn iətəm in tatol. 12 Mətəu nian nətəmimi kəmotətəu nəghatiən iətəm Fɨlɨp tətəni pətɨgəm e nanusiən təuvɨr rəha Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn mɨne nəghatiən rəha Iesu Krɨsto, kəmotəni nɨpəhriəniən lan, kəni kəmol bəptais e lah, nəman mɨne nɨpətan. 13 E nian əha, suah mɨn u Saimon, təməni nɨpəhriəniən e Iesu, kəni kol bəptais mɨn lan. Kəni in tətɨtəu=pən Fɨlɨp ikɨn mɨn rəfin. Narmɨn təmiuvɨg o nati apɨspɨs mɨn mɨne nəmtətiən mɨn iətəm in tateruh Fɨlɨp tatol.

14 Nian aposɨl mɨn əpəha Jerusɨləm kəmotətəu məmə nətəm Səmeriə kɨnotəhatətə e nəghatiən rəha Uhgɨn, kəni kəmotahli=pən Pitə mɨne Jon məmə okian o lah. 15 Nian ilau kəmian miaiet=pən o lah, muəfaki o lah məmə Narmɨn Rəha Uhgɨn otəriauəh mətatɨg e lah, 16 mətəu-inu kəmol bəptais əmə e lah e nərgɨ Iərmənɨg Iesu, mətəu Narmɨn Rəha Uhgɨn təsəriauəh əhanəhiən e nəmiəgəhiən rəhalah. 17 Kəni Pitə mɨne Jon kəmuələhu=pən nəhlmɨlau e lah muəfaki e lah, kəni Narmɨn Rəha Uhgɨn təməriauəh e lah.*

18 Nian Saimon təmafu məmə Narmɨn Rəha Uhgɨn tatuvən e nəmiəgəhiən rəha nətəmimi nian aposɨl mil kəmuələhu=pən nəhlmɨlau e lah muəfaki e lah, kəni in təfətɨgəm məni məmə otəfən kəm lau, 19 kəni məni=pən kəm lau məmə, “Uəfa mɨn nəsanəniən u kəm iəu məmə nian iəkələhu=pən nəhlmək e nətəmimi, kəni ilah kotəhrun nosiən Narmɨn Rəha Uhgɨn.”

20 Mətəu Pitə təməni=pən kəm in məmə, “!Ik mɨne rəham məni onəkian e nɨgəm asoli! Mətəu-inu nɨkim təhti məmə nəkəhrun nos nəhmtɨ nati u iətəm Uhgɨn tətəfən kəm nətəmimi e məni. 21 Ko ik nəsoliən uək u nəuvetɨn mɨne, mətəu-inu rəham nətəlɨgiən təsəhruahruiən e nəhmtɨ Uhgɨn. 22 Əuhlin ik e rəham noliən tərah mɨn kəni məfaki=pən kəm Iərmənɨg, məta tafəl rəkɨs rəham noliən tərah mɨn iətəm nɨkim tətəhti ilah. 23 Iateruh məmə nian rəfin netetiən təməriauəh e rəham nətəlɨgiən, kəni noliən tərah mɨn kəmotəlis ik tiəkɨs.”

24 Kəni Saimon təməni=pən məmə, “!Əui! Uəfaki=pən kəm Iərmənɨg ohniəu məmə natimnati iətəm itəlau nəmuəni, kəti otəsuvaiən ohniəu.”

25 Kəni nian ilau kəmuəni pətɨgəm rəkɨs nəghatiən rəha Iərmənɨg mɨne natimnati iətəm in təmol, kəni kəmətian Jerusɨləm matuəhtul əgmagɨm e lahuənu mɨn rəha Səmeriə matuəni pətɨgəm mɨn nanusiən təuvɨr rəha Iərmənɨg.

Fɨlɨp təməghati kəm iətəm Itiopiə kəti

26 Kəni agelo kəti rəha Iərmənɨg təməni=pən kəm Fɨlɨp məmə, “Əsəu-pesi muvən e suaru tɨsɨpən Jerusɨləm matuvən Kasa.” (Suaru əha tətəməhli əpəha ikɨn təpiə-məpiə ikɨn.) 27 Kəni in təmatuvən əmeiko mafu iətəm Itiopiə kəti e suaru. Suah əha in iətəmi asoli kəti rəha kwin rəha nətəm Itiopiə.* Kəni in təmətarmənɨg e məni rəha kwin. Suah u təmuvən Jerusɨləm məmə otəfaki, 28 kəni mɨnatɨtəlɨg matuvən iman ikɨn. Kəni in təmətəharəg-pəri e nati kəti kətəni məmə, “kat” iətəm hos tatiuvi. Kəni mətafin nauəuə iətəm iəni kəti rəha Uhgɨn təmətei, nərgɨn u Aiseə. 29 Kəni Narmɨn Rəha Uhgɨn təməni=pən kəm Fɨlɨp məmə, “Uvən maliuək=pən iuəkɨr o kat əha.”

30 Kəni Fɨlɨp təmaiu muvən iuəkɨr ohni, mətəu suah u tətafin nauəuə iətəm iəni Aiseə təmətei. Kəni təmətapuəh ohni məmə, “?Nəkəhrun nɨpətɨ nati u nətafin, uə kəpə?”

31 Kəni suah u təməni=pən kəm Fɨlɨp məmə, “?Iəkəhra məhrun? Mətəu-inu iətəmi kəti tɨkə mə otuhamtei=pa nɨpətɨ nəghatiən u kəm iəu.” Kəni in mətapuəh məmə Fɨlɨp otəri muvən ilau min muəharəg. 32 In təmətafin nəghatiən u e Nauəuə Rəha Uhgɨn, tətəni məmə,

“Kəmit təhmen e sipsip kan məmə okuhamu.

Kəni təhmen e nətɨ sipsip, təsagətiən nian kətətei nɨmeimein,

Kəni in təməpnapɨn əmə, məsəghatiən.

33 Kəmol aulɨs in, kəni nian kəmakil e kot, kəsakil əhruahruiən.

Nian kəmotuhamu, in nəlugɨ iətəmimi əmə kəti, nətɨn tɨkə.”*

34 Kəni suah u təmətapuəh o Fɨlɨp məmə, “?Kərmə Aiseə təmətəghati aru lan, uə iətəpɨsɨn kəti?” 35 Kəni Fɨlɨp təmətuəuin e nəghatiən kətiəh əmə iətəm təmafin, mətəni=pən nəniən təuvɨr rəha Iesu.

36 Nian kəmətian e suaru miəuva ikɨn kəti nəhu əha ikɨn, kəni suah u təməni=pən kəm Fɨlɨp məmə, “!Afu-to! Nəhu kəti əpəha. ?Təhro? ?Pəh nəkol bəptais lak lan?” Kəni Fɨlɨp təmegəhan lan.†*

38 Kəni təməniəhu kat məmə otəhtul, kəni ilau pəti kəmueiuaiu mian e nəhu, kəni Fɨlɨp tol bəptais lan. 39 Nian kəmuəri e nəhu miəuva ilɨs, Narmɨn Rəha Iərmənɨg tələs rəkɨs Fɨlɨp. Kəni suah u təməseruh mɨniən, mətəu təmatɨtəlɨg matuvən iman ikɨn e nagiəniən asoli e nɨkin. 40 Mətəu Fɨlɨp təmafu məmə tətəhtul əpəha e nɨtəni pahav ikɨn əpəha Astot. Kəni in təmatuvən, mətəni pətɨgəm nanusiən təuvɨr rəha Iesu əpəha e taun mɨn rəfin mətəuarus in təmiet=pən əpəha Sisəriə.*

9

Sol təmafu Iesu
e suaru rəha Təmaskɨs

(Uək 22:6-16; 26:12-18)

1 Kəni e nian əha, Sol təmətəghati əskasɨk mətəni əskasɨk məmə otohamu nətəmimi rəha Iesu. In təmuvən meruh pris asoli agɨn* 2 mətapuəh ohni məmə otətei nauəuə mɨn kəm nimə mɨn rəha nuhapumɨniən rəha nətəm Isrel əpəha Təmaskɨs, məmə nəmə oteruh kəti tatɨtəu=pən Suaru Rəha Iesu, nati əpnapɨn iərman uə pətan, otaskəlɨm ilah məlis ilah məmki ilah muvən e kaləpus əpəha Jerusɨləm. Kəni təməfən nauəuə mɨn kəm in.

3 Nian Sol təmuva iuəkɨr o Təmaskɨs, əmeiko nəhagəhagiən kəti təmsɨpəri e neai tatuəu təhmen e noraipiən muva masiəgəpɨn in mɨne ikɨn mɨn tɨtəlau lan. 4 Kəni in təmsɨpəri morin e nɨftəni, kəni mətəu nəuia suah kəti tətəni=pən kəm in məmə, “!Sol! !Sol! ?Təhro natol nərahiən kəm iəu?”

5 Kəni Sol tətapuəh məmə, “?Ik pəh, Iərmənɨg?” Kəni nəuia iətəmi u təməni=pən kəm in məmə, “Iəu Iesu iətəm ik natol tərah lak. 6 Mətəu rəueiu əhtul muvən əpəha e taun. Ikɨn əha, suah kəti əha ikɨn otəpanəni=pɨnə əmə məmə nati nak onəkol.”

7 Kəni nətəmimi nətəm kautəhuərisɨg e Sol, kəmotauɨt kəni motəhtul məsotagətiən. Kəmotətəu əmə nəuia iətəmi u, mətəu kəməsoteruhiən iətəmi kəti. 8 Kəni Sol təhtul, mətəu nəhmtɨn tɨnəuau, tɨnəruru neruhiən nati. Kəni kəmotos əmə nəhlmɨn motit məhuvən Təmaskɨs. 9 Təmos nian kɨsɨl təməsehiən nati, kəni məsauəniən kəni məsəmnɨmiən nəhu mɨne.

10 Əpəha e Təmaskɨs, iətəmi kəti rəha Iesu əha ikɨn, nərgɨn u Anənaiəs. Iərmənɨg təmauɨn lan e nati kəti təhmen e nəməhlairiən, kəni məni=pən kəm in məmə, “!Anənaiəs!” Kəni in təmətam məmə, “Iərmənɨg, iəu əpə.”

11 Kəni Iərmənɨg təni=pən kəm in məmə, “O nəkuvən əha e nimə rəha Jutəs e suaru asoli iətəm kətəni məmə Təhruahru, kəni mətapuəh o iətəmi kəti, iətəm Tasəs, nərgɨn u Sol. In tətəghati rəueiu kəm Uhgɨn e nəfakiən, 12 kəni Uhgɨn təməfən nəməhlairiən kəti, kəni təmeruh ik, Anənaiəs, nəmuva mələhu=pən nəhlməm lan məmə nəhmtɨn otair mɨn.”

13 Mətəu Anənaiəs təni məmə, “Iərmənɨg, iətətəu nəghatiən tepət e suah kəha e rəhan noliən tərah mɨn iətəm tatol e nətəm kəutəhatətə lam əpəha Jerusɨləm. 14 Kəni in təmuva u ikɨnu e nərgɨ pris asoli mɨn məmə otaskəlɨm, mələs nətəm kəutəhatətə lam.”

15 Mətəu Iərmənɨg təməni kəm Anənaiəs məmə, “!Uvən! Mətəu-inu suah u in rəhak iətəmimi iətəm inauɨn rəkɨs lan məmə otəni pətɨgəm nərgək kəm Nanihluə u səniə məmə nətəm Isrel, mɨne rəhalah kig mɨn, mɨne nətəm Isrel mɨn.* 16 Kəni iəu iəpanəgətun in məmə otos nahməiən o nərgək.”*

17 Kəni Anənaiəs təmuvən lahuənu muvən imə, kəni mələhu=pən nəhlmɨn e Sol, məni=pən kəm in məmə, “Piak Sol. Iərmənɨg Iesu iətəm təmietɨgəm ohnik e suaru nian nəmətuva u ikɨnu, in təmahli=pa iəu məmə ik onəkeh mɨn nati, kəni Narmɨn Rəha Uhgɨn otəriauəh matɨg lam.” 18 Əmeiko, nati kəti təhmen e nɨvilɨgɨ nəmu təmiet rəkɨs e nəhmtɨ Sol, kəni tair mɨn mɨnateruh nati. Kəni mɨnəhtul mətaliuək, kəni kol bəptais lan məmə in nəmtətiən rəha nəhatətəiən. 19 Kəni nian təmun nauəniən, kəni nɨpətɨn tuva məsanən mɨn.

Sol tɨnətuəuin mətəni pətɨgəm nərgɨ Iesu əpəha Təmaskɨs

Kəni Sol təmatɨg mos nian nəuvein mɨn ilah nətəmimi rəha Iesu əpəha Təmaskɨs. 20 Təmətuəuin mɨn əmə e nian əha, mətəni pətɨgəm Iesu əpəha e nimə mɨn rəha nuhapumɨniən rəha nətəm Isrel məmə Iesu in Nətɨ Uhgɨn pəhriən.

21 Kəni nətəmi rəfin nətəm kəmotətəu in, kəmotauɨt pɨk ohni, kəni məutəni məmə, “!Ei! ?Suah u inu təmatol nərahiən kəm nətəm kəutəhatətə e Iesu əpəha Jerusɨləm aupən, uə kəpə? Kəni in təmuva ikɨnu məmə otaskəlɨm ilah məmki ilah muvən kəm pris asoli mɨn. ?Mə inəha, uə kəpə?”*

22 Kəni nəghatiən iətəm Sol tətəni pətɨgəm, in təsanən pɨk mapirəkɨs nəghatiən rəha nətəm Isrel iətəm kəutatɨg Təmaskɨs, kəni mətəgətun vivi məmə Iesu in Krɨsto iətəm Uhgɨn təməni məmə otahli=pa. Kəni ilah kəmotəruru məmə okotəhrəni.*

23 Nian tepət təmuva muvən rəkɨs, kəni nətəmi asoli rəha nətəm Isrel kəmotətei oneuən nəua kəti məmə okotohamu Sol, 24 mətəu Sol təmətəu nəua oneuən rəhalah. Kəni rəueiu e nərauiə mɨne lapɨn mɨn, nətəm Isrel kəutəhtul pəsɨg əpəha e namtɨhluə e nɨpai kəmol e kəpiel məmə okotohamu Sol.* 25 Mətəu in mɨn nəuvein kəmotələs lapɨn motaipei e kətɨm asoli kəti iətəm kəmətu=pən təulə lan, motɨləfətɨgəm motəhlman-əhlman lan e nəmtah nɨpai ihluə ikɨn. Kəni in təmagɨm muvən Jerusɨləm.*

Sol əpəha Jerusɨləm

26 Nian Sol təmietɨgəm=pa Jerusɨləm, təmalkut məmə otuvən meruh nətəmi rəha Iesu mɨtəu=pən ilah, mətəu ilah kəutəgɨn, nɨkilah təhti məmə təteiuə əmə e lah məmə in iətəmi rəha Iesu.* 27 Mətəu Panəpəs təmit muvən miti=pən kəm aposɨl mɨn, məni=pən kəm lah məmə təməhrol lanu Sol təmeruh Iərmənɨg Iesu e suaru nian təmatuvən e Təmaskɨs. Kəni təməni=pən mɨn kəm lah məmə Iərmənɨg təməghati kəm Sol, kəni təhro lan in tɨnətəni pətɨgəm nərgɨ Iesu əpəha Təmaskɨs, məsəgɨniən.* 28 Kəni ilah Sol kəmotatɨg kəni in tatuvən ikɨn mɨn əpəha Jerusɨləm mətəni pətɨgəm nərgɨ Iərmənɨg Iesu məsəgɨniən. 29 Təməghati ilah nətəm Isrel nətəm kəutəni nəghatiən Kris, kəmotoh ilah mɨn e nəghatiən. Kəni kɨnautol məmə okotohamu Sol. 30 Nian in mɨn nəuvein nətəm kəutəfaki kəmotətəu, kəməhuvən motit Sol məhuvən motəsəu-pah əpəha ləuahtəni iuəkɨr o nɨtəhi e taun əha Sisəriə, kəni motahli=pən məmə otagɨm muvən əpəha isəu e taun əha Tasəs.

31 Kəni nətəm kəutəhatətə e Iesu əpəha Jutiə, mɨne Kaləli, mɨne Səmeriə kəmotatɨg e nəməlinuiən, iətəmi tɨkə məmə otol nəgɨniən kəm lah. Kəni Narmɨn Rəha Uhgɨn təmətasiru e lah mol ilah kəutəhtul əskasɨk, kəni ilah rəfin kəutatɨg mautɨsiai Iərmənɨg. Kəni ilah tɨnatepət.

Pitə təmol nəhlkɨ Aeneas
təuvɨr mɨn

32 Pitə təmaliuək muvən ikɨn mɨn məmə otəsal e nətəm kəutəhatətə e Iesu. E naliuəkiən rəhan, təmuvən materuh nətəmimi rəha Iərmənɨg əpəha e taun əha Lita əpəha Jutiə. 33 Təmuvən ikɨn əha meruh suah kəti nərgɨn u Aeneas, nɨpətɨn təmɨmɨs tɨnos nu eit, təməsaliuəkiən mətapɨli əmə e rəhan pet. 34 Kəni Pitə təməni=pən kəm in məmə, “Aeneas. Iesu Krɨsto təmosmiəgəh ik əha rəueiu e rəham nɨmɨsiən. Əhtul, maiu-aiu rəham nɨmahan.” Kəni rəueiu agɨn mɨn, Aeneas təməuvɨr mɨn məhtul. 35 Kəni nətəmimi rəfin əha Lita mɨne ikɨn mɨn rəfin əpəha Saron kəmoteruh suah u təmaliuək mətan, kəni ilah rəfin kəmotəuhlin rəhalah nətəlɨgiən kəni mɨnəutəfaki kəm Iərmənɨg.

Pitə təmol Tokəs təmiəgəh mɨn

36 E taun kəti əha Jopə, pətan kəti əha ikɨn iətəm in tətəhatətə e Iesu, nərgɨn u Tapitə.† E nəghatiən rəha nətəm Kris, kətəni məmə Tokəs. Pətan u, nian rəfin tatol təuvɨr kəm nətəmimi kəni mətasiru mɨn e nanrah mɨn.

37 Mətəu e nian əha, nɨmɨsiən kəti təmol in kəni tɨmɨs. Kəni ilah kəmotəueiu kəni kəməhuvən=pən e rəhan napən, kəni motələhu e nəuan nimə əpəha ilɨs agɨn. 38 Ikɨn əha Lita in iuəkɨr əmə o taun əha Jopə. Kəni nian nətəmi rəha Iesu kəmotətəu məmə Pitə əpəha Lita, kəmotahli=pən suah mil keiu məmə okian muəsəu-pah muəni=pən kəm in məmə, “!Otuva uəhai əmə-to!”

39 Kəni Pitə təmɨtəu=pən ilau. Nian kəmhlietɨgəm=pən lahuənu, kəmotit məhuvən əpəha ilɨs agɨn. Mətəu pətalɨmɨs mɨn təriauəh əpəha ikɨn kəutasək ohni, kəni kəmotəgətun kəm Pitə rəhalah natimnati iətəm pətan əha təməhli nian in təmatəmiəgəh.

40 Kəni Pitə təmahli pətɨgəm ilah, kəni meiuaiu mɨsin nəulɨn kəni məfaki. Kəni məsal=pən o pətan əha təmɨmɨs məmə, “Tapitə, əhtul.” Kəni pətan əha təmair meruh Pitə, kəni məhtul məharəg. 41 Kəni Pitə teapən ohni maskəlɨm nəhlmɨn miuvi-pəri məmə otəhtul e nəhlkɨn mil. Kəni mauɨn=pən e nətəm kəutəhatətə e Iesu mɨne pətalɨmɨs mɨn məmə okəhuva imə, kəni miti=pən pətan əha iətəm tɨnəməmiəgəh kəm lah. 42 Kəni nəghatiən e nati əha təmaiu mɨtəlau e taun əha Jopə. Kəni tepət kəmotəni nɨpəhriəniən e Iərmənɨg Iesu. 43 Kəni Pitə təmatɨg əha Jopə nəuvetɨn ilau suah kəti nərgɨn u Saimon iətəm tətol əpenə-penə e nɨlosɨ kau.

10

Uhgɨn təməghati kəm Koniliəs

1 E taun Sisəriə, suah kəti əha ikɨn nərgɨn u Koniliəs. In iətəm Rom, kəni in iətəmi asoli rəha soldiə mɨn u ilah rəfin uan-hanrɨt. Kəni ilah kəutsɨpən e “Soldiə rəha Itali.” 2 In iətəmi kəti in tatɨsiai Uhgɨn rəha nətəm Isrel, mətɨtəu=pən noliən rəha nəfakiən rəhalah, in mɨne rəhan mɨn, mɨne noluək mɨn rəhan. In tətəfən rəhan məni tepət kəm ianrah mɨn, kəni mətəfaki kəm Uhgɨn rəha nətəm Isrel nian rəfin. 3 Nian kəti əmeiko e tri klok ləhnaiuv e nian tətəfaki lan, təmeruh nati kəti təhmen e nəməhlairiən. In təmafu vivi əmə agelo kəti rəha Uhgɨn tətuva ohni, kəni mauɨn lan məmə, “!Koniliəs!”

4 Nian nəhmtɨ Koniliəs təməhtul lan, in təməgɨn kəni məni məmə, “?Iərmənɨg, təhro?”

Kəni agelo təməni=pən kəm in məmə, “Uhgɨn tɨnətəu rəkɨs rəham nəfakiən mɨneruh nəuvɨriən iətəm ik natol kəm nanrah mɨn, kəni nɨkin tɨnagiən ohni. 5 Ahli=pən nətəmimi nəuvein kəhuvən əpəha Jopə, motos suah kəti məhuva, nərgɨn u Saimon Pitə. 6 In tətatɨg ilau suah kəti nərgɨn u Saimon u tatol əpenə-penə e nɨlosɨ kau. Rəhan nimə tətəhtul iuəkɨr o nɨtəhi.”

7 Nian agelo təməghati rəkɨs kəm in təmɨtəlɨg, kəni Koniliəs təmauɨn e rəhan ioluək keiu mɨne soldiə kəti iətəm tatol uək kəm in, kəni in mɨn iətəmi rəha nəfakiən. 8 In təməni=pən rəfin natimnati iətəm in təmeruh kəm lahal, kəni mahli=pən ilahal məmə okɨhluvən Jopə.

Uhgɨn təməghati kəm Pitə
e nəməhlairiən

9 Kəni kəməni lauɨg lan, nian mɨtɨgar tɨnalelin, kəni suah milahal əha kəmluva e suaru iuəkɨr o taun əha Jopə. E nian əha, Pitə in təmuvən əpəha ilɨs e nəhue nimə iətəm tepin-epin ikɨn məmə otəfaki kəm Uhgɨn.

10 Mətəu nəumɨs tɨnus, kəni nian kəmatol əhanəh nɨgɨn nauəniən, in təmair mətəu təmeruh nəməhlairiən kəti iətəm Uhgɨn təməfən. 11 E nəməhlairiən əha, təmeruh neai təmerəh, kəni nati təhmen e tapolɨn asoli kətaskəlɨm nɨfɨfɨn mɨn, kəni kəhlman-əhlman teiuaiu=pa e nɨftəni. 12 E nɨpəg nati əha, təmeruh nati miəgəh pɨsɨn pɨsɨn mɨn əha ikɨn iətəm kəutaliuək mɨne mautəlkəu, mɨne mənɨg pɨsɨn pɨsɨn mɨn. 13 Kəni nəuia iətəmi kəti təməni=pən kəm in məmə, “Pitə, əhtul. Ohamu nəuvein mun.”

14 Mətəu Pitə təni məmə, “!Iərmənɨg, kəpə! E rəhak nəmiəgəhiən iətan məsun əhanəhiən nati kəti tol lanu iətəm Lou rəham təməniəhu məmə kəsuniən tamɨkmɨk e nəhmtəm.”*

15 Kəni nəuia iətəmimi təməghati mɨn kəm in məmə, “Səniən məmə nati kəti tamɨkmɨk iətəm iəu Uhgɨn iatəni məmə təuvɨr əmə, təsamɨkmɨkiən.”*

16 Kəmuəghati o natimnati mɨn əha mau kɨsɨl, kəni rəueiu agɨn mɨn, tapolɨn əha təməri muvən əpəha e neai.

Pitə təmos
nɨpətɨ nəməhlairiən

17 Kəni Pitə nɨkin təməhti pɨk məmə otəhrun nɨpətɨ nati əha təmeh e nəməhlairiən u təmeruh. Mətəu suah milahal u iətəm Koniliəs təmahli=pən ilahal, kəmlətapuəh o nimə rəha Saimon, kəni mɨnluva mɨnleruh. Kəni mɨnluvən məhləhtul əpəha e namtɨhluə. 18 Kəni məhlauɨn əfəməh məmə, “!Ei! ?Suah kəti u ikɨnu nərgɨn u Saimon Pitə uə?”

19 Kəni nian Pitə tətalkut əhanəh məmə otəhrun nɨpətɨ nati əha təmeh e nəməhlairiən, kəni Narmɨn Rəha Uhgɨn təməni=pən kəm in məmə, “!Ei, ətəu-to! Suah milahal kɨsɨl əpəha kələsal lam. 20 Əhtul uəhai meiuaiu muvən meruh ilahal. Nɨkim təsəhtiən məmə ko nəsuvəniən mɨtəu=pən ilahal mətəu-inu iəu iəmahli=pa ilahal məmə okɨluva.”

21 Kəni Pitə təmeiuaiu muvən məni=pən kəm lahal məmə, “Mə iəu u iətəm itəmahal nələsal lan. ?Nəklolkeikei iəu o nah?”

22 Kəni kɨhləni=pən kəm in məmə, “Əuəh. Iətəm tətarmənɨg e soldiə mɨn, u Koniliəs, təmahli=pa itɨmahal məmə iəkluva. In suah kəti iətəm tatɨsiai Uhgɨn kəni in məhruahru e nəhmtɨn, kəni nətəm Isrel kəutɨsiai pɨk in. Agelo kəti rəha Iərmənɨg təməni=pən kəm in məmə in otahli=pa itɨmahal iəhkluva mɨhlit ik kəhuvən iman ikɨn, məmə ik nəkanus nəghatiən kəm in pəh tətəu.” 23 Kəni Pitə təmit ilahal məhuvən imə məmə ilah okotapɨli əha ikɨn.

Pitə təmuvən
e nimə rəha Koniliəs

Kəni nian kəməni lauɨg lan, Pitə təmɨtəu=pən ilahal, kəni nəfaki mɨn nəuvein əha Jopə, kəmohtəu=pən ilah. 24 Kəməni lauɨg mɨn lan, kəmohiet=pən əpəha Sisəriə. Ikɨn əha Koniliəs təmətapuəh o rəhan mɨn mɨne nətəmimi mɨn nəuvein məmə okəhuva məutəhtahnin Pitə. 25 Nian Pitə təmətuəuin məmə tuva imə, kəni Koniliəs təmeiuaiu mɨsin nəulɨn e nəhlkɨ Pitə məmə otəfaki kəm in. 26 Mətəu Pitə təmeapən kəni miuvi-pəri mɨn kəni məni=pən kəm in məmə, “Əhtul, iəu iətəmimi əmə təhmen lam.”*

27 Kəni Pitə təmətəghati ilau Koniliəs kəni mian imə. Pitə təmeruh məmə nətəmimi tepət kɨnəhuva rəkɨs məutəharəg. 28 Kəni Pitə təməni=pən kəm lah məmə, “Itəmah rəfin nəkotəhrun vivi məmə tasim e Lou rəha nətəm Isrel məmə okəhuva motan kətiəh ilah nətəm səniə məmə nətəm Isrel, uə okəhuvən motatɨg pəti. Mətəu Uhgɨn təməni kəm iəu e nəməhlairiən məmə iəsəniən məmə suah kəti in tamɨkmɨk e nəhmtɨn. 29 Tol=pən lanəha, nian nəmotahli=pɨnə nəghatiən ohniəu, iəməsəniən nati kəti, nɨkik təmagiən əmə məmə iəkuva. ?Mətəu iəkolkeikei məmə iəkətapuəh məmə nəmotahli=pɨnə nəghatiən ohniəu məmə iəkuva o nak?”

30 Kəni Koniliəs təni məmə, “Nian kɨsɨl tɨnuvən rəkɨs təhmen əha rəueiu e tri klok ləhnaiuv, iəmətəfaki əpəha e rəhak nimə. Kəni rəueiu agɨn suah kəti iətəm rəhan napən tagəhag tətəhtul aupən lak, 31 Kəni məni məmə, ‘Koniliəs. Uhgɨn təmətəu rəkɨs rəham nəfakiən, kəni məsaluiən e nati təuvɨr mɨn iətəm ik natol kəm ianrah mɨn. 32 Ahli=pən nətəmimi nəuvein kəhuvən əpəha Jopə o suah kəti əha ikɨn, nərgɨn u Saimon Pitə məmə otuva. In tətatɨg e nimə rəha suah kəti, nərgɨn u Saimon, u tol əpenə-penə e nɨlosɨ kau. Rəhan nimə tətəhtul e nɨkalɨ nɨtəhi.’ 33 Kəni iəkahli=pɨnə uəhai əmə nəghatiən ohnik. Kəni təuvɨr pɨk məmə ik nəkuva. Itɨmah rəfin u ikɨnu e nəhmtɨ Uhgɨn o iəkotətəlɨg lam məmə onəkəni=pa rəfin natimnati iətəm Iərmənɨg təməfɨnə məmə onəkəni=pa kəm tɨmah.”

Pitə təməghati

34 Kəni Pitə təməghati məni məmə, “Rəueiu inəhrun məmə səniəmə nətəm Isrel əmə iətəm Uhgɨn nɨkin tətagiən matol təuvɨr kəm lah,* 35 mətəu nɨkin tagiən o nətəmimi e ikɨn mɨn rəfin u kəutɨsiai in mɨne mautol nati iətəm təhruahru.

36 “Itəmah nəkotəhrun rəkɨs nəghatiən iətəm Uhgɨn təməfən kəm nətəm Isrel. Tətəni nanusiən təuvɨr rəha nəməlinuiən ilah Uhgɨn e Iesu Krɨsto iətəm in Iərmənɨg rəha nətəmimi ərəfin. 37 Itəmah nəkotəhrun natimnati mɨn iətəm Iesu iətəm Nasərɨt təmol əpəha ikɨn e Jutiə təmətuəuin e Kaləli. In təmol natimnati mɨn əha uərisɨg e uək rəha Jon Bəptais iətəm tətəni pətɨgəm kəm nətəmimi məmə okəkeikei kol bəptais e lah.* 38 Iesu əha, Uhgɨn təmɨtəpɨn məfən Narmɨn Rəha Uhgɨn mɨne nəsanəniən kəm in, kəni mətəu-inu Uhgɨn tətatɨg ilau mɨn, in təmuvən e ikɨn mɨn matol nati təuvɨr mɨn, kəni matol vivi nətəmimi rəfin iətəm Setən təmələs ilah.

39 “Itɨmah iəmoteruh natimnati iətəm in təmol əpəha Jerusɨləm mɨne ikɨn mɨn əpəha Jutiə. Kəni itɨmah iəmoteruh nian nətəmimi kəmotoh motətu-pəri e nɨgi kəməluau kəni tɨmɨs. 40 Mətəu Uhgɨn təmol təmiəgəh mɨn e nian iətəm tatol kɨsɨl lan, kəni matol əpu in kəm nətəmimi nəuvein məmə okoteruh məmə in təməmiəgəh mɨn. 41 Səniəmə nətəmimi rəfin kəmoteruh in, mətəu nətəmi mɨn əmə u iətəm Uhgɨn təmɨtəpɨn ilah məmə okoteruh, itɨmah əha iəmotauən kətiəh itɨmah min nian təməmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən.*

42 “Kəni in təməni=pa kəm tɨmah məmə iəkotəni Iesu kəm nətəmimi, kəni motəni pətɨgəm məmə Uhgɨn təməfəri rəkɨs in məmə in otakil noliən rəha nətəmimi rəfin iətəm kautəmiəgəh mɨne iətəm kɨnohmɨs rəkɨs.* 43 Iəni mɨn rəfin rəha Uhgɨn aupən kəmautəni pətɨgəm in məmə, nətəmimi rəfin iətəm kotəni nɨpəhriəniən lan, Uhgɨn otafəl rəkɨs rəhalah mɨn noliən tərah mɨn e nərgɨ Iesu.”*

Narmɨn Rəha Uhgɨn təmuva e Nanihluə mɨn u səniəmə nətəm Isrel

44 Nian Pitə təmətəghati əhanəh, Narmɨn Rəha Uhgɨn təmuva məriauəh mətatɨg e lah rəfin u nətəm kəutətəu nəghatiən əha.* 45 Kəni nətəm Isrel mɨn u kəutəni nɨpəhriəniən e Iesu iətəm kəmohtəu=pən Pitə əpəha Jopə məhuva, kəmotauɨt pɨk nian kəmoteruh nati əha məmə Uhgɨn tətətuati mɨn e Narmɨn Rəhan kəm nətəmi mɨn u səniəmə nətəm Isrel. 46 Kɨnotəhrun məmə təməfən Narmɨn Rəhan kəm lah mətəu-inu kəmotətəu nətəmimi kəutəghati e nəghatiən ikɨ pɨsɨn mɨn məutəni-vivi nərgɨ Uhgɨn.

Kəni Pitə təni məmə,* 47 “?Pəh təhrun nəniəhuiən nətəmi mɨn u məmə ko kəsoliən bəptais e lah? Mətəu ilah kɨnotos rəkɨs Narmɨn Rəha Uhgɨn təhmen e tah.” 48 Kəni in təməni=pən məmə okol bəptais e lah e nərgɨ Iesu Krɨsto. Kəni ilah kəmotətapuəh o Pitə məmə otatɨg nəuvetɨn ilah min.*

11

Pitə təmanus kəm nətəm kəutəfaki əpəha Jerusɨləm

1 Kəni aposɨl mɨn mɨne nətəm kəutəfaki əpəha ikɨn mɨn e nɨtəni Jutiə kəmotətəu məmə Nanihluə mɨn, ilah mɨn kɨnəutəni nɨpəhriəniən e nəghatiən rəha Uhgɨn. 2 Kəni nian Pitə təməri muvən Jerusɨləm, mətəu nətəmi rəha iəfaki mɨn iətəm kəutəni məmə okəkeikei kəhgi=pən nətəmimi, ilah kɨnəutəni nɨkalɨn, 3 məutəni məmə, “?Təhro ik nəmuvən mətatɨg e nimə rəha nətəmi kəsəhgi-pəniən ilah, mətauən itəmah min ilah?”*

4 Kəni Pitə tɨnətuəuin mətəni-vivi kəm lah nanusiən rəha natimnati rəfin əpəha Sisəriə, 5 təmətəni kəm lah məmə, “Nian iəmətatɨg əpəha Jopə mətəfaki meruh nati kəti təhmen e nəməhlairiən. E nati əha, iəmeruh nati kəti təhmen e tapolɨn asoli kəti təmeiuaiu e neai kətaskəlɨm nɨfɨfɨn mɨn kətəhlman-əhlman təteiuaiu mətuva ohniəu. 6 Iəməsal=pən vivi e nɨpəgnəua nati əha meruh nati miəgəh pɨsɨn pɨsɨn mɨn əha ikɨn iətəm kəutaliuək, mɨne məutəlkəu, mɨne nati arpɨn mɨn, mɨne mənɨg pɨsɨn pɨsɨn mɨn. 7 Kəni iəmətəu nəuia iətəmi kəti tətəni=pa kəm iəu məmə, ‘Pitə, əhtul muhamu nəuvein mun.’

8 “Mətəu iəkəni=pən kəm in məmə, ‘!Iərmənɨg, kəpə! E rəhak nəmiəgəhiən iəsuniən nati kəti tol lanko iətəm Lou rəham tətəniəhu məmə iəsuniən tamɨkmɨk e nəhmtəm.’

9 “Iəmətəu mɨn nəuia iətəmi u təmsɨpən e neai mətəni=pa kəm iəu məmə, ‘Səniən məmə nati kəti tamɨkmɨk iətəm iəu Uhgɨn iətəni məmə təuvɨr əmə təsamɨkmɨkiən.’ 10 Iəmuəghati o natimnati mɨn əha muau kɨsɨl, kəni tapolɨn əha təməri muvən əpəha e neai.

11 “Kəni rəueiu agɨn e nian əha, suah milahal kɨsɨl kəmlietɨgəm=pa e nimə iətəm iəutatɨg ikɨn. Iətəm Sisəriə kəti təmahli=pa ilahal məmə okɨluva ohniəu, mɨhlit iəu mɨhluva. 12 Kəni Narmɨn Rəha Uhgɨn təni=pa kəm iəu məmə iəkɨtəu=pən ilahal, nɨkik otəsəhtiən məmə ilahal Nanihluə mɨn. Piatah mɨn sikɨs u ilah kəmotətəu=pa iəu, iəməhuvən mohiet=pən əpəha e nimə rəha suah əha Koniliəs məhuvən imə. 13 Kəni in təməni=pa kəm tɨmah məmə təməhro lanu in təmeruh agelo kəti rəha Uhgɨn təmuva miet=pən ohni məmə, ‘Ahli=pən nətəmimi nəuvein kəhuvən əpəha Jopə o suah kəti nərgɨn u Saimon Pitə. 14 In otəni=pɨnə nəghatiən kəti kəm təmah, kəni nian nəkotətəu nəghatiən əha, kəni Uhgɨn otosmiəgəh itəmah rəfin, ik mɨne rəham mɨn, mɨne rəham mɨn noluək mɨn.*

15 “Kəni nian iəmətuəuin mətəghati, Narmɨn Rəha Uhgɨn təmeiuaiu məriauəh matɨg e lah, Nanihluə mɨn, təhmen əmə e inu təmuva e tah, nətəm Isrel, aupən mɨne.** 16 Kəni nɨkik tətəhti nəghatiən iətəm Iərmənɨg təməni məmə, ‘Jon təmol bəptais e nətəmimi e nəhu, mətəu otəsuvəhiən Uhgɨn tol bəptais e təmah e Narmɨn Rəhan.’* 17 Kəni nəmə Uhgɨn tətəfən kəm Nanihluə mɨn Narmɨn kətiəh əmə iətəm təməfa kəm tah nətəm Isrel nian kitah kəmotəni nɨpəhriəniən e Iesu Krɨsto, iəu iətəmimi əmə u, ko iəsəniəhuiən Uhgɨn o nati nak iətəm in tolkeikei məmə otol kəm lah.”

18 Nian kəmotətəu nəghatiən rəha Pitə, ilah kəməsotagət mɨniən, mətəu kəmotəni-vivi Uhgɨn motəni məmə, “Nati əha tol lanəha məmə Uhgɨn tɨnol rəkɨs suaru rəha Nanihluə mɨn məmə ilah mɨn okotəuhlin ilah e rəhalah noliən tərah mɨn məmə Uhgɨn otosmiəgəh ilah.”*

Niməfaki əpəha Antiok

19 Nian Sol mɨne rəhan mɨn kəmotuhamu Stipɨn, kəmotol tərah e nətəm kəutəni nɨpəhriəniən e Iesu. Kəni nətəm nəfaki mɨn əha kəmotagɨm məhuvən isəu əpəha ikɨn mɨn əpəha Fonisiə mɨne Saiprəs mɨne Antiok, məutəni pətɨgəm nərgɨ Iesu kəm nətəm Isrel mɨn əmə u kəutatɨg əha ikɨn mɨn əha.* 20 Mətəu nəfaki mɨn nəuvein, nətəm Saiprəs mɨne Saerin, kəməhuvən Antiok məutəni pətɨgəm mɨn nanusiən təuvɨr rəha Iərmənɨg Iesu kəm nətəmimi əpnapɨn mɨn əmə u Nanihluə mɨn, səniəmə nətəm Isrel əmə. 21 Kəni Iərmənɨg təmol natimnati tepət e rəhan nəsanəniən kəni mətasiru pɨk e lah, kəni nətəmimi tepət tepət kəmotəuhlin ilah məutəni nɨpəhriəniən e Iərmənɨg Iesu.

22 Nətəm kəutəfaki əpəha Jerusɨləm kəmotətəu nanusiən u, kəni ilah kəmotahli=pən Panəpəs məmə otuvən əpəha Antiok.* 23 Nian təmiet=pən, meruh məmə Uhgɨn təmolkeikei pɨk ilah matol təuvɨr kəm lah, kəni nətəmimi tepət kəmotəni nɨpəhriəniən e Iesu, kəni Panəpəs nɨkin təmagiən masiru e lah məmə ilah okotəhtul əskasɨk e Iərmənɨg e nɨkilah rəfin. 24 Panəpəs in iətəmi təuvɨr kəti iətəm Narmɨn Rəha Uhgɨn təriauəh mətatɨg lan, kəni rəhan nəhatətəiən in təskasɨk e Uhgɨn. Kəni in təmasiru e nətəmimi tepət ikɨn əha məmə ilah okotəni nɨpəhriəniən e Iərmənɨg Iesu.

25 Kəni Panəpəs təmiet muvən Tasəs mətəsal e Sol.* 26 Nian təmeruh Sol, tit mian əpəha Antiok, kəni muatɨg ikɨn o nu apiəpiə kətiəh mətuəfaki ilah nətəmi rəha niməfaki əha mətuəgətun nətəmimi tepət. Ikɨn əha Antiok kəmətuəuin kauɨn e nətəmi rəha Iesu Krɨsto məmə “Krɨstɨn.”*

27 E nian əha, iəni mɨn nəuvein rəha Uhgɨn kəmohiet Jerusɨləm məhuvən əpəha Antiok. 28 Kəti nərgɨn u Akapus təməhtul məghati e nəsanəniən e Narmɨn Rəha Uhgɨn məmə nəumɨs otan e nɨtəni mɨn rəfin iətəm Rom tətarmənɨg e lah. (Kəni təmuva mol nɨpəhriəniən lan. Nəumɨs təman nian Klotiəs təmətarmənɨg e nətəm Rom.)* 29 Kəni nətəmi rəha Iesu əpəha Antiok kəmotolkeikei məmə okotasiru e nətəmi rəha Iesu əpəha Jutiə. Iətəmi kəti təhrun nəfəniən məni nak in təhrun nəfəniən. 30 Kəni kəmotol məni mɨn əha, motəfən kəm Panəpəs mɨne Sol məmə okuos mian kəm eldə mɨn rəha niməfaki əpəha Jerusɨləm.*

12

Kig Herot Akripə Uan təmol nərahiən kəm niməfaki

1 E nian əha, nian Panəpəs mɨne Sol kəmətuəgətun əpəha Antiok, Kig Herot Akripə Uan* təmahli=pən rəhan mɨn soldiə mɨn məmə okotaskəlɨm nətəmimi nəuvein rəha niməfaki əpəha Jerusɨləm məmə otol ilah kotətəu nahməiən e nɨpətɨlah. 2 Təmahli=pən rəhan mɨn nətəmimi kəməhuvən motaskəlɨm Jemɨs pia Jon kəni motohamu e rəhalah nau asoli. 3 Nian təmohamu Jemɨs, meruh məmə nətəm Isrel nɨkilah təmagiən pɨk. Kəni in təmatɨg maskəlɨm mɨn Pitə. Təmatol nati u e nian kəmatol lafet mil lan Rəha Pasova mɨne Pɨret U Is Tɨkə Lan. 4 Nian təmaskəlɨm rəkɨs Pitə, kəni mɨləfən əpəha e kaləpus. Kəni Herot təni məmə soldiə sɨkɨstin okotəhtul pəsɨg lan, kuvət kuvət e auə mɨn rəfin e nərauiə mɨne lapɨn. Kəni Herot tolkeikei məmə otiuvi pətɨgəm təhtul e nəhmtɨ nətəmimi nian lafet tol naunun.

5 Mətəu nian Pitə təmətatɨg e kaləpus, kəni nətəmi rəha niməfaki kəməutəfaki=pən əskasɨk ohni kəm Uhgɨn.

Uhgɨn təməfətɨgəm Pitə e kaləpus

6  Lapɨn u mə olauɨg lan, kəni Herot tiuvi pətɨgəm, Pitə təmətapɨli e nəlugɨn e soldiə keiu, kəməlis nəhlmɨn mil e sen keiu, kətu=pən kəti e soldiə kəti, kəni kətu=pən kəti e soldiə kəti mɨn. Kəni soldiə keiu kətuəhtul matueruh namtɨhluə e kaləpus.

7 Rəueiu agɨn, agelo kəti rəha Iərmənɨg tiet=pa, kəni təmasiə məgəhag e nɨpəgnəua kaləpus. Təmek-ek nɨkalɨ Pitə kəni məhgi pəri. Kəni məni məmə, “!Əhtul uəhai!” Kəni sen mil kuəmtəh aru e nəhlmɨ Pitə mil.

8 Kəni agelo təni=pən kəm in məmə, “Uvən e rəham put mɨne natimnati.” Kəni Pitə tuvən e lah. Kəni təni=pən kəm in məmə, “Uvən e rəham kot, kəni mɨtəu=pa iəu.” 9 Kəni Pitə təmɨtəu=pən miaiet e nɨpəgnəua kaləpus, mətəu in təsəhruniən məmə natimnati mɨn u agelo tatol lan ilah nɨpəhriəniən. Nɨkin təhti məmə təhmen e nati kəti təhmen e nəməhlairiən. 10 Kəmualiuək muapirəkɨs soldiə kəti iətəm tateh kaləpus, kəni mualiuək muapirəkɨs mɨn soldiə kəti mɨn, kəni kəmiəuva e naunun doə iətəm kəmol e aiən. Təuə u tətəuag=pən e taun asoli. Nian kəmiəuva iuəkɨr ohni kəni terəh aru kəni kəmiaiet=pən ikɨn. Nian kəmualiuək nəuvetɨn mian e suaru, kəni əmeiko agelo tɨkə aru əmə.*

11 Kəni Pitə tɨnəhrun əha rəueiu məmə səniəmə nəməhlairiən, kəni təni məmə, “Rəueiu inəhrun əhruahru məmə Iərmənɨg təmahli=pa rəhan kəti agelo təmuva mələs rəkɨs iəu e nətəlɨgiən u iətəm Herot tolkeikei məmə otol lak iətəm nətəm Isrel kəmotolkeikei məmə okoteruh.”

12 Nian Pitə tɨnəhrun məmə Uhgɨn təmələs rəkɨs in, kəni təmuvən əpəha e nimə rəha Meri, mamə rəha Jon Mak. Nətəm kəutəhatətə e Uhgɨn tepət kəməhuva pəti məutəfaki=pən kəm Uhgɨn məmə otasiru lan. 13 Kəni Pitə təməhti-əhti doə e iat rəha nimə əha, kəni pətan ioluək kəti, nərgɨn u Rotə, təmaiu muvən məmə kərmə pəh əha tətəhti-əhti doə. 14 Nian təmətəu nəuia Pitə, kəni təhrun məmə Pitə pəhriən. Kəni nɨkin təmagiən pɨk agɨn kəni talu e nerəhiən e doə kəni maiu mɨtəlɨg muva meruh nətəmi mɨn u kəutəfaki, kəni məni məmə, “!Ei, nətəmimi, Pitə əpəha ihluə e doə tətəhtul!”

15 Mətəu kotəni məmə, “Ik ialməli.” Mətəu in təmətəkeikei mətəni məmə, “!Kəpə! Iatəni pəhriən.” Kəni ilah kotəni, “Nəmə təhro rəhan agelo teh.”

16 Mətəu Pitə tətəkeikei mətəhti-əhti doə. Kəni kəməhuvən moterəh e doə, kəni nian kəmoteruh in, nɨkilah təmauɨt pɨk ohni. 17 Mətəu Pitə təməfəri nəhlmɨn mətəniəhu ilah məmə okəsotagətiən. Kəni mətəni məmə təməhro lanu Iərmənɨg təmos rəkɨs in e kaləpus. Kəni məni=pən kəm lah məmə, “Otəni=pən nəghatiən u kəm Jemɨs notəha Iesu† mɨne piatah mɨn e niməfaki.” Kəni matɨg mɨtəlɨg mɨn magɨm muvən ikɨ pɨsɨn kəti mɨn.

18 Kəni kəməni lauɨg lan, soldiə mɨn nətəm kəmauteruh Pitə e kaləpus, kəmotətapuəh o lah mɨn, mətəu kɨnotəruru əfəməh məmə Pitə təməhruvən.* 19 Kəni nian Herot təmətəu məmə Pitə təmagɨm, kəni təmahli=pən soldiə mɨn məmə okotəsal lan. Mətəu nian soldiə mɨn kəməsoteruhiən, kəni Herot təmauɨn e soldiə mɨn u kəmauteruh kaləpus mətapuəh o lah məmə Pitə təməhra magɨm. Mətəu ilah kotəruru, kəni in təməni məmə okəmki soldiə mɨn u kan kəhuamu ilah. Kəni Herot təmiet Jutiə muvən e taun kəti Sisəriə matɨg ikɨn o nian nəuvein.

Kig Herot Akripə Uan
təmɨmɨs

20 E nian əha, Kig Herot Akripə Uan niəməha təməu pɨk kəni tətəməki e nətəm kəutatɨg e taun mil əha, Taea mɨne Saedon. Kəni nətəmi asoli mɨn e taun mil əha kəməhuva pəti kəni məhuvən məmə okoteruh Kig məmə kotol vivi ilah min, mətəu-inu nətəm imalah ikɨn kautəhuvən məutos nəhmtɨ nauəniən ima Kig ikɨn. Mətəu aupən ilah kəmautəhuvən məuteruh Kig, kəmotəghati ilah suah kəti nərgɨn u Plastus, u in iətəmi asoli kəti rəha Kig Herot, motiuvi=pən məmə otasiru e lah.

21 E nian Kig Herot təmos məmə otuvən meruh ilah, kəni təmuvən e rəhan napən təuvɨr u tətəgətun məmə in tətarmənɨg. Kəni təmuva məharəg e tron rəhan,‡ kəni mətəghati kəm nətəmimi. 22 Kəni nətəmimi kəmotagət əfəməh məmə, “!Suah u tətəghati səniə məmə iətəmimi mətəu uhgɨn kəti!” 23 Kəni nian nətəmimi kəmotəfən nəni-viviən kəm Herot, mətəu in təsəfəniən nəni-viviən kəm Uhgɨn, kəni rəueiu agɨn mɨn agelo kəti rəha Iərmənɨg təmoh e nɨmɨsiən əskasɨk kəti, kəni wom mɨn kəmotun nɨsɨgan kəni in tɨmɨs.*

24 Kəni e nian əha, nətəm kəutəni nɨpəhriəniən e Iesu kəməutəkeikei məutəni pətɨgəm nəghatiən rəha Uhgɨn e ikɨn mɨn tepət, kəni nətəmimi tepət kəməhuva məutəni nɨpəhriəniən e Iesu.*

25 Nian Panəpəs mɨne Sol kəmuol naunun e rəhalau uək əpəha Jerusɨləm, kəni miatəlɨg mian Antiok ilahal Jon Mak.*

13

Uhgɨn təmɨtəpɨn Panəpəs mɨne Sol məmə okuol rəhan uək

1 E niməfaki əpəha Antiok, iəni mɨn əha ikɨn mɨne nəgətun mɨn. Ilah u Panəpəs mɨne Sɨmion u kətəni məmə iətəmi apɨn, mɨne Lusiəs iətəm Saerin, mɨne Manaen u təmepət ilau Herot Antipas u təmətarmənɨg e Kaləli aupən, mɨne Sol. 2 E nian kəti ilah kəmotəpəh nauəniən kəni məutəfaki=pən kəm Iərmənɨg, kəni Narmɨn Rəha Uhgɨn təməni=pən kəm lah məmə, “Iəkolkeikei məmə rəueiu əha onəkotəfəri Panəpəs mɨne Sol məmə ilau okuol uək u iətəm iəmauɨn e lau ohni.”* 3 Kəni nian kəmotəpəh rəkɨs nauəniən məutəfaki, kəni motələhu=pən nəhlmɨlah e rəhn-kapə lau məmə okotəfəri ilau, kəni motahli=pən ilau məmə okian muol uək.*

Panəpəs mɨne Sol kəmuəni pətɨgəm nəghatiən rəha Uhgɨn əpəha Saiprəs

(Eruh map rəha naliuəkiən rəha Pol e naunun nauəuə u.)

4 Kəni Narmɨn Rəha Uhgɨn təmahli=pən ilau məmə okuol uək u, kəni ilau kəmian əpəha e taun Selusiə, kəni ikɨn əha kəmian e negəu kəti mian əpəha e nɨtəni kəti Saiprəs. 5 Nian kəmiaiet=pən e taun Saləmis, kəmian e nimə mɨn rəha nuhapumɨniən rəha nətəm Isrel mətuəni pətɨgəm nəghatiən rəha Uhgɨn. Kəni Jon Mak tatɨtəu=pən ilau mətasiru e lau.*

6 Kəni kəmlaliuək əmə mɨhlɨtəlau agɨn e nɨtəni u mətəuarus mɨlietɨgəm=pən e taun Pafos. Ikɨn əha kəmleruh nəuanɨləuɨs kəti rəha Isrel iətəm tatol nati apɨspɨs e nəsanəniən rəha iərmɨs mɨn, kəni in iəni eiuə, nərgɨn u Elimas u nərgɨn kəti mɨn Patisas. 7 Suah u tətaliuək nian tepət ilau Setias Polas u kəpmən asoli rəha nətəm Saiprəs. Setias Polas in teinatɨg, rəhan nətəlɨgiən təuvɨr. Kəni in təmahli=pən nəghatiən məmə Panəpəs mɨne Sol okiəuva mueruh in, mətəu-inu tolkeikei məmə otətəu nəghatiən rəha Uhgɨn. 8 Mətəu suah u Elimas təmətəni rah ilau. (Nɨpətɨ nərgɨn təni məmə iətəmi tatol nati apɨspɨs e nəsanəniən rəha iərmɨs mɨn). Kəni mətalkut məmə otəuhlin nətəlɨgiən rəha Setias Polas məmə otəsəniən nɨpəhriəniən e Iesu.

9 Kəni Sol u kətauɨn lan mɨn məmə Pol,* Narmɨn Rəha Uhgɨn təməriauəh e nɨkin, kəni təməsal=pən əhruahru o Elimas kəni məni məmə, 10 “!Ei! Ik nətɨ Setən. Ik tɨkɨmɨr rəha natimnati ərəfin iətəm kotəhruahru. Ik nəkəriauəh əmə e neiuəiən mɨne nərahiən. ?Onəhgɨn nəmanəpəh nəni rahiən suaru pəhriən rəha Iərmənɨg iətəm nətəuhlin? 11 Rəueiu əha Iərmənɨg otol nalpɨniən kəti kəm ik məmə nəhmtəm otəpɨs, onəseruhiən nəhagəhagiən kəti mɨne o nian nəuvein.”

Kəni rəueiu agɨn mɨn təmafu norəuiən mɨne napinəpuiən kəmiəuva muəuveg nəhmtɨn, kəni nəhmtɨn təməpɨs agɨn. Kəni təməhtul mateapən əpnapɨn əmə məmə suah kəti otasiru lan mit.* 12 Nian kəpmən Setias Polas təmeruh nati əha, təni nɨpəhriəniən e Iesu mətəu-inu təmauɨt magiən o nəgətuniən rəha suah mil e Iərmənɨg.

Panəpəs mɨne Pol kəmian Antiok əpəha ikɨn Pɨsitiə

13 Kəni Pol mɨne rəhan mɨn nətəmimi kəmohiet Pafos məhuvən e negəu kəti məhuvən əpəha taun Perka e ikɨn Pamfiliə. Ikɨn əha Jon Mak təməpəh ilah mɨtəlɨg=pən Jerusɨləm.* 14 Kəni ilah kəmohiet Perka məhuvən əpəha taun Antiok əha ikɨn Pɨsitiə. Kəni e nian rəha Sapət, kəməhuvən imə e nimə rəha nuhapumɨniən rəha nətəm Isrel məutəharəg. 15 Nian kəmotətəu nafiniən rəha Lou mɨne Iəni Mɨn, kəni nətəmi asoli rəha nimə əha kəmotahli=pən nəghatiən kəm Pol mɨne Panəpəs motəni məmə, “Piak mɨn. Okəmə itəmah kəti tatos nəghatiən təuvɨr məmə otəni tasiru e nətəmimi, təhtul məni pətɨgəm.”

16 Kəni Pol təməhtul məfəri nəhlmɨn məmə okəsotagətiən kəni məni məmə, “Nətəm Isrel mɨne itəmah Nanihluə mɨn nətəm nəutəfaki=pən kəm Uhgɨn, otətəlɨg-to lak. 17 Uhgɨn rəha nətəm Isrel u təmɨtəpɨn tɨpɨtah mɨn aupən kəni mol ilah kotepət kəni motəskasɨk nian ilah kəməutatɨg əpəha Ijɨp. Kəni e nəsanəniən asoli rəhan, təmiti pətɨgəm ilah e nɨtəni əha.* 18 Kəni mateh vivi ilah nati əpnapɨn kəmautol noliən tərah mɨn o nu fote nian kəmautan əpəha ikɨn təpiə-məpiə ikɨn.* 19 In təmol nəuanɨləuɨs mɨn rəha nətəm Isrel kəmotoh kəpmən mɨn rəha nɨtəni səpɨn iətəm kəutatɨg e nɨtəni Kenan, kəni məfən nɨtəni əha rəhalah kəm tɨpɨtah mɨn məmə rəhalah.* 20 Natimnati mɨn əha kəmol nu fo-hanrɨt-fifti tɨnuva mɨnuvən rəkɨs.

“Uərisɨg e natimnati mɨn əha, Uhgɨn təməfən kəm nətəm Isrel nətəmi asoli mɨn məmə ilah okotarmənɨg e lah mətəuarus=pa e nian rəha iəni rəha Uhgɨn Samuel.* 21 Kəni nətəmimi kəmotətapuəh kəm Samuel o kig, kəni Uhgɨn təməfən Sol kəm lah u nətɨ Kis, təmsɨpən e nəuanɨləuɨs rəha Benjəmɨn. Kəni in təmarmənɨg e lah o nu fote.* 22 Kəni nian Uhgɨn təmos rəkɨs Sol, kəni in təmol Tefɨt tuva kig. In təməni pətɨgəm nati kəti təuvɨr lan məmə, ‘Iəmeruh suah kəti Tefɨt nətɨ Jese, in iətəmi əhruahru iətəm nɨkin tatɨtəu=pən rəhak nətəlɨgiən. Kəni in otol natimnati rəfin iətəm iəu iəkolkeikei məmə otol.’*

23 “Kəni Uhgɨn təmol məmə Iosmiəgəh kəti, inu Iesu, otsɨpən e nəuanɨləuɨs rəha suah u Kig Tefɨt, məmə otosmiəgəh nətəm Isrel təhmen=pən əmə məmə in təməni rəkɨs.* 24 Mətəu uərisɨg Iesu tətuəuin rəhan uək, Jon təmaupən məni pətɨgəm kəm nətəm Isrel məmə okotəkeikei motəlali e rəhalah noliən tərah mɨn kəni kol bəptais e lah.* 25 Nian Jon təmətuva iuəkɨr o noliən naunun e rəhan uək, in təməni məmə, ‘?Nɨkitəmah təhti məmə iəu pəh? Iəu səniəmə iəu u Uhgɨn təməni rəkɨs. !Kəpə! In tətuərisɨg lak iətəm iəu iəsəhmeniən məmə iəkəpeg rəkɨs rəhan put.’†*

26 “Piak mɨn iətəm nəmotsɨpən e nəuanɨləuɨs rəha Epraham, mɨne itəmah Nanihluə mɨn iətəm nəutəfaki kəm Uhgɨn, otətəlɨg vivi, Uhgɨn təmahli=pa kəm tah nəghatiən u e Iesu məmə in otosmiəgəh itah. 27 Kəni nətəm kəutatɨg Jerusɨləm, mɨne rəhalah nətəmi asoli mɨn kəməsotəhruniən məmə iətəmi əha inəha Iesu, Uhgɨn təmahli=pa məmə otosmiəgəh ilah. Kəni nati əpnapɨn kəmətafin pətɨgəm kəm lah e Sapət mɨn rəfin nəghatiən rəha iəni mɨn rəha Uhgɨn iətəm kəməutəni e Iesu, mətəu ilah kəməsotəhruniən. Kəni motol nəghatiən rəha iəni mɨn tuva mol nɨpəhriəniən lan, mətəu-inu ilah kəmotəni məmə okotuhamu Iesu. 28 Nati əpnapɨn kəməsoteruhiən nati kəti məmə otɨmɨs ohni, mətəu kəmotətapuəh məmə Pailət otuhamu.*

29 “Nian kəmol rəfin natimnati iətəm Nəghatiən rəha Uhgɨn təməni məmə okol lan, kəni rəhan mɨn nətəmimi kəmotələs iahu e nɨgi kəməluau motos məhuvən mohtənɨm e nɨpəg kəpiel.* 30 Mətəu Uhgɨn təmol in təmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən. 31 Kəni e nian tepət tatiet=pən o rəhan mɨn nətəmimi. Nətəmi mɨn əha, ilah Iesu kəməutan aupən əpəha Kaləli mətəuarus=pa Jerusɨləm. Kəni rəueiu əha nətəmi əha kəutəni pətɨgəm kəm piatah mɨn u nəuanɨləuɨs mɨn rəha Isrel, məmə ilah kəmoteh pəhriən Iesu, kəni in təməmiəgəh pəhriən.*

32 “Kəni rəueiu əha, itɨmah iəutəni=pɨnə kəm təmah nanusiən təuvɨr əha, məmə nəniəskasɨkiən iətəm Uhgɨn təmol kəm tɨpɨtah mɨn aupən, 33 rəueiu əha, tɨnol rəfin nəghatiən rəhan kəm tah nəuanɨləuɨs mɨn rəhalah nian təmosmiəgəh Iesu e nɨmɨsiən. Təhmen=pən əmə e Nauəuə Rəha Uhgɨn e Nauəuə Rəha Nəpuən Mɨn keiu tətəni məmə,

‘Ik nətɨk. Rəueiu inuva rəham tatə əhruahru.’*

34 “Uhgɨn təməni əskasɨk rəkɨs e rəhan Nauəuə məmə otəpanosmiəgəh Iesu e nɨmɨsiən, kəni ko təsɨmɨsiən, kəni nɨpətɨn otəsəmnəmɨtiən. Tətəni məmə,

‘Nɨpəhriəniən, oiəkəfɨnə nati təuvɨr agɨn mɨn kəm ik iətəm iəməni əskasɨk rəkɨs kəm Kig Tefɨt aupən.’*

35 “Kəni e ikɨ pɨsɨn mɨn kəti mɨn e Nauəuə Rəha Uhgɨn, Kig Tefɨt təməni kəm Uhgɨn e Iosmiəgəh məmə,

‘Kəni onəsegəhaniən məmə nɨpətɨ Ioluək Əhruahru rəham otəmnəmɨt məpien.’*

36 “Nian Tefɨt təmatəmiəgəh, təmol natimnati mɨn iətəm Uhgɨn tolkeikei. Uərisɨg lan tɨmɨs, kəni kəmɨtənɨm ilah tɨpɨn mɨn, kəni nɨpətɨn təməmnəmɨt. 37 Kəni nəghatiən əha, təməsəghatiən e Tefɨt, mətəu təməghati e Iesu məmə in mɨn təmɨmɨs, mətəu Uhgɨn təmol təmiəgəh mɨn, kəni nɨpətɨn təməsəmnəmɨtiən.

38 “Tol lanəha piak mɨn, iəkolkeikei məmə onəkotəhrun məmə rəueiu iətəni=pɨnə kəm təmah məmə e Iesu, Uhgɨn otos rəkɨs noliən tərah mɨn rəhatəmah. 39 Kəni itəmah onəkotəkeikei motəhrun məmə e Iesu pɨsɨn əmə, Uhgɨn təhrun nos rəkɨsiən noliən tərah rəha nətəm kəutəhatətə lan. In otɨtɨs ilah e noliən tərah mɨn rəhalah. Mətəu suaru rəha nɨtəu-pəniən Lou rəha Mosɨs təsəhmeniən o nosmiəgəhiən iətəmimi.* 40 Kəni itəmah onəkotəkeikei məutətəu itəmah məmə nəghatiən rəha iəni mɨn rəha Uhgɨn otəsuva mɨniən e təmah. 41 Kəni in tətəni məmə,

‘Ei, otətəlɨg-to, itəmah nətəm nəutagət əuvsan məutəni rah natimnati rəfin. Onəkotauɨt kəni mohmɨs, mətəu-inu e nian nəutəmiəgəh, oiəkol nati kəti tərah pɨk o təmah iətəm ko nəsotəniən nɨpəhriəniən lan, nati əpnapɨn nəmə iətəmi kəti otəni əhruahru kəm təmah.’ ”*

Nətəmimi kəmotagiən o nəniən təuvɨr

42 Nian Pol mɨne Panəpəs kɨnatiaiet e nimə rəha nuhapumɨniən, nətəmimi kəmotətapuəh o lau məmə, “Əui, onəkiəuva mɨn e Sapət u tətuva, muəni pətɨgəm mɨn nəghatiən əha nəuvein kəm tɨmah.” 43 Kəni nian nətəmimi kəmohiet e nimə, ilah tepət kəmohtəu=pən Pol mɨne Panəpəs. Nətəmi mɨn əha, nəuvein nəuanɨləuɨs mɨn rəha Isrel, kəni nəuvein Nanihluə mɨn kəmotəpəh rəhalah nəhatətəiən kəni məutohtəu=pən noliən mɨn rəha nəfakiən rəha nətəm Isrel.‡

Kəni ilau kəmuəghati kəm lah mətuəni=pən əskasɨk kəm lah məmə, “Onəkotəkeikei motaskəlɨm nəhatətəiən rəhatəmah e Uhgɨn, məmə in otolkeikei pɨk itəmah mol təuvɨr kəm təmah.”

44 Kəni e Sapət iətəm tətuva, iuəkɨr nətəmimi rəfin e taun asoli əha kəməhuva məmə okotətəu nəghatiən rəha Uhgɨn. 45 Kəni nian nətəmi asoli rəha nətəm Isrel u kəsotolkeikeiən Pol kəmoteruh nɨmənin nətəmimi kəməhuva o nəghatiən rəhan, kəni kɨnəutohtgərah in o lah, kəni mɨnotətuəuin məutəni rah Pol mɨne nati nak in tətəni.

46 Kəni Pol mɨne Panəpəs kəməsuəgɨniən kəmuəni məmə, “Itɨmlau oiəkuəkeikei muəni pətɨgəm nəghatiən u rəha Uhgɨn kəm təmah muaupən, nətəm Isrel mɨn. Kəni itəmah nəmotəpəh nəghatiən rəha Uhgɨn, kəni nəghatiən aru əmə rəhatəmah tətəgətun məmə itəmah nəsotəhmeniən o nosiən nəmiəgəhiən itulɨn. Kəni rəueiu itɨmlau inətian məmə iəkuəni pətɨgəm nəniən təuvɨr u kəm Nanihluə mɨn mətəu səniəmə nətəm Isrel,* 47 kəni inu, inu nəghatiən iətəm Iərmənɨg təməfa rəkɨs kəm tɨmlau məmə iəkuol, in tətəni e Nauəuə Rəha Uhgɨn məmə,

‘Iəu iəmol ik məmə onəkuva ik nəhagəhagiən kəti rəha Nanihluə mɨn, məmə nətəni pətɨgəm kəm nətəmimi e ikɨn mɨn rəfin məmə iəkolkeikei məmə iəkosmiəgəh ilah.’ ”*

48 Nian Nanihluə mɨn kəmotətəu nəghatiən əha, nɨkilah təmagiən ohni, kəni mɨnəutəni-əni kəm lah mɨn məmə nəghatiən rəha Iərmənɨg Iesu in təuvɨr pɨk. Kəni nətəmi mɨn Uhgɨn təmɨtəpɨn rəkɨs e lah məmə okotos nəmiəgəhiən iətəm ko təsɨkəiən, ilah kəmotəni nɨpəhriəniən lan.

49 Kəni nəghatiən rəha Iərmənɨg təmaiu mɨtəlau e nɨtəni rəfin əha iuəkɨr e taun əha.

Nətəm Isrel kəmotəhgi pətɨgəm Pol mɨne Panəpəs

50 Mətəu nətəmi asoli rəha nətəm Isrel kəməhuvən moteruh Nanihluə mɨn rəha taun əha, inu nətəmi asoli, mɨne nɨpətan asoli mɨn nətəm kəutəfaki məutohtəu=pən noliən rəha nətəm Isrel. Kəni motiuvi=pa məmə okotol niəməha kəm Pol mɨne Panəpəs. Kəni ilah rəfin kəmotəhgi pətɨgəm ilau əha imalah ikɨn. 51 Mətəu ilau kəmuohrapɨspɨs nɨftəni e nəhlkɨlau təhmen e nəmtətiən kəti məmə Uhgɨn təməuhlin nəmtahn kəm lah kəni ilau kəmiaiet mian e taun əha Ikoniəm.* 52 Mətəu nətəmi rəha Iesu əpəha Antiok, Narmɨn Rəha Uhgɨn təməriauəh e lah, kəni ilah nɨkilah təmagiən pɨk.

14

Pol mɨne Panəpəs kəmian Ikoniəm

1 E Ikoniəm kəmian mɨn əpəha e nimə rəha nuhapumɨniən rəha nətəm Isrel, kəni mətuəni pətɨgəm nəghatiən rəha Uhgɨn, kəni nəghatiən rəhalau təuvɨr pɨk, kəni təmiuvi=pa nətəmimi tepət məmə ilah kəmotəni nɨpəhriəniən e Iesu, inu nətəm Isrel tepət mɨne Ianihluə tepət mɨn nətəm kəutohtəu=pən noliən rəha nəfakiən rəha nətəm Isrel. 2 Mətəu nətəm Isrel mɨn u kəməsotəniən nɨpəhriəniən e rəhalau nəghatiən, kəməhuvən o Nanihluə mɨn, motol ilah kotəməki pɨk e nətəmi mɨn u kəutəni nɨpəhriəniən e Iesu, məutol niəməha kəm lah. 3 Mətəu Pol mɨne Panəpəs kəmuatɨg təfəməh ikɨn, məsuəgɨniən e lah, mətuəkeikei matuəni pətɨgəm nəghatiən rəha nəuvɨriən rəha Uhgɨn kəm nətəmimi rəfin. Kəni Iərmənɨg təmol ilau kuol nati apɨspɨs mɨne nəmtətiən tepət məmə nətəmimi okotəhrun məmə rəhalau nəghatiən in nəghatiən pəhriən.*

4 Kəni nətəm ikɨn əha, kəmotəhapu ilah mɨn, nəuvein kəutohtəu=pən nətəm Isrel u kəsotəniən nɨpəhriəniən e Iesu, kəni nəuvein kəutohtəu=pən aposɨl mil əha, Pol mɨne Panəpəs. 5 Kəni nətəm Isrel mɨne Nanihluə mɨn, mɨne nətəmi asoli mɨn rəhalah mɨn, kɨnautol nəghatiən oneuən kəti məmə okotərəkɨn ilau, kəni kotahtɨhmu ilau e kəpiel.* 6 Mətəu nian kəmuətəu nəghatiən oneuən rəhalah, ilau kəmuagɨm mian əpəha e profens rəha Likaoniə, kəni mian əpəha e taun mil əha, Listra mɨne Terpe. Kəni e taun mil əha mɨne ikɨn mɨn tɨtəlau e taun mil əha, 7 ilau kətuəni pətɨgəm nanusiən təuvɨr rəha Iesu Iosmiəgəh.

Pol mɨne Panəpəs əpəha Listra

8 Kəni əha Listra, suah kəti əha ikɨn. Nian təmair mətəu nəhlkɨn mil kəmuəpaiu təruru naliuəkiən, təmətəharəg əmə, kəni in təmətəharəg əha ikɨn 9 matətəlɨg e nəghatiən rəha Pol. Pol təməsal=pən əhruahru o suah kəha, mɨnəhrun məmə in tɨnəhatətə rəkɨs məmə nəhlkɨn təhrun nəuvɨriən, 10 kəni magət əfəməh lan məmə, “!Ei piak, əhtul!” Kəni əmeiko, suah u təməhtul əhruahru kəni mɨnətaliuək.

11 Nian nɨmənin nətəmimi kəmoteruh nati əha iətəm Pol təmol, kəmotəni əfəməh e nəghatiən Likaoniə məmə, “!Ei! Otafu-to. Uhgɨn mɨn rəhatah kɨnotol nətəmimi e lah, kəni mɨnəhuva imatah ikɨn.”* 12 Kəni kəmotauɨn ərəg-rəg e nərgɨ Panəpəs məmə Sus u nɨpətɨn təni məmə in iərmənɨg rəha uhgɨn mɨn rəhalah. Kəni motauɨn ərəg-rəg mɨn e nərgɨ Pol məmə Heremes, nɨpətɨn u təni məmə in iətəm tətəghati rəha uhgɨn mɨn rəhalah. Kəmotauɨn lan lanəha mətəu-inko Pol tətəghati pɨk, mapirəkɨs Panəpəs. 13 Nimə rəha narmɨ nati rəha uhgɨn əha Sus, in tətəhtul ihluə e taun əha. Kəni pris rəha uhgɨn əha Sus təmasɨg kau mɨn nəuvein iətəm təmətu=pən rəkɨs nəugɨnɨgi e lah. Kəni məmki ilah muva e namtɨhluə rəha lahuənu. Mətəu in mɨne nɨmənin nətəmimi kotolkeikei məmə kotol sakrifais kəm lau motol nəni-viviən lan kəm Pol mɨne Panəpəs.

14 Mətəu nian aposɨl mil kəmuətəu nəghatiən e nati əha kəni muəhrun, kəmuəhapu rəhalau napən.* Kəni kəmuaiu mian əpəha e nəlugɨn e lah. Kəni muagət əfəməh məmə, 15 “!Ei, nəman! ?Nəkotəni məmə nautol nak u? Itɨmlau iətəmimi əmə təhmen e təmah. Iatuos nəniən təuvɨr mətiəuva kəm təmah, kəni iəkuolkeikei məmə iəkuəuhlin nətəlɨgiən rəhatəmah məmə nəkotəpəh nəfakiən kəm uhgɨn mɨn u iətəm rəhalah nəsanəniən tɨkə. Mətəu onəkotəfaki əmə kəm Uhgɨn iətəm tətəmiəgəh, mətatɨg itulɨn. In pɨsɨn əmə təmol neai, nɨftəni, nɨtəhi, mɨne natimnati rəfin iətəm kəutatɨg ikɨn mɨn rəfin.*

16 “Aupən in təmegəhan məmə nətəmimi ikɨn mɨn rəfin məmə ilah okotohtəu=pən aru əmə suaru mɨn rəhalah.* 17 Mətəu nian rəfin in tatol suaru kəm lah məmə ilah kotəhrun neruhiən rəhan nəuvɨriən iətəm in tatol. In tatol nuhuən tətəfuv, matol nauəniən mɨn e nasumiən, kəni kautol nɨpətɨlah e nian əhruahru rəhalah. In tətəfən nauəniən kəm təmah mol itəmah nəutətəu təuvɨr.”* 18 Mətəu kəmətuəni pau nəghatiən əha kəm lah, iuəkɨr əmə kəni kuəruru nəniəhuiən ilah o noliən sakrifais o nəni-viviən ilau.

19 Kəni nətəmimi nəuvein e nəuanɨləuɨs rəha nətəm Isrel kəmotsɨpən Antiok əha Pɨsitiə mɨne Ikoniəm mohiet=pa Listra, kəni kəmotol nətəlɨgiən rəha nətəmimi tepət məmə okotəməki e Pol mɨne Panəpəs. Kəni kəmotələs Pol kəni motəhti e kəpiel, kəni moteikəpan məhuvən motəraki pətɨgəm e taun motəpəh tətəməhli. Nɨkilah təhti məmə təmɨmɨs.* 20 Mətəu nian nətəmi rəha Iesu kəməhuva motəhtul təlau lan, kəni təhtul əmeiko muvən mɨn əpəha imə e taun. Kəni kəməni=pa lauɨg lan, in mɨne Panəpəs kəmiaiet mian Terpe.

Pol mɨne Panəpəs kəmiatəlɨgpən Antiok əha Sɨriə

21 Kəni Pol mɨne Panəpəs kəmuəni pətɨgəm nəniən təuvɨr e taun əha Terpe, kəni kəmiavi=pa nətəmimi tepət kəhuva o Iesu. Kəni kəmiatəlɨg miəuva Listra, kəni uərisɨg miaiet mɨn miəuva Ikoniəm, kəni kiaiet mɨn miəuva Antiok əha Pɨsitiə. 22 Kəni ikɨn əha, kəmətuəfu əskasɨk e nətəmi rəha Iesu. Kəni mətuəfən nəghatiən məmə okotəhtul əskasɨk e nəhatətəiən e Iesu. Kəni matuəni məmə, “Kitah okotatɨg e nərahiən tepət nian kəhuvən e suaru rəha nuvəniən matɨg ahgəl Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn. Mətəu nati əpnapɨn əmə, kitah okotəkeikei məutəhtul əskasɨk.”* 23 Kəni e niməfaki mɨn ikɨn mɨn rəfin iətəm ilau kətian ikɨn, mətuəfəri eldə mɨn rəhalah. Kəni mətuəpəh nauəniən matuol əmə nəfakiən, kəni mətuələhu e nəhlmɨ Iərmənɨg nətəmimi nətəm kɨnotəni rəkɨs nɨpəhriəniən lan.

24 Kəni ilau kəmian=pən Pɨsitiə ikɨn muəsəu-pah mueiuaiu Pamfiliə ikɨn e taun əha Perka, 25 ikɨn əha ilau kəmuəni pətɨgəm nəniən təuvɨr ikɨn. Kəni ilau muəsəu-pah mueiuaiu=pa mɨn e taun kəti mɨn Ataliə, 26 kəni kəmuos negəu ikɨn miatəlɨg=pa Antiok əha Sɨriə. Nətəm Antiok əha inəha, aupən ikɨn ilah kəmotahli=pən Pol mɨne Panəpəs məmə okian muəni pətɨgəm nəghatiən rəha Uhgɨn, kəni motəfaki məmə Uhgɨn oteh vivi ilau e ikɨn mɨn iətəm ilau kətian ikɨn. Kəni rəueiu kɨnuol naunun uək rəhalau.*

27 Nian ilau kəmiatəlɨg=pa mɨn, kəmuauɨn e nətəmimi rəha niməfaki məmə okəhuva kətiəh. Kəni ilau kəmuəni pətɨgəm kəm lah natimnati rəfin iətəm Uhgɨn təmol ilau kuol e nəsanəniən rəhan, kəni muəni məmə təməhro lanu Nanihluə mɨn, ilah kəməhuva motəni nɨpəhriəniən e Iesu.* 28 Kəni ikɨn əha, ilau kəmuatɨg tuvəh nəuvetɨn ilah nətəmi rəha Iesu.

15

Nəfaki mɨn nəuvein kəmotəni məmə nətəmimi okotohtəupən lou rəha Mosɨs

1 Kəni nətəmimi nəuvein kəmotsɨpən Jutiə mohiet=pa Antiok məutəgətun piatah mɨn məutəni məmə, “Okəmə kəsəhgi-pəniən itəmah, təhmen e inu iətəm Lou rəha Mosɨs tətəni, ko Uhgɨn təsosmiəgəhiən itəmah.”** 2 Kəni Pol mɨne Panəpəs ilah nətəmi əha kɨnəutahi ilah mɨn o nəghatiən əha, kəni mɨnəutagət əfəməh e nəniən əha. Kəni uərisɨg, nətəmimi rəha niməfaki əha Antiok kəmotɨtəpɨn Pol mɨne Panəpəs mɨne ilah mɨn nəuvein məmə okəhuvən Jerusɨləm moteruh aposɨl mɨn mɨne eldə mɨn rəha niməfaki o nəniən əha.*

3 Nətəmimi rəha niməfaki kəmotahli=pən ilah kəhuvən, kəni nian ilah kəmohiet=pən Fonisiə mɨne Səmeriə, kəmotəni pətɨgəm məmə təməhro lanu Uhgɨn tatiuvi=pa Nanihluə mɨn kəutəhuva rəhan nətəmimi. Kəni nəghatiən əha təmol piatah mɨn ikɨn əha nɨkilah tətagiən pɨk. 4 Nian kəməhuva Jerusɨləm, nətəmimi rəha niməfaki mɨne aposɨl mɨn mɨne eldə mɨn rəha niməfaki, kəmotagiən məmə okotos ilah məhuvən imalah mɨn ikɨn. Kəni Pol mɨne nətəmimi əha kəmotəni pətɨgəm natimnati iətəm Uhgɨn təməfən nəsanəniən kəm lah məmə okotol.* 5 Mətəu Farəsi nəuvein əha ikɨn iətəm kəutəni nɨpəhriəniən e Iesu, kəmotəhtul motəni məmə, “Nanihluə mɨn, okəkeikei kəhgi=pən ilah, kəni okotəkeikei motəgətun ilah məmə okotohtəu=pən Lou rəha Mosɨs.”

Aposɨl mɨn mɨne nətəmi asoli mɨn kəmotəghati əpəha Jerusɨləm

6 Kəni aposɨl mɨn mɨne eldə mɨn rəha niməfaki kəmotəharəg məutəghati e nəniən əha. 7 Kəni nian kəmotəghati nəfəməh nəuvetɨn, kəni Pitə təməhtul məni məmə, “Piak mɨn. Itəmah nəkotəhrun vivi məmə nuvəh rəkɨs Uhgɨn təmɨtəpɨn iəu e nɨkitəmah məmə iəkəni pətɨgəm nanusiən təuvɨr rəha Iesu kəm Nanihluə mɨn məmə okotəni nɨpəhriəniən lan.* 8 Uhgɨn təhrun nətəlɨgiən rəha nətəmimi, kəni in tɨnəgətun rəkɨs məmə nɨkin tagiən məmə otosmiəgəh nətəmi mɨn u kəsəniəmə nətəm Isrel əmə, mətəu-inu təməfa Narmɨn Rəha Uhgɨn kəm lah təhmen əmə mə inu təməfa kəm tah.* 9 In təməsol pɨsɨniən əmə kəm lah. !Kəpə! In təmafəl rəkɨs rəhalah noliən tərah mɨn mətəu-inu kəutəni nɨpəhriəniən lan təhmen=pən əmə mə inu tɨnol rəkɨs kəm tah.

10 “?Mətəu təhro itəmah nəutəhuvən e suaru pɨsɨn məmə Uhgɨn nɨkin otahmə? ?Təhro itəmah nɨnəutətu=pən Lou e nəhuvegɨlah məmə in nati fɨgəm kəti iətəm ilah kəutələs? !Kəpə! Itəmah, oteruh-to. Kitah mɨne tɨpɨtah mɨn kitah rəfin kəsotəhmeniən məmə okotələs nati fɨgəm əha.* 11 Mətəu kitah kəutəhatətə məmə Iesu in Iərmənɨg rəhatah, kəni in tatosmiəgəh itah e rəhan nəuvɨriən əmə, kəni in mətol əmə lanəha kəm lah.”*

12 Nəghatiən əha təmol ilah kotəruru nati okotəni, kəni məutətəlɨg e Pol mɨne Panəpəs kɨnətuanus pətɨgəm nati apɨspɨs mɨn mɨne nəmtətiən pɨsɨn pɨsɨn mɨn iətəm Uhgɨn təmol ilau kuol e nəhmtɨ Nanihluə mɨn.

Jemɨs təmahtɨpəsɨg e nəghatiən

13 Nian kəmuol naunun e nəni pətɨgəmiən uək mɨn rəhalau, kəni Jemɨs† təhtul məni məmə, “Piak mɨn. Otətəlɨg vivi-to e rəhak nəghatiən.* 14 Pitə təməni-vivi agɨn kəm tah məmə təməhro lanu Uhgɨn təmaupən miet=pən o Nanihluə mɨn məmkirəkɨs ilah nəuvein məmə rəhan mɨn. 15 Kəni nati əha təhmen=pən əmə e nəghatiən iətəm iəni rəha Uhgɨn təməni iətəm kəmətei e Nauəuə Rəha Uhgɨn. Uhgɨn tətəni məmə,

16 ‘Uərisɨg e natimnati mɨn əha, oiəkɨtəlɨg=pa mɨn.

Oiəkol vi nimə rəha narmənɨgiən rəha Kig Tefɨt u təməmnəmɨt aupən.

Nati əpnapɨn təməmnəmɨt, mətəu iəkləfəri mem mafəl mol təskasɨk mɨn,

17 məmə nətəmi əpnapɨn e nɨtəni mɨn u Nanihluə mɨn, iətəm iəmɨtəpɨn rəkɨs ilah məmə rəhak nətəmimi mɨn, ilah okotəsal lak.

18 Iəu Iərmənɨg iətəni lanu, kəni iəmol nətəmimi kotəhrun rəkɨs nati əha nuvəh aupən.’ ”*

19 Kəni Jemɨs təməni məmə, “Kəni tol lanəha, iəu iəkəni məmə rəueiu Nanihluə mɨn tepət kɨnautəuhlin nətəlɨgiən rəhalah mɨnəutəhuva o Uhgɨn. Kəni təsəuvɨriən məmə rəueiu əha kitah okotol tiəkɨs pɨk mɨn o lah. 20 Mətəu pəh okotətei nauəuə kəti tuvən kəm lah məmə okəsotuniən nauəniən mɨn u kəmol rəkɨs sakrifais lan kəm narmɨ nati mɨn u iərmɨs mɨn, kəni kotamɨkmɨk e nəhmtɨ Uhgɨn. Kəni məsotoliən təfagə e pətan. Kəni məsotuniən nati miəgəh iətəm kəmarin nentəui mətəu-inu nɨran əha ikɨn e nɨpətɨn. Kəni okəsotuniən nɨrə.* 21 Okotəkeikei motəniəhu ilah lanəha o nələhuiən nəməlinuiən tətatɨg o iəfaki mɨn, nətəm Isrel mɨne Nanihluə mɨn, mətəu-inu nətəmimi kəutɨsiai Mosɨs, kəni təmətuəuin nuvəh rəkɨs e Sapət mɨn rəfin, nətəmimi kəutafin Lou rəha Mosɨs əpəha e nimə rəha nuhapumɨniən rəha nətəm Isrel. Kəni kəutəni pətɨgəm nəghatiən mɨn əha e taun mɨn rəfin.”

Kəmətei nauəuə kəm
nəfaki mɨn u Nanihluə mɨn

22 Kəni aposɨl mɨn mɨne eldə mɨn mɨne nətəmimi rəha niməfaki kəmotegəhan məmə okotahli=pən ilah mɨn nəuvein kotohtəu=pən Pol mɨne Panəpəs məhuvən Antiok. Kəni kəmotətgi=pən Sailəs mɨne Jutəs u kətəni məmə Pasapəs. Suah mil əha nətəmimi kəutɨsiai ilau. 23 Kəni kəmotəfən nauəuə kəm lah məmə okotos məhuvən. Nauəuə tətəni məmə,

“Itɨmah aposɨl mɨn mɨne eldə mɨn rəha niməfaki, itɨmah piatɨmah u itəmah. Iəkotəni təuvɨr kəm təmah əpəha Antiok, mɨne Sɨriə, mɨne Silisiə u Nanihluə mɨn, mətəu rəueiu nɨnəhuva piatɨmah mɨn.

24 Itɨmah iəmotətəu məmə nətəmimi nəuvein u e nɨkitɨmah kəmotol tiəkɨs pɨk kəm təmah, kəni itəmah nəmotətəu tərah e nəghatiən rəhalah. Mətəu itɨmah iəməsotəfəniən nəghatiən məmə okəhuvən motəni lanəha.

25 Tol lanəha kəni itɨmah iəmotauɨn e nəghatiən kəti, kəni motegəhan məmə itɨmah nəuvein okotos nəghatiən rəhatɨmah muɨtəu=pən Pol mɨne Panəpəs u itɨmah iəkotolkeikei pɨk ilau. 26 Iuəkɨr kiamɨs o uək u rəha Iərmənɨg rəhatah, Iesu Krɨsto. 27 Kəni itɨmah iəutahli=pɨnə Jutəs mɨne Sailəs məmə okiauvnə mueh itəmah. Ilau okuəni əhruahru kəm təmah nəghatiən kətiəh əmə iətəm itɨmah iəmotətei.

28 Kəni Narmɨn Rəha Uhgɨn nɨkin tagiən mɨne nɨkitɨmah tagiən məmə iəsotəfɨnə mɨniən lou kəti kəm təmah məmə otəfɨgəm pɨk o təmah, mətəu in əmə u nəkotəkeikei motol:* 29 onəsotuniən nauəniən mɨn u kɨnol rəkɨs sakrifais lan kəm narmɨ nati mɨn u iərmɨs mɨn; kəni məsotuniən nɨran; kəni məsotuniən nati miəgəh u kəmarin nentəui mətəu-inu nɨran əha ikɨn e nɨpətɨn; kəni məsotoliən təfagə e pətan. Nəmə nəutohtəu=pən nəghatiən mɨn əha, onəkəhuvən e suaru təuvɨr.

Inu naunun nəghatiən rəhatɨmah.”

30 Kəni nətəmi asoli mɨn əha kəmotahli=pən nətəmi əha ilah kuvət məmə okəhuvən əpəha Antiok. Nian kəmohietɨgəm=pən Antiok, kəmotauɨn e nətəmimi rəha niməfaki mɨn əha ikɨn əha, kəni kəhuva kətiəh, kəni kotəfən nauəuə u kəm lah. 31 Kəni nian kəmotafin nauəuə u, nɨkilah təmagiən mətəu-inu nəghatiən əha təməfəri nɨkilah. 32 Jutəs mɨne Sailəs ilau iəni mil rəha Uhgɨn. Kəmuəghati təfəməh kəm piatah mɨn əha mətuəfəri nətəlɨgiən rəhalah mətuol ilah kəutəhtul əskasɨk. 33 Ilau kəmuatɨg təfəməh nəuvetɨn ikɨn əha, kəni piatah mɨn kəmotauiəhruin ilau kəni motətapuəh məmə Uhgɨn otəfən rəhan nəməlinuiən kəm lau, kəni motahli=pən ilau kiatəlɨg=pən o nətəmi mɨn u kəmotahli=pa ilau. 34-35 Kəni Pol mɨne Panəpəs kəmuatɨg təfəməh nəuvetɨn əpəha Antiok, kəni ilah nətəmimi tepət kəməutəni pətɨgəm nəghatiən rəha Iərmənɨg kəm nətəmimi məutəgətun ilah lan.

Pol mɨne Panəpəs kəmuəhapu ilau mɨn

36 Nian nəuvein uərisɨg, Pol təməni=pən kəm Panəpəs məmə, “Təuvɨr məmə kiatəlɨg mɨn mian mueruh pialau mɨn e taun mɨn rəfin u kəmuəni pətɨgəm nəghatiən ikɨn rəha Iərmənɨg kəm lah, mueruh-to məmə kəutəhratɨg.” 37 Kəni Panəpəs təmegəhan kəni molkeikei məmə otit mɨn Jon Mak.* 38 Mətəu Pol təməniəhu əskasɨk məsolkeikeiən, mətəu-inu Jon Mak təməpəh rəkɨs ilau əpəha Pamfiliə mɨtəlɨg məsɨtəu-pəniən ilau mətəuarus kɨnuol naunun e uək.* 39 Kəni kəmuəni təskasɨk e nian əha, əmeiko muəuəri ilau mɨn. Kəni Panəpəs təmit Mak kəni muos negəu kəti mian əpəha Saiprəs. 40 Mətəu Pol təmit Sailəs ilau min. Kəni nətəm kəutəfaki kəmotəfaki məmə Iərmənɨg oteh vivi ilau e rəhan nəuvɨriən, kəni motahli pətɨgəm ilau. 41 Kəni kəmualiuək mian=pən Sɨriə mɨne Silisiə ikɨn kəni matuem əskasɨk niməfaki mɨn.

16

Timoti təmɨtəupən Pol mɨne Sailəs

1 Kəni Pol təmaliuək mɨn muvən əpəha Terpe mɨne Listra. Kəni ikɨn əha, iətəmimi kəti əha ikɨn rəha Iesu, nərgɨn u Timoti. Mamə rəhan in pətan Isrel in tatəhatətə e Iesu, mətəu rəhan tatə in iətəm Kris.* 2 Piatah mɨn u kəutəhatətə e Iesu əpəha Listra mɨne Ikoniəm kəmotəni məmə Timoti in iətəmi təuvɨr kəti.* 3 Kəni Pol tolkeikei məmə otit ilau min. Kəni təməhgi=pən in mətəu-inu təməsolkeikeiən məmə nətəm Isrel mɨn əha ikɨn mɨn əha, nɨkilah otəhti rah mətəu-inu ilah rəfin kotəhrun məmə tatə rəha Timoti in iətəm Kris.*

4 Kəni nian ilahal kəmhluvən e taun mɨn, məhləni pətɨgəm kəm nətəmimi rəha Uhgɨn nəghatiən rəha aposɨl mɨn mɨne eldə mɨn iətəm kəmotələhu əpəha Jerusɨləm. Kəni məhləgətun ilah məmə okotəkeikei məutohtəu=pən nəghatiən mɨn əha.* 5 Kəni e noliən əha, niməfaki mɨn kəmotəskasɨk e rəhalah nəhatətəiən, kəni nian rəfin nətəmimi tatepət kəməutəhatətə e Iesu məutəhuva e niməfaki.

Pol təmeruh nəməhlairiən kəti rəha Uhgɨn

6 Kəni ilahal kəmhluvən=pən əpəha Fritiə mɨne Kəlesiə ikɨn, mətəu-inu Narmɨn Rəha Uhgɨn təməsegəhaniən e lahal məmə okɨhluvən=pən Esiə məhləni pətɨgəm nəghatiən əha ikɨn əha.* 7 Nian kəmhluva iuəkɨr e ikɨn Misiə mɨne ikɨn Pitiniə, məhlolkeikei məmə okɨhluvən Pitiniə. Mətəu Narmɨn rəha Iesu təsegəhaniən məmə okɨhluvən. 8 Kəni kəmhlaliuək mɨhluvən=pən Misiə ikɨn, kəni mɨhleiuaiu=pa e taun əha Troas. 9 Kəni lapɨn lan, Pol təmeruh nati kəti təhmen e nəməhlairiən. Təmeruh məmə iətəm Masetoniə kəti tətəhtul mətətapuəh əskasɨk ohni məmə, “Pale, onəkuva Masetoniə masiru e tɨmah.” 10 Nian Pol tɨneruh rəkɨs əmə nati əha, kəni inautol əpenə-penə məmə iəkəhuvən Masetoniə, mətəu-inu inotəhrun məmə Uhgɨn tətauɨn e tɨmah məmə oiəkotəni pətɨgəm nanusiən təuvɨr rəha Iesu kəm nətəmimi əha ikɨn.†

Litia əpəha Fɨlɨpai təməni nɨpəhriəniən e Iesu

11 Kəni iəmotos negəu kəti mohiet əpəha Troas motaiu əhruahru əmə o nɨtəni Samotres. Kəni kəməni lauɨg lan iəməhuvən məhuvari e taun Neapolɨs. 12 Kəni iəmohiet ikɨnu motaliuək əmə məhuvən əpəha e taun əha Fɨlɨpai, u tətəməhli aupən e nɨtəni asoli Masetoniə. Nətəmi ikɨn əha, nətəm Rom əhruahru. Kəni iəmotatɨg nəuvetɨn əha ikɨn.

13 Kəni e Sapət, nian rəha nəfakiən, iəmohiet e taun əha kəni məhuvən əpəha ləuahtəni e nəhu kəti iətəm nɨkitɨmah təməhti məmə nətəmimi okəhuva ikɨn məutəfaki. Kəni iəməhuvən motəharəg məutəghati itɨmah nɨpətan u ilah kəmotaupən məhuva məutəharəg.‡ 14 Kəni pətan Tuatirə kəti əha ikɨn tətətəlɨg e tɨmah, nərgɨn u Litia. In pətan kəti tatol napən u nəugɨ naris, kəni nian rəfin napən əha nəhmtɨn tiəkɨs pɨk. Pətan əha in Ianihluə kəti mətəu in tatɨtəu=pən nəfakiən rəha nətəm Isrel, kəni Iərmənɨg təmol nɨkin tɨmətmətɨg məmə otəni nɨpəhriəniən e nəghatiən iətəm Pol tətəni. 15 Kəni kəmol bəptais lan mɨne rəhan mɨn, mɨne rəhan mɨn noluək mɨn. Kəni in təməni=pa kəm tɨmah məmə, “Pale, onəkəhuva imak ikɨn kotatɨg nəuvetɨn mətəu-inu itəmah nɨnotəhrun rəkɨs məmə iəu iətəni nɨpəhriəniən e Iərmənɨg.” Kəni in təmətəkeikei kəm tɨmah, kəni iəkəhuvən iman ikɨn.

Kəmləfən Pol mɨne Sailəs e kaləpus əpəha Fɨlɨpai

16 Kəni nian kəti, nian iəməhuvən ikɨn kətəfaki ikɨn, kəni pətəkəku kəti təmeruh itɨmah e suaru. In ioluək rəha nətəmimi nəuvein nətəm kəmotos nəhmtɨn. Pətan əha narmɨn tərah kəti tatɨg lan iətəm in tatol tətəni pətɨgəm natimnati iətəm otəpanuva. Kəni rəhan nətəmi asoli mɨn kəmotos məni tepət e pətan əha mətəu-inu nətəmimi kəutətəou ilah məmə ilah okotətəu rəhan nəghatiən. 17 Kəni in təmatuərisɨg e tɨmah Pol, kəni mətəni əfəməh məmə, “Nətəmi mɨn u, nətəmimi rəha Uhgɨn u ilɨs, ilɨs pɨk. Kəutəni=pɨnə kəm təmah suaru rəha Uhgɨn məmə in otosmiəgəh nətəmimi lan.”*

18 Təmatol lanəha e tɨmah nian tepət, mətəuarus nian kəti Pol tɨnətəu tərah o nati əha mɨnəpəou lan. Kəni in təmeirair magət e narmɨn tərah əpəha məmə, “!E nərgɨ Iesu Krɨsto iətəni=pɨnə kəm ik məmə onəkiet rəkɨs e pətəkəku u!” Kəni rəueiu agɨn mɨn, narmɨn tərah əpəha təmiet e pətəkəku əha.

19 Kəni nian rəhan nətəmi asoli nətəm kəutarmənɨg lan kɨnotəhrun məmə narmɨn tərah tɨniet rəkɨs lan, kəni rəhalah nətəlɨgiən o nosiən məni lan, in təmiet e lah, kəni kəmotətəu tərah. Kəni kəmotaskəlɨm Pol mɨne Sailəs motələs ilau məhuvən əpəha e taun əha kautol makɨt ikɨn, 20 məmə okuəhtul e nəhmtɨ nətəm Rom, nətəmi rəha kot. Kəni ilah kəmotəni məmə, “Suah mil u ilau iətəm Isrel. Ilau katuol nati tərah tepət, matuol nətəmimi kəutan məhli pɨk u imatah ikɨn.* 21 Ilau kətuəni məmə kitah okotəkeikei motohtəu=pən suaru pɨsɨn mɨn. Mətəu suaru mɨn əha kəsotohtəu-pəniən lou rəhatah. Kitah nətəm Rom. !Ko kitah kəsotoliən lanəha!”

22 Kəni nətəm ikɨn əha kəməhuva moteruh ilau mɨnəutəni rah ilau. Kəni suah mil u rəha kot kəmuəni=pən kəm soldiə mɨn məmə okotəpeg rəhalau napən motalis ilau e nəuanɨgi.* 23 Kəni kəmotalis ilau motau tepət, kəni uərisɨg motləfən ilau e kaləpus. Kəni motəni=pən kəm iətəm tateh kaləpus məmə otateh vivi ilau məmə okəsiaietiən muagɨm. 24 Nian iətəmi rəha neruhiən kaləpus təmətəu nəghatiən əha, təmələs ilau muvən e nəuan kəti əpəha imə agɨn, kəni mətu=pən nɨgi e nəhlkɨlau təhmen e hankap.

Iətəm tateh kaləpus təməni nɨpəhriəniən e Iesu

25 Kəni e nəlugɨ nian lapɨn, Pol mɨne Sailəs kətuəfaki, kəni ilau mətuani nəpuən mɨn rəha nəni-viviən Uhgɨn. Kəni nətəmimi mɨn e kaləpus kəməutətəlɨg e lau. 26 Kəni rəueiu agɨn mɨn, nəmig asoli kəti təməlauəl e nɨftəni kəni mol nimə kaləpus təməlauəl pɨk, kəni doə mɨn e kaləpus kəmoterəh, kəni sen u kəməlis nətəmimi lan kəmohtɨs. 27 Kəni nian iətəmi rəha nehiən kaləpus təmair, mafu məmə doə mɨn rəha kaləpus kəmoterəh, nɨkin təməhti məmə nətəmi kəutəməhli e kaləpus kɨnotagɨm rəfin. Kəni təmləfəri rəhan nau məmə otagəmu aru in lan.§* 28 Mətəu Pol təmagət əfəməh məmə, “!Ei! !Sagəmuiən ik! Itɨmah rəfin əpə ikɨn.”

29 Kəni suah kəha təmauɨn məmə okələs lait kan, kəni in təmaiu muvən imə. Kəni mɨsin=pən nəulɨn əpəha e nəhlkɨ Pol mɨne Sailəs ikɨn mətərəmrumɨn. 30 Kəni mit ilau mɨhluvən əpəha ihluə kəni mətapuəh o lau məmə, “!Suah mil! ?Oiəkəhro lanu məmə Uhgɨn otosmiəgəh iəu?”* 31 Kəni kəmuəni=pən kəm in məmə, “Onəkəkeikei məni nɨpəhriəniən e Iərmənɨg Iesu, ik mɨne rəham mɨn.” 32 Kəni kəmuəni=pən nəghatiən rəha Iərmənɨg kəm in mɨne nətəmimi u kəutatɨg ilah min. 33 Nati əpnapɨn lapɨn agɨn, mətəu suah kəha təmit ilau muvən məueiu mafəl nɨməgɨm mɨn e nɨpətɨ lau iətəm kəmalis ilau ikɨn. Kəni e nian əmə əha kəmuol bəptais lan mɨne rəhan mɨn. 34 Kəni in təmit Pol mɨne Sailəs muvən iman ikɨn məfən nauəniən kəm lau. Kəni in mɨne rəhan mɨn ərəfin nɨkilah təmagiən məriauəh mətəu-inu kəmotəni nɨpəhriəniən e Uhgɨn.

35 Nian təmian, iətəmi rəha kot mil əha kuəni=pən kəm soldiə mɨn məmə, “Onəkəhuvən moterəh e suah mil əha kətian.”

36 Kəni suah kəha iətəmi rəha kaləpus təməni=pən kəm Pol məmə, “Iətəmi rəha kot mil kəmuəni məmə okəsuol mɨniən nahməiən kəti kəm təlau, kəni iəkoterəh e təlau nəkətian, kəni iaiet mətian kəni muatɨg mətɨg.”

37 Mətəu Pol təməni=pən kəm soldiə mɨn əha məmə, “?Ei, mətəu təhro əha? Mə itɨmlau iətəm Rom mil.* Kəni iətəmi rəha kot mil əha kəməsueruhiən məmə iəmuol nati kəti tərah, mətəu e nəhmtɨ nətəmimi kəmotalis itɨmlau, kəni motləfən itɨmlau e kaləpus. ?Kəni rəueiu kuolkeikei məmə oiəkiaiet oneuən əmə? !Kəpə! Ilau əmə okuəkeikei miəuva u ikɨnu kəni muəfətɨgəm itɨmlau.”

38 Kəni soldiə mɨn əha kəməhuvən motəni=pən kəm iətəmi rəha kot mil əha. Kəni nian kəmuətəu məmə Pol mɨne Sailəs ilau iətəm Rom mil, ilau kəmuəgɨn pɨk. 39 Kəni kəmian muəni=pən kəm Pol mɨne Sailəs məmə, “!Pale, kəsi! Iəmuol tərah e təlau.” Kəni ko miet ilau mohiet e kaləpus, kəni muəni=pən vivi kəm lau məmə okiaiet e taun əha.

40 Kəni Pol mɨne Sailəs, ilau kəmiaiet e kaləpus mian e nimə rəha Litia. Kəni mueruh piatah mɨn əha ikɨn əha mɨne nəuvɨnɨtah mɨn rəha niməfaki, kəni muəghati nəuvetɨn kəm lah mətuəfəri nɨkilah. Kəni uərisɨg lan, kiaiet mətian.

17

Pol mɨne Sailəs kəmian əpəha Təsalonaikə

1 Kəni Pol mɨne Sailəs kəmualiuək mian=pən əha e taun mil əha Amfipolɨs mɨne Apoloniə, miəuva miaiet=pa e taun əha Təsalonaikə. Ikɨn əha, nimə rəha nuhapumɨniən kəti əha ikɨn rəha nətəm Isrel. 2 Kəni Pol təmol məmə inu tatol nian mɨn, təmuvən əpəha imə e nimə əha. Kəni e Sapət kɨsɨl ilah nətəm Isrel əha ikɨn kəmotol nəghatiən tepət o Nauəuə Rəha Uhgɨn. 3 In tətəni kəm lah məmə, “Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni-vivi agɨn məmə Krɨsto iətəm Uhgɨn təməni məmə otahli=pa, in otəkeikei mɨmɨs, kəni Uhgɨn otosmiəgəh mɨn in e nɨmɨsiən. Iesu u iətəm iətəni kəm təmah, in Krɨsto əha.”

4 Ilah nəuvein kəmotəni nɨpəhriəniən e nəghatiən əha, kəni kəmohtəu=pən Pol mɨne Sailəs. Kəni Nanihluə mɨn tepət nətəm kəutəfaki kəm Uhgɨn, mɨne nɨpətan asoli tepət nətəm kotepət e nɨpətan mɨn, kəmohtəu=pən ilau.

5 Mətəu nətəmi asoli mɨn rəha nətəm Isrel əha ikɨn əha, kɨnəutohtgərah ilau, kəni məhuvən motəmki=pa nətəm kotərah, əpəha e nɨkalɨ suaru mɨn mɨne ikɨn mɨn nəuvein mɨn, kəni mɨnautol nərahiən tepət əpəha e taun əha. Kəni məhuvən e nimə rəha Jeson, mɨnautəhapu doə e nimə, məutəsal e Pol mɨne Sailəs. Kəmotolkeikei məmə okotləfən ilau e nəhlmɨ kaunsɨl əha ikɨn əha.

6 Nian kəməsotehiən ilau, kəni kotaskəlɨm Jeson mɨne piatah mɨn nəuvein motəmki=pən ilah məmə okotəhtul aupən e nətəmi asoli rəha kaunsɨl. Kəni kəmotagət əfəməh məutəni məmə, “Suah mil əha Pol mɨne Sailəs kətiasuv nəməuiən e ikɨn mɨn rəfin, kəni mɨniəuva e taun rəhatah. 7 Kəni Jeson təmauɨn e lau kian iman ikɨn, mətəu ilah kəutatgəhli lou rəha Sisə iətəm tətarmənɨg e nɨtəni mɨn. Ilah kəutəni məmə Iərmənɨg kəti mɨn əha ikɨn tətatɨg, nərgɨn u Iesu.”* 8 Nian nətəm Isrel kəmotəni nəghatiən əha, mautol nətəmimi mɨne nətəmi asoli mɨn əha nɨkilah tɨnəpiapei pɨk. 9 Kəni nətəmi asoli mɨn əha kəmotol Jeson mɨne piatah mɨn kəmotəfən məni kəti, məmə in nəniəskasɨkiən kəti məmə okəsotol mɨniən nati əha, kəni motahli=pən ilah kəutəhuvən.

Pol mɨne Sailəs kəmian əpəha Perea

10 Nian tɨnapinəpu, kəni piatah mɨn ikɨn əha kəmotahli=pən Pol mɨne Sailəs məmə okian e taun əha Perea. Nian kəmiaiet=pa ikɨn əha, kəmian e nimə rəha nuhapumɨniən rəha nətəm Isrel. 11 Nətəm Isrel əha ikɨn əha nətəlɨgiən rəhalah təuvɨr, mapirəkɨs nətəm Təsalonaikə, mətəu-inu kotolkeikei pɨk məmə okotətəlɨg e nəghatiən rəhalau. Kəni nian rəfin, kəutafin vivi e Nauəuə Rəha Uhgɨn, məutəsal vivi məmə nəghatiən rəhalau təhruahru uə kəpə. 12 Mətəu-inu e noliən əha, kəni tepət kəmotəni nɨpəhriəniən e Iesu. Kəni nɨpətan asoli mɨn Kris tepət, mɨne nətəm Kris tepət kəmotəni nɨpəhriəniən e Iesu.

13 Mətəu nian nətəm Isrel əpəha Təsalonaikə kəmotətəu məmə Pol tətəni pətɨgəm mɨn nəghatiən rəha Uhgɨn əpəha Perea, kəni ilah kəməhuva mɨn əpəha ikɨn mɨnəutəhlili nətəm Perea, mɨnautol ilah məmə kotəhrun nohiən ilau. 14 Kəni nian əmə əha, piatah mɨn kəmotahli=pən mɨn Pol tuvən əpəha itəhi muvən e negəu muvən Atens, məpəh əmə Sailəs mɨne Timoti kətuatɨg əpəha Perea. 15 Kəni nətəm kəmotit Pol məhuvən Atens, kəni Pol təməni=pən kəm lah məmə okotəni=pən kəm Sailəs mɨne Timoti məmə okuauɨt uəhai əmə mian mueruh mɨn in. Kəni kəmohtəlɨg=pa mɨn Perea.

Pol əpəha Atens

16 Nian Pol təmətəhtahnin Sailəs mɨne Timoti əpəha Atens, in təmətəu tərah pɨk mətəu-inu nian tətaliuək mətan ikɨn əha, meruh məmə ikɨn əha təriauəh e narmɨ nati tərah əpnapɨn mɨn. 17 Mətəu-inu o nati əha, in təmuvən əpəha e nimə rəha nuhapumɨniən rəha nətəm Isrel ilah nətəm Isrel, mɨne Nanihluə mɨn nətəm ilah kəutəfaki kəm Uhgɨn, məutəghati pɨk o nati əha mɨne nanusiən təuvɨr. Kəni nian rəfin in tatuvən ikɨn katol makɨt ikɨn mətəghati kəm nətəmi əpnapɨn mɨn əmə.* 18 Kəni nəgətun mɨn nəuvein nətəm Kris, kətəni ilah məmə Epikiuriən mɨne Sɨtoik,* ilah mɨn kəutəghati. Ilah nəuvein kəutəni məmə, “?Suah əha təmələs əmə nəghatiən kəti e suaru mətəni, kəmə tətəni nak əpəha?”

Kəni nətəmimi nəuvein kəmotəni məmə, “Itɨmah iəutətəu məmə tətəghati e uhgɨn mɨn rəha ikɨ pɨsɨn pɨsɨn mɨn.” Kəmotəni lanəha mətəu-inu Pol tətəghati e Iesu, mətəni məmə təmɨmɨs mətəu Uhgɨn təmosmiəgəh mɨn.

19 Kəni kəutauɨn=pən e Pol məmə otuva məhtul e nəhmtɨ kaunsɨl rəha nətəm kəutəharəg e nɨtəuət əha Areopakus. Kəni kaunsɨl əha təməni=pən kəm in məmə, “Iəkotolkeikei məmə iəkotəhrun nɨpətɨ nəghatiən vi u iətəm nətəni. 20 Nəghatiən mɨn əha nəuvein iəmotətəu məmə tol pɨsɨn agɨn, kəni iəkotolkeikei məmə iəkotəhrun nɨpətɨn.” 21 Kəmotəghati lanəha mətəu-inu nətəm Atens mɨne ikɨn pɨsɨn mɨn iətəm kəməhuva Atens, kəmotolkeikei məmə okotəharəg əmə motətəlɨg e nəghatiən vi mɨn əha, kəni motəuhlin vivi nəniən lan.

22 Kəni Pol təhtul e nəhmtɨ nətəmi rəha kaunsɨl əha məmə, “Nətəm Atens. Iəu ineruh rəkɨs məmə nɨkitəmah tatuvən pɨk o uhgɨn mɨn. 23 Nian iəu iətaliuək u ikɨnu materuh ikɨn nəutəfaki mɨn ikɨn mɨne narmɨ nati mɨn, kəni meruh nəghatiən kəti iətəm nəmotətei=pən rəkɨs e kəpiel kəti məmə,

Inu ikɨn kətəfaki=pən kəm uhgɨn kəti iətəm itɨmah iəkotəruru.

Mətəu uhgɨn iətəm itəmah nəutəfaki=pən kəm in, iətəm nəkotəruru, Uhgɨn əha inəha iətəm iəu iatəni=pɨnə kəm təmah.

24 “Uhgɨn əha inəha təmol nɨftəni u, mɨne natimnati rəfin u kəutatɨg lan, kəni in tətarmənɨg e neai mɨne nɨftəni, in təsatɨgiən e niməfaki mɨn iətəm kitah əmə nətəmimi kəmotol. 25 Nati kəti təsɨkəiən ohni u kitah nətəmimi kotəhrun noliən məmə kotəfən kəm in. Mətəu in pɨsɨn əmə tətəfa nəmiəgəhiən kəm tah kətiəh kətiəh, mətəfa natimnati mɨn rəfin kəm tah.** 26 Aupən, aupən agɨn, in təmol əmə iətəmi kətiəh əmə, kəni nətəmimi rəfin kəmotsɨpən əmə e suah kəha, kəni in pɨsɨn əmə təmələhu ilah rəfin e ikɨn mɨn, kəni in pɨsɨn əmə təməni nian iətəm ilah okotan lan, mɨne nɨftəni mɨn rəhalah. 27 Uhgɨn əmə təmol lanəha məmə kitah rəfin okotəkeikei motalkut motəsal məmə okoteh, təhmen e suah kəti iətəm təteapən mətəsal e nati kəti e napinəpuiən, mətəu-inu nɨkin təhti məmə məta tələs nati u in tolkeikei. Mətəu nɨpəhriəniən məmə Uhgɨn əha, səniəmə in isəu o tah.* 28 Nɨpəhriəniən mətəu-inu təhmen e iətəmi kəti təməni aupən məmə, ‘In əmə tatol məmə kitah rəfin kəutəmiəgəh, məutaliuək, mautol natimnati rəfin.’ Kəni məhmen e suah kəti rəhatəmah iətəm təmətei rəkɨs nəpuən kəti məmə, ‘Kitah mɨn, kitah nenətɨn mɨn.’

29 “Mətəu-inu kitah nenətɨ Uhgɨn, ko kitah kəsotəniən məmə in təhmen e natimnati əpnapɨn əmə iətəm nətəmimi kautol ilah e aiən u kol tətoraip-oraip, mɨne sɨlfə, mɨne kəpiel. In səniə məmə nati kəti iətəm suah kəti təhrun noliən e nəhlmɨn uə e rəhan nəhruniən. !Kəpə!*

30 “E nian əha aupən nətəmimi kotəruru Uhgɨn, kəni təhmen e iətəm Uhgɨn təmahtɨpəsɨg e nəhmtɨn məmə otəseruhiən noliən tərah mɨn əha. Mətəu rəueiu tətəni kəm tah rəfin e ikɨn mɨn rəfin məmə, ‘Itəmah rəfin onəkotəuhlin itəmah e rəhatəmah mɨn noliən tərah mɨn.’ 31 In təməni lanəha, mətəu-inu in təmɨtəpɨn rəkɨs nian in otakil noliən lan rəha nətəmimi rəfin, kəni in otol əmə e suaru iətəm təhruahru. Uhgɨn tɨnɨtəpɨn rəkɨs iətəmimi iətəm otakil noliən mɨn rəha nətəmimi, kəni kɨnotəhrun rəkɨs məmə in pəh, mətəu-inu tɨnol rəkɨs suah kəha təmiəgəh e nɨmɨsiən.”*

32 Nian ilah kəmotətəu nəghatiən məmə Uhgɨn təmol suah kəti təmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən, nəuvein kəmotaləh-əmu, mətəu nəuvein kotəni məmə, “Itɨmah iəkotolkeikei məmə iəkotətəu mɨn rəham nəghatiən.” 33 Nəghatiən əha tɨnol naunun ikɨn əha, kəni Pol tietɨgəm e kaunsɨl. 34 Mətəu nətəmimi nəuvein kəməhuvən motəhkul=pən lan, məutəni nɨpəhriəniən e Iesu. Nətəmi əha kəti ikɨn nərgɨn u Taionisiəs, in iətəmi kəti rəha kaunsɨl əha, mɨne pətan kəti mɨn nərgɨn u Tamaris, mɨne nətəmimi nəuvein mɨn.

18

Pol təmuvən Korən

1 Uərisɨg e natimnati mɨn əha, Pol təmiet əha Atens, muvən e taun pɨsɨn kəti mɨn, nərgɨn u Korən. Taun mil əha kətuatɨg e nɨtəni Akaiə. 2 Ikɨn əha, təmeruh suah kəti, in iətəm Isrel, nərgɨn u Akuilə. Təmair əpəha Pontəs, mətəu təmuvən mətatɨg əpəha Itali e taun asoli əha Rom. Uərisɨg, kəni iətəm Rom əha, Klotiəs iətəm tətarmənɨg e ikɨn mɨn rəfin rəha Rom, təmol lou kəti məmə nətəm Isrel mɨn əha ikɨn okotəkeikei mohiet Rom. Kəni Akuilə mɨne rəhan pətan Prisilə kəmiaiet miəuva muatɨg əpəha Korən. Kəməsuatɨgiən təfəməh kəni Pol tiet=pa, meruh Akuilə. Kəni Pol təmuvən imalau ikɨn.* 3 Uək rəhan rəha nosiən məni təhmen əmə e uək rəhalau. Ilahal nətəmi rəha nəhliən nima tapolɨn. Kəni təmatɨg ilahal min ilau, kəni mahlol pəti uək.* 4 Kəni e nian rəfin e Sapət, nian rəha nəfakiən, Pol mɨne nətəm Isrel mɨne nətəm Kris kautol nəghatiən tepət əpəha e nimə rəha nuhapumɨniən rəha nətəm Isrel, mətəu-inu Pol tolkeikei məmə otiuvi=pa ilah məmə okotəni nɨpəhriəniən e Iesu.

5 Kəni Sailəs mɨne Timoti kəmiaiet Masetoniə, kəni nian kəmiaiet=pa ikɨn əha, Pol təməpəh uək rəha nəhliən tapolɨn, kəni mətəni pətɨgəm əmə nian rəfin nanusiən təuvɨr kəm nətəm Isrel əha ikɨn məmə Iesu in Krɨsto iətəm Uhgɨn təməni məmə otahli=pa.* 6 Mətəu ilah kəmotəməki, kəni məutahi. Kəni Pol təmorin-orin rəhan sot asoli e nəhmtɨlah. In nəmtətiən kəti məmə in otəpəh ilah. Kəni məni məmə, “Nəmə nəutatɨg e nərahiən lan nian Uhgɨn otakil nətəmimi e Naunun Nian, mətəu rəhatəmah aru, mətəu iəmətəni rəkɨs mətəu-inu itəmah nəutəpəh. Tətuəuin əha rəueiu, iəkuvən məni pətɨgəm nanusiən təuvɨr kəm Nanihluə mɨn.”* 7 Kəni in təmiet e lah muvən mətatɨg e nimə rəha Ianihluə kəti mətəu tatɨtəu=pən nəfakiən rəha nətəm Isrel, nərgɨn u Titiəs Jastəs. Rəhan nimə in e nɨkalɨ nimə rəha nuhapumɨniən rəha nətəm Isrel. 8 Kəni Krɨspəs u in tətarmənɨg e nimə əha, in mɨne rəhan mɨn, ilah kəmotəhatətə e Iərmənɨg. Kəni nətəm Korən tepət mɨn kəmotətəu nəghatiən rəha Pol, kəni kəmotəhatətə e Iesu, kəni kol bəptais e lah.

9 Kəni nian kəti lapɨn, Pol təmeruh nati kəti təhmen e nəməhlairiən. E nəməhlairiən əha, Iərmənɨg təməghati kəm in məmə, “Səgɨniən. Uvən məni pətɨgəm rəhak nəghatiən məsəmeigiən, 10 mətəu-inu kilau min ik. Nətəmimi ko kəsotərəkɨniən ik, mətəu-inu nətəmimi tepət e taun əha, ilah rəhak nətəmimi mɨn.”* 11 Kəni Pol təmatɨg ikɨn əha o nu kətiəh kəni məuɨg sikɨs, mətəgətun nətəmimi e nəghatiən rəha Uhgɨn.

Nətəm Isrel kəmotləfən Pol e kot

12 Kəni nian Kalio in kəpmən rəha nətəm Akaiə, kəni nətəm Isrel kəməhuva pəti kəni motaskəlɨm Pol motələs məhuvən e kot. 13 Kəni motəni məmə, “Suah u tətalkut məmə otiuvi=pən nətəmimi məmə okotəfaki kəm Uhgɨn e noliən kəti iətəm təsəhmeniən e Lou.”

14 Kəni Pol təməhtul məmə otəghati, mətəu Kalio təməni=pən kəm lah məmə, “Nətəm Isrel. Otətəlɨg-to. Okəmə nati u in nati kəti təsəhruahruiən, uə təsɨtəu-pəniən lou, itəmah nɨnotəhrun rəkɨs məmə iəkəkeikei mətəu nəghatiən rəhatəmah. 15 Mətəu, nəghatiən u in nənikilɨniən əmə kəti rəhatəmah e nərgɨn mɨn mɨne natimnati mɨn rəha Lou rəhatəmah, kəni tətatɨg əmə e təmah məmə onəkotəni motələhu vivi. Ko iəu iəsakiliən nati tol lanəha e kot.” 16 Kəni in mahli pətɨgəm ilah e kot. 17 Kəni nian kəməhuvən ihluə, əmeiko kəni motaskəlɨm Sostənes u iətəmi asoli rəha nimə rəha nuhapumɨniən rəha nətəm Isrel. Kəni motoh əpəha e namtɨhluə e nimə rəha kot. Mətəu Kalio təməsolkeikeiən məmə otol nati kəti məmə otəniəhu ilah.

Pol təmɨtəlɨg Antiok əpəha Sɨriə

18 Pol təmatɨg nian tepət əpəha Korən ilah piatah mɨn. Kəni uərisɨg təpəh ilah muvən Kegkriə.* Aupən Pol təmol nəniəskasɨkiən kəti kəm Uhgɨn, kəni ikɨn əha in təmətei nəuanun matol naunun nəniəskasɨkiən lan rəhan. Kəni in təmos mɨn negəu kəti ikɨn əha mɨtəlɨg=pa Sɨriə. Kəni Prisilə mɨne Akuilə kəmuɨtəu=pən in.* 19-21 Nian kəməhuva e taun əha Efəsɨs, ilahal kɨhluvari. Kəni Pol təmuvən əpəha imə e nimə rəha nuhapumɨniən rəha nətəm Isrel, kəni məutəni nəghatiən tepət. Ilah kəmotətapuəh ohni məmə otatɨg nəuvetɨn ilah min ilah. Mətəu in təni məmə, “Ei kəsi, kəpə. Ko iəsatɨgiən.” Mətəu nian in təmiet məni=pən kəm lah məmə, “Nəmə Uhgɨn tolkeikei məmə iəkuva mɨn, kəni iəpanuva mɨn meruh itəmah.” Kəni in təmos negəu kəti miet Efəsɨs, mətəu təməpəh Akuilə mɨne Prisilə kətuatɨg ikɨn əha.

22 Nian Pol təmuva e taun əha Sisəriə, kəni muvari. Kəni maliuək muvən məmə oteruh nətəmi rəha niməfaki əpəha Jerusɨləm. Kəni uərisɨg, tɨtəlɨg=pa mɨn əpəha Antiok. 23 Təmatɨg nəuvetɨn ikɨn əha, kəni miet mɨn maliuək muvən=pən əpəha Kəlesiə mɨne Fritiə ikɨn matem əskasɨk nətəmi rəha Iesu.

Apolos təmuvən Efəsɨs mɨne Korən

24 Kəni suah kəti təmuva əpəha Efəsɨs, in iətəm Isrel kəti, nərgɨn u Apolos. In təmair əpəha Aleksantriə, kəni in iətəm təuvɨr kəti rəha nəghatiən, kəni məhrun vivi mɨn nəghatiən mɨn e Nauəuə Rəha Uhgɨn. 25 Kəməgətun rəkɨs in e suaru rəha Iərmənɨg. Kəni nian rəfin nɨgəm tatuəu e nɨkin o nəni pətɨgəmiən nəghatiən rəha Uhgɨn. Kəni nəghatiən rəhan e Iesu in təhruahru məuvɨr. Mətəu nati kətiəh əmə, in təhrun əmə noliən bəptais u Jon təmatol aupən. 26 Kəni in təmətəni əskasɨk nəghatiən rəha Uhgɨn əpəha e nimə rəha nuhapumɨniən rəha nətəm Isrel. Nian Prisilə mɨne Akuilə kəmuətəu in, kəmiet mɨhluvən əpəha e rəhalau nimə, kəni muəni pətɨgəm vivi kəm in suaru rəha Uhgɨn, kəni təmətəlɨg vivi.

27 Kəni nian Apolos tolkeikei məmə otuvən əpəha Akaiə, kəni piatah mɨn əpəha Efəsɨs kəmotasiru lan motətei nauəuə kəti tuvən kəm nətəmi rəha Iesu əpəha Akaiə, məutətapuəh o lah məmə kotəhrun nosiən Apolos məhuvən əpəha imalah ikɨn. Ilah mɨn əha, kəmotaupən rəkɨs motəhatətə e Iesu e nəuvɨriən rəha Uhgɨn. Kəni Apolos təmiet=pən Korən ikɨn Akaiə masiru e lah lanəha mətəu-inu in iətəm təuvɨr kəti rəha nəghatiən. 28 Kəni mətəni pətɨgəm vivi e Nauəuə Rəha Uhgɨn məmə Iesu in Krɨsto iətəm Uhgɨn təməni məmə otahli=pa. Kəni e nəhmtɨ nətəmimi, təmoh rəkɨs nəghatiən rəha nətəm Isrel.*

19

Pol təmuvən mɨn Efəsɨs

1 Nian Apolos təmətatɨg əhanəh əpəha Korən, taun kəti rəha Akaiə, Pol təmɨtəu suaru kəti əpəha ilɨs ikɨn e nɨtəuət mɨn miet=pa əpəha Efəsɨs. Ikɨn əha təmeruh nətəmimi nəuvein rəha Iesu.* 2 Kəni təmətapuəh o lah məmə, “?Təhro? ?Narmɨn Rəha Uhgɨn tɨnuva məriauəh mətatɨg e təmah nian nəmotəhatətə e Iesu, uə kəpə?”

Kəni kəmotəni=pən kəm in məmə, “Itɨmah iəməsotətəu agɨniən məmə nati kəti mɨn əha ikɨn Narmɨn Rəha Uhgɨn.”*

3 Kəni Pol təmətapuəh o lah məmə, “?Mətəu kəmol bəptais əhro lanu e təmah?”

Kəni kəmotəni=pən kəm in məmə, “Kəmol bəptais e tɨmah e noliən bəptais iətəm Jon təmatol.”

4 Kəni Pol təni məmə, “Noliən bəptais iətəm Jon təmatol, katol e nətəmi mɨn u kəutəuhlin ilah e rəhalah noliən tərah mɨn. Mətəu Jon təmətəni pətɨgəm məmə nətəmimi okotəkeikei motəhatətə e iətəmimi iətəm otəpanuərisɨg lan. Suah u in Iesu.”* 5 Kəni nian nətəmimi kəmotətəu nəghatiən əha, kəni kəmol bəptais e lah e nərgɨ Iərmənɨg Iesu. 6 Kəni nian Pol təmələhu=pən nəhlmɨn e rəhn-kapə lah, Narmɨn Rəha Uhgɨn təmuva məriauəh mətatɨg e lah. Kəni kɨnəutəghati e nəghatiən ikɨ pɨsɨn mɨn, kəni məutəni pətɨgəm nəghatiən iətəm Uhgɨn tətəfən kəm lah.* 7 Kəni nətəmimi mɨn əha, nəman ilah rəfin iuəkɨr e tueləf.

8 Kəni Pol təmatuvən e nimə rəha nuhapumɨniən rəha nətəm Isrel e məuɨg kɨsɨl mətəni pətɨgəm əskasɨk nəghatiən e nanusiən təuvɨr rəha Uhgɨn məsəgɨniən. Kəni ilah min ilah, kəmotol nəghatiən tepət mətəu-inu in tolkeikei məmə otiuvi=pa ilah e Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn. 9 Mətəu nətəmimi nəuvein, rəhn-kapə lah tiəkɨs pɨk məmə okotəni nɨpəhriəniən e rəhan nəghatiən. Kəni kəmotəni rah suaru rəha Iərmənɨg rəhatah e nəhmtɨ nətəmimi rəfin. Mətəu e noliən mɨn əha, kəni Pol təmiet e lah kəni mit nətəm kəutəhatətə e Iesu kəhuva məhuərɨsɨg lan. Kəni nian rəfin ilah nətəmimi kəutəghati əpəha e nimə sɨkul asoli kəti u suah kəti, nərgɨn u Tiranəs, təmətəgətun ikɨn aupən. 10 Kəni Pol təmatol uək əha o nu apiəpiə keiu. Mətəu-inu təmatol lanəha, kəni nətəmimi nətəm kəutatɨg ikɨn əha Esiə, nətəm Isrel mɨne Nanihluə mɨn, ilah rəfin kəmotətəu nəghatiən rəha Iərmənɨg.

Nenətɨ Skefa mɨn

11 Kəni Uhgɨn təməfən nəsanəniən kəm Pol məmə otol nati apɨspɨs mɨn iətəm tol pɨsɨn agɨn.* 12 Natimnati rəha Pol təhmen e hagkɨsif mɨne napən iətəm təmatuvən lan, nətəmimi kautos məutəhuvən mautek nətəm kəutohmɨs lan. Kəni nɨmɨsiən mɨn kəmotəuvɨr, kəni narmɨn tərah mɨn kəmohiet e lah.*

13 Kəni nətəm Isrel nəuvein kəutəhuvən ikɨn pɨsɨn pɨsɨn mɨn nəuvein, məutəhgi pətɨgəm narmɨn tərah mɨn e nətəmimi, kəni nətəmimi mɨn əha kəmotalkut məmə okotol nati əha e nərgɨ Iərmənɨg Iesu. Kəni kəmotəni=pən kəm narmɨn tərah mɨn məmə, “E nərgɨ Iesu, iətəm kətiəh əmə iətəm Pol tətəni pətɨgəm, ohiet.”

14 Kəni nətəm kəmautol nati əha, səpɨn əha ikɨn nenətɨ suah kəti, nərgɨn u Skefa, u in pris asoli kəti rəha Isrel.* 15 Mətəu narmɨn tərah təməni=pən kəm lah məmə, “Iəkəhrun suah u Iesu, kəni məhrun mɨn Pol. ?Mətəu itəmah nɨpəh mɨn u?” 16 Kəni suah u narmɨn tərah tətatɨg lan, təməhtul məhti ilah mərəkɨn ilah, məhapu-əhapu rəhalah napən məpeg rəkɨs, kəni kotaiu piəpiə əmə mətagɨm e rəhan nimə motəmrə-kəmrə. 17 Nian nətəm Isrel əha ikɨn mɨne Nanihluə mɨn kəmotətəu nati əha, kəmotəgɨn pɨk. Kəni nətəmimi kəmotəfəri nərgɨ Iərmənɨg Iesu təri pɨk.*

18 Kəni nətəmimi tepət iətəm kəutəhatətə e Iesu, kəmotəni pətɨgəm kəm nətəmimi nati tərah mɨn iətəm kəmotol. 19 Nəuvein nətəm kəmautol nərɨk, ilah mɨn kəmotəmki nauəuə mɨn rəhalah e nati əha məhuva, motuvan əhtuv e nəhmtɨ nətəmimi. Nian nətəmimi kəmotafin nəhmtɨ nauəuə mɨn əha, təhmen e fifti-miliən vatu† ilah rəfin. 20 Kəni nəghatiən rəha Iərmənɨg təmaiu iahgin e nəsanəniən asoli rəha Uhgɨn.

Norgəhuiən asoli kəti əpəha nɨtəni Esiə e taun Efəsɨs

21 Kəni uərisɨg e nati əha, Pol tɨnəni e nɨkin məmə otɨtəlɨg=pən əpəha Jerusɨləm, mətəu otuvən=pən Masetoniə mɨne Akaiə ikɨn. Kəni in təni məmə, “Nian iəkuvən rəkɨs Jerusɨləm, iəkəkeikei muvən mɨn Rom.”* 22 Kəni in təmahli=pən Timoti mɨne Erastəs iətəm kətuasiru lan, məmə okuaupən mian əpəha Masetoniə. Mətəu in otətatɨg pɨpɨm nəuvetɨn əpəha ikɨn Esiə.

23 Kəni e nian əha, norgəhuiən asoli kəti təməri əpəha Efəsɨs o Suaru Rəha Iərmənɨg.* 24 Suah kəti əha ikɨn iətəm tatol natimnati e aiən kətəni məmə sɨlfə, nərgɨn u Temetrius. Ikɨnu nətəmimi tepət kəutəfaki kəm uhgɨn kəti pətan, nərgɨn u Atemis. Kəni Temetrius tatol narmɨ nimə əkəku mɨn e sɨlfə iətəm təhmen e nimə rəha narmɨ nati rəha Atemis. Kəni nətəmimi tepət kautos nəhmtɨn, kəni tatos məni asoli ilah rəhan mɨn nətəmimi u kautol pəti uək.

25 Kəni təmauɨn e rəhan nətəmimi mɨn mɨne nətəpɨsɨn iətəm kautol uək kətiəh əmə məmə okəhuva kətiəh. Kəni təni məmə, “Iəu mɨn, nəkotəhrun rəkɨs məmə kəutos məni asoli e uək u rəhatah. 26 Mətəu itəmah nəmoteruh mɨne motətəu məmə suah u Pol tətərəkɨn nətəmimi tepət kəni kɨnəutohtəu=pən, səniə Efəsɨs əmə, mətəu iuəkɨr ikɨn mɨn rəfin e nɨtəni əha Esiə. In tətəni pətɨgəm məmə uhgɨn mɨn iətəm nətəmimi əmə kəmotol e nəhlmɨ lah, səniəmə uhgɨn mɨn pəhriən. 27 Kəni rəueiu əha, iuəkɨr tɨnətərəkɨn suaru rəhatah o nosiən məni, kəni iuəkɨr mɨn in tatol məmə nətəmimi okoteruh rah nimə rəha Atemis, u iətəm in ilɨs pɨk. Kəni naunun, nəmə təhro nəghatiən rəhan otərəkɨn nərgɨn Atemis iətəm ilɨs pɨk tuva mol nati əpnapɨn əmə lan. Mətəu ikɨnu Esiə mɨne ikɨn mɨn rəfin, nətəmimi kəutəfaki kəm uhgɨn u rəhatah.”

28 Nian kəmotətəu nəghatiən əha, nɨkilah təmahmə pɨk, kəni əmeiko mɨnautagət əfəməh məmə “!Ure e Atemis u Efəsɨs!” 29 Kəni nətəmimi rəfin e taun kɨnotapɨs e nalməliən. Kəni nətəmimi tepət kəməhuva kətiəh məhuvən motaskəlɨm iətəm Masetoniə mil əha iətəm kətualiuək ilahal Pol, nərgɨlau u Kaeəs mɨne Aristakəs. Kəni kəməhuvən pəti motiuvi=pən ilau əpəha ikɨn nian rəfin kəutuhapumɨn asoli ikɨn.*

30 Kəni Pol tolkeikei məmə otuvən məghati kəm nətəmimi əha, mətəu nətəmi rəha Iesu kəsotegəhaniən. 31 Mɨne nətəmi asoli nəuvein rəha kaunsɨl asoli əpəha Esiə nətəm kotolkeikei Pol, kəmotahli=pən nəghatiən kəm in motəniəhu əskasɨk məmə otəsuvəniən əha nətəmi əha ikɨn.

32 Kəni ikɨn əha, nətəmimi kautol vilɨg vilɨg tepət məutagət əfəməh. Nəuvein kəutəni nati pɨsɨn, kəni nəuvein kəutəni nati pɨsɨn. Mətəu tepət kotəruru agɨn məmə kəməhuva o nati nak. 33 Kəni nətəm Isrel mɨn əha ikɨn kəmotətgi=pən suah kəti nərgɨn u Aleksantə məmə otuvən məhtul aupən e lah. Kəni təməfəri nəhlmɨn məmə kəsotagətiən pəh təni pətɨgəm neruhiən rəhan. 34 Mətəu nian nətəmimi kəmotəhrun məmə in iətəm Isrel kəti, kəmotagət pəti-pəti əfəməh mɨn məmə, “!Ure e Atemis əpəha Efəsɨs! !Ure e Atemis əpəha Efəsɨs!” Kəmotagət əfəməh motos auə keiu.

35 Kəni iətəmi asoli kəti in kəpmən asoli rəha taun Efəsɨs, təməhtul məniəhu ilah məmə, “!Sotagətiən-to!” Kəni məni məmə, “Ei, nətəmimi! Atemis u in uhgɨn rəhatah. Kəni nərgɨn in ilɨs. Kəni nətəmi ikɨn mɨn rəfin kotəhrun məmə in uək rəhatah nətəm Efəsɨs məmə okoteruh vivi niməfaki rəhan, kəni moteh vivi kəpiel asim rəhan iətəm təmsɨpən e neai muva. 36 Kəni suah kəti tɨkə iətəm otəni məmə iəteiuə. Kəni tol lanəha, təuvɨr məmə nətəlɨgiən rəhatəmah teiuaiu. Təsəuvɨriən məmə nəkotalməli lanko.

37 “Nəmotos suah mil u məhuva ikɨnu, mətəu ilau kəsuakləhiən e nati kəti kəni məsuan kəskəsiən e nimə rəha narmɨ nati rəhatah, kəni məsuəghati rahiən e nərgɨ pətan əha, uhgɨn rəhatah. 38 Nəmə Temetrius mɨne rəhan noluək mɨn kauteruh=pən nəghatiən tərah e suah kəti, nian əha ikɨn rəha kot mɨne nətəm rəha kot əha ikɨn. Təuvɨr məmə okəhuvən motəni pətɨgəm nəghatiən tərah mɨn əha iətəm kəmotətəu kəm lah. 39 Mətəu nəmə nati kəti mɨn əha ikɨn iətəm nəkotolkeikei, nəkotos məhuvən e nəharəgiən əhruahru rəhan. Mətəu nəharəgiən u tətəhti lou. 40 Tɨmətɨg əmə məmə okotəfən kitah e kot o noliən u, məmə kəmotərgəhu pɨk u rəueiu. Iuəkɨr kotəməu təpiə əmə ikɨn. ?Kəni ko kəsotəniən nati kəti məmə kəməhuva ikɨnu e nəharəgiən u rəueiu o nak? Mətəu-inu nəharəgiən u, nɨpətɨn tɨkə, kəni təsɨtəu-pəniən lou.” 41 Nian təməni rəkɨs nəghatiən əha, kəni məniəhu nəghatiən mahli=pən ilah məmə okotagɨm mɨn.

20

Pol təmuvən əpəha Masetoniə mɨne Akaiə

1 Nian nərahiən əha təmol naunun, Pol təmauɨn e nətəmi rəha Iesu məmə okəhuva kətiəh. Kəni mətəghati kəm lah o nem əskasɨkiən ilah. Kəni uərisɨg lan, tauiəhruin ilah miet maliuək muvən əpəha Masetoniə. 2 Təmuvən əha ikɨn tepət ikɨn kəni mətəfən nəghatiən tepət kəm nətəmimi rəha Iesu matem əskasɨk ilah, kəni miet=pa Kris. 3 Matɨg mos məuɨg kɨsɨl ikɨn əha, kəni uərisɨg təni məmə otos negəu kəti mɨtəlɨg=pa Sɨriə. Mətəu təmətəu məmə nətəm Isrel mɨn kɨnautol nəghatiən oneuən kəti məmə okotohamu əpəha e negəu. Kəni təməuhlin rəhan nətəlɨgiən, kəni məpəh negəu mətaliuək əmə mɨtəlɨg=pən Masetoniə. 4 Nətəmimi nətəm kəməutohtəu=pən e nian əha, kəti u Sopata nətɨ Pirəs iətəm Perea, mɨne Aristakəs, mɨne Sekantəs, iətəm Təsalonaikə mil, mɨne Kaeəs iətəm Terpe, mɨne Timoti, mɨne nətəm Esiə mil u Tikikəs mɨne Trofiməs. 5 Kəni e Fɨlɨpai, nətəmi əha kəmotaupən məhuvən məutəhtahnin itɨmah əpəha taun Troas Esiə ikɨn. 6 Nian Lafet rəha Pɨret U Is Tɨkə Lan təmol naunun, itɨmah iəmotos negəu kəti mohiet Fɨlɨpai motaiu nian faif mɨnəhuvən əpəha Troas, məhuvən moteruh ilah kəni motatɨg motos wik apiəpiə.

Iutɨkɨs təmɨmɨs kəni məmiəgəh mɨn əpəha Troas

7 E Sarere lapɨn, iəməhuva kətiəh məmə iəkotəfaki, kəni motauən, kəni mautun Nauəniən Rəha Nəmtətiən Rəha Iesu. Kəni Pol təməghati kəm nətəmimi mətəu-inu təhrun məmə olauɨg tatuvən məpəh ilah. Kəni təməghati mətəuarus nəlugɨ nian lapɨn.

8 Nɨpəgnəua nimə iətəm iəutəharəg ikɨn, in e nimə kəmol kɨlpɨn-ɨlpɨn təri. Kəni kəmasiəpən e lait tepət əha ikɨn. 9 Kəni iətəm aluə kəti, nərgɨn u Iutɨkɨs, tətəharəg e wintə ikɨn. Nian Pol tətəni pətɨgəm nəghatiən rəha Uhgɨn mətəni mətəni, kəni Iutɨkɨs, napɨliən təmos, əmeiko məmei pətɨgəm e wintə mɨsɨpəri morin əpəha ləhtəni e nɨftəni. Kəni nɨpəg nəua nimə iətəm təməmei ikɨn, in tol kɨsɨl lan. Kəni nian kəmoteiuaiu məhuvən, mətəu tɨnɨmɨs rəkɨs. 10 Kəni Pol təmuvən mɨsin nəulɨn e nɨkalɨ iətəm aluə əha, kəni mələs məgəu=pa e nəhlmɨn mil, kəni məni=pən kəm lah məmə, “Nɨkitəmah təsahməiən. In tɨnəmiəgəh mɨn.”

11 Kəni Pol təməri mɨn muvən əpəha ilɨs kəni mol Nauəniən Rəha Nəmtətiən Rəha Iesu ilah min ilah, kəni ko motauən pəti. Kəni tətəghati mɨn kəm lah mətəuarus tian, kəni məpəh ilah. 12 Kəni ilah kəmotit iətəm aluə u məhuvən lahuənu. Nɨkilah tətagiən mətəu-inu iətəm aluə təməmiəgəh mɨn.

Kəmohiet Troas məhuvən Maelitəs

13 Kəni Pol təməni məmə otaliuək əmə muvən əpəha e taun əha Asos, mətəu itɨmah iəkəhuvən e negəu məhuvən mə iəkotələs əha ikɨn. Kəni itɨmah iəkotos negəu motaupən məhuvən əpəha Asos, kəni in tuərisɨg muva.

14 Nian təmiet=pa, iəkotit məhuvən e negəu. Kəni itɨmah rəfin məhuvən əpəha Mitilen. 15 Iəmotiet məhuvən ikɨn əha, kəni lauɨg lan iəkəhuva məutəməhli ihluə e nɨtəni əha Kios. Kəni lauɨg mɨn iəkəhuva e nɨtəni əkəku Samos. Kəni lauɨg mɨn iəpanəhuva Maelitəs kəni məhuvari ikɨn. 16 Pol təməni rəkɨs məmə iəsotəhtuliən Efəsɨs mətəu-inu təsolkeikeiən məmə iəkotan pɨk əha e nɨtəni Esiə. In təmalkut məmə iəkəhuvən uəhai Jerusɨləm məmə in otuvən e lafet rəha Nauəniən Vi kətəni məmə Pentekos.

Pol təmauiəhruin nətəmi asoli mɨn rəha niməfaki əpəha Efəsɨs

17 Kəni nian iəməhuvari əpəha Maelitəs, Pol təmahli=pən nəghatiən əpəha Efəsɨs məmə eldə mɨn rəha niməfaki mə okəhuva-to moteh in.* 18 Nian kəməhuva, təməghati kəm lah məmə, “Itəmah nəkotəhrun rəkɨs rəhak noliən iətəm iatol nian iəmuva apis ikɨnu Esiə mətəuarus=pa u rəueiu.* 19 Iəu ioluək əmə rəha Iərmənɨg. Kəni rəhak nətəlɨgiən in ləhtəni əmə. Kəni nian rəfin nəhu nəhmtək tətaiu o təmah. Kəni nian rəfin iətatɨg e nian əskasɨk mɨn, mətəu-inu nətəm Isrel kotolkeikei məmə okotuhamu iəu.

20 “Itəmah nəkotəhrun məmə iəmətəghati kəm təmah mətəgətun itəmah e nɨki nətəmimi natimnati mɨn iətəm otasiru e təmah, məsəhluaigiən e nati kəti o təmah. Iəməni=pɨnə rəfin e nɨpəgnəua nimə mɨn kəni ihluə mɨn e nəhmtɨ nətəmimi. 21 Iətəni=pən əhruahru kəm nətəm Isrel mɨne Nanihluə mɨn məmə okotəkeikei motəuhlin ilah e rəhalah nəmiəgəhiən məhuva o Uhgɨn, kəni motəhatətə e rəhatəmah Iərmənɨg Iesu Krɨsto.

22 “Kəni rəueiu əha, inatuvən Jerusɨləm mətəu-inu Narmɨn Rəha Uhgɨn təməni kəm iəu məmə iəkuvən. Iəsəhruniən məmə oiəkəhratɨg əha ikɨn. 23 Nati kətiəh əmə iəkəhrun məmə taun mɨn rəfin iətəm iətuvən=pən ikɨn, Narmɨn Rəha Uhgɨn tətəni=pa kəm iəu məmə nian iəkuvən ikɨn əha, iəkatɨg e nərahiən kəti kəni muvən e kaləpus.* 24 Kəni iəu iəsəgɨniən e natimnati mɨn əha. Nəmiəgəhiən rəhak in nati əpnapɨn əmə. Mətəu iəkolkeikei pɨk məmə iəkol naunun e uək u Iərmənɨg Iesu təməfa məmə iəkol o nəni pətɨgəmiən nanusiən təuvɨr e nəuvɨriən rəha Uhgɨn.*

25 “Otətəu-to. Iəməghati kəm təmah e Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn, mətəu rəueiu əha iəkəhrun məmə itəmah rəfin onəsoteruh mɨniən iəu nian kəti. 26 Kəni iətəni=pɨnə kəm təmah əha rəueiu e nəhmtɨ Uhgɨn məmə, nəmə itəmah kəti otuvən tərah ikɨn, mətəu rəhan aru, səniəmə iəu iəmol. 27 Iəməni=pɨnə natimnati mɨn rəfin kəm təmah iətəm Uhgɨn tolkeikei məmə onəkotəhrun.

28 “Onəkotətəu vivi itəmah. Kəni nətəmimi nətəm Narmɨn Rəha Uhgɨn təməfən e nəhlmɨtəmah, inu niməfaki rəha Uhgɨn. Kəni onəkotəkeikei məuteh vivi ilah təhmen e iətəmi rəha sipsip mɨn tateh vivi rəhan sipsip mɨn. Ilah mɨn əha, Uhgɨn təmos nəhmtɨ lah e nɨra nətɨn nian təmɨmɨs e nɨgi kəməluau.** 29 Inəhrun rəkɨs məmə nian iəkiet rəkɨs e təmah, nətəmimi nəuvein iətəm kotəhmen e kuri arpɨn mɨn okəhuva məmə okotus itəmah nətəmimi rəha Iesu.* 30 Itəmah aru mɨn əmə nəuvein okəpanotəhtul moteiuə motəgəu nəghatiən pəhriən məmə okotit rəkɨs nətəmimi rəha Iesu. 31 Kəni onəkotətəu vivi itəmah kəni məsotaluiən məmə e nu kɨsɨl iəməsəpəhiən nəni-pɨnəiən nəghatiən u kəm təmah e nian mɨn rəfin. Kəni nian nəuvein, iəmətasək o təmah.*

32 “Kəni rəueiu əha, iətəfən itəmah e nəhlmɨ Uhgɨn mɨne nəghatiən rəha nəuvɨriən rəhan kəm təmah. Nəghatiən u nəsanəniən lanəha ikɨn məmə otol itəmah nəkotəskasɨk, kəni məfɨnə nəuvɨriən iətəm Uhgɨn təməni rəkɨs məmə otəfən kəm rəhan mɨn nətəmimi.

33 “Iəu səniəmə iətəmimi iəkolkeikei pɨk nautə rəha iətəpɨsɨn, məni rəhan uə napən iətəm katuvən lan. 34 Itəmah nəkotəhrun rəkɨs məmə iəu aru əmə, iatol uək o nosiən natimnati iətəm iəu mɨne nətəmimi kəutəhuərisɨg lak kotolkeikei o natɨgiən.** 35 Nian nəmoteh rəhak noliən mɨn, iəməgətun suaru mɨn əha kəm təmah məmə onəkotol lanəha motasiru e nətəmimi u kəsotəskasɨkiən. Kəni onəsotaluiən e nəghatiən rəha Iərmənɨg Iesu iətəm təməni məmə, ‘Təuvɨr agɨn o nətəmimi u nətəm kəutəfən kəm nətəmimi, mapirəkɨs in mɨn u ilah kəutəhtahnin əmə məmə okəfən kəm lah.’ ”

36 Nian Pol təmol naunun e rəhan nəghatiən, təmeiuaiu mɨsin nəulɨn kəni məfaki ilah min ilah. 37 Kəni kəmotasək pɨk motaskəlɨm Pol məutəgətun nolkeikeiən rəhalah ohni, kəni motauiəhruin. 38 Kəmotətəu tərah pɨk məmə təməni kəm lah məmə okəsoteh mɨniən nəhmtɨn. Kəni ilah min kəmotaliuək məhuvən əpəha negəu ikɨn.

21

Pol təmuvən Jerusɨləm

1 Nian iəmotauiəhruin rəkɨs ilah, iəməhuvən e negəu kəni mohiet, motaiu əhruahru əmə o nɨtəni əkəku əha, Kos. Kəni lauɨg lan iəkəhuva e nɨtəni əkəku əha, Rotes. Kəni iəmohiet mɨn ikɨn əha məhuva mɨn e ikɨn kəti kətəni məmə Patarə, kəni məhuvari ikɨn.

2 Ikɨn əha iəmoteruh negəu kəti, kɨnatəni məmə otiet muvən əpəha Fonisiə. Kəni iəkotiuvɨg=pən lan mohiet mɨn. 3 Itɨmah iəməhuva moteruh nɨtəni asoli əha Saiprəs, kəni motohtəu=pən e nɨkalɨn u pesi ikɨn kəni motaiu e nɨtəni Sɨriə. Negəu əha təmuva e taun əha Taea məmə otəmki-pari natimnati ikɨn. Kəni iəkəhuvari ikɨn.

4 Ikɨn əha iəməhuvən moteruh nətəmi rəha Iesu. Kəni motatɨg itɨmah min ilah, motos nəfakiən apiəpiə kəti. Kəni Narmɨn Rəha Uhgɨn təghati kəm lah, kəni ilah kəmotəni=pən əskasɨk kəm Pol məmə otəsuvəniən Jerusɨləm.* 5 Mətəu nian rəhatɨmah natɨgiən ikɨnu tɨnol naunun, kəni iəkohiet mɨnautəhuvən əpəha Jerusɨləm, kəni nətəmi rəha Iesu ikɨn əha, mɨne rəhalah nɨpətan mɨn, mɨne nətɨlah mɨn kəmohtəu=pən itɨmah iəkəhuvən əpəha itəhi e nɨpəkɨl. Kəni motɨsin nəulɨtɨmah ikɨn motəfaki, kəni motauiəhruin itɨmah mɨn. 6 Kəni iəkəhuvən e negəu, kəni ilah kohtəlɨg=pən imalah mɨn ikɨn.

7 Kəni negəu təmiet Taea maiu o nɨtəni Toleme. Kəni iəkəhuvari məhuvən moteruh piatɨmah mɨn, motos nian kətiəh. 8 Kəni lauɨg lan, iəkohiet mɨn məhuvən məhuvari əpəha e taun Sisəriə kəni məhuvən məutatɨg e nimə rəha Fɨlɨp u iətəm tatuvən ikɨn mɨn mətəni pətɨgəm nanusiən təuvɨr. Kəni in tatol səpɨn lan e nətəmimi nətəm kəməfəri ilah aupən o nasiruiən e aposɨl mɨn.* 9 Nətɨn pətan kuvət kəsotohtəu-pəniən iərman. Nɨpətan mɨn əha kəutəni pətɨgəm nəghatiən iətəm Uhgɨn tətəfən kəm lah.

10 Iəmotatɨg nian kɨsɨl uə kuvət ikɨn əha, kəni iəni kəti rəha Uhgɨn əpəha Jutiə təmuva, nərgɨn u Akapus.* 11 Təmuva meruh itɨmah kəni mələs rəkɨs kətəuti rəha Pol, kəni məlis əpumɨn aru nəhlmɨn mɨne nəhlkɨn lan, kəni məni pətɨgəm məmə Narmɨn Rəha Uhgɨn təməni kəm in məmə, “Nətəmi asoli nəuvein rəha Isrel okotəlis lanəha suah kəha rəhan u kətəuti, kəni motəfən e nəhlmɨ Nanihluə mɨn əpəha Jerusɨləm.”*

12 Nian iəmotətəu nəghatiən əha, itɨmah nətəm ikɨn əha, iəmotəniəhu əskasɨk Pol məmə otəsuvəniən Jerusɨləm.

13 Mətəu Pol təni=pa kəm tɨmah məmə, “?Nəutasək onak? Nəkotol məutərəkɨn nɨkik o nuvəniən ikɨn əha. Iəu iəsəgɨniən o nuvəniən e kaləpus o nərgɨ Iərmənɨg Iesu, mətəu iətegəhan mɨn məmə iəkɨmɨs ohni əpəha Jerusɨləm.”*

14 Nian iəmoteruh məmə ko Pol təsəuhliniən rəhan nətəlɨgiən, kəni iəkotəpəh əmə, məutəni məmə, “Pəh Iərmənɨg otol əmə məmə in tolkeikei mɨne.”

15 Iəmotatɨg nəuvetɨn u ikɨnu, kəni uərisɨg iəkotaipei rəhatɨmah natimnati, motaliuək əmə məhuvən Jerusɨləm. 16 Nətəmimi nəuvein rəha Iesu əpəha Sisəriə kəmohtəu=pa itɨmah motit itəmah məhuvən e nimə rəha iətəm Saiprəs kəti u in iətəmi rəha Iesu nuvəh rəkɨs mətəuarus=pa əha rəueiu, nərgɨn u Nason. Kəni motapɨli ikɨn.

Pol təmuvən meruh Jemɨs

17 Nian iəməhuva Jerusɨləm, piatah mɨn nɨkilah təmagiən pɨk məmə koteruh itɨmah. 18 Kəni lauɨg lan Pol mɨne itɨmah rəfin iəməhuvən məmə iəkoteruh Jemɨs. Kəni eldə mɨn rəfin rəha niməfaki kəməhuva. 19 Pol təməni təuvɨr kəm lah kəni məni pətɨgəm vivi kəm lah natimnati rəfin agɨn e rəhan naliuəkiən iətəm Uhgɨn təmol kəm Nanihluə mɨn.*

20 Nian kəmotətəu nəghatiən əha, ilah rəfin nɨkilah təmagiən, kəni motəni-vivi Uhgɨn.

Kəni motəni=pən kəm Pol məmə, “Piak. Ik nɨnəhrun rəkɨs məmə rəueiu əha nətəm Isrel təhmen e tausɨn tepət kɨnotəhrun Iesu, kəni ilah rəfin kəutaskəlɨm pɨk Lou rəha Mosɨs.* 21 Ilah kɨnotətəu rəkɨs nəghatiən nəuvein iətəm kətəni məmə nətəgətun nətəm Isrel əpəha ikɨn mɨn pɨsɨn pɨsɨn məmə okotəpəh Lou rəha Mosɨs. Kəni motətəu məmə ik nətəni məmə okəsəhgi-pəniən nenətɨlah mɨn, kəni məsotohtəu=pən mɨniən kastɨm rəhatah.* 22 Rəueiu əha ilah okotətəu məmə ik nɨnuva u ikɨnu mətatɨg. ?Kəni okotəhro lanu əha rəueiu?

23 “Təuvɨr məmə onəkol nati u iətəm iəutəni=pɨnə kəm ik əha rəueiu. Nəman kuvət u ikɨnu kəmotol nəniəskasɨkiən kəti ilah Uhgɨn. 24 Olauɨg nəkəkeikei mit ilah məhuvən, kəni mos nəhmtɨ rəhalah nati miəgəh mɨn rəha sakrifais, kəni itəmah min ilah motol sakrifais rəha nafəliən iətəmi u Lou rəhatah tətəni. Kəni ilah kotəhrun nakiən rəhn-kapə lah təpiə. Nian natol natimnati mɨn rəfin əha, kəni nətəmimi okotəhrun məmə kəteiuə lam, mətəu nɨpəhriəniən, ik nətaskəlɨm əhanəh Lou rəha Mosɨs.*

25 “Kəni rəueiu iəkəni Nanihluə mɨn nətəm kəutəhatətə e Iesu. Itɨmah iəmotahli=pən rəkɨs nauəuə kəti kəm lah. Nauəuə əha tətəni lanu rəhatɨmah nəghatiən məmə ilah okəsotuniən nɨrə, mɨne nauəniən u katol sakrifais lan kəm narmɨ nati mɨn, kəni məsotuniən nati miəgəh u kəmarin nentəui mətəu-inu nɨran əpəha ikɨn e nɨpətɨn, kəni məsotoliən təfagə e pətan.” Kəni Pol təmegəhan e nəghatiən əha.*

26 Kəni lauɨg lan, Pol mɨne nətəmi əha kuvət kəməhuvən motol natimnati iətəm Lou tətəni. Kəni Pol təmuvən əpəha e Nimə Rəha Uhgɨn məmə otəni=pən kəm pris mɨn məmə nian kuvəh əha ikɨn tətatɨg əhanəh məmə Lou tətəni, kəni pris mɨn okotol sakrifais kuvət təhmen e nətəmi mɨn əha.*

Nətəm Isrel kəmotaskəlɨm Pol əpəha e Nimə Rəha Uhgɨn

27 Nian tɨnuva iuəkɨr o nian səpɨn iətəm sakrifais rəha nafəliən otol naunun lan, nətəm Isrel nəuvein kəmotsɨpən Esiə aupən, kəmotafu Pol əpəha e Nimə Rəha Uhgɨn kəni kɨnautos nətəmimi tepət əha ikɨn əha mɨnautahli=pən mɨn nɨgəm e nɨkilah, kəni nətəmimi mɨn əha kəmotaskəlɨm Pol, 28 məutagət əfəməh lan məmə, “!Ei, nətəm Isrel! !Əhuva motasiru e tɨmah! Suah əpələ in əpə iətəm tatuvən ikɨn mɨn rəfin mətəgətun nətəmimi məmə okotəməki e tah mətəni kəm lah mɨn məmə Lou rəha Mosɨs in nati əpnapɨn əmə mɨne Nimə Rəha Uhgɨn. Kəni mit Nanihluə mɨn məhuva ikɨnu imatah pɨsɨn əmə ikɨn e Nimə Rəha Uhgɨn, kəni noliən əha təmatgəhli Lou kəni mɨnol tɨnamɨkmɨk u ikɨnu.” 29 Kəmotəni lanəha mətəu-inu kəmoteruh suah kəha Trofiməs iətəm Efəsɨs təmətaliuək ilau Pol əpəha i taun. Kəni nɨkilah təhti məmə kəta Pol təmit miəuva əha ikɨn əha e noan rəha nətəm Isrel əmə əpəha e Nimə Rəha Uhgɨn.*

30 Kəni nətəmimi rəfin e taun kəmotagət əfəməh o nati əha, motaiu məhuvən motaskəlɨm Pol moteikəpan mohiet e Nimə Rəha Uhgɨn. Kəni pris mɨn kotahtɨpəsɨg uəhai əmə e doə e Nimə Rəha Uhgɨn. 31 Nian kəmotalkut məmə okotohamu Pol, kəni iətəmi asoli rəha soldiə mɨn rəha Rom əpəha Jerusɨləm, təmos nəghatiən məmə katol nati asoli kəti əpəha i taun. 32 Kəni təmauɨt məmki rəhan mɨn nəuvein soldiə mɨn mɨne nətəmi asoli mɨn lan motaiu məhuvən əpəha ikɨn nətəmimi kəutoh Pol ikɨn. Nian nətəmimi kəmotafu ilah, ilah kotəpəh nohiən Pol, motəhtul motəpnapɨn əmə.

33 Kəni iətəmi asoli rəha soldiə mɨn təmuva o Pol maskəlɨm, kəni magət e rəhan mɨn soldiə mɨn kəhuva motəlis e sen keiu. Kəni motətapuəh o nətəmimi məmə, “?Iətəmi pəh u? ?Təmol nati tərah nak?” 34 Kəni nɨmənin nətəmimi nəuvein kəutəni nəghatiən pɨsɨn, nəuvein kəutəni nəghatiən pɨsɨn. Mətəu kɨnotəruru əhruahru nəukətɨ nəghatiən, kəni nəghatiən tɨnepət. Iətəmi asoli rəha soldiə mɨn tɨnəruru məmə kəməhro lanu, kəni magət e rəhan mɨn soldiə mɨn məmə okotələs Pol məhuvən e nimə rəhalah.

35 Nian Pol tɨnatəpag-əpag pəri məmə otuvən imə, kəni soldiə mɨn kəmoteapən ohni kəni motləfəri, mətəu-inu nətəmimi nɨkilah tətahmə pɨk məmə okotoh. 36 Ilah rəfin kəmautəhuərisɨg məutəni əfəməh məmə, “!Otohamu! !Otohamu!”*

Pol təməni nɨpɨlgan nəghatiən

37 Nian kəmotələs məhuvən məmə okotevɨg=pən imə, kəni Pol təni=pən kəm iətəmi asoli rəha soldiə mɨn e nəghatiən Kris məmə, “Iəkolkeikei məmə iəkəni nati kəti kəm ik.”

Kəni iətəmi asoli rəha soldiə mɨn təni məmə, “?Nəkəhrun nəghatiən e nəghatiən Kris? 38 Nɨkik təhti məmə ik iətəm Ijɨp u nəmətalkut məmə nəkələs iahu rəhatɨmah kəpmən aupən, kəni məmki nətəmimi fo-tausɨn u Nətəmi Rəha Nuhamuiən Nətəmimi, kəni məhuvən məutatɨg əpəha ikɨn təpiə-məpiə ikɨn. ?Ik uə kəpə?”*

39 Mətəu Pol təni məmə, “Kəpə. Iəu iətəm Isrel u. Iəmair əpəha e nɨtəni Silisiə e taun asoli Tasəs, kəni iəu iətəmi kəti rəha taun əha. Pale, iəmə nəkegəhan lak pəh iəkəghati-to kəm nətəmi mɨn əha.” 40 Kəni tegəhan lan.

Kəni Pol təhtul pəri əpəha kətəgəpag-əgəpag ikɨn məfəri nəhlmɨn məmə okəsotagətiən. Nian kəməsotagətiən, kəni təghati kəm lah e nəghatiən Isrel məmə,

22

1 “Tatə mɨn mɨne piak mɨn. Otətəlɨg-to lak. Pəh iəkəni rəhak kəm təmah.” 2 Nian kəmotətəu məmə təməghati kəm lah e nəghatiən əhruahru rəhalah, kəni nagətiən təmɨkə agɨn məutətəlɨg lan.

Kəni təni məmə, 3 “Iəu iətəm Isrel. Iəmair əpəha Silisiə e taun əha Tasəs, mətəu iəmepət u Jerusɨləm. Kəmaliel təməgətun iəu. Təməgətun vivi iəu e Lou rəha tɨpɨtah mɨn məmə iəkɨtəu=pən əhruahru. Kəni e nian əha, iəmətəsanən o noliən natimnati iətəm Uhgɨn tolkeikei təhmen e təmah u rəueiu.*

4 “Aupən iəmatɨtəu məmə iəkol nərahiən kəm nətəmimi nətəm kautohtəu=pən Suaru Rəha Iesu. Kəni mətaskəlɨm ilah, nəman mɨne nɨpətan, mətəmki=pən ilah e kaləpus kəni mol nəuvein kohmɨs.* 5 Nəghatiən mɨn u pris asoli agɨn mɨne nətəmi asoli mɨn rəha kaunsɨl rəhatah kotəhrun nəniən məmə nɨpəhriəniən. E nian əha, iəmos nəniən rəhalah e nauəuə mautegəhan lak məmə iəkuvən o nətəm Isrel əpəha Təmaskɨs. Iəu iəmuvən ikɨn əha məmə iəkaskəlɨm nətəmimi mɨn əha rəha Iesu məlis ilah e sen məmki ilah muva məmki=pən ilah e kaləpus əpəha Jerusɨləm məmə kol nalpɨniən kəm lah.

Pol təməni pətɨgəm məmə təməhro lanu mɨtəupən Iesu

(Uək 9:1-19; 26:12-18)

6 “E nian mɨtɨgar tɨnalelin əmə, kəni inuva iuəkɨr o Təmaskɨs, kəni nagəhagiən kəti tatuəu təruən vivi, təmsɨpən e neai, masiəgəpɨn iəu. 7 Kəni iəksɨpəri morin e nɨftəni. Mətəu nəuia iətəmi kəti tətəni=pa kəm iəu məmə, ‘!Sol! !Sol! ?Təhro natol tərah lanu lak?’

8 “Kəni iəkəmə, ‘?Mətəu Iərmənɨg ik pəh?’

“Kəni təni məmə, ‘Iəu Iesu, iətəm Nasərɨt u iətəm ik natol tərah lan.’ 9 Nətəm kəmautuərisɨg lak e suaru kəmoteruh nəhagəhagiən əha, mətəu kəməsotətəuiən nəuia suah kəha iətəm təməghati kəm iəu. 10 Kəni iəkətapuəh ohni məmə, ‘?Iərmənɨg, iəkəhro lanu əha rəueiu?’

“Kəni Iərmənɨg təni=pa kəm iəu məmə, ‘Əhtul maliuək muvən əpəha Təmaskɨs. Kəni suah kəti əha ikɨn əha, in otəni=pɨnə kəm ik natimnati rəfin iətəm Uhgɨn tɨnəni rəkɨs məmə ik onəkol.’ 11 Mətəu-inu nəhagəhagiən əha təsanən pɨk, kəni mol nəhmtək təpɨs, kəni nətəmimi nətəm kautəhuərisɨg lak kotos əmə nəhlmək motit iəu iəkəhuvən Təmaskɨs.

12 “Kəni suah kəti əha ikɨn əha, nərgɨn u Anənaiəs, in suah kəti iətəm tatos vivi Lou rəhatah, kəni nətəm Isrel əha ikɨn əha kautɨsiai pɨk. 13 In təmuva kəni meruh iəu məhtul=pa iuəkɨr ohniəu məmə, ‘Piak Sol, rəueiu əha nəhmtəm otair mɨn.’ Kəni e nian əmə əha, nəhmtək təmair mɨn kəni inateruh in. 14 Kəni təni=pa kəm iəu məmə, ‘Uhgɨn rəha tɨpɨtah mɨn aupən, in təmɨtəpɨn rəkɨs ik məmə ik onəkəhrun natimnati iətəm in tolkeikei. Kəni ik onəkeruh Iətəm Əhruahru kəni onəkətəu rəhan nəghatiən e nohlɨn. 15 Onəkəkeikei məni pətɨgəm kəm nətəmimi rəfin natimnati iətəm ik nəmətəu kəni meruh. 16 ?Kəni rəueiu əha, nətəhtahnin nak? Əhtul muvən məfaki=pən kəm Iesu, kəni kol bəptais lam, kəni in otafəl rəham noliən tərah mɨn.’ ”

Uhgɨn təmahlipən Pol kəm Nanihluə mɨn

17 Kəni təmatəni məmə, “Uərisɨg e nati u, kəni iəkuvən Jerusɨləm. Nian iəmuvən ikɨn əha, iəmuvən e Nimə Rəha Uhgɨn mətəfaki, kəni meruh nəməhlairiən kəti iətəm Uhgɨn təməfa. 18 E nəməhlairiən əha, iəmeruh Iərmənɨg tətəni=pa kəm iəu məmə, ‘Əhtul uəhai əha rəueiu agɨn miet Jerusɨləm. Mətəu-inu nətəmi u ikɨnu ko kəsotətəlɨgiən e rəhak nəghatiən iətəm ik nətəni.’*

19 “Mətəu iəkəmə, ‘Iərmənɨg, nətəmi mɨn əha kotəhrun vivi məmə aupən iəmatuvən e nimə mɨn rəha nuhapumɨniən mətaskəlɨm nətəmi u kəutəhatətə lam muva mətalis ilah mətəmki=pən ilah e kaləpus.* 20 Kəni nian nətəmimi kəmotahtɨmu Stipɨn, kəni nɨran təmaiu mətəu-inu təmatəni pətɨgəm ik. Mətəu iəu mɨn, iəmatəhtul itɨmah milah. Kəni nɨkik tətagiən mətəu-inu kəutəhti Stipɨn e kəpiel, kəni mateh rəhalah natimnati.’*

21 “Mətəu Iərmənɨg təməni=pa kəm iəu məmə, ‘Uvən. Mətəu-inu iəu iətahli=pən ik ikɨn əha kəm Nanihluə mɨn məmə onəkəni pətɨgəm rəhak nəghatiən kəm lah.’ ”*

22 Kəni kəmautətəlɨg vivi lan mətəuarus təni nəghatiən əha. Mətəu nian kəmotətəu nəghatiən əha, motetet motagət əfəməh məmə, “!Otɨləfətɨgəm suah u, kotohamu! !Təsəuvɨriən məmə otəmiəgəh mətatɨg!”

23 Kəmautəkeikei məutagət əfəməh motəraki əpnapɨn əmə rəhalah napən, məutəmki nɨməulul məutəraki əpnapɨn əmə lan mətəu-inu niəməha tɨnol pɨk ilah. 24 Kəni iətəm Rom u in tepət e soldiə mɨn təni məmə okələs kan əpəha e nimə rəha soldiə mɨn. Kəni təni məmə okalis mətəu-inu tolkeikei məmə Pol otəni kəm in məmə nətəmimi kotagət pɨk lan lanəha onak.

25 Mətəu nian kəmautiuvi-ərain vivi Pol məmə okotalis, kəni təni=pən kəm nətəmi asoli mɨn əha kəti rəha soldiə mɨn u kəutəhtul iuəkɨr ohni məmə, “!Ei! Iəu iətəm Rom u. ?Təhruahru məmə onəkotalis iəu nian iəsuvən əhanəhiən e kot?”*

26 Nian iətəmi asoli rəha soldiə mɨn təmətəu nəghatiən əha, təmuvən meruh iətəmi asoli u in tepət e lah məni=pən kəm in məmə, “Ei! ?Nak u natol? !Suah u in iətəm Rom!”

27 Kəni iətəmi asoli rəha soldiə mɨn əha tətapuəh o Pol məmə, “!Ei! Əni-vivi-to məmə ik iətəm Rom pəhriən uə kəpə.”

Kəni Pol təni məmə, “Əuəh. Iatəni pəhriən.”

28 Kəni iətəmi asoli rəha soldiə mɨn təni məmə, “Iəmətəou məni asoli o negəhan-pəniən iəu məmə iəkuva iəu iətəm Rom.”

Mətəu Pol təni məmə, “Iəu iəsətəouiən nati kəti. Rəhak tatə in iətəm Rom. Kəni tol lanəha, iəu iətəm Rom.”

29 Kəni əmeiko soldiə mɨn nətəm kəmautəhtul maru məmə okotalis Pol kəmotauɨt motan e nəmtahlah məhuvən isəu. Kəni nian iətəmi asoli əha təməhrun məmə Pol in iətəm Rom, kəni təməgɨn mətəu-inu tɨnəlis rəkɨs e sen, kəni inu tətəhti lou rəha Rom.*

Pol təməhtul aupən e kaunsɨl

30 Kəni lauɨg lan, kəni iətəmi asoli rəha soldiə mɨn əha tolkeikei məmə otəhrun əhruahru məmə təhro nətəm Isrel kautol lanəha e Pol. Kəni məni kɨtɨs rəkɨs sen lan, kəni mauɨn e pris asoli mɨn mɨne nətəmi asoli rəha kaunsɨl rəha nətəm Isrel məmə okotəharəg motəghati, kəni muvən mələs Pol muva təhtul aupən e lah.

23

1 Kəni Pol təməsal=pən əhruahru əmə o nətəmimi rəha kaunsɨl, kəni məni məmə, “Piak mɨn. E rəhak nəmiəgəhiən aupən mətəuarus=pa u rəueiu, iəsɨtəu=pən agɨniən e nɨkik məmə iəmol nati tərah kəti e nəhmtɨ Uhgɨn.” 2 Kəni pris asoli agɨn Anənaiəs təni=pən kəm iətəmi kəti tətəhtul iuəkɨr ohni məmə, “Em=pən nohlɨn.”* 3 Mətəu Pol təməni=pən kəm in məmə, “!Uhgɨn otol mɨn lanko lam! Ik nəkəhmen e nimə iətəm kəmoh pɨk e al ruən əmə ihluə, mətəu tamɨkmɨk əpəha imə. ?Təhro nətəharəg u ikɨnu mətakil iəu e Lou rəhatah, mətəu ik nəməni məmə kəti otem iəu? Ik nɨnatgəhli rəkɨs Lou əha.”*

4 Nətəm kəmautəharəg iuəkɨr o Pol kotəni məmə, “?Təhro nətəghati rah e pris asoli agɨn rəha Uhgɨn?”

5 Kəni Pol təni məmə, “Piak mɨn. Iəu iəsəhrun agɨniən məmə in pris asoli agɨn rəha Uhgɨn. Mətəu iəu iəkəhrun məmə Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni lanu məmə, ‘Səghati rahiən e nətəm kotepət lam.’ ”

6 Kəni təmafu məmə nɨkalɨ kaunsɨl nəuvetɨn ilah Satusi mɨn, kəni nɨkalɨn nəuvetɨn ilah Farəsi mɨn. Kəni in təmagət əfəməh məmə, “Piak mɨn. Iəu Farəsi kəti. Rəhak tatə mɨne tɨpɨk mɨn, ilah Farəsi mɨn. Mətəu nətəmi mɨn u kotolkeikei əmə məmə okotiuvi pətɨgəm iəu e kot mətəu-inu iəmələhu=pən rəhak nətəlɨgiən e nəhatətəiən u rəhatah məmə iətəmi təmɨmɨs otəpanəmiəgəh mɨn.”*

7 Nian təməni rəkɨs əmə nəghatiən əha, kəni Farəsi mɨne Satusi mɨn kəmotagət asoli e lah mɨn əpəha imə e kaunsɨl, kəni mɨnautəhapu ilah mɨn, mɨnautol nəniən keiu. 8 Mətəu inko Satusi mɨn kəutəni məmə nian iətəmimi tɨmɨs, ko təsəmiəgəh mɨniən. Kəni məutəni məmə nagelo mɨn kohkə, kəni narmɨn tɨkə. Mətəu Farəsi mɨn kəutəni məmə, nati milahal əha, ilahal nɨpəhriəniən.*

9 Mətəu-inu o nati əha, ilah kəmotagət pɨk ohni. Kəni nəghatiən rəhalah təməri muvən ilɨs.

Kəni nəgətun mɨn nəuvein rəha Lou u Farəsi mɨn, kəmotəni əskasɨk məmə, “Itɨmah iəsoteruh-pəniən nəghatiən tərah kəti mɨne e suah u. Nəmə təhro nɨpəhriəniən məmə narmɨn kəti uə agelo kəti təməghati kəm in.”

10 Kəni nəghatiən təməskasɨk pɨk iuəkɨr kautoh ilah mɨn. Kəni iətəmi asoli rəha soldiə mɨn əha, təgɨn məmə nətəmimi rəha kaunsɨl okotearɨs-earɨs Pol nəmə okotaskəlɨm. Kəni tahli=pən rəhan soldiə mɨn məmə okəhuvən motələs rəkɨs Pol məhuvən mɨn əpəha imalah ikɨn.

11 Kəni lapɨn əmeiko, Iərmənɨg təmuva o Pol məni=pən kəm in məmə, “Nati əha, nati əpnapɨn əmə. Səgɨniən. Ik nəməni pətɨgəm rəkɨs iəu u ikɨnu Jerusɨləm. Kəni onəkol mɨn əpəha Rom.”*

Nətəm Isrel nəuvein kəmotəni oneuən məmə okotohamu Pol

12 Kəni lauɨg lan, nətəm Isrel nəuvein kəmotəharəg e nəghatiən kəti, kəni motəni oneuən məmə okotohamu Pol. Kəni motol nəniəskasɨkiən kəti məmə okəsotauəniən mɨne motəmnɨm nəhu motətəuarus kotohamu Pol. Kəni nəmə okotatgəhli nəniəskasɨkiən əha, pəh Uhgɨn otoh ilah kohmɨs. 13 Ilah tapirəkɨs fote nətəm kəmotol oneuən nəghatiən əha. 14 Kəni kəməhuvən o pris asoli mɨn, mɨne nətəmi asoli mɨn rəha nətəm Isrel, motəni=pən kəm lah məmə, “Iəmotol nəniəskasɨkiən kəti məmə iəsotauəniən mətəuarus iəkotohamu Pol. 15 Kəni itəmah mɨne nətəmi rəha kaunsɨl onəkotəkeikei motahli=pən nəghatiən kəm iətəmi asoli rəha soldiə mɨn rəha Rom motətapuəh ohni məmə, otəkeikei mələs Pol muva u ikɨnu, kəni moteiuə lan məmə onəkoteruh o natimnati mɨn əha rəhan. Kəni itɨmah oiəkotəhluaig e suaru məutəhtahnin məmə okotələs motəhuva, kəni iəkotaskəlɨm motohamu.”*

16 Mətəu rəhn iəuaniən Pol kəti iərman, nətɨ nəuvɨnɨn, təmətəu nəghatiən əha, kəni muvən əpəha ima soldiə mɨn ikɨn məni pətɨgəm kəm Pol.

17 Kəni Pol taun e iətəmi asoli kəti rəha soldiə mɨn tuva, kəni təni=pən kəm in məmə, “Pale, onəkit iətəm aluə u muvən teh iətəmi asoli rəha soldiə mɨn. In tatos nəghatiən kəti məmə otəni kəm in.”

18 Kəni soldiə əha tit mian o iətəmi asoli e lah. Kəni məni=pən kəm in məmə, “Suah u Pol iətəm tətatɨg e kaləpus, təmauɨn lak məmə oiəkit iətəm aluə u muva kəm ik. In tatos nəghatiən kəti məmə otəni kəm ik.”

19 Kəni iətəmi asoli rəha soldiə mɨn əha, tos nəhlmɨ suah u mian əpəha ikɨn kəti ilau pɨsɨn əmə, kəni mətapuəh ohni məmə, “?Nati nak əha nəmə nəkeh iəu ohni?”

20 Kəni suah u təni məmə, “Nətəmi asoli mɨn əpəha Isrel kəmotegəhan rəkɨs məmə olauɨg kəhuva motətapuəh ohnik məmə onəkit Pol mian əpəha e kaunsɨl rəhalah. Okoteiuə lam məmə kaunsɨl tolkeikei əmə oteruh vivi mɨn-to nəghatiən mɨn rəha suah kəha. 21 Mətəu pale, segəhaniən e lah kotiuvi=pən ik. Mətəu rəhalah nətəmimi tapirəkɨs fote okəhuva motəhluaig e suaru məutəhtahnin. Ilah kəmotol nəniəskasɨkiən kəti məmə okəsotauəniən məsotəmnɨmiən nəhu mətəuarus okotohamu Pol. Kəni mɨnəutəhtul maru əmə əha rəueiu məmə okotol nati əha, məutəhtahnin əmə rəham nəghatiən.”

22 Kəni iətəmi asoli rəha soldiə mɨn əha təni məmə, “Səni mɨniən kəm suah kəti məmə nəməni=pa nəghatiən u kəm iəu.” Kəni mahli=pən tatuvən.

Kəmahlipən Pol kəm Filiks u kəpmən rəha Rom

23 Kəni iətəmi asoli rəha soldiə mɨn taun e rəhan iətəmi asoli keiu məni=pən kəm lau məmə, “Okian muəni kəm soldiə mɨn ilah rəfin fo-hanrɨt-səpɨnte məmə okotəhtul maru o nuvəniən Sisəriə. Kəni tu-hanrɨt okotaliuək əmə, kəni səpɨnte okotasuə e hos, kəni tu-hanrɨt nətəm okotəmki nɨrəu okotaliuək əmə. Okohiet e nain klok əha rəueiu lapɨn. 24 Kəni motəkeikei kələs hos nəuvein məmə Pol otasuə e lah, kəni motələs məhuvən kəm kəpmən əha Filiks, kəni mauteruh vivi məmə okəsoliən nati kəti lan e suaru.”

25 Kəni iətəmi asoli rəha soldiə mɨn təmətei nauəuə kəti məfən kəm lau məmə okuos mian muəfən kəm kəpmən asoli əha Filiks. Nauəuə u tətəni məmə,

26 “Filiks. Ik iətəm ilɨs pɨk pəhriən. Iəu Klotiəs Lisiəs iətətei nauəuə kəm ik iətəm nətarmənɨg e kəpmən, kəni iətəni təuvɨr kəm ik.

27 Suah u, nətəm Isrel kɨnotaskəlɨm rəkɨs, kəni iuəkɨr kotohamu. Mətəu iəmətəu məmə in iətəm Rom, kəni iəkuvən itɨmah rəhak soldiə mɨn motələs rəkɨs o lah.* 28 Iəmolkeikei məmə iəkeruh-to məmə nati nak təmol təsəhruahruiən koteruh=pən lan, kəni iəməni məmə rəhak soldiə mɨn okotələs məhuvən e kaunsɨl rəhalah.* 29 Kəni iəmeruh məmə in təsoliən nati kəti tərah mɨne məmə otɨmɨs ohni, uə tuvən e kaləpus ohni. Nəghatiən mɨn əha kəutətu=pən lan, ilah natimnati mɨn əmə e rəhalah əmə Lou.

30 Mətəu uərisɨg, suah kəti təmuva məni=pa kəm iəu məmə nətəm Isrel kautol oneuən nəghatiən kəti məmə okotohamu, kəni nɨkik təhti məmə təuvɨr məmə iəkahli=pɨnə kəm ik. Inəni=pən rəkɨs kəm nətəmi mɨn əha kəutəməki lan məmə okəhuvnə motəni=pɨnə kəm ik nati tərah mɨn iətəm kəuteh=pən lan.

Inəha naunun rəhak nəghatiən.”

31 Kəni soldiə mɨn kəmotol əmə məmə inu mɨne iətəmi asoli rəhalah təməni. Kəmotələs Pol motəsəu-pah e taun əha Antipatris lapɨn. 32 Kəni lauɨg lan, soldiə mɨn iətəm kəmotaiu e hos mɨn, ilah əmə kotos Pol motəsəu-pah mɨn. Kəni soldiə nəuvein mɨn kəmohtəlɨg=pa imalah ikɨn. 33 Soldiə mɨn u kəmotasuə e hos kəmotələs məhuvən əpəha Sisəriə, kəni motəfən nauəuə kəm iətəmi asoli əha Filiks, kəni motələhu=pən Pol e nəhlmɨn. 34 Nian kəpmən u təmafin nauəuə, kəni mətapuəh o Pol məmə, “?Ik iətəm iə?”

Kəni Pol təməni məmə, “Iəu iətəm e profens rəha Silisiə.”

35 Kəni kəpmən təməni məmə, “Nian nətəmimi okəhuva motəni pətɨgəm natimnati kauteruh=pən əhanəh lam, iəu oiəkəni kot otəharəg o nətəlɨgiən u rəham, kəni iəu iəkakil.” Kəni məni=pən kəm rəhan mɨn soldiə mɨn məmə okotəfən Pol e nimə rəha kəpmən rəha Rom iətəm Kig Herot Asoli təmuvləkɨn aupən, məutaskəlɨm əha ikɨn.

24

Pol təməhtul aupən e Filiks e kot

1 Nian faif tɨnuvən rəkɨs, kəni pris asoli agɨn nərgɨn u Anənaiəs, təmuvən Sisəriə ilah nətəmi asoli mɨn nəuvein rəha Isrel mɨne iətəm təhrun vivi lou kəti, nərgɨn u Tetaləs.* Nian kəmohiet=pa, kəni məhuvən motəhtul e nəhmtɨ Filiks məmə okotəni nəghatiən mɨn iətəm nɨkilah təhti məmə Pol təmol təsəhruahruiən. 2 Kəni kəmotauɨn e Pol məmə otuva imə e nəghatiən, kəni Tetaləs tətəni=pən nəghatiən mɨn rəhalah kəm Filiks məmə, “Iətəmi asoli. Iautɨsiai pɨk ik mətəu-inu ik ilɨs pəhriən. Kəni noliən rəham e nəmkiən itɨmah in təhruahru vivi. Imatɨmah ikɨn təməlinu nuvəh rəkɨs mətəuarus=pa u rəueiu matuvən əhanəh. E narmənɨgiən rəham u ikɨnu nəmol vivi natimnati tepət məmə otol nəmiəgəhiən mɨne natɨgiən rəhatɨmah təuvɨr. 3 Kəni nian rəfin kitah kəutətəu təuvɨr e natimnati mɨn əha, kəni iəkotəni-vivi pɨk ik ohni. 4 Iəsolkeikeiən məmə iəkaskəlɨm pɨk ik, mətəu iəkətapuəh ohnik məmə onəkasiru e tɨmah mətəlɨg vivi-to e nəghatiən əkuəkɨr u rəhatɨmah.

5 “Itɨmah inotafu rəkɨs məmə suah kəha in iətəmi tərah kəti. In nəukətɨ nərahiən tepət e ikɨn mɨn e nɨtəni mɨn. In tatəhlili itɨmah nətəm Isrel məmə iəkotərəkɨn kəpmən, kəni iətəmi asoli rəha nətəm kəutuərisɨg e suah əpələ iətəm Nasərɨt.* 6 Kəni in mətalkut məmə otol Nimə Rəha Uhgɨn tamɨkmɨk e nəhmtɨ Uhgɨn, kəni iəkotaskəlɨm.†* 8 Kəni nəmə nəkətapuəh ohni, nəkəhrun nətəuiən nəghatiən mɨn u tiet e nohlɨn iətəm iətəni=pɨnə kəm ik.”

9 Kəni nətəm Isrel kəmotegəhan e nəghatiən rəha louiə əha məutəni məmə, “Nəghatiən mɨn rəfin əha, in nɨpəhriəniən.”

Pol təmuhalpɨn nəghatiən

10 Kəni Filiks torin=pən rəhn-kapə kəm Pol məmə otəghati. Kəni Pol təghati məmə, “Iətəmi asoli Filiks. Iəu iəkəhrun vivi məmə ik nəmətakil e kot nətəmimi u ikɨnu imatɨmah ikɨn o nu tepət rəkɨs. Kəni tol lanu nɨkik tagiən məmə iəkəni pətɨgəm nɨpɨlgan nəghatiən rəhak kəm ik. 11 Iəu iəmuvən Jerusɨləm məmə iəkuvən məfaki. Kəni rəueiu əha nian tueləf əmə tɨnuva mɨnuvən rəkɨs. Kəni ik nəkəhrun nətapuəhiən o nati u məmə in nɨpəhriəniən uə neiuəiən. 12 Nətəmi mɨn u kəutətu=pa nəghatiən u lak, kəsoteruhiən mɨne məmə iəkuərgəhu itɨmlau suah kəti əpəha e Nimə Rəha Uhgɨn. Kəni məsoteruhiən məmə iatol nətəmimi kəutorgəhu əpəha e nimə rəha nuhapumɨniən rəha nətəm Isrel, uə ikɨn mɨn əpəha i taun. !Kəpə! 13 Kəni ko təsəgətun əhruahruiən kəm ik məmə nəghatiən iətəm kəutəni lak u rəueiu in nɨpəhriəniən, mətəu-inu in neiuəiən.

14 “Mətəu iəkəhrun nəni-pɨnəiən kəm ik məmə nɨpəhriəniən məmə iatɨtəu=pən Suaru Rəha Iesu iətəm nətəm Isrel kotəni məmə in nəfakiən eiuə. Mətəu iəu iətəfaki kəm Uhgɨn rəha tɨpɨtɨmah mɨn, kəni iəu iətəni nɨpəhriəniən e nəghatiən mɨn iətəm kəmətei e Lou rəha Mosɨs mɨne nəghatiən rəha iəni mɨn rəha Uhgɨn aupən. 15 Iəu iatələhu=pən əmə rəhak nətəlɨgiən kəm Uhgɨn məmə in otol kəm nətəmi kəmohmɨs məmə okotəmiəgəh mɨn, nətəmi mɨn u kotəhruahru mɨne nətəm kəsotəhruahruiən. Inu nətəlɨgiən kətiəh əmə nɨkilah tətəhti.* 16 Mətəu-inu tol lanəha, kəni iətalkut pɨk məmə iəkol nati iəu iəkəhrun məmə təhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn mɨne nətəmimi.

17 “Uərisɨg e nu nəuvein nian iəmiet u ikɨnu Jerusɨləm, kəni iəmɨtəlɨg=pa mɨn məmə iəkos məni muvən kəm nanrah mɨn imak ikɨn, kəni mol sakrifais mɨn əpəha e Nimə Rəha Uhgɨn. 18 Kəni nian iəmatol əhanəh nati əha, kəni inəhruahru rəkɨs e nəhmtɨ Uhgɨn, kəmoteruh iəu əpəha e Nimə Rəha Uhgɨn. Kəni səniəmə itɨmah nətəmimi tepət, kəni məsotorgəhu mɨniən.* 19 Mətəu nətəm Isrel nəuvein kəmotsɨpən Esiə, kəmautəhtul əha ikɨn e nian əha. Kəni nəmə kəutos nəghatiən kəti tərah lak, təuvɨr əmə məmə ilah okəhuva motəhtul e nəhmtəm motəni pətɨgəm. 20 Mətəu nəmə kəpə, təuvɨr məmə nətəm Isrel mɨn u kəutəhtul u ikɨnu, okotəni=pɨnə əhruahru kəm ik nəghatiən rəha kaunsɨl rəhalah nian iəməhtul e nəhmtɨlah. Pəh kotəni məmə nati nak iəmol təsəhmeniən. 21 Kəmotəməki lak o nəghatiən kətiəh əmə məmə nian iəməhtul aupən e lah, magət əfəməh e lah məmə, ‘Itəmah nəutakil iəu u rəueiu mətəu-inu iəu iətəni nɨpəhriəniən məmə nətəm kəmohmɨs okotəmiəgəh mɨn.’ ”*

22 Suah əha Filiks in təhrun vivi Suaru Rəha Iesu. Kəni təmasisɨg e nəghatiən əha məmə, “Nian Lisiəs u iətəm tətarmənɨg e soldiə mɨn otiet=pa ikɨnu, kəni iəmanəfɨnə nəghatiən e nəharəgiən u rəueiu.”* 23 Kəni Filiks təməni=pən kəm iətəmi asoli e soldiə mɨn məmə otaskəlɨm Pol, mətəu otegəhan lan məmə in otol natimnati nəuvein. Kəni megəhan e rəhan mɨn məmə kotəhrun nosiən natimnati iətəm in tolkeikei məhuva kəm in.

Pol təməghati kəm Filiks mɨne rəhan pətan

24 Kəni uərisɨg e nian nəuvein, Filiks təmit rəhan pətan Trusilə muva u in pətan Isrel kəti. Kəni Filiks təni=pən kəm lah məmə okotit Pol məhuva-to təhtul aupən lan. Kəni nian Pol təmuva, kəni mətəghati kəm lau mətəni=pən noliən mɨn rəha nəhatətəiən e Krɨsto Iesu. 25 Kəni Pol təməni pətɨgəm rəhan nɨpəgnəmtɨn mɨn kəm lau məmə otiuvi rəhalau nətəlɨgiən. Kəni nian in təməghati e noliən rəha nəmiəgəhiən iətəm təhruahru, mɨne noliən iətəm suah kəti tətarmənɨg e rəhan nətəlɨgiən mɨne noliən mɨn, mɨne nian Uhgɨn otakil nətəmimi lan, kəni Filiks təməgɨn pɨk kəni məni məmə, “Tɨnəhmen. Iet-tə. Nəmə iəkos nian kəti mɨn, kəni iəmanauɨn mɨn lam.” 26 Kəni nian tepət tətəni=pən məmə Pol otuva mətuəghati, mətəu-inu in tolkeikei məmə otətəu Pol, mətəu nati kəti mɨn, nɨkin təhti məmə təhro Pol otəfən məni kəti kəm in pəh in tahli pətɨgəm.

27 Kəni nian tɨnos nu keiu, Filiks təmeiuaiu e kəpmən, kəni suah kəti nərgɨn u Posiəs Festəs təmos nɨmein. Mətəu Filiks təməpəh Pol tətatɨg əmə e kaləpus məmə otol nɨki nətəm Isrel tagiən.

25

Pol təmətapuəh məmə
oteruh Sisə

1 Nian Festəs təmol kəpmən mɨnos əmə nian kɨsɨl, kəni miet Sisəriə muvən əpəha Jerusɨləm. 2 Ikɨn əha, pris asoli mɨn mɨne nətəmi asoli mɨn rəha Isrel kəmotəni=pən kəm Festəs nakiliən rəhalah e natimnati nəuvein iətəm nɨkilah təhti məmə Pol təmol təsəhruahruiən.* 3 Kəmotətapuəh o Festəs mə otəkeikei masiru e lah mol nəuialah, kəni motolkeikei məmə otahli=pən Pol tɨtəlɨg=pən əpəha Jerusɨləm, mətəu-inu ilah kəmotol oneuən nətəlɨgiən məmə okotohamu Pol e suaru.* 4 Mətəu Festəs təni məmə, “Pol otətatɨg əmə e kaləpus əpəha Sisəriə. Kəni otəsuvəhiən, iəkɨtəlɨg=pən əha ikɨn. 5 Kəni rəhatəmah nəuvein nətəmi asoli okotəkeikei motətəu=pa iəu iəkəhuvən Sisəriə, kəni nəmə Pol təmol nati kəti təsəhmeniən, kəni okotətu=pa kəm iəu.”

6 Kəni Festəs təmatɨg mos nian eit uə ten ilah min ilah, kəni mɨtəlɨg muvən əpəha Sisəriə. Kəni kəməni lauɨg lan, kəni təmuvən məharəg e jeə iətəm iətəmi tətakil nəghatiən tətəharəg ikɨn. Kəni mahli=pən nəghatiən məmə okotit Pol məhuva, təhtul e kot. 7 Nian Pol təmuva imə, nətəm Isrel mɨn u kəmotsɨpən Jerusɨləm kəmotəhtul mohtəlau lan məutəni pətɨgəm nəghatiən əskasɨk nəuvein e Pol, mətəu suaru tɨkə təməgətun rəhalah nəghatiən məmə kəutəni nɨpəhriəniən.*

8 Kəni Pol təmuhalpɨn nəghatiən rəhalah məmə, “Iəsoliən nati kəti tərah e Lou rəha nətəm Isrel, mɨne Nimə Rəha Uhgɨn, mɨne Sisə u tətarmənɨg e ikɨn mɨn rəfin.”

9 Mətəu Festəs tolkeikei məmə otol nɨki nətəm Isrel tagiən, kəni mətapuəh o Pol məmə, “?Nɨkim tagiən məmə onəkuvən Jerusɨləm? ?Pəh iəkuvnə ikɨn makil rəham nəghatiən e nəniən mɨn u?”

10 Kəni Pol təni məmə, “Iəu iətəhtul e kot kəti rəha Rom, iətəm rəhan iətəmi asoli in Sisə. Kəni təhruahru məmə rəhak nəghatiən kakil ikɨn. Kəni ik nəkəhrun rəkɨs məmə iəsoliən nati kəti tərah e nətəm Isrel. 11 Nəmə iəmatgəhli lou uə iəmol nati kəti tərah məmə iəkɨmɨs ohni, kəni ko iəsətapuəhiən ohnik məmə, nəkələs rəkɨs iəu e nati əha. Mətəu nəmə nəniən mɨn əha kəutəni lak kəsotəhruahruiən, kəni suah kəti ko təsəfəniən iəu e nəhlmɨlah. Mətəu iəkolkeikei əmə məmə Sisə in otakil nəniən mɨn u iətəm kəutəni lak.”

12 Kəni Festəs təməghati e nəniən əha nəuvetɨn ilah rəhan mɨn nətəmimi iətəm kəutakil nəghatiən. Kəni uərisɨg təni=pən kəm Pol məmə, “Ik nəməni məmə nəkolkeikei məmə onəkuvən meruh Sisə o nəghatiən u rəham. Kəni təuvɨr əmə. Ik onəkuvən meruh Sisə.”

Pol təməhtul aupən
e Kig Herot Akripə Tu

13 Nian nəuvein mɨn təmuva muvən, kəni Kig Herot Akripə Tu* mɨne nəuvɨnɨn nərgɨn u Pernis, ilau kəmuəsəu-pah Sisəriə məmə okueruh Festəs muəni təuvɨr kəm in. 14 Kəni nian kəmuatɨg ikɨn əha nian nəuvein, kəni Festəs təni=pən kəm kig natimnati nəuvein iətəm kətəni e Pol. In təməni məmə, “Suah kəti u ikɨnu e kaləpus, iətəm Filiks təmləfən.* 15 Nian iəmuvən Jerusɨləm, kəni pris asoli mɨn mɨne nətəmi asoli rəha Isrel kəmotəni pətɨgəm nɨpəgnəmtɨn nəuvein lan məmə tatol kəsotəhruahruiən motətapuəh məmə iəkəni pətɨgəm məmə in təmol tərah kəni otos nalpɨniən ohni.

16 “Mətəu iəməni=pən kəm lah məmə, ‘Itɨmah nətəm Rom səniəmə noliən u rəhatɨmah məmə okotegəhan əmə e iətəmimi tuvən e nəhlmɨ nətəmimi iətəm kəutəni məmə təmol nati kəti təsəhruahruiən. Mətəu təkeikei məhtul aupən e lah muhalpɨn rəhalah nəghatiən iətəm kətətu=pən lan.’ 17 Kəni nian nətəm Isrel mɨn əha kəməhuva, iəmsiuvi=pən mɨniən, mətəu kəməni lauɨg əmə, kəni iəkəhuvən motəharəg e nimə kot kəni motauɨn mɨn e Pol məmə otuva məhtul aupən. 18 Nian rəhan mɨn tɨkɨmɨr mɨn kəmotəhtul motəghati, mətəu kəsotəniən məmə təmol nati nak tərah iətəm nɨkik təmatəhti məmə okotəni. 19 Ilah kəmotəni pətɨgəm əmə norgəhuiən kəti rəhalah e nəfakiən rəhalah, kəni məutəni nəniən e iətəmi təmɨmɨs kəti, nərgɨn u Iesu, iətəm Pol tətəni məmə suah kəha təməmiəgəh. 20 E natimnati mɨn əha, iəu iəsəhrun viviən suaru o nəhruniən lan nəuvetɨn, kəni mol iəkətapuəh o Pol məmə, ‘?Təhro, nɨkim tagiən məmə nəkuvən Jerusɨləm? ?Pəh iəkuvnə ikɨn makil nəniən mɨn iətəm kətəni lam?’ 21 Mətəu Pol təməsegəhaniən lan, kəni mətapuəh məmə iəkahli=pən Rom kəm Sisə, pəh in otakil nəniən mɨn əha iətəm kətəni lan. Kəni iəməni=pən məmə rəhak nətəmimi okotaskəlɨm vivi mətəuarus iəkeh suaru kəti, kəni mənahli=pən tuvən meruh Sisə.”

22 Kəni Kig Akripə təməni kəm Festəs məmə, “Iəu mɨn iəkolkeikei məmə iəkətəu nəghatiən rəha suah kəha.” Kəni Festəs təni məmə, “Təuvɨr əmə. Olauɨg nəkətəu rəhan nəghatiən.”

23 Kəməni lauɨg lan, kəni Kig Akripə mɨne Pernis kəmiəuva e nimə kot, kəni nətəmi asoli mɨn rəha soldiə mɨn, mɨne nətəmi asoli agɨn mɨn e taun əha Sisəriə kəməhuva, kəni kəmotol noliən asoli mɨn rəha nɨsiaiən. Kəni Festəs tahli=pən rəhan mɨn soldiə mɨn məmə okəhuvən motələs Pol məhuva. 24 Kəni Festəs təni məmə, “Kig Akripə mɨne itəmah rəfin u nəutəharəg u ikɨnu rəueiu. Suah u iətəm tətəhtul aupən e təmah, nətəm Isrel u ikɨnu mɨne Jerusɨləm kəutəghati kəm iəu ohni nian rəfin. Nian rəfin kəutagət əskasɨk lak məmə təsəuvɨriən məmə iəkegəhan e suah kəha tətatɨg, mətəu təkeikei mɨmɨs. 25 Mətəu iəseruhiən nati kəti lan mɨne, mə iəkol nalpɨniən kəm in e nɨmɨsiən. Mətəu nian in təmətapuəh məmə otuvən meruh Sisə əpəha Rom, kəni nɨkik təhti məmə iəkegəhan lan. 26 Mətəu iəsosiən nəghatiən əhruahru kəti mɨne e nati u məmə iəkətei nauəuə lan mahli=pən kəm Sisə. Kəni ko, iəkos muva məmə otəhtul aupən e nəhmtəm, Kig Akripə, mɨne itəmah rəfin. Iəkolkeikei məmə ik, Kig Akripə, u ik iətəm Isrel, onəkeh mɨn-to kəni məhrun natimnati mɨn əha, kəni nian kilau okuətapuəh ohni mueruh muəhrun natimnati mɨn əha, kəni pəh iəkətei nauəuə lan kəti mahli=pən kəm Sisə. 27 Iəkəhrun məmə təsəhruahruiən məmə iəkahli=pən iətəm tatol kaləpus kəti kəm Sisə, kəni məsəni=pən əhruahruiən kəm in məmə nati nak təmol tərah.”

26

Pol təməghati
e nəhmtɨ Kig Akripə

1 Kəni Kig Akripə təni=pən kəm Pol məmə, “Ik nəkəhrun nəniən nəuvetɨn nəghatiən əha iətəm kətəni lam.” Kəni Pol təməfəri nəhlmɨn e noliən rəha iətəm tətəghati, kəni muhalpɨn rəhalah nəghatiən məni məmə, 2 “Kig Akripə. Nɨkik tagiən pɨk agɨn rəueiu məmə iəkəhtul e nəhmtəm, kəni məni pətɨgəm rəfin nəniən mɨn u nətəm Isrel kəutətu=pa lak. 3 Nɨkik tagiən mətəu-inu ik nəkəhrun vivi noliən mɨn e kastɨm rəha nətəm Isrel e natimnati mɨn iətəm ilah kəutəghati pɨk ohni. Kəni onəkətəlɨg mətɨg-to e rəhak nəghatiən.

4 “Nətəm Isrel rəfin kotəhrun natimnati rəfin e rəhak nəmiəgəhiən məmə təhro lanu e rəhak natɨgiən, nian iəmatəkəku e nətuəuiniən imak ikɨn e rəhak nɨftəni, mətəuarus=pa uərisɨg iəkuvən Jerusɨləm. 5 Nətəmi mɨn əha kotəhrun iəu nuvəh rəkɨs, kəni nəmə nɨkilah tagiən, kotəhrun nəniən məmə iəu Farəsi kəti nian iəmatəkəku rəkɨs mətəuarus=pa u rəueiu. Kəni nətəmi mɨn əha Farəsi mɨn, ilah kəutohtəu=pən vivi agɨn Lou rəha nəfakiən rəha nətəm Isrel, mapirəkɨs nətəmimi mɨn rəfin.* 6 Kəni rəueiu u, iatəhtul ikɨnu məmə ik onəkakil rəhak nəghatiən mɨn mətəu-inu iəu iatələhu=pən rəhak nətəlɨgiən e nəniəskasɨkiən iətəm Uhgɨn təmol aupən ilah tɨpɨtɨmah mɨn.* 7 Nəniəskasɨkiən u kətiəh əmə u rəhatɨmah tueləf nəuanɨləuɨs mɨn kəmautəfaki kəm Uhgɨn lapɨn mɨne e nərauiə məmə okotos. Kig Akripə, nətəm Isrel mɨn u kəutəni=pɨnə nəghatiən mɨn əha lak nati əpnapɨn iəu mɨn, iətələhu=pən nətəlɨgiən rəhak e nəniəskasɨkiən u.* 8 ?Təhro tiəkɨs pɨk o təmah o nəniən nɨpəhriəniən məmə Uhgɨn təhrun noliən iətəm təmɨmɨs təmiəgəh mɨn?

9 “Aupən, iəu aru nɨkik təməhti məmə iəkəkeikei mol natimnati tepət pəh mərəkɨn nərgɨ suah kəha Iesu, iətəm Nasərɨt.* 10 Nati əha inəha iəmatol əpəha Jerusɨləm. Pris asoli mɨn kəmotegəhan lak kəni motəfa nepətiən. Kəni iəməmki=pən nətəmimi tepət rəha Iesu e kaləpus. Kəni nian kəmakil ilah e kot, iəu mɨn iəməfən rəhak nətəlɨgiən məmə okohamu ilah. 11 Nian tepət iətuvən e nimə mɨn rəha nuhapumɨniən rəha nətəm Isrel matol nalpɨniən kəm lah matol məmə ilah okotəni rah Iesu. Nɨkik təmətahmə pɨk mətəməki e lah, kəni mətəgəu rəkɨs ilah nian rəfin. Kəni kotagɨm məhuvən e taun isəu mɨn ikɨn pɨsɨn pɨsɨn mɨn, mətəu iəmətəgəu rəkɨs ilah.”

Pol təməni pətɨgəm rəhan nuvaiən o Iesu

(Uək 9:1-19; 22:6-16)

12 Kəni Pol təmətəkeikei mətəni məmə, “Nian kəti iəmatuvən əpəha Təmaskɨs məmə iəkol nati əha. Pris asoli mɨn kəmotegəhan lak, kəni motəni əskasɨk kəm iəu məmə iəkəkeikei mol, kəni motahli=pən iəu e nərgɨlah. 13 Kig Akripə, e nəlugɨ nian, iəmatuvən e suaru, kəni mafu nəhagəhagiən kəti təmsɨpən e neai muva masiəgəpɨn iəu mɨne nətəm kautəhuərisɨg lak. Nəhagəhagiən əha, tatuəu tapirəkɨs mɨtɨgar. 14 Kəni itɨmah rəfin iəmotəmei pətɨgəm e nɨftəni, kəni iəu iəmətəu nəuia iətəmi təmsɨpəri e neai mətəghati kəm iəu e nəghatiən Isrel məmə, ‘!Sol! !Sol! ?Təhro natol tərah pɨk kəm iəu lanu? Noliən əha in tətərəkɨn aru əmə ik. Ik nəkəhmen e kau iətəm kəməu e nɨgi kəmsɨplan tasɨlə, nian tətatu e nəhlkɨn, kəni nɨgi təməha mətəu, kəni matol naməhiən asoli aru əmə kəm in.’

15 “Kəni iəkətapuəh ohni məmə, ‘?Mətəu Iərmənɨg, ik pəh u?’

“Kəni Iərmənɨg təni=pa kəm iəu məmə, ‘Iəu Iesu iətəm natol tərah lan. 16 Mətəu əhtul. Iəmɨtəpɨn rəkɨs ik məmə ik rəhak iətəmimi mɨne rəhak ioluək. Kəni onəkəni pətɨgəm kəm nətəmimi rəfin natimnati iətəm nəmeruh u rəueiu, mɨne natimnati iətəm iəmanol, ik nəkeruh. 17 Nətəm Isrel mɨne Nanihluə mɨn okotol nərahiən kəm ik, mətəu iəu oiəkos rəkɨs ik e nəhlmɨlah mɨn. Iəkahli=pən ik məmə onəkuvən məni pətɨgəm iəu kəm lah məmə, 18 onəkerəh e nəhmtɨlah məmə okotəuhlin ilah mohiet e napinəpuiən məhuva e nəhagəhagiən. Kəni mohiet e nəsanəniən rəha Setən məhuva o Uhgɨn. Kəni Uhgɨn otafəl rəhalah noliən tərah mɨn, mətəu-inu kəmotəni nɨpəhriəniən e nəghatiən iətəm iatəni. Kəni ilah okəhuva imalah ikɨn ilah nətəmi u Uhgɨn tɨnɨtəpɨn rəkɨs ilah.’ ”*

Pol təməni rəhan uək

19 Kəni Pol təməkeikei mətəni məmə, “Kig, iəu iatol natimnati iətəm Uhgɨn təməni kəm iəu nian in təməni kəm iəu lanəha. 20 Iəu iətəni pətɨgəm rəhan nəghatiən iəmətuəuin əpəha Təmaskɨs, kəni uərisɨg u iəkuvən mətəni pətɨgəm əpəha Jerusɨləm, mɨne ikɨn mɨn e nɨtəni Jutiə, mɨne ima nətəm ikɨn mɨn rəfin u Nanihluə mɨn. Kəni mətəni pətɨgəm kəm lah məmə okotəkeikei motəuhlin ilah e rəhalah noliən tərah mɨn motəhatətə e Uhgɨn, kəni motol natimnati iətəm tətəgətun məmə kəmotəuhlin pəhriən ilah. 21 Mətəu nati u inu əmə, kəni nətəm Isrel kotələs iəu əpəha e Nimə Rəha Uhgɨn motolkeikei məmə okotohamu iəu.

22 “Mətəu Uhgɨn tətasiru lak nian rəfin mol iatəhtul ikɨnu rəueiu mətəni kəm nətəmi əpnapɨn mɨn, mɨne nətəmi kautos narmənɨgiən, mətəni əmə natimnati iətəm Mosɨs mɨne iəni mɨn rəha Uhgɨn kəmotəni məmə otəpanol lanəha. 23 Kəmotəni məmə Krɨsto əha iətəm Uhgɨn təməni məmə otahli=pa, in otətəu nahməiən e nɨpətɨn kəni manɨmɨs. Kəni mətəu-inu in iətəmimi təmaupən məmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən, kəni otəgətun nəhagəhagiən rəha Uhgɨn kəm nətəm Isrel mɨne Nanihluə mɨn, məmə nəhagəhagiən u in suaru iətəm Uhgɨn otosmiəgəh ilah lan.”*

Pol təmalkut məmə Kig Akripə otəni nɨpəhriəniən e Iesu

24 Nian Pol təmətəghati əhanəh, Festəs təmagət əfəməh lan məmə, “!Pol ik nɨnətalməli! Rəham nəhruniən tɨnəfəməh pɨk agɨn, kəni rəueiu əha rəhm-kapə nətəlali!”

25 Mətəu Pol təni=pən kəm in məmə, “Iətəmi asoli rəhak Festəs, iəu iəsalməliən. Nəghatiən mɨn u iatəni, kotəhruahru əmə, kəni ilah nɨpəhriəniən. 26 Iəu iəkəhrun nəghati əhruahruiən kəm kig, kəni ko iəsaulɨsiən mətəu-inu iəkəhrun məmə in təhrun rəkɨs natimnati mɨn u. Iəkəhrun məmə in təmos rəfin nəghatiən mɨn əha, kəni səniəmə in nati kəti iətəm kəmol oneuən=pən əha nətəmimi kohkə ikɨn. 27 ?Kig Akripə, təhro? ?Nəkotəni nɨpəhriəniən e nəghatiən iətəm iəni mɨn rəha Uhgɨn kəmotətei? Iəkəhrun əmə ik nətəni nɨpəhriəniən e lah.”

28 Mətəu kig təni=pən kəm Pol məmə, “?Pol. Nɨkim təhti məmə e nian əkuəkɨr əmə uəha rəueiu, nəkəhrun niuvi=paiən iəu məmə iəu iəkuva Krɨstɨn kəti?”

29 Mətəu Pol təni məmə, “Nati əpnapɨn əmə məmə in nian əkuəkɨr uə nian əfəməh, iətəfaki=pən kəm Uhgɨn məmə səniəmə ik pɨsɨn əmə, mətəu nətəmimi rəfin nətəm kəmotətəu rəhak nəghatiən rəueiu, Uhgɨn otosmiəgəh ilah, kəni mol məmə okotəhmen lak — mətəu sen əmə u iətəm kəməlis iəu lan, iəsolkeikeiən məmə okəlis itəmah lan.”

30 Kəni Kig təməhtul ilah kəpmən u Festəs, mɨne Pernis, mɨne nətəmimi rəfin u kəutəharəg, 31 kəni mohiet, mautəni=pən kəm lah mɨn məmə, “Suah əha təsoliən nati kəti tərah məmə in otɨmɨs ohni uə tuvən e kaləpus ohni.”

32 Kəni Kig Akripə təni=pən kəm Festəs məmə, “Nəkəhrun nahli pətɨgəmiən suah kəha, mətəu in əmə u, in tɨnətapuəh rəkɨs məmə Sisə otakil nəghatiən rəhan.”

27

Soldiə mɨn kəmotit Pol məhuvən Rom

1 Nian kəmotegəhan məmə oiəkəhuvən Itali, kəmotələhu=pən Pol mɨne nətəm kautol kaləpus nəuvein mɨn e nəhlmɨ iətəmi asoli kəti rəha soldiə mɨn, nərgɨn u Juliəs. In tətarmənɨg e soldiə uan-hanrɨt. In e soldiə u kətəni məmə “Soldiə Rəha Sisə.” 2 Kəni negəu kəti təmiet əpəha Atramitiam mətuva, kəni matɨg mɨnatɨtəlɨg=pən mɨn əpəha Esiə, kəni iəkəhuvən lan. Kəni iətəm kəti təmiuvɨg=pa itɨmah min, nərgɨn u Aristakəs, in iətəm Təsalonaikə əpəha e nɨtəni u Masetoniə. Kəni negəu təmietɨgəm.*

3 Kəni lauɨg lan iəkohiet=pa Saedon. Kəni Juliəs təmatol təuvɨr kəm Pol, kəni megəhan məmə otuvari muvən meruh rəhan nəuvein nətəmimi iətəm in təhrun ilah. Kəni ilah kəmauteruh vivi Pol.

4 Kəni iəmohiet mɨn ikɨn əha, kəni məutaiu məutou pɨkɨn nɨmətagi, kəni motohtəlau e nɨkalɨ nɨtəni əha Saiprəs ikɨn nɨmətagi təsəskasɨk pɨkiən ikɨn. 5 Kəni iəmotaiu ihluə e Silisiə mɨne Pamfiliə, kəni mohiet=pa e taun Maerə əpəha e nɨtəni u Lisiə. 6 Ikɨn əha, iətəmi asoli rəha soldiə mɨn təmuvən meruh negəu kəti rəha taun Aleksantriə əpəha nɨtəni u Ijɨp, kəni negəu tatuvən Itali. Kəni təmki=pən itɨmah lan.

7 Kəni iəmohiet mɨn, mətəu e nian tepət negəu əha tətaiu mətɨg əmə. Iəmotalkut nəuvetɨn məmə iəkotətəuarus taun Nitas, kəni iəməhuva iuəkɨr, mətəu tiəkɨs, mətəu-inu iautələs pɨkɨn nɨmətagi, kəni ko iəsotaiuiən məhuvən mɨn. Kəni iəkotaiu e nɨkalɨn pesi ikɨn e nɨtəni u Krit. Iəmotɨtəlau e nɨpəgnəmtɨn nɨtəni əha kəti nərgɨn u Salmone. Kəni motohtəlau e nəuvetɨ nɨftəni əha, 8 iəmotaiu ipari ipari əmə, mətəu tiəkɨs əhanəh. Kəni iəkəhuva mohiet=pa e ikɨn kəti kətəni məmə, Pasɨs Təuvɨr, iuəkɨr o taun əha Lasea.

9 Mətəu-inu iəmotalkut-ərəkɨn əmə nian tepət təmuva muvən, kəni nian təuvɨr o nuvəniən e negəu tɨnol naunun, kəni otəsuvəhiən əha rəueiu, nian rəha nɨmətagi kəni nɨtəhi tərah. Nian asoli rəha nətəm Isrel u kətəni məmə, Nian Rəha Nafəliən Təfagə, tɨnuva rəkɨs mɨnuvən e məuɨg Oktopa. Kəni Pol təməghati məmə okotətəu vivi ilah, mətəni məmə, 10 “Piak mɨn. Iateruh məmə okotatɨg e nərahiən tepət e naliuəkiən u rəhatah. Nɨtəhi otərəkɨn kako mɨn u, mɨne negəu u, kəni nəmə təhro kitah mɨn okohmɨs.”

11 Mətəu iətəmi asoli rəha soldiə mɨn tatətəlɨg pɨk e iətəmi tatələs negəu mɨne iətəmi u rəhan u negəu. Kəni məsətəlɨg pɨkiən e nəghatiən rəha Pol. 12 Kəni pasɨs əha təsəuvɨr pɨkiən məmə negəu otəhtul ikɨn e nian rəha nətəpuiən mətəu nian əha, in nian nɨtəhi tatəsauəsau pɨk lan. Kəni ilah tepət kotəni məmə təuvɨr məmə okohiet. Nɨkilah təməhti məmə okəhuvən əpəha e pasɨs əha Finiks motəhluaig ikɨn. Pasɨs əha in pasɨs kəti əpəha Krit iətəm təmol nohlɨn keiu, kəti tatəuag=pən e nəven pahav ikɨn, kəni kəti tatəuag=pən nəven pesi ikɨn. Kəni negəu təhrun nəməhliən ikɨn e nian rəha nəsəsauiən.

Nɨmətagi asoli təmoh ilah

13 Kəni nɨmətagi təuvɨr kəti tɨnatsɨpesi matelel nati, kəni nətəmimi e negəu, nɨkilah təhti məmə nɨmətagi əha inəha kotolkeikei məmə okotaiu lan. Kəni motəni məmə pəh okohiet. Kəni motiuvi-pəri agke, motiuvi nivən, kəni mohiet. Iəmotaiu ipari ipari əmə e nɨtəni əha Krit. 14 Mətəu təsuvəhiən nɨmətagi asoli kəti tɨnuva mɨn, nərgɨn u, Luətuəmlai,* tatsɨpən e nɨtəni əha, 15 mɨnatələs itɨmah, mɨnatoh negəu. Kəni negəu tɨnəruru naiuiən mələs pɨkɨn nɨmətagi. Kəni iəkotəpəh naiuiən məutətəlɨg əmə e nɨmətagi tatələs itɨmah.

16 Iəməhuva=pa nɨtəni Kauta ikɨn e nɨkalɨn pesi ikɨn. Iəmotəhluaig nəuvetɨn əha ikɨn əha, kəni motalkut məmə iəkotiuvi-pəri bot əkəku rəha negəu u koteikəpan. Kəni nətəmi kautol uək e negəu, kəmotəkeikei motəkeikei, kəni motləfəri bot e nəhue negəu. 17 Kəni motəmki=pən təulə nəuvein ləhtəni e negəu ikɨn, kəni kiuvi-ərain tiəkɨs məmə otaskəlɨm negəu mol təskasɨk. Ilah kəmotəgɨn mətəu-inu ihluə e Lipiə, səniəmə lokamnɨm pɨk, kəni nɨkilah təhti məmə negəu otələs pɨkɨn nɨpəkɨl ikɨn əha. Kəni kəmotiuvi iahu nivən rəhalah, kəni motəpəh əmə nɨmətagi tələs negəu mətan. 18 Kəməni lauɨg lan kəni nɨmətagi tatol əmə lankonu lan, kəni kotəmki pətɨgəm kako nəuvein e negəu. 19 Kəməni mɨn lauɨg mɨn, kotəmki pətɨgəm natimnati mɨn kautol uək lan e negəu təhmen e təulə mɨne nəuvein mɨn nati əpnapɨn nati agɨn mɨn rəha negəu. 20 Kəni nɨmətagi təməhtul o nian tepət nəuvetɨn kəni iəsotehiən mɨtɨgar lənian mɨne məhau mɨn lapɨn. Kəni nɨkitɨmah təhti məmə oiəsotəmiəgəh mɨniən.

21 Nian iəməsotauəniən o nian tepət nəuvetɨn, kəni Pol təhtul aupən e tɨmah məni məmə, “Nəman. Nəmə nəmotətəlɨg lak, ko kəməsohietiən Krit, kəni ko kəsotatɨgiən e nərahiən u kəni məsotərəkɨniən natimnati tepət. 22 Mətəu rəueiu iəkəni=pɨnə kəm təmah məmə sotəgɨniən. Ko kitah kəti u ikɨnu təsɨmɨsiən, mətəu negəu əmə otərah. 23 Iəu iətəmi kəti rəha Uhgɨn kəni iatol rəhan uək. Kəni agelo kəti rəhan təməni=pa nəghatiən u kəm iəu lapɨn məmə, 24 ‘Pol. Səgɨniən. Onəkəkeikei muvən məhtul e nəhmtɨ Sisə əpəha Rom. Mətəu-inu Uhgɨn təuvɨr, kəni nɨkin tagiən məmə otosmiəgəh nətəmimi mɨn u ilah min ik nautasuə e negəu.’* 25 Kəni Piak mɨn, sotəgɨniən. Iəu iətəhatətə e Uhgɨn məmə natimnati mɨn rəfin otol əmə məmə inu mɨne agelo təməni=pa kəm iəu. 26 Mətəu nɨmətagi otləfəri kitah əpəha e nɨtəni əkəku kəti.”*

Nɨtəhi təmləfari negəu

27 Tɨnos nian ilah rəfin fotin, kəni lapɨn lan nɨmətagi tələs negəu muvən əpəha e nɨtəhi asoli Metitereniən. Kəni e nəlugɨ nian lapɨn, nətəm kautol uək e negəu, nɨkilah təhti məmə inəhuva iuəkɨr o nɨtəni kəti. 28 Kəni kəmotətu=pən nati fɨgəm kəti əpəha e nɨpəgnəmtɨ təulə kəhlman-əhlman məmə lokamnɨm uə lokipari. Kəni moteruh məmə təhmen e nevɨgəpagiən tate-səpɨn ilah rəfin. Kəni motaiu nəuvetɨn mɨn kəni motəhlman-əhlman mɨn, mətəu tɨnəhmen e nevɨgəpagiən ilah rəfin tuenti-eit əmə. 29 Kəni nətəm kautol uək e negəu kəmotəgɨn məmə negəu otələs pɨkɨn kəpiel, kəni motəmki pətɨgəm agke kuvət əpəha uərisɨg məutəfaki məmə otian uəhai əmə.

30 Kəni nətəm kautol uək e negəu kəmotalkut məmə okəhuvari motagɨm, kəni motələs iahu bot rəha negəu moteiuə məmə okəhuvən əpəha e nohlɨ negəu motəmki pətɨgəm mɨn agke nəuvein. 31 Mətəu Pol təni=pən kəm iətəmi asoli rəha soldiə mɨn məmə, “Nəmə nətəmi mɨn əha okəsəutəharəgiən u e nəhue negəu, kəni nəkohmɨs.” 32 Kəni soldiə mɨn kotohatuv təulə, kəni bot tiet=pən itəhi.

33 Kəni tɨnuva iuəkɨr əmə o nianiən, kəni Pol təkeikei mətəni kəm lah məmə okotəkeikei motauən. Təməni məmə, “Nian fotin nəməutəharəg məutəgɨn nian rəfin mətəu məsotuniən nati kəti. 34 Kəni rəueiu əha iətəni=pɨnə məmə onəkotəkeikei motun nati kəti məmə onəkotəsanən. Kitah rəfin okotəmiəgəh. Iətəmi kəti otəsatɨgiən e nərahiən.” 35 Pol təməmki pɨret, kəni məhtul aupən e lah məfaki=pən kəm Uhgɨn, kəni məhapu mun. 36 Kəni ko nɨkilah tɨnəuvɨr mɨnautos nauəniən mɨnautun. 37 Itɨmah rəfin tu-hanrɨt-səpɨnte-sikɨs e negəu. 38 Nian ilah rəfin kəmotauən rəkɨs, kəni motəmki pətɨgəm pak nauəniən e negəu məmə otəhvevɨg.

Negəu təmələs nɨpəkɨl

39 Kəni nian təmian, nətəm kautol uək e negəu kəmotafu məmə inəhuvari iuəkɨr o nɨtəni əkəku kəti, mətəu kotəruru məmə nɨtəni nak. Kəni moteruh pasɨs kəti nɨpəkɨl kəti əha ikɨn. Kəni nɨkilah təhti məmə okotləfəri negəu əha ikɨn. 40 Kəni kəmotətahtuv təulə e agke mɨn motəpəh ilah kotamnɨm. Kəni mohtɨs rəkɨs təulə mɨn iətəm kəməlis-ərain nuveiə asoli mɨn lan ikɨn katələs negəu ikɨn. Kəni motiuvi nivən əpəha aupən məmə nɨmətagi otələs negəu muvari. 41 Mətəu ikɨn əha lokipari nəuvetɨn, kəni nohlɨ negəu təməu nɨpəkɨl, negəu təməruru nəlauəliən. Kəni nɨtəhi tɨnətəhapu-əhapu nəusi negəu uərisɨg.

42 Kəni soldiə mɨn kɨnotəni məmə okohamu nətəm kautol kaləpus u e negəu tətəmki ilah məta nəuvein kotagɨm. 43 Mətəu Juliəs u rəhalah iətəmi asoli tolkeikei məmə otosmiəgəh Pol kəni məniəhu məmə okəsotoliən nati əha kəutəni. Kəni məni=pən kəm nətəmi mɨn u kotəhrun neaiən məmə okotaupən motiuvɨg=pən pətɨgəm ləuantəhi moteai pari. 44 Kəni məni=pən kəm lah rəfin əha ikɨn məmə okotəmki nɨpɨspɨsɨ timpə uə nəuvetɨ negəu mɨn iətəm nɨtəhi təməhapu-əhapu moteai lan. Iəmotol lanəha kəni məhuvari rəfin, iətəmi kəti təsɨmɨsiən.

28

Pol əpəha e nɨtəni Moltə

1 Nian iəməhuvari, kəni itɨmah rəfin iəkotəsanən əmə, kəni mɨnotətəu məmə nɨtəni əha, nərgɨn u Moltə. 2 Nətəm ikɨn əha kəmotəuvɨr pɨk o tɨmah, kəni nɨkilah təmagiən o nosiən itɨmah. Kəni e nian əha nuhuən təmatəfuv, nətəpuiən tepət. Kəni kotahli nɨgəm asoli kəti məmə otəhgi itɨmah.* 3 Kəni Pol təməuəri nɨgi mətu nəuvein muva. Kəni nian tətəraki=pən nɨgi nəuvein e nɨgəm, əmeiko sɨneik kəti iətəm tus iətəmi katɨmɨs, təgɨn e nahgi nɨgəm miet matus nəhlmɨn məhkul=pən lan. 4 Nətəm ikɨn əha kəmoteruh sɨneik tətəhkul=pən e nəhlmɨ Pol, kəni motəni kəm lah mɨn məmə, “Nɨpəhriəniən suah u in iol təfagə kəti iohamu itəmi. Təməsɨmɨsiən ləuantəhi, mətəu uhgɨn u nərgɨn u Nalpɨniən otəsegəhaniən məmə otəmiəgəh.”

5 Mətəu Pol təmorin=pən sɨneik əpəha e nɨgəm, kəni məsətəu agɨniən məmə nɨpətɨn kəti tahmə lan.* 6 Nətəmimi nɨkilah təhti məmə nɨpətɨ Pol otasisi, uə otəsuvəhiən əha rəueiu, tsɨpəri morin mɨmɨs. Kəmautəharəg mauteruh mətəu tɨnuvəh, mətəu təsoliən nati kəti mɨne. Kəni nɨkilah təhti məmə nəmə təhro suah u in uhgɨn kəti.*

7 Ikɨn əha səniəmə isəu o nɨtəni rəha suah kəti, nərgɨn u Pupliəs, iətəm tətarmənɨg e nətəmi ikɨn əha. Təməmki itɨmah iəkəhuvən iman ikɨn, kəni meruh vivi itɨmah. Kəni iəkotatɨg iman ikɨn motos nian kɨsɨl. 8 Kəni tatə rəha suah u Pupliəs, in tatɨmɨs matətəpu-ətəpu, kəni mətaiu e nɨrə. Kəni Pol tuvən ohni əpəha iman ikɨn imə, mələhu=pən nəhlmɨn mil lan, kəni məfaki lan, kəni nɨmɨsiən rəhan təuvɨr mɨn. 9 Nian nətəmimi kəmotətəu nati əha, kəni ilah rəfin e nɨtəni u iətəm kautohmɨs kəməhuva mɨn o Pol. Kəni Pol təfaki e lah kotəuvɨr. 10 Nətəmi ikɨn əha, kəmotəfa natimnati tepət kəm tɨmah. Nian inautol əpenə-penə məmə iəkohiet, kəmotəmki=pən rəfin rəhatɨmah natimnati mɨne nauəniən əpəha e negəu iətəm otasiru e tɨmah e suaru.

Pol təmuvən Rom

11 Iəmotatɨg ikɨn əha motos məuɨg kɨsɨl, kəni iəməhuvən e negəu kəti rəha Aleksantriə iətəm təməhluaig e nɨtəni əha e nian rəha nətəpuiən. E nohlɨ negəu əha, kəməfu aupən narmɨ uhgɨn mil əha mil-mil mil, nərgɨ lau u Kasto mɨne Polakis. 12 Iəməhuva əha taun Saerakus əpəha nɨtəni Sɨsɨli, kəni motəhtul ikɨn motos nian kɨsɨl. 13 Kəni mohiet ikɨn əha məhuva e taun kəti mɨn, nərgɨn u Retiam əpəha nɨtəni Itali. Kəni lauɨg lan, nɨmətagi iasɨpesi tɨnatelel nati, kəni iəkohiet motaiu o nian keiu, motələs=pən nati əpəha Puteoli. 14 Ikɨn əha iəmoteruh piatah mɨn nəuvein əha ikɨn nətəm kəutəhatətə e Iesu. Kəni kotətapuəh məmə oiəkotatɨg itɨmah min ilah o nəfakiən kətiəh. Kəni uərisɨg iəmotaliuək əmə məhuvən əpəha Rom. Kəni inu suaru rəhatɨmah iətəm iəmotaliuək lan mohiet=pa Rom.

15 Kəni nian piatah mɨn iətəm kəutəfaki əpəha Rom kəmotətəu məmə iəməhuvən, kəni kəməhuva məmə okoteruh itɨmah əpəha e suaru. Kəməhuva məutəharəg əpəha Apias, taun kəti katol makɨt ikɨn. Ikɨn əha, hotel kɨsɨl əha ikɨn. Kəni nian Pol təmeruh ilah, təməni-vivi Uhgɨn, kəni nɨkin təmagiən məri məriauəh. 16 Nian iəmohiet=pa Rom, kəni kəpmən təmegəhan məmə Pol otətatɨg pɨsɨn əmə e nimə kəti, pəh soldiə kəti tateh.

Pol təməni pətɨgəm nəghatiən rəha Uhgɨn əpəha Rom

17 Tɨnos nian kɨsɨl, kəni Pol tahli=pən nəghatiən kəm nətəmi asoli mɨn rəha Isrel məmə okəhuva o nəghatiən kəti. Nian kəməhuva, kəni təməni pətɨgəm kəm lah məmə, “Piak mɨn, iəu iəməsoliən nati kəti tərah e nətəm imatah ikɨn, mɨne kastɨm rəhatah iətəm tɨpɨtah mɨn kəmautəgətun itah lan aupən. Mətəu nətəm Jerusɨləm kəmotaskəlɨm iəu kləfən iəu kəm nətəm Rom. 18 Kəni nətəm Rom kəmotətapuəh o nəghatiən tepət ohniəu. Mətəu kəməsoteruhiən nəghatiən kəti mɨne məmə oiəkɨmɨs ohni. Kəni kotolkeikei məmə okotahli pətɨgəm iəu.* 19 Mətəu nətəm Isrel ikɨn əha kəsotolkeikeiən. Kəni iəu aru əmə iəkətapuəh məmə iəkuva ikɨnu Rom məhtul e kot e nəhmtɨ suah u Sisə, mətəu iəsəniən nəghatiən kəti tərah e nətəm imak mɨn.*

20 “Mətəu-inu tol lanəha, kəni iəkolkeikei məmə iəkahli=pən nəghatiən o təmah məmə iəkeruh itəmah məghati lan nəuvetɨn kəm təmah. Kəməlis iəu e sen u, mətəu-inu o Iosmiəgəh əmə u, iətəm kitah nətəm Isrel kəutəni məmə otəpanuva.”*

21 Kəni kəmotəni=pən kəm Pol məmə, “Iəsotosiən nauəuə lan kəti mɨne iətəm təmsɨpən Jutiə. Kəni kitah mɨn nəuvein kəsotsɨpəniən ikɨn əha motos nəghatiən kəhuva məmə kətəni nəghatiən tərah nəuvein lam. 22 Mətəu iəkolkeikei məmə iəkətəu-to məmə rəham nətəlɨgiən təhro lanu. Mətəu-inu iəkotəhrun məmə kɨnatəni rah noliən rəha nəfakiən u rəhatəmah əpəha ikɨn mɨn rəfin.”*

23 Kəni ilah kəmotələhu nian kəti o nəghatiən. Kəni e nian əha, ilah tepət mɨn nətəm Isrel kəməhuva əha Pol tətatɨg ikɨn. Kəni in təməghati kəm lah e nian apiəpiə əha, mətəni-vivi kəm lah narmənɨgiən Rəha Uhgɨn. Kəni mətəni mɨn Lou rəha Mosɨs mɨne iəni rəha Uhgɨn, məmə otiuvi ilah kəhuva o Iesu. 24 Nəuvein kəmotətəu rəhan nəghatiən, motəni nɨpəhriəniən lan. Mətəu nəuvein kəsotəniən nɨpəhriəniən lan. 25 Kəni mɨnautorgəhu ilah min ilah mɨnautol məmə okotagɨm mɨn. Mətəu uərisɨg kohiet, Pol təni=pən nəghatiən kəti mɨn kəm lah məmə, “Nəghatiən iətəm Narmɨn Rəha Uhgɨn təməfən kəm iəni rəha Uhgɨn u Aiseə məmə otəni pətɨgəm kəm tɨpɨtah mɨn aupən, in təhruahru əmə. Uhgɨn təməni kəm iəni məmə,

26 ‘Uvən məni pətɨgəm kəm nətəmi mɨn əha məmə iəu Uhgɨn iatəni məmə,

“Onəutətəu məutətəu məutətəu,

mətəu ko nəsotəhruniən nian kəti mɨne.

Kəni onəkoteruh mauteruh mauteruh,

mətəu ko nəsotəhruniən nian kəti mɨne.”

27 In tol lanəha mətəu-inu nɨkilah tɨniəkɨs rəkɨs.

Kəmotasisɨg e matəlgɨlah mɨne nəhmtɨlah.

Mətəu kəmautol lanəha məmə,

okəsoteruhiən e nəhmtɨlah,

kəni okəsotətəuiən e matəlgɨlah,

kəni nɨkilah təruru nəhruniən.

Kəni məsəhuvaiən ohniəu məmə iəkosmiəgəh ilah.’ ”*

28 Kəni Pol təni məmə, “Onəkotəkeikei motəhrun vivi məmə Uhgɨn təmol suaru u rəhan o nosmiəgəhiən nətəmimi. Tɨnuvən rəkɨs o Nanihluə mɨn. Kəni nətəmi mɨn əha okotətəlɨg e nəghatiən əha kəni motəni nɨpəhriəniən lan.”*

30 Kəni e nu keiu apiəpiə, Pol təmətatɨg əmə e nimə əha kəni matol ren lan. Kəni nɨkin tətagiən o nətəmimi mɨn rəfin kəutəhuva məutəh. 31 In təməkeikei mətəni pətɨgəm narmənɨgiən Rəha Uhgɨn kəni mətəgətun əskasɨk ilah e nanusiən təuvɨr rəha Iərmənɨg Iesu Krɨsto. Kəni suah kəti tɨkə məmə otəniəhu o nəni pətɨgəmiən nəghatiən əha.

* : Nanihluə, Ianihluə — Afin-to e tiksɨnəri.

* 1:1 Luk 1:3

† 1:2 “Aposɨl” in suah kəti iətəm Iesu Krɨsto təmahli=pən o nəni pətɨgəmiən rəhan nəghatiən. Nian nəkotafin nəghatiən əha “aposɨl” e nauəuə u, nɨpətɨn tətəni məmə nətəmimi tueləf rəha Iesu u kəməutaliuək ilah mɨn. Kəni e nauəuə u, Pol təməni məmə in mɨn aposɨl kəti rəha Iesu, mətəu in təməsaniən ilah nətəmimi tueləf mɨn əha. Nauəuə u, in tətəghati tepət e aposɨl mil, Pitə mɨne Pol.

* 1:2 Mak 16:19; Luk 24:49-51

* 1:3 Luk 24:36-49; Uək 10:41

* 1:4 Luk 24:49; Jon 14:16-17; Uək 2:33

* 1:5 Mat 3:11

* 1:6 Luk 24:21

* 1:7 Mak 13:32

* 1:8 Mat 28:19; Luk 24:48

* 1:11 Mat 26:64; Luk 21:27

* 1:12 Luk 24:50-53

‡ 1:13 Eruh-to futnot e Mat 10:4

* 1:13 Mat 10:2-4

* 1:16 Sam 41:9

* 1:18 Mat 27:3-8

§ 1:20 Nɨpətɨ nəghatiən u məmə, “pəh otɨmɨs.”

* 1:20 Sam 69:25; 109:8

* 1:21-22 Mak 1:9; 16:19; Jon 15:27

* 2:1 Pentekos — Afin-to e tiksɨnəri.

* 2:1 Lev 23:15-21; Dut 16:9-11

* 2:3 Mat 3:11

* 2:4 Mak 16:17; Uək 4:31; 10:44-46; 19:6

† 2:9-11 Nanihluə, Ianihluə — Afin-to e tiksɨnəri.

‡ 2:15 Nətəmi mɨn əha kəsotəmnɨmiən wain ləplapɨn, kəni iətəmi tɨkə mə tapɨs ləplapɨn.

§ 2:20 Iəni mɨn rəha Uhgɨn kəutəni nəghatiən mɨn lanəha e natimnati əskasɨk mɨn otəpanuva e Naunun Nian.

* 2:21 Joel 2:28-32

* 2:28 Sam 16:8-11

* 2:29 1King 2:10

* 2:30 2Saml 7:12; Sam 89:3-4; 132:11

* 2:31 Sam 16:10

* 2:33 Uək 5:32; 7:55-56

* 2:35 Sam 110:1

* 2:36 Uək 5:30-31

* 2:39 Aes 57:19

* 2:41 Uək 2:47; 4:4

* 2:42 Nauəniən Rəha Nəmtətiən Rəha Iesu — Afin-to e tiksɨnəri.

* 2:42 Uək 20:7

* 2:44 Uək 4:32-35

† 2:46 Nimə Rəha Uhgɨn — ikɨn nətəm Isrel kəutəhuva məutəfaki ikɨn kəm Uhgɨn.

* 2:47 Uək 6:7; 11:21

* 3:4 Uək 14:9

* 3:6 Uək 4:10; 16:18

* 3:11 Fərantə rəha Kig Solomən — ikɨn kəti imə e Nimə Rəha Uhgɨn. Ikɨn əha inəha, nian rəfin nətəmi asoli rəha Isrel kəutəghati e Lou rəha Uhgɨn

* 3:13 Eks 3:6,15; Luk 23:13-25; Uək 2:23

* 3:17 Luk 23:34; 1Tim 1:13

* 3:19 Uək 2:38

* 3:23 Dut 18:15,18-19

* 3:25 Jen 22:18

* 3:26 Uək 13:46

* 4:1 Eruh nəghatiən mɨn əha e tiksɨnəri: pris mɨn, mɨne soldiə mɨn u kəutəsal o Nimə Rəha Uhgɨn, mɨne Satusi.

† 4:3 Okuəməhli ikɨn muətəuarus=pən olauɨg mətəu inu Lou təməni məmə suah kəti təsuvəniən e kot lapɨn.

* 4:4 Uək 2:41

‡ 4:5 “Lou rəha Mosɨs” — lou mɨn iətəm Uhgɨn təməfən kəm Mosɨs əpəha e nɨtəuət Sainai

* 4:10 Uək 3:6,13-16

* 4:11 Sam 118:22

* 4:12 Mat 1:21

* 4:18 Uək 5:28

* 4:19 Uək 5:29

* 4:24 Eks 20:11; Neh 9:6; Sam 146:6

* 4:26 Sam 2:1-2

* 4:27 Mat 27:1-2; Luk 23:7-11; Uək 3:13

* 4:28 Uək 2:23

* 4:29 Efəs 6:19

* 4:32 Uək 2:44

* 4:34 Uək 2:45

* 5:2 Uək 4:34-35

* 5:3 Jon 13:2

* 5:12 Uək 2:43; 14:3

* 5:19 Uək 12:7-10

* 5:21 “kaunsɨl” — nətəmi asoli rəha Isrel kəutiuvi pətɨgəm nətəmimi ikɨn məmə okotəhtul e nəhmtɨlah e kot.

* 5:28 Mat 27:25

* 5:29 Uək 4:19

* 5:31 Uək 2:33-34; Efəs 1:20; Hip 2:10; 12:2

* 5:36 Uək 21:38

* 5:40 Uək 4:18

* 5:41 Mat 5:10-12; 1Pitə 4:13

† 5:41 Nian kautos nahməiən nɨkilah tagiən, mətəu rəhalah Iərmənɨg təmos nahməiən. Rəueiu əha nian kəutətəu tərah, təgətun məmə ilah kətiəh əmə e Iərmənɨg.

* 6:1 Uək 4:35

* 6:7 Uək 2:41; 16:5

* 6:9 “nimə rəha nuhapumɨniən rəha Nətəm Kəmɨtɨs Ilah” — Nətəmi mɨn əha, aupən ilah slef rəha suah kəti, mətəu rəueiu əha kəmɨtɨs ilah.

* 6:10 Luk 21:15

* 7:3 Jen 11:31; 12:1

* 7:4 Jen 11:31–12:5

* 7:5 Jen 12:7; 15:18; 17:8

* 7:7 Jen 15:13-14; Eks 12:40

* 7:7 Eks 3:12

* 7:8 Noliən rəha nətəm Isrel tol lanu, nian suakəku iərman tair, e nian eit, kətəhgi=pən.

* 7:8 Jen 17:9-14; 21:4

* 7:9 Jen 37:11,28; 39:2,21-23

* 7:10 Jen 41:37-44

* 7:11 Jen 41:54; 42:1-2

* 7:13 Jen 45:1-4,16

* 7:14 Jen 45:9-11; 46:27

* 7:15 Jen 46:1-7; 49:33

* 7:16 Jen 23:2-20; 33:19; Jos 24:32

* 7:18 Eks 1:7-8

* 7:19 Eks 1:11-22

* 7:20 Eks 2:2

* 7:21 Eks 2:3-10

* 7:24 Eks 2:11-15

* 7:28 Eks 2:14

* 7:29 Eks 2:21-22; 18:3-4

* 7:34 Eks 3:1-10

* 7:35 Eks 2:14

* 7:36 Eks 7:3; 14:21; Nam 14:33

* 7:37 Dut 18:15

* 7:38 Eks 19:3

* 7:40 Eks 32:1

* 7:41 Eks 32:2-6

* 7:43 Amos 5:25-27

* 7:45 Jos 3:14-17

* 7:46 2Saml 7:1-16

* 7:47 1King 6:1-38

* 7:50 Aes 66:1-2

* 7:51 Aes 63:10

* 7:52 Mat 23:31

* 7:55 Sam 110:1

* 7:56 Kol 3:1

* 7:60 Luk 23:34

* 8:3 Uək 9:1,13; 22:4; 26:9-11

* 8:17 Uək 19:6

* 8:27 Nəghatiən Kris əhruahru tətəni məmə in suah kəti iətəm kəmɨtei. E nian əha, nəmə suah kəti tatol uək nian rəfin iuəkɨr o kwin kəti, kəni okɨtei məmə otəsitiən kwin.

* 8:33 Aes 53:7-8

† 8:36 E kopi əuas mɨn nəuvein rəha Niutestɨmɨn iətəm kəmətei e nəghatiən Kris aupən, nəghatiən pɨsɨn kəti mɨn əha ikɨn iətəm tatɨlpɨn nəghatiən u mətəni məmə, “37 Kəni Fɨlɨp təməni=pən kəm in məmə, ‘Nəmə nəkəni nɨpəhriəniən e Iesu e nɨkim rəfin, iəkəhrun noliən bəptais lam.’ Kəni təni məmə, ‘Iəu iatəni nɨpəhriəniən e Iesu Krɨsto, məmə in Nətɨ Uhgɨn pəhriən.’ ”

* 8:36 Uək 10:47

* 8:40 Uək 21:8

* 9:1 Uək 8:3

* 9:15 Uək 26:2,6; 27:24; Rom 1:5

* 9:16 2Kor 11:23-28

* 9:21 Uək 8:3

* 9:22 Uək 18:28

* 9:24 E taun əha Təmaskɨs, təhmen e taun tepət, aupən aupən kəmol nɨkalɨn asoli e kəpiel tɨtəlau e taun.

* 9:25 2Kor 11:32-33

* 9:26 Kəl 1:17-19

* 9:27 1Kor 9:1

† 9:36 Nɨpətɨn rəha nərgɨn u Tapitə təni məmə, “tia,” u in nati miəgəh kəti.

* 10:14 Lev 11:1-47; Esik 4:14

* 10:15 Mak 7:15,19

* 10:26 Uək 14:13-15; Nəh 19:10

* 10:34 Dut 10:17; Rom 2:11

* 10:37 Mat 4:12-17

* 10:41 Luk 24:42-43; Uək 1:8

* 10:42 Uək 17:31; 1Pitə 4:5

* 10:43 Aes 53:5-6; Uək 2:38

* 10:44 Uək 11:15; 15:8

* 10:46 Uək 2:4; 19:6

* 10:48 Uək 19:5

* 11:3 Uək 10:28; Kəl 2:12

* 11:14 Uək 16:31

* 11:15 Uək 10:9-48

* 11:15 Uək 2:4

* 11:16 Uək 1:5

* 11:18 Uək 13:48; 14:27

* 11:19 Uək 8:1-4

* 11:22 Uək 4:36

* 11:25 Uək 9:30

* 11:26 E nəghatiən Kris, nɨpətɨ nəghatiən u “Krɨstɨn” tətəni məmə “rəha Krɨsto.”

* 11:28 Uək 21:10

* 11:30 Uək 12:25

* 12:1 Iətəmi keiu e nauəuə u Uək Mɨn nərgɨlau u Kig Herot Akripə. In aupən, kətauɨn lan məmə Kig Herot Akripə Uan, kəni nətɨn, kətauɨn lan məmə Kig Herot Akripə Tu. Afin-to “Herot” e tiksɨnəri.

* 12:10 Uək 5:19

† 12:17 Jemɨs notəha Iesu, in təmuva iətəmi asoli rəha niməfaki əpəha Jerusɨləm.

* 12:18 Uək 5:22-24

‡ 12:21 “tron” — Ikɨn kig tətəharəg ikɨn mətarmənɨg e nətəmimi.

* 12:23 Dan 5:20

* 12:24 Aes 55:11

* 12:25 Uək 11:29-30; 15:37

* 13:2 Uək 9:15

* 13:3 Uək 6:6

* 13:5 Uək 12:12; 15:39

* 13:9 Nərgɨn u Sol, in nəghatiən rəha nətəm Isrel u kətəni mə Hipru. Nərgɨn u Pol, in nəghatiən rəha nətəm Rom u kətəni mə Latin. Aupən e nauəuə rəha Uək Mɨn, Luk in təmətauɨn e nərgɨn u Pol məmə Sol. Mətəu rəueiu əha təmauɨn ərəg-rəg lan mətəni məmə Pol. Inu nətuəuiniən e uək rəha Pol tatol mətəni pətɨgəm nanusiən təuvɨr kəm Nanihluə mɨn, kəni Luk tətauɨn lan məmə Pol u nərgɨn rəha Nanihluə mɨn.

* 13:11 Uək 9:8

* 13:13 Uək 15:38

* 13:17 Eks 1:7; 6:6; 12:51

* 13:18 Nam 14:34; Dut 1:31-32

* 13:19 Dut 7:1; Jos 14:1

* 13:20 Jaj 2:16; 1Saml 3:20

* 13:21 1Saml 8:5,19; 10:20-24

* 13:22 1Saml 13:14; 16:12; Sam 89:20

* 13:23 2Saml 7:12-16

* 13:24 Mat 3:1-2

† 13:25 Ioluək rəha iətəmi asoli in tatəpeg rəkɨs put rəha iətəmi asoli rəhan. Uək u in ləhtəni agɨn.

* 13:25 Jon 1:20,27

* 13:28 Mat 27:22-23

* 13:29 Mat 27:59-60

* 13:31 Uək 1:3,8

* 13:33 Sam 2:7

* 13:34 Aes 55:3

* 13:35 Sam 16:10

* 13:39 Rom 10:4

* 13:41 Hab 1:5

‡ 13:43 Nanihluə mɨn əha u kəutohtəu=pən nəfakiən rəha nətəm Isrel, kəməhgi=pən ilah.

* 13:46 Uək 3:26; 18:6

* 13:47 Aes 49:6

* 13:51 Mat 10:14; Uək 18:6

* 14:3 Mak 16:20; Hip 2:4

* 14:5 Uək 14:19

* 14:11 Uək 28:6

* 14:14 “kəmuəhapu rəhalau napən” məmə in ko kəmuətəu tərah pɨk e noliən əha.

* 14:15 Sam 146:6; Uək 10:26

* 14:16 Uək 17:30

* 14:17 Jer 5:24

* 14:19 Uək 17:13; 2Kor 11:25

* 14:22 Uək 15:32; 1Təs 3:3

* 14:26 Uək 13:1-2

* 14:27 Uək 15:4,12

* 15:1 Nəhgi-pəniən e Oltestɨmɨn in nəmtətiən məmə nətəmimi, ilah nətəmimi rəha Uhgɨn. Nanihluə mɨn tepət, kəsəhgi-pəniən ilah. Rəha nətəm Tanna, nəhgi-pəniən in nəmtətiən məmə kətəfən nepətiən rəha kəlkələh mɨn nəman.

* 15:1 Kəl 5:2

* 15:2 Kəl 2:1

* 15:4 Uək 14:27

* 15:7 Uək 10:1-43

* 15:8 Uək 10:44; 11:15

* 15:10 Mat 11:30; Kəl 3:10

* 15:11 Kəl 2:16; Efəs 2:5-8

† 15:13 Jemɨs u, in notəha Iesu, kəni in iətəmi asoli rəha niməfaki əpəha Jerusɨləm.

* 15:13 Kəl 2:9

* 15:18 Amos 9:11-12

* 15:20 Eks 34:15-17; Lev 17:10-16

* 15:28 Mat 23:4

* 15:37 Uək 12:12,25

* 15:38 Uək 13:13; Kol 4:10

* 16:1 Uək 14:6; 2Tim 1:5

* 16:2 Fɨl 2:19-22

* 16:3 Nətəm Kris ilah Nanihluə mɨn, kəsəhgi=pən ilah.

* 16:4 Uək 15:23-29

* 16:6 Uək 18:23

† 16:10 E fes 10-17, koteruh nəghatiən rəha Luk u nɨpətɨn tətəni mə “itɨmah.” Inu tətəni məmə Luk ilah Pol mɨne e naliuəkiən rəhan. Koteruh mɨn nati kətiəh e japtə 20 fes 5 matuvən.

‡ 16:13 Nian Pol tatuvən e taun kəti, nian rəfin tatuvən e nimə rəha nuhapumɨniən rəha nətəm Isrel. Mətəu nəmə təhro, kəni tɨkə e taun u. Kəni tol lanəha, təmuvən əpəha e nəhu asoli, ikɨn məutəfaki ikɨn.

* 16:17 Mak 1:24

* 16:20 Mak 13:9

* 16:22 2Kor 11:25; 1Təs 2:2

§ 16:27 E nian əha, nəmə soldiə kəti tairarəpən e iətəm tatol kaləpus tagɨm, okəkeikei kohamu soldiə əha.

* 16:27 Uək 12:18-19

* 16:30 Uək 2:37

* 16:37 Nəmə suah kəti in iətəm Rom, mətəu katətu=pən nəghatiən kəti lan, kəni lou kəti əha ikɨn rəhalah məmə aupən kəpmən otol nalpɨniən kəm in, mətəu in otəkeikei məhtul e kot məni pətɨgəm nəuvetɨ nəghatiən katətu=pən lan. Afin e Uək 25:16.

* 17:7 Luk 23:2; Jon 19:12

* 17:17 Uək 18:19

* 17:18 Epikiuriən mɨne Sɨtoik — Nəgətun mɨn nəuvein iətəm kəutəsal e nɨpəhriəniən. Ilah Epikiuriən kəutəni məmə natimnati iətəm tatol suah kəti nɨkin tətagiən, inu nəukətɨ nəmiəgəhiən təuvɨr. Ilah Sɨtoik kəutəni məmə təuvɨr nəmə suah kəti təsətəuiən nagiəniən mɨne nahməiən e nɨkin.

* 17:25 1King 8:27; Uək 7:48

* 17:25 Sam 50:12

* 17:27 Sam 145:18; Jer 23:23

* 17:29 Aes 40:18-20; 44:10-17; Uək 19:26

* 17:31 Sam 96:13

* 18:2 Rom 16:3

* 18:3 Uək 20:34

* 18:5 Uək 17:14-15

* 18:6 Uək 13:46,51; Uək 20:26

* 18:10 Jos 1:9; Aes 41:10

* 18:18 Kegkriə in pasis rəha Korən.

* 18:18 Nam 6:18; Uək 21:24

* 18:28 Uək 9:22

* 19:1 1Kor 3:6

* 19:2 Uək 8:16

* 19:4 Mat 3:11

* 19:6 Uək 8:17; Uək 10:44,46

* 19:11 Uək 14:3

* 19:12 Uək 5:15

* 19:14 Nətəmi mɨn u kotəhrun vi Baebol, kotəni məmə Skefa in səniəmə pris əhruahru, mətəu in aru əmə in tatol məmə in pris.

* 19:17 Uək 5:11

† 19:19 E nəghatiən əhruahru rəha Kris, tətəni “fifti-tausɨn koin məni kəmol e sɨlfə.” Kəni koin məni kətiəh təhmen e 1,000 vatu.

* 19:21 Uək 23:11; Rom 1:13

* 19:23 2Kor 1:8

* 19:29 Uək 20:4; 27:2; Kol 4:10; Flm 24

* 20:17 Uək 18:21

* 20:18 Uək 18:19–19:10

* 20:23 Uək 9:16; 21:11

* 20:24 Uək 21:13; 2Tim 4:7

* 20:28 Suaru kəti mɨn o nəuhliniən nəghatiən u “nɨra nətɨn” in tol lanu: “nɨran aru.”

* 20:28 1Tim 4:16; 1Pitə 5:2-4

* 20:29 Mat 7:15; Jon 10:12

* 20:31 1Təs 2:11

* 20:34 1Kor 9:11-12

* 20:34 Uək 18:3; 1Təs 2:9

* 21:4 Uək 20:23

* 21:8 Uək 6:5; 8:40

* 21:10 Uək 11:28

* 21:11 Uək 20:23; 21:33

* 21:13 Uək 20:24

* 21:19 Uək 15:12

* 21:20 Uək 15:1,5

* 21:21 Inu nəghatiən eiuə məmə Pol təməni kəm nətəm Isrel məmə ilah okotəpəh nɨtəu-pəniən Lou, kəni məsotəhgi-pəniən nətəmimi. Mətəu təməni kəm Nanihluə mɨn məmə nɨkilah təsəhtiən məmə okotəkeikei motohtəu=pən Lou mɨne kəkeikei kəhgi=pən ilah.

* 21:24 Nam 6:1-20; Uək 18:18

* 21:25 Uək 15:29

* 21:26 1Kor 9:20

* 21:29 Uək 20:4

* 21:36 Luk 23:18

* 21:38 Uək 5:36-37

* 22:3 Uək 5:34

* 22:4 Uək 8:3

* 22:18 Uək 9:29-30

* 22:19 Uək 8:3; 26:9-11

* 22:20 Uək 8:1

* 22:21 Uək 9:15

* 22:25 Uək 16:37

* 22:29 Uək 16:38

* 23:2 Jon 18:22-23

* 23:3 Mat 23:27

* 23:6 Uək 26:5

* 23:8 Mat 22:23

* 23:11 Uək 27:24; 28:16,23

* 23:15 Uək 25:3

* 23:27 Uək 21:30-33; 22:25-27

* 23:28 Uək 22:30

* 24:1 Iətəm təhrun vivi lou u in suah kəti iətəm tətəghati e kot.

* 24:5 Uək 17:6

† 24:6 E kopi əuas mɨn nəuvein rəha Niutestɨmɨn iətəm kəmətei e nəghatiən Kris aupən, nəghatiən pɨsɨn kəti mɨn əha ikɨn iətəm tatɨlpɨn nəghatiən u mətəni məmə, “6 Kəni iəmotəni məmə iəkotohtəu=pən nəghatiən kəti lan e kot e noliən rəha Lou rəhatɨmah. 7 Mətəu Lisiəs iətəm tətarmənɨg e soldiə mɨn, tɨnətəu nəniən rəhatɨmah, kəni ilah rəhan mɨn nətəmimi kɨnautiuvi rəkɨs əsanən suah u o tɨmah. 8 Kəni mələhu nəniən kəti məmə nətəmimi iətəm kauteruh=pən nərahiən kəti e suah u, otəkeikei muva məni=pɨnə kəm ik.”

* 24:6 Uək 21:28-30

* 24:15 Jon 5:28-29

* 24:18 Uək 21:17-28

* 24:21 Uək 23:6

* 24:22 Uək 23:26

* 25:2 Uək 24:1

* 25:3 Uək 23:15

* 25:7 Uək 24:5-6

* 25:13 Afin-to futnot e Uək 12:1

* 25:14 Uək 24:27

* 26:5 Fɨl 3:5-6

* 26:6 Pol nɨkin təhti məmə nɨpətɨ nəniəskasɨkiən məmə Uhgɨn otol nətəmimi kotəmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən. Afin e Uək Mɨn 26:8; 23:6; 24:15.

* 26:7 Uək 23:6; 28:20

* 26:9 Uək 8:3

* 26:18 Aes 42:16; Efəs 2:2; Kol 1:13

* 26:23 Luk 24:44-47; 1Kor 15:20

* 27:2 Uək 19:29

* 27:14 E nəghatiən Kris, nɨmətagi u kətəni məmə Eurakulon, u nɨpətɨn təni məmə tatsɨpən Not Is.

* 27:24 Uək 23:11

* 27:26 Uək 28:1

* 28:2 2Kor 11:27

* 28:5 Mak 16:18

* 28:6 Uək 14:11

* 28:18 Uək 26:31

* 28:19 Uək 25:11

* 28:20 Uək 26:6-7

* 28:22 Uək 24:14

* 28:27 Aes 6:9,10

* 28:28 E kopi əuas mɨn nəuvein rəha Niutestɨmɨn iətəm kəmətei e nəghatiən Kris aupən, nəghatiən pɨsɨn kəti mɨn əha ikɨn iətəm tatɨlpɨn nəghatiən u mətəni məmə, “29 Nian Pol təmol naunun e rəhan nəghatiən, kəni kəmohiet, nətəlɨgiən rəhalah təman kətiəh kətiəh kəni məutorgəhu.”

ROM

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

Rom

Nauəuə iətəm Pol təmətei tuvən kəm nəfaki mɨn ikɨn Rom

Nəghatiən əkuəkɨr rəha nauəuə u Rom

?Pəh təmətei nauəuə u? Aposɨl Pol təmətei nauəuə u.

?Təmətei tatuvən kəm pəh? Təmətei nauəuə u tatuvən kəm nəfaki mɨn iətəm ilah kəutatɨg e taun asoli u Rom.

?Natɨgiən təhro lanu nian təmətei? Pol tətei məmə in tolkeikei məmə otuvən meh nəfaki mɨn əpəha rom, uərisɨg in təpanuvən e kəntri u Spen. Mətəu aupən ikɨn, in otəkeikei muvən mos məni kəti o nəfəniən kəm nanrah mɨn e niməfaki rəha Jerusɨləm. E niməfaki rəha Rom, Nanihluə* mɨn tepət, mətəu nətəm Isrel tepət mɨn.

?Təmətei nauəuə u o nak? Uərisɨg Pol tatuvən Rom, in tolkeikei məmə ilah okotaupən motəhrun in, kəni inəha, təmətei nauəuə u. Nətəm Rom kəsotos əhanəhiən nəgətuniən kəti rəha aposɨl kəti. Kəni inəha, in tolkeikei məmə otəni pətɨgəm suaru əhruahru rəha Uhgɨn o nosmiəgəhiən nətəmimi. Kəni in tolkeikei məmə otəni əhruahru məmə otəhro lanu, Nanihluə mɨn mɨne nətəm Isrel, ilah rəfin okəhuva kətiəh əmə e niməfaki rəha Uhgɨn.

1

Pol təməni təuvɨr kəm lah

1 Iəu Pol, u iəu slef rəha Krɨsto Iesu†. Uhgɨn təmauɨn lak məmə iəu aposɨl, kəni təmɨtəpɨn məfəri iəu məmə iəkəni pətɨgəm nanusiən təuvɨr rəhan.* 2 Nanusiən təuvɨr u, in tɨnəni rəkɨs nuvəh e rəhan iəni mɨn iətəm kəmotətei=pən e Nauəuə Rəha Uhgɨn.* 3-4 Nanusiən təuvɨr əha tətəghati e Nətɨn, Iesu Krɨsto rəhatah Iərmənɨg. In təmuva iətəmimi kəti, mɨsɨpən e nəhlin rəha Kig Tefɨt. In təmɨmɨs, kəni Uhgɨn təməgətun məmə in Nətɨn əhruahru, inəha Nətɨ Uhgɨn, nian təmosmiəgəh in e nɨmɨsiən e nəsanəniən e uək rəha Narmɨn Asim. 5 E Krɨsto, Uhgɨn təmol təuvɨr kəm iəu, məfa kəm iəu uək təuvɨr məmə iəu aposɨl kəti. Təməfa uək u məmə iəkauɨn e nətəmimi e nɨki Nanihluə‡ mɨne e nəuanɨləuɨs mɨn rəfin məmə okotəni nɨpəhriəniən lan, kəni tol lanəha, mautol nəuian. Kəni nian kautol lanəha, otəfəri nərgɨ Iesu.* 6 Kəni itəmah mɨn əpəha Rom, Uhgɨn təmauɨn e təmah məmə itəmah rəha Iesu Krɨsto.

7 Kəni rəueiu iəkətei nauəuə kəm təmah rəfin. Uhgɨn tolkeikei itəmah, kəni təmauɨn e təmah məmə rəhan.

Pəh Uhgɨn Tatə rəhatah, mɨne Iərmənɨg Iesu Krɨsto okuətuati e rəhalau nəuvɨriən mɨne nəməlinuiən kəm təmah.*

Pol təmolkeikei məmə otuvən meruh nətəm Rom

8 Uərisɨg iəpanəghati, iəkəni tagkiu kəm Uhgɨn o təmah rəfin agɨn, mətəu-inu nətəmimi rəfin e nəhue nɨftəni kəmotətəu nanusiən e nəhatətəiən rəhatəmah. Natimnati iətəm Iesu Krɨsto təmol kəm tah tatol tol lanəha məmə iəkəhrun nəniən tagkiu kəm Uhgɨn. 9 Kəni Uhgɨn təhrun məmə e nian rəfin iətəfaki, kəni məsaluiən e təmah. Iatol pɨk uək rəhan e nɨkik ərəfin o nəni pətɨgəmiən nanusiən təuvɨr rəha Nətɨn. 10 Iəmətəhtahnin nuvəh məmə oiəkuvnə meruh itəmah. Kəni iətəfaki məmə rəueiu, nəmə in nətəlɨgiən pəhriən rəha Uhgɨn, in oterəh e suaru kəti məmə iəkuvnə pəhriən.*

11 Iəkolkeikei pɨk məmə iəkuvnə meruh itəmah məmə iəkəfɨnə kəm təmah nəuvɨriən kəti rəha Uhgɨn məmə otol itəmah nautəhtul əskasɨk təhmɨn mɨn, 12 tol lanu, nəhatətəiən rəhatəmah təhrun nasiruiən lak, kəni rəhak mɨn təhrun nasiruiən e təmah.

13 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn, təuvɨr məmə nəkotəhrun məmə nian tepət, rəhak nətəlɨgiən təhti məmə iəkuvnə məsal=pən e təmah. Mətəu nian rəfin natimnati tepət tətahtɨpəsɨg lak o nuvnəiən. Iəkolkeikei məmə rəhak uək otəuə e nəuan e nəmiəgəhiən rəhatəmah, təhmen e nəmiəgəhiən rəha Nanihluə mɨn ikɨn pɨsɨn pɨsɨn mɨn.* 14 Iəkəkeikei məni pətɨgəm nanusiən təuvɨr kəm nətəmimi rəfin nətəm kəutatɨg ikɨn mɨn Rom tətarmənɨg ikɨn, mɨne ikɨ pɨsɨn mɨn rəfin, kəni ilah nətəm kəmotol vivi skul, mɨne ilah nətəm kəsotol viviən skul. Əuəh, iəkəkeikei məni pətɨgəm kəm lah rəfin. 15 Kəni o nati əha, iəkolkeikei pɨk məmə iəkəni pətɨgəm nanusiən təuvɨr kəm təmah mɨn əpəha Rom.

16 Iətəghati lanu mətəu-inu, iəu iəsaulɨs agɨniən o nanusiən təuvɨr. Iəsaulɨsiən mətəu-inu nanusiən təuvɨr in nəsanəniən rəha Uhgɨn o nosmiəgəhiən nətəmimi rəfin nətəm kəutəhatətə lan, təmaupən muva o nətəm Isrel, uərisɨg ko, o Nanihluə mɨn.* 17 Tol lanəha, e nanusiən təuvɨr, Uhgɨn təmol əpu suaru rəhan məmə Uhgɨn tətəfən rəhan əmə nəhruahruiən kəm nətəmimi. E nəhatətəiən əmə, Uhgɨn tatol məmə nətəmimi kəhuva motəhruahru e nəhmtɨn. Kəni inu təhmen e Nauəuə rəha Uhgɨn iətəm tətəni məmə, “Nətəmimi nətəm kotəhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn e nəhatətəiən rəhalah, ilah okotos nəmiəgəhiən itulɨn.”*

Niəməha tatol Uhgɨn
o təfagə tərah rəfin

18 Mətəu Uhgɨn e negəu e neai tətəgətun rəhan niəməha mɨne nalpɨniən o nətəmimi rəfin nətəm kəutəhti nəuian mautol noliən tərah mɨn rəhalah. Ilah kəutəhtul pəsɨg e nɨpəhriəniən rəha Uhgɨn e noliən tərah mɨn rəhalah, 19 mətəu-inu ilah kotəhrun neruhiən əhruahru natimnati mɨn rəfin iətəm nətəmimi kotəhrun nəhruniən Uhgɨn lan. Tol lanəha mətəu-inu Uhgɨn aru təməgətun əhruahru ilah lan.* 20 Ko nətəmimi kəsoteruh əhruahruiən Uhgɨn e nəhmtɨlah. Mətəu təmətuəuin e nian təmol neai, mɨne nɨftəni, mɨne natimnati rəfin, kəni nətəmimi rəfin kotəhrun neruhiən e nəhmtɨlah, natimnati rəfin iətəm in təmol, kəni tol lanəha, kotəhrun neruhiən rəhan nəsanəniən iətəm tatuvən əmə lanko naunun tɨkə, mɨne nɨpəhriəniən məmə in Uhgɨn, kəni motəhrun nəhruniən məmə Uhgɨn in təhro lanu. O nati əha, iətəmimi kəti tɨkə iətəm təhrun nəniən məmə in təruru məmə Uhgɨn təhro lanu.*

21 Tol lanəha mətəu-inu, nati əpnapɨn ilah kəmotəhrun Uhgɨn tepət nəuan nəuvetɨn, mətəu kəmotəpəh nɨsiaiən məmə in Uhgɨn, kəni məsotəniən kəm in məmə nɨkilah tagiən o natimnati in təmol kəm lah. Mətəu nɨkilah təmatəhti nətəlɨgiən alməli mɨn məmə Uhgɨn təhro lanu, kəni nətəlɨgiən rəhalah təmuva mapinəpu, mɨnotəruru suaru iətəm Uhgɨn tolkeikei məmə okotəhrun.* 22 Nati əpnapɨn ilah kəutəni məmə ilah koteinatɨg, mətəu ilah kəməhuva nalməli mɨn,* 23 kəni kəmotəpəh nəfakiən kəm Uhgɨn iətəm rəhan nepətiən təhagəhag, kəni otəsɨmɨsiən məmnəmɨtiən, kəni tətatɨg itulɨn. Kəni mɨnəutətuəuin məutəfaki kəm narmɨ nati mɨn iətəm təhmen e nətəmimi u okotɨmɨs motəmnəmɨt nian kəti, uə təhmen e mənɨg mɨn, uə nati miəgəh mɨn kəutaliuək uə kəutəlkəu.*

24 O nati u, Uhgɨn təməpəh ilah megəhan e lah məmə okotohtəu=pən əmə noliən tərah mɨn nɨkilah tolkeikei məmə okotol e nɨpətɨlah. Tol lanəha, ilah kəmotol noliən mɨn e nɨpətɨlah iətəm tol əmə naulɨsiən. 25 Ilah kəmotəpəh nɨpəhriəniən rəha Uhgɨn motaskəlɨm neiuəiən, kəni məutəfaki mautol uək kəm natimnati tepət iətəm Uhgɨn təmol, mətəu kəmotəpəh nəfakiən kəm Uhgɨn. Mətəu pəh kitah kotəni-vivi in nian rəfin naunun tɨkə. Əuəh.

26 O noliən mɨn əha iətəm nətəmimi kəmotol kəm Uhgɨn, təməpəh ilah, megəhan=pən e lah məmə okotohtəu=pən əmə noliən tərah mɨn iətəm nɨkilah tolkeikei məmə okotol e nɨpətɨlah iətəm tol naulɨsiən əmə. Nati əpnapɨn nɨpətan mɨn, mətəu ilah kəutəpəh nɨtəu-pəniən rəhalah nəman, mautit aru ilah mɨn, kəni nati u in nati pɨsɨn e inu Uhgɨn təmələhu. 27 Kəni e noliən əhmen-əhmen əmə, nəman mɨn, ilah kəutəpəh nitiən rəhalah nɨpətan mɨn, mautolkeikei pɨk nəman pɨsɨn mɨn. Ilah kautit aru ilah mɨn iətəm tol naulɨsiən. Kəni Uhgɨn təməfən nalpɨniən əhruahru kəm lah o rəhalah noliən tərah agɨn mɨn.*

28 Kəni nati kəti mɨn. Mətəu-inu ilah kəsotolkeikeiən məmə okotəhrun Uhgɨn, in təməpəh ilah megəhan=pən e lah məmə rəhalah nətəlɨgiən təsəhruniən məmə nati kəti in təuvɨr uə nati kəti in tərah, kəni megəhan=pən məmə okotol nati iətəm təsəhruahruiən məmə okotol.

29 Nɨkilah təməriauəh e noliən tərah pɨsɨn pɨsɨn rəfin, kəni ilah navərəs, kəni ilah kəutəsal e suaru o nərəkɨniən nətəmimi. Kəni nɨkilah təməriauəh e noliən tərah mɨn əha: ilah kautetet nətəmimi, ilah nohamu itəmi, ilah kautol natimnati iətəm kautiuvi=pa niəməha, ilah neiuə, ilah kautol tərah kəm nətəmimi. Ilah kəutəni nɨkalɨ nətəmimi, 30 mautəni rah nətəmimi, ilah kəutəməki e Uhgɨn, ilah nagət-rəkɨs, ilah nəfəri məutəghati əfəri. Ilah kəutəsal e suaru o noliən təfagə tərah mɨn iətəm nətəmimi kəsotəhrun əhanəhiən. Ilah mautəhti nəuia tatə mɨne mamə.

31 Nɨkilah təsəhtiən nati, ilah nəghati pɨk, nolkeikeiən rəhalah tɨkə o nətəmimi, kəni nati əpnapɨn ilah aru əmə nəuvein, ko təsətəlɨgiən e nasəkiən o nasiruiən e nətəmimi. 32 Ilah kotəhrun pau nəghatiən əhruahru rəha Uhgɨn iətəm tətəni məmə nətəmimi mɨn u kautol noliən mɨn əha, kotəkeikei mohmɨs. Mətəu ilah kəutəkeikei e noliən mɨn əha, kəni ilah kautol noliən tərah tapirəkɨs nati əha, nɨkilah tagiən o nətəmimi mɨn nəuvein mɨn nətəm kautol noliən tərah mɨn əha, kəni məutəfəri rəhalah nətəlɨgiən məmə okotol.

2

Uhgɨn otələhu nəghatiən o nakiliən təfagə tərah

1 Tol lanəha, nati əpnapɨn itəmah nətəmimi nak, nəmə nəkotakil motələhu nəghatiən rəha suah kəti o noliən tərah kəti rəhan,* mətəu nəkotakil motələhu aru nəghatiən rəhatəmah. Kəni rəhatəmah nəghatiən tɨkə o nuhalpɨniən, mətəu itəmah nətəm nautol lanəha, nautol noliən tərah mɨn təhmen-əhmen əmə e lah.*† 2 Kəni kitah kotəhrun məmə nian Uhgɨn tətakil mətələhu nəghatiən kəm nətəmimi nətəm kautol noliən mɨn əha iətəm iəməni rəkɨs u, rəhan nəghatiən in təhruahru əmə.

3 Tol lanəha, nian itəmah nəutakil məutələhu nəghatiən rəha nətəmimi o nərahiən rəhalah, mətəu itəmah nautol noliən əhmen-əhmen əmə, kəni nəkotəkeikei motəhrun məmə ko nəsotagɨmiən nian otakil mələhu nəghatiən rəhatəmah. 4 !Nɨkitəmah təsəhti pɨkiən noliən rəha Uhgɨn! In tatol təuvɨr pɨk kəm təmah, kəni məsəməki uəhaiən e təmah, kəni rəhan nətəlɨgiən o təmah in təfəməh. Mətəu itəmah nautol nati əpnapɨn əmə e noliən təuvɨr mɨn əha rəhan. Nəkotəhrun uə kəpə, məmə tatol noliən təuvɨr mɨn kəm təmah məmə onəkotəuhlin itəmah e rəhatəmah noliən tərah mɨn.*

5 Mətəu rəhn-kapə təmah tiəkɨs, kəni məsotəuhliniən itəmah e rəhatəmah noliən tərah mɨn. Kəni o nati u, nautoriarun niəməha mɨne nalpɨniən rəha Uhgɨn o təmah. Kəni nati əpnapɨn məmə nəsoteruhiən niəməha mɨne nalpɨniən əha rəueiu, mətəu onəkotos niəməha mɨne nalpɨniən rəhan nian Uhgɨn otol əpu rəhan nələhuiən nəghatiən iətəm təhruahru. 6 Kəni Uhgɨn otəfən kəm nətəmimi kətiəh kətiəh tɨtəu=pən əmə natimnati iətəm kəmotol.* 7 Uhgɨn otəfən nəmiəgəhiən itulɨn kəm nətəmimi nətəm kautəhtul əskasɨk nian rəfin o noliən nati iətəm təhruahru. Nətəmimi mɨn əha kəutalkut pɨk o noliən nati təuvɨr məmə Uhgɨn otəfən kəm lah nəni-viviən, mɨne nɨsiaiən, mɨne nəmiəgəhiən iətəm naunun tɨkə.* 8 Mətəu in otəfən rəhan niəməha mɨne nalpɨniən kəm nətəmimi nəuvein nətəm kautol əmə nati nɨkilah əmə tolkeikei, kəni məutəuhlin nəmtahlah e nɨpəhriəniən, kəni məutohtəu=pən noliən tərah mɨn.* 9 Nətəmimi mɨn rəfin nətəm kautol noliən tərah, ilah okotos nərahiən mɨne nian iəkɨs mɨn. Otaupən pɨpɨm e nətəm Isrel, uərisɨg ko Nanihluə mɨn.

10 Mətəu nətəmimi mɨn rəfin nətəm kautol noliən təuvɨr, Uhgɨn otəfən nəni-viviən, mɨne nɨsiaiən, mɨne nəməlinuiən. Otaupən pɨpɨm e nətəm Isrel, uərisɨg ko, kəm Nanihluə mɨn. 11 Tol lanəha mətəu-inu Uhgɨn tatol təhmen-əhmen əmə kəm nətəmimi rəfin. Nati əpnapɨn ilah nətəm Isrel uə Nanihluə mɨn, ilah rəfin okotos nati iətəm təhruahru o lah, inu nalpɨniən uə nəuvɨriən.

12 Uhgɨn otəfən nalpɨniən rəha Nanihluə mɨn o noliən tərah mɨn rəhalah, nati əpnapɨn kəməsotosiən Lou u Uhgɨn təməfən kəm Mosɨs. Kəni nətəm Isrel, nətəmimi nətəm kəmotos Lou, Uhgɨn otakil rəhalah noliən tərah mɨn e nəghatiən rəha Lou, kəni məfən nalpɨniən rəhalah lan. 13 Tol lanəha mətəu-inu səniəmə nətəmimi nətəm kautətəu Lou iətəm kotəhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn, mətəu nətəmimi nətəm kautol nati iətəm Lou tətəni, ilah əha, Uhgɨn otəni məmə ilah kotəhruahru e nəhmtɨn. 14 Nɨpəhriəniən, Nanihluə mɨn kəməsotosiən Lou rəha Mosɨs. Mətəu nian mɨn nəuvein, kautohtəu=pən əmə rəhalah nətəlɨgiən mautol nati iətəm təhruahru, təhmen-əhmen əmə e inəha Lou tətəni. Inu tətəgətun məmə lou kəti əha ikɨn e nɨkilah, kəni ilah kotəhrun nati əhruahru, mɨne nati iətəm in təsəhruahruiən, nati əpnapɨn ilah kəsotosiən Lou rəha Mosɨs.* 15 Ilah kotəhrun məmə nɨpətɨ Lou əha ikɨn rəha Uhgɨn e nɨkilah mətəu-inu nian nəuvein, ilah kautol təuvɨr, kəni nɨkilah tətəhti məmə, “noliən u təuvɨr.” Kəni nian tepət, kautol noliən tərah, kəni nɨkilah tətəhti məmə, “noliən u tərah.”

16 Əuəh, nian kəti otəpanuva pəhriən iətəm Uhgɨn otəni məmə Iesu Krɨsto otakil muh mələhu nəghatiən rəha nətəmimi rəfin o noliən mɨn iətəm nətəmimi kotəhrun neruhiən, mɨne noliən mɨn mɨne nətəlɨgiən oneuən mɨn. Iətəni nəghatiən u kəm nətəmimi nian iətəni pətɨgəm nanusiən təuvɨr.

Nətəm Isrel mɨne Lou rəha Mosɨs

17 Mətəu pəh iəkəghati kəm təmah nətəm Isrel. Nautəni məmə itəmah nətəm Isrel məutəfəri lan, kəni məutahgəl=pən e Lou məmə in suaru rəha Uhgɨn o nosmiəgəhiən itəmah lan, kəni məutəghati əuvsan məmə itəmah əmə nəkotəhrun Uhgɨn, kəni in təhrun mɨn əmə itəmah. 18 Kəni nautəni məmə nəkotəhrun rəkɨs nati nak iətəm Uhgɨn tolkeikei, kəni itəmah nəkotəhrun suaru iətəm təhruahru vivi mətəu-inu Lou təməgətun itəmah lan. 19 Itəmah nautəni pɨk məmə nautit nətəmi nəhmtɨlah təpɨs, kəni itəmah nəutasiəgəpɨn suaru rəha nətəmimi kəutaliuək tapinəpu ikɨn, 20 kəni məutəgətun nanməli mɨn mɨne kəlkələh mɨn.‡ Nautəni lanəha mətəu-inu itəmah nautos Lou iətəm nəhruniən mɨne nɨpəhriəniən rəfin kəutatɨg lan.*

21 Təuvɨr əmə nəutəgətun nətəmimi pɨsɨn pɨsɨn mɨn. ?Mətəu təhro nəsotəgətun aruiən itəmah? Itəmah nəutəgətun məmə nətəmimi okəsotakləhiən. ?Mətəu təhro nəutakləh?* 22 Itəmah nəutəgətun məmə okəsakləhiən e pətan. ?Mətəu təhro itəmah nəutakləh e pətan? Nautəməki e narmɨ nati mɨn kəmətei e nɨgi. ?Mətəu təhro nəutakləh e natimnati e niməfaki rəha narmɨ nati mɨn? 23 Nəutəghati əfəri e Lou. ?Mətəu təhro nəutatgəhli Lou məutərəkɨn nərgɨ Uhgɨn? 24 Inu təhmen e Lou Rəha Uhgɨn iətəm tətəni məmə, “!Nətəm Isrel! Nanihluə mɨn kəutəni rah nərgɨ Uhgɨn o noliən tərah rəhatəmah.”*

25 Noliən rəha nəhgi-pəniən rəha nətəm Isrel in nati təuvɨr, mətəu in otəuvɨr əmə nəmə nətɨtəu=pən Lou iətəm Uhgɨn təməfən kəm Mosɨs. Mətəu nəmə nəutatgəhli Lou, kəni təhmen əmə məmə kəsəhgi-pəniən itəmah. 26 Nəmə Ianihluə kəti u kəsəhgi-pəniən, mətəu tatɨtəu=pən Lou, Uhgɨn oteruh suah kəha məmə kɨnəhgi=pən rəkɨs, inəha in rəhan iətəmimi.* 27 Kəni nətəmimi nətəm kəsəhgi-pəniən ilah e nɨpətɨlah, mətəu kautohtəu=pən Lou, ilah okotakil motuh motələhu nəghatiən rəhatəmah mətəu-inu, nati əpnapɨn nəmotos pau Lou iətəm kəmətei, kəni kəməhgi=pən itəmah, mətəu nəutəhti Lou.

28 Nəmə iətəmi kəti təmol noliən rəha nətəm Isrel, təsoliən məmə in təmuva iətəm Isrel pəhriən. Kəni noliən pəhriən rəha nəhgi-pəniən, səniəmə nati kəti rəha nɨpətɨn. 29 Mətəu iətəmi kəti u in iətəm Isrel pəhriən, in iətəm Isrel e nɨkin. Kəni noliən pəhriən rəha nəhgi-pəniən, in nati kəti rəha nɨki iətəmimi iətəm Narmɨn əmə Rəha Uhgɨn tatol, mətəu Lou təsoliən. Kəni səniəmə nətəmimi nətəm kautəfəri nərgɨ iətəmi əha, mətəu Uhgɨn əmə təfəri nərgɨn.*

3

Nian rəfin Uhgɨn tatol rəhan nəghatiən

1 Kəmə təhro iətəmi kəti otəni məmə, “?Nəmə nɨpətɨ nəhgi-pəniən suah kəti e noliən rəha nətəm Isrel, in səniəmə nati kəti rəha nɨpətɨn, kəni təhro nəutəni məmə nəhgi-pəniən u in nati agɨn kəti? ?Kəni o nati nak in nati təuvɨr kəti məmə suah kəti in iətəm Isrel?” 2 !Kəni iəu iəkəni məmə okəmə suah kəti in iətəm Isrel, in nati təuvɨr agɨn e noliən mɨn rəfin! Nati tətaupən, Uhgɨn təmələhu=pən e nəhlmɨlah, nəghatiən əhruahru rəhan. 3 In nɨpəhriəniən məmə ilah nəuvein kəsotoliən nəghatiən rəha Uhgɨn. Mətəu noliən rəhalah təsoliən məmə Uhgɨn otəsoliən rəhan nəghatiən. 4 !Kəpə! Nati əpnapɨn nətəmimi rəfin e nəhue nɨftəni kəuteiuə, mətəu Uhgɨn təseiuəiən. Təhmen əmə e Nauəuə Rəha Uhgɨn, tətəghati e Uhgɨn mətəni mɨn lanu məmə,

“Nian nəkəghati, nəghatiən rəham otəgətun məmə ik nəkəhruahru.

Nian nətəmimi okotakil rəham noliən mɨn, motəni məmə nəmol noliən tərah mɨn, mətəu ik onəkol win e nəghatiən rəhalah.”*

5 Mətəu nəmə təhro iətəmi kəti otəni e nətəlɨgiən rəha iətəmimi əmə tol lanko lanu məmə, “Nətəmimi kauteruh məmə kitah kautol təfagə tərah mɨn, kəni uərisɨg mauteruh məmə Uhgɨn in təhruahru agɨn. Tol lanu lan, təfagə tərah mɨn rəhatah tətəgətun nəhruahruiən rəha Uhgɨn, kəni in nati təuvɨr məmə nətəmimi kəuteruh nəhruahruiən rəha Uhgɨn. Tol lanu, təsəhmeniən məmə Uhgɨn otakil itɨmah mol nalpɨniən kəm tɨmah o təfagə tərah mɨn rəhatɨmah mətəu-inu təfagə tərah mɨn rəhatɨmah kəutəgətun rəhan nəhruahruiən.” 6 !Ei, kəpə, nətəlɨgiən u tol lanu in rəha iətəmimi əmə, səniəmə rəha Uhgɨn. Kəni nətəlɨgiən əha in neiuəiən! ?Nəmə nətəlɨgiən əha in nɨpəhriəniən, kəni Uhgɨn otəhro mɨn lanu makil muh mələhu nəghatiən rəha nətəmimi e nəhue nɨftəni, (kəni kitah kotəhrun məmə in otol)?

7 Kəni nəmə təhro iətəmi kəti otəni məmə, “?Nəmə iəkeiuə, kəni rəhak neiuəiən otəgətun məmə Uhgɨn tətəni əmə nɨpəhriəniən, kəni nətəmimi kəutəni-vivi in ohni, kəni təhro lanu Uhgɨn otakil muh mələhu nəghatiən rəhak məmə iəmol təfagə tərah?” 8 Mətəu iəu iatəni məmə, nəmə kotohtəu=pən nətəlɨgiən alməli mɨn lanəha, nətəmimi kotəhrun nəniən məmə, “Pəh kotol noliən tərah mɨn məmə rəhatah mɨn noliən tərah mɨn okotəuə e nəuvɨriən.” Mətəu nəghatiən u tərah. Nɨpəhriəniən, nətəmimi nəuvein kəutəni rah nərgək məuteiuə məmə iəu iətəghati mətɨtəu=pən nətəlɨgiən alməli mɨn lanəha. Uhgɨn otakil muh mələhu nəghatiən rəhalah, kəni rəhan nəghatiən əha in təhruahru əmə.

Iətəmi kəti tɨkə
in təhruahru vivi agɨn

9 ?Kəni təhro? ?Kitah okotəni məmə nak əha rəueiu?* ?Nɨkitəmah təhti məmə Uhgɨn otol təuvɨr kəm nətəm Isrel mapirəkɨs Nanihluə mɨn? !Kəpə! Iəməni rəkɨs məmə nəsanəniən rəha təfagə tərah tətarmənɨg e nətəmimi rəfin, nətəm Isrel mɨne Nanihluə mɨn.* 10 Inu təhmen e Nauəuə Rəha Uhgɨn iətəm tətəni məmə,

“Iətəmi kəti tɨkə iətəm təhruahru, kətiəh agɨn mɨne uəha tɨkə;

11 Iətəmi kəti tɨkə iətəm təhrun,

iətəmi kəti tɨkə iətəm tətəsal e Uhgɨn.

12 Nətəmimi mɨn rəfin agɨn kəmotəuhlin nəmtahlah o Uhgɨn,

ilah kəsotəhruniən noliən nati kəti o noliən nəuia Uhgɨn,

iətəmi kəti tɨkə iətəm in tatol nəuvɨriən, kətiəh agɨn mɨne uəha tɨkə.”*

13 “Nəghatiən rəhalah təhmen e nəpieniən rəha suvət iətəm təməuag,

Narmɨlah təriauəh e neiuəiən.”*

“Poesɨn rəha sɨneik tatsɨpən e nohlɨlah.”*

14 “Nohlɨlah təriauəh e nəuiakəniən mɨne nəghatiən arfu.”*

15 “Kəutaiu uəhai əmə o nohamuiən itəmi;

16 ikɨn mɨn rəfin kəutəhuvən=pən ikɨn, kəutərəkɨn natimnati, kəni mautol nətəmimi kautətəu tərah,

17 kəni ilah kotəruru agɨn suaru rəha nəməlinuiən.”*

18 “Ilah kəsotəgɨniən e Uhgɨn, kəni nɨsiaiən rəhan tɨkə agɨn e nətəlɨgiən rəhalah.”*

19 Kitah kotəhrun məmə natimnati mɨn rəfin iətəm Lou tətəni, in rəha nətəmi mɨn u Uhgɨn təməfən Lou kəm lah. Tol lanəha məmə iətəmi kəti tɨkə təhrun nuhalpɨniən nəghatiən iətəm Uhgɨn otəni. Kəni nətəmimi rəfin e nəhue nɨftəni, nətəm Isrel mɨne Nanihluə mɨn, okotəkeikei motəhtul aupən e nəhmtɨ Uhgɨn məmə in otakil muh mələhu nəghatiən rəhalah. 20 Tol lanəha, iətəmimi tɨkə agɨn iətəm Uhgɨn otəni pətɨgəm məmə in təhruahru e nəhmtɨn mətəu-inu in təmɨtəu=pən Lou. Kəpə, mətəu e Lou, kitah rəfin kotəhrun məmə kitah nol təfagə tərah.*

Nəhruahruiən
e nəhmtɨ Uhgɨn tətuva e nəhatətəiən əmə

21 Mətəu rəueiu, Uhgɨn tɨnol pətɨgəm rəkɨs rəhan suaru məmə nətəmimi okəhuva motəhruahru e nəhmtɨn. Suaru əha səniəmə inu okotohtəu=pən Lou. Mətəu nəghatiən mɨn e Lou, mɨne nəghatiən rəha iəni mɨn aupən, kəutəghati e suaru pɨsɨn əha rəha Uhgɨn. 22 Uhgɨn tatol iətəmi kəti tətəhruahru e nəhmtɨn nian tətəhatətə e Iesu Krɨsto. Kəni Uhgɨn otol kəm nətəmimi mɨn rəfin nətəm kəutəhatətə lan. Nətəmimi mɨn rəfin kotəhmen-əhmen əmə,* 23 mətəu-inu nətəmimi rəfin kəmotol təfagə tərah kəni motəmkarəpən e suaru rəha nəhruahruiən rəha Uhgɨn iətəm təuvɨr məhagəhag, 24 kəni e nəuvɨriən rəhan, Uhgɨn tətəni əmə məmə ilah rəfin nətəm kəmotəhatətə lan, ilah kotəhruahru əmə e nəhmtɨn, məhuva nətəmimi rəhan, təhmen e nəlpəkauiən rəhan. Ilah kəsotətəouiən nati kəti məsotoliən nati kəti məmə okəhuva lanəha, mətəu Krɨsto Iesu təmətəou suaru rəhalah, mɨtɨs ilah e təfagə tərah mɨn rəhalah e nɨmɨsiən rəhan.*

25 Uhgɨn təmahli=pa Krɨsto məmə in sakrifais iətəm təmos nalpɨniən mɨne niəməha rəhan o təfagə tərah mɨn, nian nɨra Krɨsto təmaiu. Kəni Uhgɨn təmafəl təfagə tərah mɨn rəha nətəmimi nian nətəmimi kotəhatətə məmə Krɨsto təmɨmɨs o lah. Uhgɨn təmol suaru əha məmə otəgətun məmə rəhan noliən in təhruahru agɨn, mətəu-inu e nətəlɨgiən əfəməh rəhan, in təsoliən nalpɨniən o təfagə tərah mɨn iətəm nətəmimi kəmotol aupən. 26 Təmol lanəha məmə otəgətun rəueiu məmə noliən rəhan in təhruahru. In təməsalu əməiən e təfagə tərah mɨn, mətəu təmahli=pa Iesu məmə in otos nalpɨniən o təfagə tərah mɨn. Kəni Uhgɨn aru əmə tətəni məmə nətəmimi nətəm kotəhatətə e Iesu, ilah okotəhruahru e nəhmtɨn.

27 ?Tol lanəha, iətəmimi kəti təhrun nəghati əuvsaniən o nati kəti iətəm təmol, məmə in təhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn, uə kəpə? Kəpə, nati tɨkə. ?Kəni iətəmimi təruru nəghati əuvsaniən o nak? Mətəu-inu iətəmimi kəti tɨkə iətəm təhrun nɨtəu-pəniən Lou məmə tuva məhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn. Uhgɨn tatol iətəmimi təhruahru e nəhmtɨn e nəhatətəiən əmə rəhan. 28 Tol lanəha mətəu-inu kitah kautaskəlɨm əskasɨk nətəlɨgiən məmə iətəmimi tətəhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn e rəhan nəhatətəiən, mətəu səniəmə e nɨtəu-pəniən Lou.

29 Uhgɨn, in səniəmə Uhgɨn rəha nətəm Isrel əmə. In Uhgɨn mɨn rəha Nanihluə mɨn,* 30 mətəu-inu Uhgɨn kətiəh əmə, iətəm in otol nətəmimi kotəhruahru e nəhmtɨn e suaru kətiəh əmə, inu nəhatətəiən rəhalah. Təhmen-əhmen əmə o nətəm Isrel mɨne Nanihluə mɨn.* 31 ?Təhro əha rəueiu e Lou əha? ?Nəhatətəiən əha tatol Lou əha in nati əpnapɨn? !Kəpə! Mətəu nian kəutəhatətə əmə e Uhgɨn, kəni e noliən əha, kautohtəu=pən əhruahru suaru pəhriən rəha Lou.*

4

Uhgɨn təmol Epraham təhruahru e nəhmtɨn e nəhatətəiən

1 Epraham in nəukətɨ nəuanɨləuɨs mɨn rəha Isrel aupən.* Otətəlɨg-to e nati Epraham təmeruh məmə in suaru rəha nəhruahruiən e nəhmtɨ Uhgɨn. 2-3 Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə, “Epraham təməhatətə e Uhgɨn, kəni Uhgɨn təməni məmə Epraham in təhruahru e nəhmtɨn e nəhatətəiən rəhan.”* Tol lanəha, Uhgɨn təmol Epraham təhruahru e nəhmtɨn, mətəu səniəmə e suaru rəha noliən təuvɨr mɨn rəha Epraham. Nəmə noliən təuvɨr mɨn in suaru rəha nəhruahruiən, kəni Epraham təhrun nagət əfəriən ohni. Mətəu e nəhmtɨ Uhgɨn, ko Epraham təsəfəriən ohni. Mətəu e nəhmtɨ Uhgɨn, ko Epraham təsəfəriən o nati kəti.*

4 Nian iətəmimi kəti tatol uək o nətəouiən, kəni rəhan iərmənɨg təsəniən məmə rəhan nətəouiən in neaniən kəti kəm in, mətəu iərmənɨg təkeikei məfən nətəouiən o rəhan uək. 5 Mətəu kitah kəsotoliən uək məmə okəhuva motəhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn. Kitah kotəhatətə əmə e Uhgɨn, kəni in tatol məmə kitah kəhuva motəhruahru e rəhatah nəhatətəiən. Uhgɨn pɨsɨn əmə in tatol nətəmimi mɨn u kotərah kəutəhuva məutəhruahru e nəhmtɨn. 6 Tefɨt in mɨn təməghati e nati u nian in təməni pətɨgəm məmə nəuvɨriən pəhriən tatuvən o iətəmimi iətəm Uhgɨn tətəni məmə in təhruahru e nəhmtɨn, mətəu səniəmə e noliən təuvɨr iətəm iətəmi u təmol. In təməni məmə,

7 “Nəuvɨriən pəhriən tatuvən o nətəmimi u Uhgɨn təmafəl rəhalah noliən tərah,

kəni in təmalu e rəhalah təfagə tərah.

8 Nəuvɨriən pəhriən tatuvən o iətəmi u Iərmənɨg təsaskəlɨmiən e nɨkin rəhan təfagə tərah.”*

9 Intəh. Kitah kəmotəghtati e noliən təuvɨr mɨn, kəni rəueiu kotəghati e nəhgi-pəniən.

?Nɨkitəmah təhti məmə nəuvɨriən pəhriən əha in rəha nətəmi əmə u kəməhgi=pən ilah, nətəm Isrel, uə nəuvɨriən pəhriən əha, in mɨn rəha nətəmi kəsəhgi-pəniən ilah, Nanihluə mɨn? Əuəh, rəha Nanihluə mɨn. Iəmatəni məmə, Uhgɨn təməni məmə Epraham in təhruahru e nəhmtɨn mətəu-inu e rəhan nəhatətəiən.

10 ?Kəni mətəu Uhgɨn təməni e nian pəhruvən məmə Epraham in təhruahru, nian kɨnəhgi=pən rəkɨs uə nian kəsəhgi=pən əhanəhiən? Uhgɨn təmaupən məni lanəha, uərisɨg kəpanəhgi=pən.

11 ?Kəni təməhgi=pən Epraham o nak? In nəmtətiən əmə iətəm təməgətun pəhriən məmə in tɨnəhruahru rəkɨs e nəhmtɨ Uhgɨn e rəhan nəhatətəiən. Tɨnəhruahru rəkɨs, kəni uərisɨg kəmanəhgi=pən.

Kəni tol lanəha, in tatə rəha nətəmimi rəfin nətəm kəsəhgi-pəniən ilah, mətəu kəutəhatətə e Uhgɨn, kəni in tətəni məmə ilah kotəhruahru e nəhmtɨn e nəhatətəiən rəhalah.* 12 Kəni in tatə rəha nətəmimi nəuvein mɨn, ilah nətəm kəməhgi=pən ilah, inu nətəm Isrel. Mətəu in səniəmə rəhalah tatə mətəu-inu kəməhgi=pən ilah, mətəu in rəhalah tatə mətəu-inu ilah mɨn kautohtəu=pən suaru rəha nəhatətəiən. Aupən ikɨn, rəhalah tatə Epraham təmɨtəu=pən suaru u nian kəsəhgi=pən əhanəhiən.

13 Uhgɨn təmol nəniəskasɨkiən kəm Epraham mɨne rəhan mɨn nəuanɨləuɨs mɨn məmə nɨftəni otuva rəhan o nian kəti. Mətəu Lou səniəmə suaru iətəm nəniəskasɨkiən u otuva mol nɨpəhriəniən lan. In otuva mol nɨpəhriəniən e nəhruahruiən iətəm təmsɨpən e suaru rəha nəhatətəiən.* 14 Tol lanəha mətəu-inu nəmə nəniəskasɨkiən u tətuva matol nɨpəhriəniən o nətəmimi nətəm kəutarəriə əmə e Lou, kəni nɨkilah təhti məmə ilah kotəhruahru lan, kəni suaru rəha nəhatətəiən in nati əpnapɨn əmə, kəni nəniəskasɨkiən tol nati əpnapɨn əmə lan.* 15 Mətəu nəghatiən u, in nɨpəhriəniən: Lou tətəni məmə nalpɨniən mɨne niəməha rəha Uhgɨn tatuvən o nətəmimi nətəm kəutatgəhli Lou, kəni ikɨn mɨn rəfin Lou əha ikɨn, nətəmimi kəutatgəhli. Tol lanəha, noliən rəha nɨtəu-pəniən Lou rəha nətəm Isrel tatiuvi=pa nalpɨniən mɨne niəməha rəha Uhgɨn, kəni təsoliən məmə nəniəskasɨkiən otuva mol nɨpəhriəniən.*

16 Tol lanəha, nəniəskasɨkiən tətuva matol nɨpəhriəniən e nəmiəgəhiən rəhatah e suaru rəha nəhatətəiən məmə nəniəskasɨkiən otuva e nəuvɨriən iətəm Uhgɨn tətətuati lan kəm tah, kəni kitah kotəhrun pəhriən məmə rəhan nəniəskasɨkiən in rəha nəuanɨləuɨs mɨn rəfin rəha Epraham†, səniəmə rəha nətəmi mɨn əmə u nətəm Uhgɨn təməfən Lou kəm lah, mətəu rəha nətəmimi mɨn u, ilah mɨn nətəm kautohtəu=pən suaru rəha nəhatətəiən rəha Epraham. In rəhatah ərəfin tatə.* 17 Təhmen e Nauəuə Rəha Uhgɨn iətəm tətəni məmə, “Iəmol ik nəkuva tɨpɨ nətəmimi tepət.”* E nəhmtɨ Uhgɨn, Epraham in rəhatah tatə. In təməhatətə e Uhgɨn iətəm tətəfən nəmiəgəhiən kəm nətəm kəmohmɨs,* kəni in təhrun noliən natimnati e nati agɨn tɨkə.

18 Uhgɨn təməniəkɨs kəm Epraham məmə in otuva tatə rəha nəuanɨləuɨs mɨn tepət, kəni namipɨn mɨn okotepət motapirəkɨs. Kəni Epraham təmələhu=pən rəhan nətəlɨgiən təskasɨk e Uhgɨn məhatətə iəkɨs lan məmə nəghatiən rəhan, in nɨpəhriəniən, nati əpnapɨn in tiəkɨs agɨn məmə nəniəskasɨkiən otuva mol nɨpəhriəniən.* 19 Nəhatətəiən rəhan təseiuaiuiən, nati əpnapɨn in təhrun məmə nɨpətɨn tɨnauəhli mɨnəhmen əmə o nɨmɨsiən mətəu-inu rəhan nu iuəkɨr o uan-hanrɨt, kəni təhrun məmə Serə tɨnapirəkɨs ikɨn katemək ikɨn kəni ko təseməkiən.*

20 Epraham rəhan nəhatətəiən təməsauɨt-auɨtiən e nəniəskasɨkiən rəha Uhgɨn. Nɨpəhriəniən, rəhan nəhatətəiən təmeviə muva məskasɨk təhmɨn mɨn, kəni mətəfən nəni-viviən kəm Uhgɨn. 21 In təməhrun vivi e nɨkin məmə Uhgɨn tatos nəsanəniən o noliən rəhan nəniəskasɨkiən tuva mol nɨpəhriəniən. 22 O nati əha inəha, “Uhgɨn təməni məmə Epraham in təhruahru e nəhmtɨn e nəhatətəiən rəhan.”* 23 Nəghatiən u iətəm tətəni məmə, “Uhgɨn təməni məmə Epraham in təhruahru e nəhmtɨn,” kəməsəteiən məmə rəha Epraham pɨsɨn əmə, 24 mətəu kəmətei mɨn məmə rəhatah, iətəm Uhgɨn otəni məmə kitah okotəhruahru e nəhmtɨn, kitah nətəm kəutəhatətə lan, inu Uhgɨn u təmosmiəgəh Iesu Iərmənɨg rəhatah e nɨmɨsiən. 25 Kəmegəhan=pa e Iesu tuva mɨmɨs o təfagə tərah mɨn rəhatah, kəni Uhgɨn təmol in təmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən* məmə in otol suaru məmə kitah okotəhruahru e nəhmtɨn.*

5

Nəməlinuiən mɨne nagiəniən

1 Tol lanəha, Uhgɨn təməni məmə kitah kotəhruahru e nəhmtɨn e nəhatətəiən, mətəu-inu kitah kəutəhatətə e nati u Iesu Krɨsto təmol o tah. Kəni rəueiu, kitah Uhgɨn kəutatɨg e nəməlinuiən. 2 Kitah kəməutəhatətə e Iesu Krɨsto, kəni in təmos itah kəhuva e nəhmtɨ Uhgɨn məmə okotos nəuvɨriən iətəm Uhgɨn təmətuati lan kəm tah. Kəni nəuvɨriən əha, kəutatɨg lanəha rəueiu. Kəni kitah kotagiən mətəu-inu kitah kotəhrun vivi agɨn məmə okotos nepətiən əhagəhag rəha Uhgɨn. 3 Kəni nati kəti mɨn, kitah kəutagiən əmə nian kəutatɨg e nian əskasɨk mɨn mətəu-inu, kitah kotəhrun məmə nian əskasɨk mɨn kəutasiru e tah məmə okotəhtul əskasɨk e nərahiən.* 4 Kəni nian kəutəhtul əskasɨk, Uhgɨn, nɨkin tagiən o tah. Kəni nian kotəhrun məmə Uhgɨn nɨkin tagiən o tah, kəni kitah kotələhu=pən rəhatah nətəlɨgiən təskasɨk e Uhgɨn. 5 Kəni natimnati iətəm kautələhu=pən rəhatah nətəlɨgiən təskasɨk e Uhgɨn ohni, kotəhrun məmə okəhuva motol nɨpəhriəniən mətəu-inu, in təməfa Narmɨn Rəhan kəm tah, kəni Narmɨn tətəfa nolkeikeiən rəha Uhgɨn təriauəh e nɨkitah.

6 Kəni aupən, rəhatah nəsanəniən təmatɨkə əhanəh o nosmiəgəh aruiən itah, mətəu e nian əhruahru iətəm Uhgɨn təməni, kəni Krɨsto təmɨmɨs o nosmiəgəhiən itah nətəm kotərah u kəsotɨsiaiən Uhgɨn. 7 E rəhak nətəlɨgiən, in nati tiəkɨs agɨn məmə iətəmi kəti otegəhan məmə in otɨmɨs o iətəmi kəti mɨn nati əpnapɨn rəhan noliən təhruahru. Mətəu nəmə təhro iətəmi kəti otɨmɨs o iətəmi kəti mɨn iətəm rəhan noliən təuvɨr agɨn o nətəmimi. 8 Mətəu Uhgɨn təməgətun rəhan nolkeikeiən asoli kəm tah e noliən u məmə, nian kitah nətəmi kəmautol əhanəh təfagə tərah, kəni Krɨsto tɨmɨs o tah.*

9 Tol lanəha, Uhgɨn təmol itah kotəhruahru e nəhmtɨn e nɨra Krɨsto iətəm təmaiu nian təmɨmɨs o tah. Kəni mətəu-inu nati u in nɨpəhriəniən, kitah kotəhrun vivi məmə Krɨsto otosmiəgəh itah e niəməha mɨne nalpɨniən rəha Uhgɨn e naunun nian.* 10 Nian kəmautol tɨkɨmɨr kitah Uhgɨn, mətəu in təmol itah kəhuva rəhn-niəli mɨn mətəu-inu Nətɨn təmɨmɨs. Kəni mətəu-inu təmol itah kəhuva rəhn-niəli mɨn, nati kəti iətəm tapirəkɨs inu məmə kitah kotəhrun vivi məmə Uhgɨn otosmiəgəh itah e nalpɨniən mɨne niəməha rəhan, mətəu-inu Krɨsto tətəmiəgəh. 11 Kəni nati kəti mɨn, nɨkitah tagiən məmə kəməhuva kətiəh kitah Uhgɨn e Iərmənɨg rəhatah Iesu Krɨsto, iətəm Uhgɨn təmiuvi=pa itah lan kəhuva rəhn-niəli mɨn.

Atəm təmiuvipa nɨmɨsiən, kəni Krɨsto təmos nəmiəgəhiən

12 Aupən agɨn, suah u Atəm, təmol təfagə tərah, kəni tol lanəha, iətəmi kətiəh əmə u təmos təfagə tərah muva e nəhue nɨftəni. Kəni təfagə tərah təmələs nɨmɨsiən muva ikɨn. Kəni tol lanəha, nətəmimi rəfin okotəkeikei mohmɨs mətəu-inu ilah rəfin kautol təfagə tərah.* 13 Nɨpəhriəniən, nətəmimi kəmotol təfagə tərah uərisɨg Uhgɨn təmanəfa Lou. Uhgɨn in təməsakiliən rəhalah noliən məmə tərah, kəni məsətei rəkɨs-pəniən məmə rəhalah kəti təfagə, mətəu-inu e nian əha lou tɨkə əhanəh məmə okotatgəhli.* 14 Mətəu nati əpnapɨn Uhgɨn təməsətei rəkɨsiən təfagə tərah mɨn rəhalah, nətəmimi nətəm kəutatɨg e nian rəha Atəm mətəuarus=pa Mosɨs, ilah rəfin kəmohmɨs. Əuəh, nati əpnapɨn nətəmi mɨn əha kəməsotoliən təfagə tərah təhmen e təfagə tərah rəha Atəm iətəm təməhti nəghatiən pəhriən rəha Uhgɨn, mətəu ilah rəfin kəmohmɨs.**

E noliən mɨn nəuvein, Atəm in təhmen e Krɨsto iətəm təmuərisɨg lan, mətəu-inu nati nak iətəm Atəm təmol, tatuvən o nətəmimi rəfin, təhmen=pən əmə məmə nati nak Krɨsto təmol tatuvən o nətəmimi rəfin. 15 Mətəu nati nak Uhgɨn təməfa tol pɨsɨn agɨn e təfagə tərah rəha Atəm. Təfagə tərah rəha suah kətiəh əmə u, Atəm, təmiuvi=pa nɨmɨsiən o nətəmimi tepət, kəni inu in nati asoli. Mətəu nati asoli tapirəkɨs, in nəuvɨriən asoli rəha Uhgɨn iətəm in təmean pɨk kəm nɨmənin nətəmimi tepət lan o nafəliən təfagə tərah rəhalah, kəni nati əha təmuva e nəuvɨriən rəha iətəmi kətiəh əmə u, Iesu Krɨsto.

16 Iəkəni mɨn məmə, nəuvɨriən asoli rəha Uhgɨn iətəm in təmətuati lan kəm nətəmimi, in tol pɨsɨn agɨn e nəua təfagə tərah rəha iətəmi kətiəh əmə əha. Suah u təmol təfagə tərah kətiəh əmə, kəni Uhgɨn təmakil muh mələhu nəghatiən lan məmə nətəmimi rəfin otəkeikei motos nalpɨniən o rəhalah təfagə tərah mɨn. Mətəu uərisɨg, nati əpnapɨn nətəmimi tepət kəmautol təfagə tərah tepət, aupən muvən mətəuarus rəueiu, kəni Uhgɨn təməfa nati təuvɨr agɨn kəm tah, kəni təmol məmə kitah kotəhruahru e nəhmtɨn, kəni rəhatah nalpɨniən tɨkə. 17 Nɨpəhriəniən məmə təfagə tərah rəha iətəmi kətiəh əmə, Atəm, təmol nɨmɨsiən tətarmənɨg e nətəmimi rəfin, kəni inu nati asoli. Mətəu nati asoli kəti mɨn tapirəkɨs məmə, nati iətəmi kətiəh əmə təmol, inu Iesu Krɨsto. Nətəmimi rəfin nətəm kautos nəuvɨriən rəha Uhgɨn iətəm in təmətuati əpnapɨn əmə lan kəm lah, kəni motəhatətə məmə Uhgɨn tatol ilah kəutəhruahru e nəhmtɨn, ilah okotos nəmiəgəhiən itulɨn. Kəni ilah Krɨsto, okotarmənɨg e natimnati rəfin.

18 Əuəh, təfagə tərah kətiəh əmə rəha Atəm təmol məmə Uhgɨn təmakil muh mələhu nəghatiən rəha nətəmimi rəfin məmə okotəkeikei motos nalpɨniən. Kəni e noliən əhmen-əhmen əmə, nati əhruahru kətiəh əmə rəha Krɨsto təmol suaru məmə nətəmimi kotəhrun məhuva motəhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn. Kəni nəhruahruiən əha, tatol məmə nətəmimi rəfin kotəhrun nosiən nəmiəgəhiən itulɨn*. 19 Nətəmimi tepət kəməhuva nol təfagə tərah mɨn mətəu-inu iətəmi əha Atəm təməhti nəuia Uhgɨn. Mətəu nətəmimi tepət okəhuva motəhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn mətəu-inu iətəmi kəti mɨn, Krɨsto, təmol nəuia Uhgɨn.*

20 Uhgɨn təməfa Lou məmə təfagə tərah otuva mol iahgin, kəni məmə nətəmimi okotəhrun noliən tərah mɨn rəhalah. Mətəu nian təfagə tərah təmuva mol iahgin, nəuvɨriən iətəm Uhgɨn təmətuati əpnapɨn əmə lan təmuva iahgin təhmɨn mɨn mapirəkɨs, 21 məmə nəuvɨriən otəri mapirəkɨs təfagə tərah mɨn. Təfagə tərah təmətarmənɨg e nətəmimi rəfin matiuvi=pa nɨmɨsiən e lah. Mətəu rəueiu nəuvɨriən iətəm Uhgɨn təmətuati lan kəm tah otarmənɨg, kəni nəuvɨriən əha otol məmə nətəmimi okotəhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn, kəni motos nəmiəgəhiən itulɨn e Iesu Krɨsto rəhatah Iərmənɨg.*

6

Nəsanəniən rəha təfagə tərah ko təsəlis-ərainiən itah

1 ?Kəni tol lanəha o nati əha, kitah okotəhrəni? Nətəmimi nəuvein okotəni məmə, “Təuvɨr məmə okotəkeikei əmə e noliən təfagə tərah mətəu-inu Uhgɨn otəfa rəhan nəuvɨriən tepət mɨn kəm tah lan.” ?Mətəu kitah okotəni nəghatiən təhmen e nati u?* 2 !Kəpə, təsəhruahruiən! Nian təfagə tərah tətalkut məmə otiuvi=pən itah tərah ikɨn, kəni nɨkitah təkeikei məhti məmə, təhmen əmə məmə kəmohmɨs rəkɨs lan e təfagə tərah, kəni ko kəsotoliən nəuian rəueiu. 3 Nəkotəhrun uə kəpə məmə, kəmol bəptais e tah, kəni bəptais əha tətəgətun məmə kitah kəməhuva kətiəh kitah Krɨsto. Kəni nian Krɨsto təmɨmɨs, təhmen əmə məmə kitah kəmohmɨs kitah min, u nɨpətɨn təni məmə nəmiəgəhiən rəhatah e noliən təfagə tərah, in təmɨmɨs.* 4 Tol lanəha, nian kəmol bəptais e tah, in təhmen məmə kəmohmɨs, kəni kɨtənɨm itah kitah Krɨsto. Kəni Uhgɨn Tatə təmosmiəgəh Krɨsto e nɨmɨsiən e nəsanəniən asoli rəhan. Kəni təhmen-əhmen əmə məmə Krɨsto təmiəgəh mɨn, kitah kotəhrun nɨtəu-pəniən suaru rəha nəmiəgəhiən vi.

5 Tol lanəha mətəu-inu, kəməhuva kətiəh kitah min e nɨmɨsiən rəhan, kəni okəhuva mɨn kətiəh kitah min e noliən iətəm Uhgɨn təmosmiəgəh in lan e nɨmɨsiən. 6 Kitah kotəhrun məmə nian kəməhti=pən Krɨsto e nɨgi kəməluau, kəməhti=pən ilah rəhatah nəmiəgəhiən rəha noliən əuas mɨn məmə, otərəkɨn noliən əuas rəhatah iətəm tolkeikei pɨk təfagə tərah, rəhatah nəmiəgəhiən rəha noliən əuas əha təmɨmɨs. Kəni təmol məmə təfagə tərah otəsarmənɨg mɨniən e tah,* 7 mətəu-inu iətəmimi iətəm təmɨmɨs, nəsanəniən rəha təfagə tərah təsarmənɨg mɨniən lan.

8 Mətəu-inu kəmohmɨs kitah Krɨsto, kəni tol lanəha, kotəhatətə məmə okotəmiəgəh kitah min rəueiu, mɨne nian iətəm təpanuva. 9 Kotəhatətə lanəha mətəu-inu kotəhrun məmə Uhgɨn təmosmiəgəh Krɨsto e nɨmɨsiən, kəni tol lanəha ko təsɨmɨs mɨniən. Nɨmɨsiən təsarmənɨg mɨniən lan. 10 In təmɨmɨs mau kətiəh əmə, kəni e nɨmɨsiən rəhan təmos rəkɨs nəsanəniən rəfin rəha təfagə tərah. Mətəu tətəmiəgəh rəueiu, kəni e nəmiəgəhiən rəhan, in təməmiəgəh məmə otəfəri nərgɨ Uhgɨn.

11 Kəni e noliən əhmen əmə əha, nɨkitəmah təkeikei məhti itəmah məmə nəmohmɨs e təfagə tərah. Təfagə tərah, rəhan nəsanəniən tɨkə o niuvi-pəniən itəmah. Mətəu e nəmiəgəhiən rəhatəmah əha rəueiu, nɨkitəmah təkeikei məhti itəmah məmə nəutəmiəgəh e Uhgɨn mɨne noliən vi mətəu-inu nəmautol kətiəh itəmah Krɨsto Iesu, kəni noliən vi əha otləfəri nərgɨ Uhgɨn.*

12 Tol lanəha, sotegəhaniən məmə təfagə tərah tətarmənɨg e nɨpətɨtəmah u nautos rəueiu iətəm otəpanɨmɨs nian kəti. Sotegəhaniən məmə onautol nəuia nətəlɨgiən tərah rəha nɨpətɨtəmah.* 13 Kəni sotegəhan mɨniən e nɨpətɨtəmah mɨn məmə nautol təfagə tərah lan. Mətəu otegəhan=pən e nəmiəgəhiən rəhatəmah rəfin kəm Uhgɨn, mətəu-inu itəmah nətəmimi nətəm Uhgɨn təməmkirəkɨs itəmah e nɨmɨsiən məmki=pən itəmah e nəmiəgəhiən. Kəni otegəhan e nɨpətɨtəmah mɨn məmə okotol noliən mɨn iətəm kotəhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn.* 14 Tol lanəha mətəu-inu, təfagə tərah otəsarmənɨgiən e təmah mətəu-inu, nəsotatɨg ahgəliən Lou iətəm təsasiruiən e təmah məmə nəsotoliən təfagə tərah. Mətəu nəutatɨg ahgəl nəuvɨriən iətəm Uhgɨn tətətuati lan kəm təmah, kəni e nəuvɨriən əha, in otasiru e təmah məmə nəsotoliən təfagə tərah.*

Iol əhruin mɨn rəha noliən əhruahru

15 ?Kəni rəueiu iətəni mɨn məmə, kitah okotəhrəni? Nəmə iətəmi kəti otəni məmə, pəh okotol təfagə tərah mətəu-inu, Lou təsarmənɨgiən e tah, mətəu nəuvɨriən əmə rəha Uhgɨn iətəm tətətuati lan kəm tah tətarmənɨg e tah. !Kəpə, təsəhruahruiən!† 16 Nəkotəhrun uə kəpə məmə, nian nəutegəhan=pən e təmah kəm iətəmi kəti məmə nautol nəuian, kəni itəmah rəhan nol əhruin mɨn, kəni itəmah nol əhruin mɨn rəha iətəmi u nautol nəuian. Suaru keiu o nɨtəu-pəniən. E suaru kəti, nəutəhuva motəhmen e nol əhruin mɨn rəha təfagə tərah, kəni suaru u tatuvən o nɨmɨsiən. Kəni e suaru kəti mɨn, nəutəhuva motəhmen e nol əhruin mɨn rəha noliən nəuia Uhgɨn, kəni suaru u tatuvən o nəhruahruiən e nəhmtɨ Uhgɨn.*

17 Kitah kəutəni-vivi Uhgɨn məmə nati əpnapɨn aupən nəmautol motəhmen e nol əhruin mɨn rəha təfagə tərah, mətəu uərisɨg, nəmotəuhlin itəmah məmə onəkotol e nɨkitəmah rəfin nəgətuniən iətəm iəmətəgətun itəmah lan. 18 Uhgɨn təmɨtɨs itəmah e təfagə tərah, kəni təfagə tərah, rəhan nəsanəniən tɨkə o narmənɨgiən e təmah. Kəni nəməhuva motəhmen e nol əhruin mɨn rəha noliən mɨn iətəm kotəhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn.

19 Iətəghati e nətəlɨgiən mɨn iətəm nətəmimi kotəhrun, inu iol əhruin mɨne iətəmi asoli, mətəu-inu nətəlɨgiən rəhatəmah təsəhmeniən o nəhruniən natimnati rəha Uhgɨn. Aupən ikɨn, nəmotegəhan e nɨpətɨtəmah məmə ilah iol əhruin rəha noliən mɨn iətəm tatol naulɨsiən əmə, mɨne iol əhruin rəha nərahiən iətəm tətəri tepət. Mətəu rəueiu otegəhan=pən e lah məmə ilah iol əhruin rəha noliən iətəm kotəhruahru, kəni nəkəhuva nətəmimi nətəm Uhgɨn təmələhu kalɨn rəkɨs məmə rəhan mɨn.

20 Nian itəmah nəmautol iol əhruin rəha təfagə tərah, noliən iətəm təhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn təsarmənɨgiən e təmah. 21 ?Nəuan nəuvɨriən nak nəmotos e nəmiəgəhiən rəhatəmah e noliən tərah mɨn iətəm nəutaulɨs ohni əha rəueiu? !Nəuan noliən tərah mɨn əha, in nɨmɨsiən əmə! 22 Mətəu rəueiu, Uhgɨn təmɨtɨs itəmah e təfagə tərah, kəni nəməhuva iol əhruin mɨn rəhan, kəni nəuan nəuvɨriən iətəm nəutəhli, tatit itəmah məmə nəkəhuva nətəmimi rəha Uhgɨn e nɨkitəmah rəfin. Kəni uərisɨg lan, onautos nəmiəgəhiən itulɨn. 23 Tol lanəha, mətəu-inu nətəouiən rəha təfagə tərah in nɨmɨsiən, mətəu neaniən rəha Uhgɨn in nəmiəgəhiən itulɨn e Krɨsto Iesu rəhatah Iərmənɨg, kəni Uhgɨn tətean ərəfin nəmiəgəhiən itulɨn u e nɨkin agiən.*

7

Lou təsarmənɨgiən e tah

1 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn. Itəmah nəkotəhrun noliən rəha lou. Lou mɨn kəutarmənɨg e nətəmimi nian ilah kəutəmiəgəh əmə. 2 Təhmen e nati u. Nəmə pətan kəti iətəm təmol marɨt, lou tətəni məmə in rəhan əmə əha iərman nian in tətəmiəgəh. Mətəu nəmə iərman əha tɨmɨs, kəni lou rəha marɨt təsaskəlɨm mɨniən pətan əha, kəni in təhrun nɨtəu=pən mɨniən iərman pɨsɨn kəti. 3 Mətəu nəmə in tatɨtəu=pən iərman pɨsɨn kəti nian rəhan iərman tətəmiəgəh əhanəh, kətəni məmə in tətərəkɨn rəhan iərman. Mətəu nəmə rəhan iərman təmɨmɨs, lou əha rəha marɨt təsaskəlɨm mɨniən pətan əha, kəni nati əpnapɨn tatɨtəu=pən iərman pɨsɨn, in təsərəkɨniən rəhan iərman aupən.

4 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn. E noliən əhmen-əhmen əmə, mətəu-inu nɨnotol kətiəh itəmah Krɨsto, təhmen əmə məmə itəmah nəmohmɨs itəmah min e nɨgi kəməluau. Kəni mətəu-inu nəmohmɨs, Lou rəha Mosɨs təsaskəlɨm mɨniən itəmah əha rəueiu. Uhgɨn təmɨtɨs itəmah o nɨtəu-pəniən əhruahru natimnati rəfin agɨn e Lou məmə Uhgɨn otosmiəgəh itəmah. Kəni itəmah nəkotəhmen=pən əmə e pətan kəti iətəm rəhan iərman in təmɨmɨs, kəni rəueiu in təsoliən marɨt, kəni in təhrun nɨtəu-pəniən iərman pɨsɨn. Rəhatəmah iərman aupən, in Lou. Mətəu rəueiu, itəmah nəutohtəu=pən iətəmi pɨsɨn u Krɨsto, iətəm Uhgɨn təmosmiəgəh e nɨmɨsiən. Kəni nəutohtəu=pən in məmə nəkotəuə nəuan təuvɨr, iətəm in noliən təuvɨr mɨn iətəm kəutɨsiai Uhgɨn.*

5 Nian nətəlɨgiən tərah rəha iətəmimi* tətarmənɨg e tah, nətəlɨgiən tərah mɨn rəhatah kautiuvi=pən itah məmə okotol noliən tərah mɨn e nɨpətɨtah. Kəni nian Lou tətəni məmə okəsotoliən noliən tərah mɨn əha, tol məmə nɨkitah tətəhti pɨk noliən tərah mɨn, kəni kautolkeikei mautol təhmɨn noliən tərah mɨn. Tol lanəha, kəmotol təfagə tərah tepət. Kəni nəua təfagə tərah mɨn əha, in nɨmɨsiən əmə. 6 Mətəu rəueiu, kitah kəsotohtəu=pən mɨniən Lou rəha Mosɨs məmə okotos nəmiəgəhiən itulɨn, mətəu-inu təhmen əmə məmə kitah kəmohmɨs e Lou əha. Kəni tol lanəha, Lou təsarmənɨgiən e tah u rəueiu. Kəni rəueiu, kitah iol əhruin mɨn rəha Uhgɨn, mətəu kəsotohtəu-pəniən suaru əuas o nɨtəu-pəniən Lou iətəm in nati kəti əmə iətəm kəmətei rəkɨs, mətəu kəutohtəu=pən suaru vi rəha Narmɨn Rəha Uhgɨn.*

Lou tatol məmə nətəmimi kautol təfagə tərah

7 ?Kəni ko, kitah okotəhrəni? ?Lou in nati tərah mətəu-inu tatol məmə kitah kautol təfagə tərah? !Kəpə, təsəhruahruiən! Mətəu pəhriən, iəu iəkəhrun əmə məmə təfagə tərah təhro lanu mətəu-inu Lou tətəgətun iəu lan. Nəmə Lou in təməsəniən məmə iəsoliən noliən rəha nolkeikeiən nati kəti rəha iətəmi pɨsɨn, kəni ko iəsəhruniən noliən əha məmə təhro lanu.†* 8 Mətəu təfagə tərah təmaskəlɨm nəghatiən rəha Lou, mol rəhan lan ioluək, kəni təmol məmə noliən rəha nolkeikeiən nati kəti rəha iətəmi pɨsɨn təmuva tepət e nɨkik. Mətəu nəmə Lou təmɨkə, kəni təfagə tərah rəhan nəsanəniən təmɨkə lanəha, təhmen məmə təmɨmɨs.

9 Aupən ikɨn, nian iəmətəruru əhanəh Lou, nɨkik təsəhtiən təfagə tərah rəhak, iəmətatɨg vivi əmə. Mətəu nian iəməhrun məmə Lou əha ikɨn, kəni nəsanəniən rəha təfagə tərah təmuva məmiəgəh məskasɨk, kəni inəhrun məmə inɨmɨs rəkɨs, inəha iəu isəu o Uhgɨn. 10 Kəni iəmeruh məmə Lou əha iətəm təmuva məmə otol iətəmimi təmiəgəh,* mətəu nɨpəhriəniən təmiuvi=pa əmə nɨmɨsiən. 11 Tol lanəha mətəu-inu, təfagə tərah təmaskəlɨm nəghatiən rəha Lou, mol rəhan lan ioluək, kəni təmeiuə lak. Nɨkik təməhti məmə nəmə iəmalkut o nɨtəu-pəniən Lou rəha Mosɨs, kəni iəkos nəmiəgəhiən itulɨn. Mətəu inəruru noliən, kəni e nəghatiən rəha Lou, iəkəkeikei mɨmɨs o təfagə tərah mɨn rəhak.* 12 Tol lanko, iəməgətun məmə Lou tasim təmsɨpən e Uhgɨn, kəni nəghatiən mɨn rəha Lou kəmotsɨpən e Uhgɨn motasim, motəhruahru, motəuvɨr motasiru e nətəmimi.*

13 Kəni nəmə təhro iətəmi kəti otəni məmə, “?Təhro lanu məmə Lou in nati təuvɨr kəti, mətəu təmol məmə iəmɨmɨs, inəha iəu isəu o Uhgɨn?” !Mətəu kəpə, təsəhruahruiən! Nian iəməhrun nəghatiən rəha Lou iətəm in təuvɨr, nɨkik təmuvən o noliən təfagə tərah, kəni iəu iəmol təfagə tərah iətəm nəuan in nɨmɨsiən. Tol lanəha, təfagə tərah təmol məmə iəkɨmɨs. Kəni rəueiu iəkəhrun məmə noliən tərah mɨn rəhak, ilah təfagə tərah pəhriən. Kəni nian iəmeruh nəghatiən rəha Lou, inəhrun məmə təfagə tərah in nati tərah agɨn.

14 Kitah kotəhrun məmə Lou təmsɨpən e Uhgɨn. Mətəu iəu, iəu iətəmimi əmə. Kəni kətuati lak məmə iəu iol əhruin kəti, kəni təfagə tərah in rəhak iətəmi asoli. 15 Nian mɨn nəuvein, iəsəhruniən natimnati iətəm iatol, mətəu-inu nati təuvɨr mɨn iətəm iəkolkeikei məmə iəkol, iəsoliən, mətəu iatol əmə nati iətəm iəsolkeikeiən.* 16 Iəkəhrun vivi məmə təfagə tərah iətəm iatol in nati tərah, kəni iəsolkeikeiən məmə iəkol. Kəni nian iətətəu tərah e nɨkik o təfagə tərah u, in nəmtətiən kəti məmə Lou tatol rəhan uək, kəni Lou in nati təuvɨr kəti. 17 Tol lanəha, səniəmə iəu iətəm iatol təfagə tərah mɨn, mətəu noliən rəha təfagə tərah iətəm tətatɨg e rəhak nətəlɨgiən nian rəfin, tatol məmə iəkol noliən tərah mɨn. 18 Iəkəhrun məmə nətəlɨgiən tərah rəhak otəsegəhaniən məmə iəkol nati təuvɨr kəti. Iəkəhrun in nɨpəhriəniən mətəu-inu iəkolkeikei məmə iəkol nati iətəm təuvɨr, mətəu ko iəsoliən. 19 Nati nak iatol səniəmə in nati təuvɨr iətəm iəkolkeikei məmə iəkol, mətəu iatol əmə təfagə tərah iətəm iəsolkeikeiən məmə iəkol. 20 Kəni nəmə iəkol nati nak iətəm iəsolkeikeiən məmə iəkol, səniəmə iəu pəhriən u iatol, mətəu təfagə tərah iətəm tətatɨg lak tatol.

21 Tol lanəha, iateruh məmə noliən kəti tatol uək e nəmiəgəhiən rəhak nian rəfin. Noliən əha tol lanəha məmə, nian iəkolkeikei məmə iəkol nati təuvɨr, mətəu təfagə tərah uəha iuəkɨr ohniəu tatiuvi=pən iəu e təfagə tərah. 22 E nɨkik rəfin, iəkolkeikei Lou rəha Uhgɨn, 23 mətəu iateruh mɨn lou kəti mɨn iətəm tatol uək e nəmiəgəhiən rəhak iətəm tətəluagɨn ilau rəhak nəhruniən, məlis iəu, matol məmə iəu iol əhruin rəha təfagə tərah iətəm tatol uək e rəhak nəmiəgəhiən.* 24 !Kəsi, iətətəu tərah pɨk agɨn! Nɨpətɨk tolkeikei məmə iəkol təfagə tərah. !Əui! ?Kəmə pəh otɨtɨs iəu e nolkeikeiən tərah mɨn əha iətəm tatit iəu e nɨmɨsiən mol iəu iətatɨg isəu o Uhgɨn? 25 !Pəh kotəni-vivi Uhgɨn. Iesu Krɨsto rəhatah Iərmənɨg in otol!

Kəni tol lanəha, nəmiəgəhiən rəhak tol mɨn lanu məmə, iəu iol əhruin rəha Lou rəha Uhgɨn e rəhak nətəlɨgiən vi, mətəu e nətəlɨgiən tərah rəhak, iəu iol əhruin rəha lou rəha təfagə tərah.*

8

Noliən rəha nɨtəu-pəniən Narmɨn Rəha Uhgɨn

1 Kəni nəua nəghatiən rəfin mɨn əha tol mɨn lanu lan, məmə Uhgɨn tətəni məmə kitah kotəhruahru e nəhmtɨn mətəu-inu kəutəhatətə e nati iətəm Krɨsto təmol o tah. Kəni tol lanəha, Uhgɨn ko təsuhiən, kəni məsələhuiən nəghatiən məsoliən nalpɨniən kəti rəha nətəmimi mɨn u kəməhuva kətiəh ilah Krɨsto Iesu, 2 mətəu-inu nəsanəniən rəha Narmɨn, iətəm tətəfa nəmiəgəhiən vi kəm tah e Krɨsto Iesu, in təmɨtɨs itah e nəsanəniən rəha təfagə tərah mɨne nɨmɨsiən. 3 Lou təruru nɨtɨsiən lanəha itah, mol itah kotəhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn mətəu-inu, kitah nətəmimi əmə, kəni rəhatah nəsanəniən tɨkə o noliən nati iətəm Lou tətəni. !Mətəu nati iətəm Lou təruru noliən, Uhgɨn təmol! Inu, təmahli=pa Nətɨn əhruahru kəni təmuva iətəmimi məhmen e tah.*

Kəni Uhgɨn təmakil muh mələhu nəghatiən mol nalpɨniən o təfagə tərah iətəm kitah nətəmimi rəfin kautol. In təmol lanəha nian təmol Nətɨn təmuva sakrifais o təfagə tərah mɨn rəfin rəhatah.* 4 Uhgɨn təmol lanəha məmə, nəghatiən əhruahru mɨn rəha Lou okəhuva motol nɨpəhriəniən e nəmiəgəhiən rəhatah iətəm kəsotohtəu-pəniən suaru rəha nətəlɨgiən tərah rəha iətəmimi, mətəu kəutohtəu=pən suaru iətəm Narmɨn Rəha Uhgɨn tətəgətun itah lan.*

5 Nətəmimi nətəm kautohtəu=pən nətəlɨgiən tərah rəha iətəmimi, nətəlɨgiən rəhalah tatuvən əmə o nati iətəm nətəlɨgiən tərah rəhalah tolkeikei nian rəfin. Mətəu nətəmimi nətəm kautohtəu=pən noliən iətəm Narmɨn Rəha Uhgɨn tolkeikei, nətəlɨgiən rəhalah tatuvən əmə o nati iətəm Narmɨn Rəha Uhgɨn tolkeikei. 6 Nəmə nətəlɨgiən tərah rəha iətəmimi in tətarmənɨg lan, kəni iətəmi əha tatɨtəu=pən əmə suaru rəha nɨmɨsiən. Mətəu nəmə Narmɨn Rəha Uhgɨn tətarmənɨg e rəhan nətəlɨgiən, kəni iətəmi əha tatɨtəu=pən suaru rəha nəmiəgəhiən mɨne nəməlinuiən. 7 Tol lanəha mətəu-inu, nətəlɨgiən tərah rəha iətəmimi, tatol tɨkɨmɨr ilau Uhgɨn, mətəu-inu təsɨtəu-pəniən lou mɨn rəha Uhgɨn, kəni in təruru agɨn nɨtəu-pəniən. 8 Nətəmimi nətəm kəutohtəu=pən nətəlɨgiən tərah rəha iətəmimi, ko kəsotoliən nɨki Uhgɨn tagiən.

9 Mətəu itəmah nəsotohtəu-pəniən nətəlɨgiən tərah rəha iətəmimi. Nɨpəhriəniən məmə Narmɨn Rəha Uhgɨn tətatɨg e təmah, kəni nəutohtəu=pən noliən iətəm Narmɨn Rəha Uhgɨn tolkeikei. Iətəmimi iətəm Narmɨn Rəha Krɨsto təsatɨgiən lan, in səniəmə iətəmimi rəha Krɨsto.* 10 Mətəu Krɨsto tətatɨg e təmah. Kəni nati əpnapɨn nɨpətɨtəmah otəkeikei mɨmɨs o təfagə tərah, mətəu narmɨtəmah tətəmiəgəh mətəu-inu itəmah nəkotəhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn.* 11 Narmɨn Rəha Uhgɨn tətatɨg e təmah, inu Narmɨn Rəha Uhgɨn u iətəm təmol Krɨsto Iesu təmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən. Nɨpəhriəniən, nɨpətɨtəmah otɨmɨs nian kəti. Mətəu e Narmɨn Rəhan, Uhgɨn otəfɨnə mɨn nəmiəgəhiən e nɨpətɨtəmah.

12 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn. Mətəu e natimnati mɨn əha, kitah kotəkeikei motatɨg motohtəu=pən nati iətəm Uhgɨn tolkeikei, mətəu kəsotatɨgiən motohtəu=pən nati iətəm nətəlɨgiən tərah rəha iətəmimi tolkeikei məmə otol, 13 mətəu-inu nəmə nəkotatɨg motohtəu=pən nati iətəm nətəlɨgiən tərah rəha iətəmimi tolkeikei, nəkotəkeikei mohmɨs. Mətəu nəmə e Narmɨn Rəha Uhgɨn nəkotuhamu noliən rəha iətəmimi, kəni onəkotəmiəgəh,* 14 mətəu-inu nətəmimi rəfin nətəm Narmɨn Rəha Uhgɨn tatit ilah, ilah nenətɨ Uhgɨn mɨn.

15 Itəmah nəkotəhrun məmə inu in nɨpəhriəniən mətəu-inu Uhgɨn təməfɨnə Narmɨn Rəhan kəm təmah, kəni Narmɨn təsoliən itəmah nəkotəgɨn mɨn e Uhgɨn, təhmen e iol əhruin nati kəti tətəgɨn e rəhan iətəmi asoli. Kəpə, mətəu Narmɨn rəhan təmol məmə Uhgɨn təməhli itəmah. Kəni Narmɨn tatol məmə kitah kotəhrun nəniən kəm Uhgɨn məmə, “!Ik rəhatɨmah tatə!”* 16 Kəni Narmɨn aru Rəha Uhgɨn tətəni kəm narmɨtəmah məmə kitah nenətɨ Uhgɨn mɨn.* 17 Kəni mətəu-inu kitah nenətɨn mɨn, kitah okotos natimnati təuvɨr mɨn iətəm Uhgɨn təmələhu kalɨn məmə rəhatah. Kəni kitah Krɨsto okotos natimnati mɨn əha. Kitah kotəhrun məmə inu nɨpəhriəniən mətəu-inu kitah kautətəu nahməiən kitah min, kəni ko kotəhrun məmə Uhgɨn otəfa nɨsiaiən kəm tah təhmen e iətəm otol e Krɨsto.*

Nepətiən əhagəhag
rəha Uhgɨn iətəm tətuva

18 Iəkəhrun məmə nahməiən iətəm kəutatɨg lan u rəueiu, okoteruh məmə ilah nati əpnapɨn əmə nian Uhgɨn otol əpu nepətiən əhagəhag rəhan kəm tah. 19 Nɨpəhriəniən, natimnati rəfin iətəm Uhgɨn təmol, inu nɨftəni mɨne natimnati iətəm kauteviə lan, mɨne neai, mɨne nati miəgəh mɨn, ilah kəutəhtahnin motolkeikei pɨk məmə okoteruh nian iətəm Uhgɨn otol pətɨgəm məmə nenətɨn mɨn u nɨpəh mɨn.

20 Kəutəsal=pən lanəha mətəu-inu Uhgɨn təmol məmə natimnati rəfin iətəm in təmol, ilah kəutatɨg e nəhlmɨ nərahiən, motəruru noliən uək təuvɨr mɨn iətəm rəhalah aupən ikɨn.* Ilah kəsotolkeikeiən lanəha, mətəu in Uhgɨn iətəm təmol lanəha e lah. Kəni in təmolkeikei məmə ilah okotələhu=pən rəhalah nuhuiniən lan, 21 məmə in otɨtɨs ilah e nəmnəmɨtiən mɨne nɨmɨsiən iətəm ilah kəutatɨg pəhriən lan. Kəni in otɨtɨs ilah lanəha məmə in təhrun nəfəniən nepətiən əhagəhag kətiəh əmə kəm lah iətəm otəfən kəm nenətɨn mɨn.

22 Kitah kotəhrun məmə aupən agɨn mətəuarus=pa əha rəueiu, natimnati rəfin iətəm Uhgɨn təmol, kəutasək təhmen e pətan kəti iətəm tətətəu nahməiən məmə otələs nətɨn. 23 Kəni səniəmə natimnati mɨn əmə iətəm Uhgɨn təmol, ilah kəutasək lanəha. Mətəu kitah mɨn kəutasək lanəha, nati əpnapɨn məmə Uhgɨn təməfa rəkɨs nati təuvɨr kəm tah, u Narmɨn Rəhan. Kəni Narmɨn in nəuvetɨn rəha natimnati təuvɨr agɨn mɨn iətəm Uhgɨn otəpanəfa nian kəti. Kəni rəueiu kəutəhtahnin e nian əhruahru məmə Uhgɨn otegəhan=pa ərəfin kəm tah natimnati iətəm təməhli itah ohni. Kəni in otɨtɨs nɨpətɨtah əuas mɨn, məfa in vi mɨn.* 24 Təmətuəuin e nian Uhgɨn təmosmiəgəh itah, kitah kəutələhu=pən əskasɨk rəhatah nuhuiniən e natimnati mɨn əha. Pəhriən, kitah kəsotos əhanəhiən natimnati mɨn u. Nəmə kɨnotos rəkɨs, kəni kəsotuhuiniən ohni. 25 Mətəu kəutələhu=pən rəhalah nuhuiniən e nati kəti iətəm kəsotos əhanəhiən, kəni motol rəhalah nətəlɨgiən təfəməh məutəhtahnin mautəhtul əskasɨk.

26 Kəni təhmen məmə noliən rəha nuhuiniən əha tətasiru e tah, Narmɨn Rəha Uhgɨn tətasiru e tah e rəhatah nəpəouiən, təhmen lanu məmə, kitah kotəruru məmə nati nak kotəkeikei motəfaki ohni, mətəu Narmɨn Rəha Uhgɨn tətəni rəhatah lan nian kitah kəutehkɨmɨs e noliən kəti iətəm nəghatiən tɨkə lan. 27 Kəni Uhgɨn iətəm in təhrun nɨki nətəmimi, in təhrun nati Narmɨn Rəhan tətəni, mətəu-inu Narmɨn Rəhan tətəfaki e nəfaki mɨn tatɨtəu=pən nətəlɨgiən rəha Uhgɨn.*

Nətəlɨgiən rəha Uhgɨn

28 Kitah kotəhrun məmə, Uhgɨn tatol məmə natimnati rəfin iətəm kəutəhuva, inko nati təuvɨr mɨn mɨne natimnati tərah mɨn, ilah rəfin kəutəhuva o nasiruiən e tah nətəm kotolkeikei Uhgɨn, inu kitah nətəmimi nətəm in təmauɨn e tah e nətəlɨgiən rəhan.* 29 Tol lanəha mətəu-inu, aupən aupən agɨn, Uhgɨn tɨnɨtəpɨn rəkɨs itah, kəni e nian əha, in təməni məmə noliən rəhatah otuva məhmen e Nətɨn məmə nətəmimi tepət okəhuva pian mɨn mɨne nəuvɨnɨn mɨn, kəni in ilɨs e tah rəfin.* 30 Kəni kitah u in təmaupən məni məmə okəhuva rəhan, in təmauɨn e tah. Kəni kitah u nətəm təmauɨn e tah, in təmol itah kotəhruahru e nəhmtɨn. Kəni kitah u nətəm təmol itah kotəhruahru, in otəfəri məfən nɨsiaiən mɨne nepətiən əhagəhag rəhan kəm tah.

Nolkeikeiən asoli rəha Uhgɨn

31 Natimnati mɨn rəfin əha kəutəgətun itah məmə, Uhgɨn in tətəhtul=pa e tah, matol natimnati rəfin məmə ilah natimnati təuvɨr mɨn e nəmiəgəhiən rəhatah, kəni nati əpnapɨn əmə nəmə pəh tatol tɨkɨmɨr kəm tah.* 32 In təməsəgɨniən o Nətɨn əhruahru məmə otɨmɨs o tah rəfin, mətəu in təmegəhan əmə lan. Kəni nəmə in təməfa Nətɨn kəm tah, kəni nati əkəku əmə məmə in otean itah e natimnati mɨn rəfin. 33 ?Pəh təhrun nətu=pa mɨn nəghatiən kəti məmə kitah kəmotol tərah? Iətəmi kəti tɨkə, mətəu-inu, in Uhgɨn iətəm təmol itah kotəhruahru, kitah nətəm in təmɨtəpɨn.* 34 ?Kəni pəh təhrun nələhuiən nəghatiən məmə kitah kotəkeikei motos nalpɨniən? Iətəmi kəti tɨkə, mətəu-inu Krɨsto Iesu təmɨmɨs o tah, kəni nati kəti mɨn, Uhgɨn təmosmiəgəh in e nɨmɨsiən. Kəni rəueiu, in tətəharəg e nɨkalɨ Uhgɨn maru, ikɨn ima nɨsiaiən mɨne nəsanəniən, mətəfaki kəm Uhgɨn o tah.

35 ?Nak təhrun nələs rəkɨsiən itah e nolkeikeiən rəha Krɨsto o tah? ?Nərahiən, uə nian iəkɨs mɨn, uə nərahiən iətəm nətəmimi kautol kəm tah, uə nəumɨs, uə rəhatah nautə tɨkə, uə ikɨn tasɨlə ikɨn, uə nətəmimi nətəm kəutərəkɨn motohamu kitah? Kəpə. !Nati kəti tɨkə! 36 Nəmiəgəhiən rəhatah təhmen e nati Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə,

“Uhgɨn. Nian rəfin, nətəmimi kautolkeikei məmə okotohamu itɨmah o nərgəm.

Itɨmah iəkotəhmen e sipsip mɨn iətəm okohamu ilah.”*

37 Nɨpəhriəniən, e natimnati mɨn ərəfin əha, Krɨsto iətəm tolkeikei itah, tatol məmə kitah kotapirəkɨs agɨn. 38 Kəni iəkəhrun vivi agɨn məmə nati kəti tɨkə agɨn təhrun nos rəkɨsiən itah e nolkeikeiən rəha Uhgɨn, inu nɨmɨsiən, uə nəmiəgəhiən, uə nagelo mɨn, uə iərmɨs mɨn, uə natimnati iətəm tətuva əha rəueiu, uə natimnati iətəm otəpanuva, uə nəsanəniən mɨn rəfin, 39 uə natimnati əpəha ilɨs, uə natimnati ipai agɨn, uə nati kəti e natimnati rəfin agɨn iətəm kotatɨg, ko ilah rəfin kəsotəhruniən nos rəkɨsiən itah e nolkeikeiən rəha Uhgɨn iətəm kautos e Iərmənɨg rəhatah Krɨsto Iesu.

9

Pol təmolkeikei pɨk məmə nətəm Isrel okotəhatətə e Krɨsto

1 Kəni rəueiu iəkolkeikei məmə iəkəghati e rəhak mɨn nətəmimi u nətəm Isrel, məmə ilah tepət kəmotəpəh Krɨsto.

Iatəni pəhriən mətəu-inu itɨmlau Krɨsto kətiəh əmə, iəseiuəiən. Rəhak nətəlɨgiən tətəni məmə nati u iətəni in nɨpəhriəniən, kəni Narmɨn Rəha Uhgɨn tətegəhan lan. 2 Nɨkik təmɨtəgɨt kəni mətahmə pɨk o lah nian rəfin. 3 Nəmə iəu iəkəhrun nosiən nalpɨniən mɨne niəməha rəha Uhgɨn, kəni inu otasiru e nətəmimak mɨn məmə okotəhatətə e Krɨsto, kəni nɨkik tagiən əmə. Nɨpəhriəniən, nɨkik tagiən nəmə Uhgɨn otos rəkɨs iəu e Krɨsto iətəm iəkolkeikei pɨk, nəmə in otasiru e nətəmimak mɨn məmə okotəhatətə lan. Iəkəni nəghatiən u, “nətəmimak mɨn,” mətəu-inu e nɨpətɨn, ilah nətəm Isrel təhmen lak.* 4 Ilah nətəm Isrel, kəni natimnati təuvɨr mɨn u rəhalah: Uhgɨn təməhli ilah məmə nenətɨn mɨn, kəni təmol əpu rəhan nepətiən əhagəhag kəm lah,* kəni məfən mɨn nəniəskasɨkiən mɨn rəha nasiruiən,* kəni məfən mɨn Lou kəm lah, mɨne nəfakiən əpəha e Nimə Rəha Uhgɨn, mɨne nəniəskasɨkiən mɨn. 5 Kəni tɨpɨlah mɨn, ilah nətəmi asoli mɨn rəha Uhgɨn aupən, kəni e nɨpətɨn ikɨn, Krɨsto təmsɨpən e lah, kəni in Uhgɨn iətəm in ilɨs e natimnati rəfin, iətəm okotəni-vivi əmə kətan naunun tɨkə. Əuəh.†

Suaru iətəm Uhgɨn təmɨtəpɨn nətəmimi lan

6 Nətəm Isrel kəməsotəhatətəiən e Krɨsto, mətəu noliən əha təməsoliən məmə nəghatiən rəha Uhgɨn təmei.‡ Nətəmimi rəfin nətəm kəutəni məmə Jekəp in kəha tərah rəhalah, ilah kəutəni məmə ilah nətəm Isrel§. Mətəu səniəmə ilah rəfin u iətəm Uhgɨn tətəni məmə ilah nenətɨn mɨn, nətəmimi pəhriən rəha Isrel. 7 Kəni e noliən əha inəha, ilah nətəm kəmotsɨpən e Epraham, ilah səniəmə nətəmi pəhriən rəha Epraham. Mətəu Uhgɨn təməni kəm Epraham məmə, “Namipɨm əhruahru otsɨpən e nɨra Aisək.”* 8 Nɨpətɨ nati u məmə, ilah u kəmotsɨpən e Epraham səniəmə ilah rəfin nenətɨ Uhgɨn mɨn. Mətəu nenətɨ Uhgɨn pəhriən, ilah nətəmimi nətəm kəmotair e nəniəskasɨkiən rəha Uhgɨn. Kəni ilah u namipɨ Epraham pəhriən.* 9 Tol lanəha mətəu-inu Uhgɨn təməni əskasɨk kəm Epraham lanu, “E nian əhruahru lanu e nu iətəm tətuva, oiəkɨtəlɨg=pa, kəni Serə tɨnələs rəkɨs nətɨn kəti iərman.”*

10 Mətəu nəghatiən təsoliən naunun u ikɨnu. Nətɨ Serə u Aisək təmit Rəpekə, kəni in təmələs mil-mil keiu. Rəhalau tatə u Aisək, kəha tərah rəha nətəm Isrel. 11 Mətəu nian mil-mil mil u kəməsuair əhanəhiən, kəni məsuol əhanəhiən nati kəti iətəm təuvɨr uə tərah, Uhgɨn təməni=pən nəghatiən kəti kəm Rəpekə. Kəni nəghatiən u tətəgətun vivi məmə Uhgɨn tətɨtəpɨn nətəmimi tatɨtəu=pən əmə rəhan nətəlɨgiən, 12 mətəu səniəmə kitah kəmotol nati təuvɨr kəti uə nati tərah kəti. Uhgɨn təməni kəm Rəpekə məmə, “Nətɨm iətəmi asoli, otol əhruin kəm nətɨm in əkəku lan.”* 13 Kəni inu tatɨtəu=pən əmə nəghatiən e Nauəuə Rəha Uhgɨn iətəm tətəni məmə, “Iəmɨtəpɨn Jekəp, mətəu iəməpəh Iso.”**

14 ?Okotəhrəni əha rəueiu? ?Okotəni məmə noliən rəha Uhgɨn təsəhruahruiən? !Kəpə! Kotəhrun məmə in tatol təhruahru. 15 Uhgɨn təməni kəm Mosɨs məmə,

“Iəu pɨsɨn əmə iəkɨtəpɨn nətəmimi nətəm oiəkasək əhruin ilah,

kəni iəu pɨsɨn əmə iəkɨtəpɨn nətəmimi nətəm oiəkol nəuvɨriən kəm lah.”*

16 Kəni tol lanəha, kitah kəsotosiən nəniəskasɨkiən rəha Uhgɨn o nati kəti iətəm kautol, təhmen məmə kautolkeikei pɨk in, uə təhmen məmə kitah kautol uək ohni, kəpə. Kautos əmə e nasəkəhruiniən rəha Uhgɨn.* 17 E Nauəuə Rəha Uhgɨn, in tətəni kəm Fero, kig rəha Ijɨp məmə, “Iəmləfəri ik o nati kətiəh əmə məmə nətəmimi okotafu rəhak nəsanəniən e nəmiəgəhiən rəham, məmə nətəmimi okotəni pətɨgəm nərgək e nɨtənimtəni mɨn rəfin.”* 18 Kəni nɨpətɨ nati u məmə, Uhgɨn rəhan nasəkiən tepət o nətəmimi nəuvein mətəu-inu in aru tolkeikei məmə otol lanəha. Kəni in tatol nətəmimi nəuvein məmə ilah kotəpəh nətəuiən rəhan nəghatiən mətəu-inu in aru tolkeikei məmə otol lanəha.

19 Məta nəmə itəmah kəti otətapuəh ohniəu məmə, “Nəmə Uhgɨn tatol nətəmimi nəuvein məmə ilah kotəpəh nətəuiən rəhan nəghatiən, kəni ilah okotəkeikei motol lanəha. ?Kəni təhro Uhgɨn tətəni məmə ilah kəmotol təfagə tərah?” 20 Mətəu pəh iəkəni kəm ik məmə, ik iətəmimi əmə. Təhro nətagət rəkɨs əsanən e nəghatiən rəha Uhgɨn. Nɨkitəmah təhti-to. Nɨlosɨ nati kəmol e nəuanəriəpɨg†, ko təsəniən kəm iətəmi təmol məmə, “Nəməhro mol iəu məmə iəkol lanu lan?”* 21 Iətəmimi iətəm təmol natimnati e nəuanəriəpɨg, in təhrun nosiən nəuanəriəpɨg kəti mol nosɨnati lan keiu, kəti iətəm təuvɨr rəha noliən lafet, kəni kəti mɨn rəha uək əpnapɨn əmə.*

22 Kəni Uhgɨn təhrun nɨtəu-pəniən noliən əha e nətəmimi. Nəmə in tolkeikei, in təhrun noliən ilah məmə otərəkɨn ilah. In tolkeikei məmə otol pətɨgəm məmə niəməha tatol o təfagə tərah, kəni in otol nalpɨniən asoli kəm nətəmimi nətəm kautol təfagə tərah. Mətəu nati əpnapɨn in tatol lanəha, rəhan nətəlɨgiən təfəməh məsol uəhaiən nalpɨniən kəm lah nətəm kautol məmə nɨkin otahmə. 23 Rəhan nətəlɨgiən təfəməh lanəha məmə in otol pətɨgəm nəuvɨriən asoli rəhan kəm nətəmi mɨn u nətəm in tolkeikei məmə rəhan nasəkiən otepət o lah. In təmol əpenə-penə ilah aupən aupən agɨn məmə ilah okotatɨg e nəuvɨriən rəha Uhgɨn əpəha e negəu e neai. 24 Inu kitah rəfin nətəm in təmɨtəpɨn, kəni səniəmə nətəm Isrel əmə, mətəu Nanihluə mɨn. 25 Təhmen əmə e nati nak Uhgɨn təməni e Nauəuə u rəha Hoseə məmə,

“Nətəmi mɨn əha u səniəmə rəhak mɨn nətəmimi,

iəkauɨn e lah məmə, ‘rəhak mɨn nətəmimi.’

Kəni nətəmimi nətəm iəməsolkeikeiən ilah aupən,

iəkauɨn e lah məmə, ‘nətəmimi nətəm iəkolkeikei.’*

26 Kəni ikɨnu əhruahru, iətəm iəməni kəm lah məmə, ‘Itəmah səniəmə rəhak mɨn nətəmimi,’

nətəmimi okotauɨn e lah məmə, ‘Ilah nenətɨ Uhgɨn iətəm tətəmiəgəh.’ ”*

27 Kəni iəni Aiseə təmətəghati e nətəm Isrel mɨn e nian tətəni pətɨgəm məmə,

“Nati əpnapɨn nəmə nətəm Isrel tepət təhmen e nɨpəkɨl e nɨkalɨ nɨtəhi, mətəu Uhgɨn otosmiəgəh əmə ilah nəuan nəuvein, 28 mətəu-inu Iərmənɨg in otol rəfin uəhai əmə rəhan nəghatiən o nəfəniən nalpɨniən kəm nətəmimi e nɨtənimtəni mɨn.”*

29 Kəni təhmen e nəghatiən iətəm iəni Aiseə təməni aupən məmə,

“Nəmə Iərmənɨg Əsanən Pɨk Agɨn in təsegəhaniən e tah məmə rəhatah kəti nɨrə otəmiəgəh, kəni kitah kəməhuva motəhmen e nətəm Sotəm mɨne Kəmorə iətəm in təmoh-apɨs lah.”*

Nətəm Isrel kəməsotəhatətəiən

30 ?Nɨpətɨ nəghatiən mɨn u nak? Nɨpətɨn tol lanu məmə, Nanihluə mɨn nətəm kəsotalkut əskasɨkiən məmə okotəhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn, Uhgɨn təmol ilah kotəhruahru e nəhmtɨn e nəhatətəiən rəhalah. 31 Mətəu nətəm Isrel kəmotalkut pɨk e suaru rəha nɨtəu-pəniən Lou məmə ilah okotəhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn. Mətəu ilah kəsotəhruahruiən. 32 ?O nak? Mətəu-inu ilah kəmotalkut pɨk məmə okotəhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn e noliən təuvɨr mɨn rəhalah, mətəu kəsotohtəu-pəniən suaru rəha nəhatətəiən. Ilah kautoh pɨkɨn “Kəpiel Rəha Noh Pɨkɨniən.”* 33 Inu təhmen e Nauəuə Rəha Uhgɨn iətəm tətəni məmə,

“!Oteruh-to! Iəmaharu Kəpiel kəti əpəha Jerusɨləm‡ məmə nətəmimi okotoh pɨkɨn,

in Kəpiel iətəm otol ilah kotəmei.

Mətəu iətəmimi iətəm tətəhatətə e Iətəmi əha§, ko in otəsaulɨsiən nian təhtul e nəhmtɨ Uhgɨn.”*

10

1 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn. Iəkolkeikei pɨk məmə Uhgɨn otosmiəgəh nətəm Isrel, kəni nian rəfin iətəfaki ohni. 2 Iəu iətəni pətɨgəm kəm təmah məmə ilah kəutalkut pɨk o noliən natimnati iətəm otol nɨki Uhgɨn tagiən. Mətəu noliən rəhalah təsɨsɨpəniən e nəhruniən iətəm təhruahru. 3 Ko ilah kəsotohtəu-pəniən suaru rəha Uhgɨn məmə ilah okəhuva motəhruahru e nəhmtɨn, mətəu-inu ilah kotəruru suaru rəhan, kəni motalkut məmə okotohtəu=pən rəhalah aru suaru, suaru rəha nɨtəu-pəniən Lou. 4 Lou təmalkut pau məmə tol itah kotəhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn, mətəu e suaru u təruru noliən. Mətəu Krɨsto təmol naunun e suaru u. In təmol suaru təuvɨr məmə nətəmimi rəfin nətəm kəutəhatətə əmə lan, ilah rəfin okotəhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn.

Nəmiəgəhiən iətəm Uhgɨn tətəfa, in rəha nətəmimi ərəfin.

5 Mosɨs təmətei nəghatiən kəti o suaru rəha nɨtəu-pəniən Lou məmə iətəmi kəti tuva məhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn. In təməni məmə, “Iətəmimi iətəm tatol natimnati rəfin agɨn iətəm Lou tətəni, in otos nəmiəgəhiən itulɨn.”*

6 Mətəu suaru rəha nəhatətəiən məmə iətəmi kəti tuva məhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn təpiə əmə, məmə kitah kəsotoliən nati kəti mətəu-inu Krɨsto tɨnol rəkɨs rəfin. Təhmen e Nauəuə Rəha Uhgɨn iətəm tətəni məmə, “Səniəmə nəkəkeikei muvən e negəu e neai,”* məmə onəkəsal e Krɨsto mələs meiuaiu muva məmə otasiru lam. 7 Kəni tətəni mɨn məmə, “Səniəmə nəkəkeikei muvən əpəha ipai ikɨn ima nətəm kəmohmɨs,”* məmə nəkəfətɨgəm Krɨsto mol təmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən. Nɨpəhriəniən. Uhgɨn tɨnol rəkɨs natimnati mɨn əha. 8 ?Mətəu, tətəni mɨn nak? Tətəni məmə, “Nəghatiən Rəha Uhgɨn in iuəkɨr əmə ohnik. In əpəha e nohlɨm mɨne nɨkim.”* Nəghatiən u in nəghatiən rəha nəhatətəiən iətəm iəutəni pətɨgəm.

9 Tol lanəha mətəu-inu, nəmə nəkəni pətɨgəm e nohlɨm məmə Iesu in Iərmənɨg, kəni nəmə nəkəhatətə e nɨkim məmə Uhgɨn təmosmiəgəh in e nɨmɨsiən, kəni Uhgɨn otosmiəgəh ik. 10 Kəni inu nɨpəhriəniən lanəha mətəu Uhgɨn tatol iətəmimi kəti tətəhruahru e nəhmtɨn nian iətəmi əha tətəhatətə pəhriən lan e nɨkin. Kəni Uhgɨn tatosmiəgəh iətəmimi kəti nian in tətəni pətɨgəm e nohlɨn məmə Iesu in Iərmənɨg rəhan. 11 Təhmen e Nauəuə rəha Uhgɨn iətəm tətəni məmə, “Nətəmimi rəfin nətəm kəutəhatətə e iətəmi əha, ilah okəsotaulɨsiən nian okotəhtul e nəhmtɨ Uhgɨn.”*

12 Nəghatiən əha rəha nətəmimi rəfin, nati əpnapɨn nəmə ik iətəm Isrel, uə Ianihluə kəti, mətəu-inu Iərmənɨg kətiəh əmə u tətarmənɨg e nətəmimi rəfin, mətətuati e rəhan nəuvɨriən kəm nətəmimi rəfin nətəm kəutətapuəh ohni.* 13 Təhmen e Nauəuə Rəha Uhgɨn iətəm tətəni məmə, “Nətəmimi rəfin nətəm kotauɨn e nərgɨ Iərmənɨg məmə otosmiəgəh ilah, in otosmiəgəh ilah.”*

14 ?Mətəu nətəmimi okotəhro motauɨn e Iərmənɨg o nosmiəgəhiən ilah, nəmə kəsotəhatətəiən lan? ?Kəni okotəhro motəhatətə lan nəmə kəsotətəuiən nanusiən lan kəti? ?Kəni okotəhro motətəu nanusiən nəmə iətəmi kəti təsəni pətɨgəmiən kəm lah? 15 ?Kəni nətəmimi okotəhro motəni pətɨgəm nanusiən təuvɨr nəmə Uhgɨn təsahli-pəniən ilah? Təhmen e Nauəuə Rəha Uhgɨn iətəm tətəni məmə, “!In nati təuvɨr agɨn nian iətəmi kəti tətuva o nəni pətɨgəmiən nanusiən təuvɨr!”*

16 Kəni nɨpəhriəniən, nətəm Isrel mɨne Nanihluə mɨn kɨnotətəu rəkɨs nanusiən u. Mətəu səniəmə nətəm Isrel rəfin nətəm kəmotos e nɨkilah nanusiən təuvɨr. Təhmen e nəghatiən iətəm Aiseə təmətei məmə, “Iərmənɨg, nətəmimi təkəku əmə kəmotəni nɨpəhriəniən e nəghatiən rəhatɨmah.”* 17 Kəni tol lanəha, nəhatətəiən tatsɨpən e nati iətəm natətəu, kəni nati iətəm natətəu tatsɨpən e nanusiən iətəm kətəni e Krɨsto.

18 ?Mətəu iəkətapuəh mɨn məmə, ilah kəmotətəu uə kəpə? Əuəh, kəmotətəu. Nauəuə rəha Uhgɨn tətəni məmə,

“Nəghatiən təmuvən ikɨn mɨn rəfin e nɨtənimtəni mɨn,

təmuvən ikɨn mɨn rəfin agɨn.”*

19 ?Kəni iəkətapuəh əmə o nati kəti mɨn məmə, nətəm Isrel kəmotəhrun, uə kəpə? Əuəh, kəmotəhrun. Mosɨs təmaupən məni məmə,

“Iəkol itəmah nəkotetet nətəmimi e nɨtəni əpnapɨn əmə iətəm iəkol təuvɨr kəm lah,

kəni iəkol niəməha tol itəmah mətəu-inu iəkol təuvɨr kəm nɨtəni mɨn iətəm kəmotalməli.”**

20 Kəni uərisɨg Aiseə təsəgɨniən o nəniən məmə,

“Nətəmimi nətəm kəsotəsaliən lak, kəmoteruh iəu;

Nətəmimi nətəm kəsotətapuəhiən lak, iəmol pətɨgəm aru iəu kəm lah.”*

21 Mətəu Aiseə təməni nəghatiən rəha Uhgɨn kəm nətəm Isrel məmə,

“E nian rəfin, nian rəfin, iəmuahru e nəhlmək məmə iəkasiru e təmah,

itəmah nətəm nautəhti nəuiak məutəuhlin nəmtahtəmah kəm iəu.”*

11

Uhgɨn tətasəkəhruin əhanəh nətəm Isrel

1 Pəh iəkətapuəh o nəghatiən kəti e nətəm Isrel. ?In pəhriən uə kəpə məmə Uhgɨn təməuhlin nəmtahn o rəhan nətəmimi? !Kəpə! Oteh-to iəu. In təməsəuhliniən nəmtahn kəm iəu u iətəm Isrel, iatsɨpən e Epraham, nɨrə rəha Benjəmɨn.* 2 Aupən aupən agɨn, Uhgɨn təmɨtəpɨn nətəm Isrel məmə in otolkeikei ilah, kəni ilah okəhuva rəhan mɨn nətəmimi. Kəni in təməsəuhliniən nəmtahn kəm lah. Nəkotəhrun uə kəpə məmə nati nak Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni e Elaijə. In təmətapuəh əskasɨk o Uhgɨn mətəni pətɨgəm nərahiən iətəm Isrel təmol. 3 In təni məmə, “Iərmənɨg, kəmotohamu rəham iəni mɨn motoh-əuarɨs-əuarɨs rəham oltə mɨn. Kəni iəu pɨsɨn əmə iətatɨg, kəni məutalkut mɨn məmə okotohamu iəu.”*

4 ?Mətəu Uhgɨn təməni=pən nak kəm in? In təməni məmə, “Iətaskəlɨm nətəmimi səpɨn-tausɨn məmə rəhak mɨn, nətəm kəsotəfakiən kəm uhgɨn eiuə u Paal.”*

5 Kəni təhmen əmə əha rəueiu, nətəm Isrel nəuan nəuvein əha ikɨn nətəm Uhgɨn təmɨtəpɨn ilah e rəhan nəuvɨriən. 6 Kəni mətəu-inu Uhgɨn tatosmiəgəh ilah e nəuvɨriən rəhan, kəni təməsoliən e natimnati təuvɨr mɨn iətəm ilah kautol. Mətəu nəmə təmosmiəgəh ilah mətəu-inu ilah kautol natimnati təuvɨr mɨn, kəni nəuvɨriən iətəm Uhgɨn tətətuati lan kəm lah, in tɨkə, təhmen məmə tətətəou əmə ilah o rəhalah uək.*

7 ?Kəni təhro? Nətəm Isrel tepət kəmotəsal pɨk o suaru rəha nuvaiən məhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn, mətəu kəməsotosiən. Mətəu ilah Uhgɨn təmɨtəpɨn ilah, kəmotos. Mətəu ilah rəfin kəməsotosiən, Uhgɨn təmol ilah məmə kotəpəh nətəuiən rəhan nəghatiən. 8 Təhmen əmə e iətəm Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə,

“Kəni mətəuarus=pa u rəueiu, Uhgɨn təmol məmə nətəlɨgiən rəhalah tətapɨli alu,

kəni mol məmə nəhmtɨlah təpɨs,

kəni mol məmə nɨpəgtəlgɨlah talu.”*

9 Kəni Kig Tefɨt təməni məmə,

“Pəh nauəniən rəhalah tepət otuva məhmen e nəuanɨkulu kəti, iətəm otoh-ərain ilah, mol ilah kotəni məmə natimnati rəfin təuvɨr əmə.

Pəh rəhalah natimnati təuvɨr okəhuva kəpiel kəti rəha noh pɨkɨniən mɨne nalpɨniən kəm lah.

10 Pəh nəhmtɨlah tapinəpu məmə kəsoteruhiən nati,

Pəh nəkau e lah təgəu agɨn e nərahiən rəhalah nian rəfin.”*

Suaru rəha Uhgɨn
o nosmiəgəhiən Nanihluə mɨn

11 ?Kəni iəkətapuəh mɨn məmə, nətəm Isrel kəmotoh pɨkɨn motəmei motorin məmə ko kəsotəhtul mɨniən? !Kəpə! O rəhalah nəmkarəpəniən, Uhgɨn təmol suaru o nosmiəgəhiən Nanihluə mɨn məmə otol nətəm Isrel kotetet nətəmimi mɨn əha, kəni motolkeikei rəhan nəuvɨriən.* 12 !Tol lanəha, nəmə Nanihluə mɨn kəmotos nəuvɨriən rəha Uhgɨn mətəu-inu nətəm Isrel kəmotəpəh nosmiəgəhiən rəha Uhgɨn, kəni nətəm Isrel rəfin nətəm Uhgɨn təmɨtəpɨn rəkɨs, nian ilah okotəhatətə e Krɨsto, nəuvɨriən rəha Uhgɨn otuva mepət!

13 Rəueiu iətəghati kəm təmah Nanihluə mɨn. Mətəu-inu iəu aposɨl rəhatəmah Nanihluə mɨn, iəu iətəni-vivi rəhak uək 14 məmə, iəu iəkol məta nətəmimak mɨn nətəm Isrel kotetet Nanihluə mɨn ohni, kəni e noliən əha Uhgɨn otosmiəgəh nəuvein. 15 Nian Uhgɨn təməuhlin nəmtahn o nətəm Isrel, kəni in məmki=pa Nanihluə mɨn kəhuva məmə rəhan niəli mɨn. Mətəu nian in otos nətəm Isrel kəhuva mɨn ohni, inu in nati asoli kəti, təhmen e nətəm kəmohmɨs kəmotəmiəgəh mɨn. 16 Nəmə nətəmimi kətələhu kalɨn nəve pɨret rəha nauəniən vi məmə rəha Uhgɨn, kəni pɨret apiəpiə, in mɨn rəha Uhgɨn.* Kəni e nəghatiən rəha nɨgi, nəmə nəukətɨn rəha Uhgɨn, kəni nəhlmɨn mɨn, ilah mɨn rəha Uhgɨn. Nəghatiən u, nɨpətɨn təni məmə nəmə Epraham mɨne mipɨn mɨn aupən, ilah rəha Uhgɨn, kəni nɨmənin mɨn rəhalah, ilah mɨn rəha Uhgɨn.

17 Mətəu nəhlmɨ nɨgi mɨn nəuvein rəha nasumiən lan, Uhgɨn təmatgəhli rəkɨs, inu təhmen e nətəmimi nəuvein rəha Isrel. Kəni itəmah Nanihluə mɨn, nəkotəhmen e nəhlmɨ nɨgi u olif əpnapɨn mɨn e nɨkinati. Uhgɨn təmɨlpɨn itəmah e nəukətɨ nɨgi məmə nəkotos nɨmeilah, kəni rəueiu nəkotos nəuvɨriən iətəm Uhgɨn təməniəkɨs kəm Epraham mɨne nətɨn mɨn u in nəukətɨ nɨgi.†* 18 Mətəu itəmah Nanihluə mɨn, nəsotəghati əuvsaniən məmə Uhgɨn təmɨlpɨn itəmah e nɨgi iətəm təmatgəhli rəkɨs ikɨn, u təhmen e nətəm Isrel nəuvein. Sotaluiən məmə nəukətɨ nɨgi tətaugɨn itəmah, mətəu səniəmə itəmah nəhlmɨ nɨgi nəutaugɨn nəukətɨ nɨgi.

19 Kəni nəmə iətəmi kəti otəfəri ohni məni məmə, “Uhgɨn təmatgəhli rəkɨs nəhlmɨ nɨgi mɨn nəuvein məmə otɨlpɨn iəu iəkos nɨmeilah.” 20 In nɨpəhriəniən, mətəu tətatgəhli rəkɨs ilah mətəu-inu kəsotəhatətəiən e Uhgɨn. Kəni itəmah nəkotəpeir=pən e nəukətɨ nɨgi e nəhatətəiən əmə rəhatəmah. Kəni tol lanəha sotagət-əfəriən ohni, mətəu itəmah nəkotəkeikei motəgɨn, 21 mətəu-inu Uhgɨn təmatgəhli rəkɨs nəhlmɨ nɨgi nəuvein lanəha, kəni nəmə nəsotəkeikeiən o nosiən nəhatətəiən əskasɨk lan, kəni in otatgəhli rəkɨs itəmah.

22 Otətəlɨg e noliən pəti mil rəha Uhgɨn kəm nətəmimi: in tatol təuvɨr kəm nəuvein, kəni mətələhu nəghatiən əskasɨk kəm nəuvein mɨn. In təmələhu nəghatiən əskasɨk o nətəmimi nətəm kəmotəhti nəuian, mətəu in tatol təuvɨr kəm təmah, nəmə nəkotəkeikei məutəhatətə lan e rəhan nəuvɨriən. Mətəu nəmə nəkotəpəh nəhatətəiən lan, kəni in otatgəhli rəkɨs mɨn itəmah.* 23 Kəni nəmə nətəm Isrel kohtəlɨg=pa mɨn məutəhatətə e Uhgɨn, kəni in otɨlpɨn mɨn ilah e nəukətɨn, mətəu-inu tatos nəsanəniən o noliən lanəha. 24 Kəni nɨpətɨ nəghatiən u məmə, itəmah Nanihluə mɨn, itəmah nəkotəhmen e nəhlmɨ nɨgi u olif əpnapɨn e nɨkinati iətəm Uhgɨn təmətei rəkɨs, kəni mɨlpɨn=pən e nɨgi u olif e nasumiən rəhan. Noliən əha səniəmə noliən əhruahru kəti rəha nɨgi, o nosiən nəhlmɨ nɨgi pɨsɨn kəti mɨlpɨn=pən e nɨgi pɨsɨn kəti. Mətəu nətəm Isrel, kotəhmen e nəhlmɨ nɨgi u olif əpəha e nasumiən. Kəni rəueiu tɨmətɨg məmə Uhgɨn otɨlpɨn mɨn ilah e nəukətɨlah əhruahru.

Nasəkiən rəha Uhgɨn tepət
o nətəmimi rəfin

25 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn. Iəkolkeikei məmə nəkotəhrun nati oneuən u məmə, itəmah nəsotəfəri pɨkiən itəmah. Uhgɨn təmol məmə nətəm Isrel nəuvein kəmotəpəh nətəuiən rəhan nəghatiən. Mətəu noliən əha otətatɨg əmə mətəuarus=pa Nanihluə mɨn rəfin nətəm Uhgɨn təmɨtəpɨn, ilah okotəhatətə lan. 26 Kəni e noliən əha, Uhgɨn otosmiəgəh rəfin nətəm Isrel. Təhmen əmə e nati Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə,

“Iətəmi otosmiəgəh nətəmimi otsɨpən e nətəm Isrel;‡

in otos rəkɨs noliən tərah rəha nətəm Isrel.

27 Kəni inu nəniəskasɨkiən rəha nasiruiən rəhak kəm lah məmə iəkafəl rəkɨs təfagə tərah rəhalah.”

28 Nətəm Isrel kəmotəpəh nanusiən təuvɨr rəha Iesu Krɨsto, kəni tol lanəha, ilah kəməhuva tɨkɨmɨr mɨn rəha Uhgɨn. Mətəu nati u in o nəuvɨriən rəhatəmah mətəu-inu rəueiu, Uhgɨn təməfɨnə rəhan nəuvɨriən kəm təmah Nanihluə mɨn. Mətəu Uhgɨn tatolkeikei əhanəh nətəm Isrel mətəu-inu in təmɨtəpɨn ilah, kəni ilah nɨrə rəha Epraham, Aisək, mɨne Jekəp. 29 Tol lanəha mətəu-inu, nian Uhgɨn təmɨtəpɨn rəkɨs nətəmimi kəni mol təuvɨr kəm lah, ko in təsəuhlin mɨniən e rəhan nətəlɨgiən. 30 Itəmah u Nanihluə mɨn, aupən nəmautəhti nəuia Uhgɨn. Mətəu rəueiu, Uhgɨn təmasək o təmah mətəu-inu nətəm Isrel kəmotəhti nəuian. 31 Kəni təhmen-əhmen əmə, nətəm Isrel kəmotəhti nəuia Uhgɨn rəueiu, məmə nasəkəhruiniən rəha Uhgɨn təhrun nepətiən o lah. Tol lanəha mətəu-inu rəueiu ilah kauteruh məmə nasəkiən rəha Uhgɨn tepət o lah, kəni məta ilah okotolkeikei məmə Uhgɨn otol mɨn lanəha e lah. 32 Nətəmimi rəfin kəutəhti nəuia Uhgɨn, kəni in tatol məmə rəhalah noliən tərah tətaskəlɨm ilah. In təmol lanəha məmə rəhan nasəkiən otepət o lah ərəfin.

Noliən rəha Uhgɨn in təuvɨr agɨn

33 !Otafu-to! !Nəuvɨriən rəha Uhgɨn o nətəmimi, mɨne nətəlɨgiən rəhan mɨne nəhruniən rəhan, ilah rəfin kotepət agɨn! Kitah kotəruru agɨn noliən rəha nətəlɨgiən rəhan, mɨne rəhan suaru mɨn. Inu təhmen=pən əmə e Nauəuə Rəha Uhgɨn iətəm tətəni məmə,

34 “Iətəmi kəti tɨkə təhrun natimnati iətəm tətatɨg e nətəlɨgiən rəha Uhgɨn.

Kəni iətəmi kəti tɨkə iətəm təhrun nəfəniən nəghatiən kəti məmə otasiru e Uhgɨn.”

35 “Iətəmi kəti tɨkə iətəm təhrun nəfən aruiən nati kəti rəhan kəm Uhgɨn mətəu-inu, natimnati rəfin agɨn rəha Uhgɨn rəkɨs.”

36 Tol lanəha mətəu-inu Uhgɨn təmol natimnati rəfin, kəni natimnati rəfin kəutatɨg mətəu-inu nəsanəniən rəhan tətaskəlɨm ilah, kəni natimnati rəfin in təmol məmə rəhan.

!Pəh kitah kotəfən nəni-viviən kəm in tatuvən matuvən naunun tɨkə! Əuəh.

12

Sakrifais iətəm nəmiəgəhiən tətatɨg lan

1 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn. Mətəu-inu nasəkəhruiniən rəha Uhgɨn tepət o tah, iəkətapuəh əskasɨk o təmah məmə nəkotəfən nɨpətɨtəmah ərəfin kəm Uhgɨn təhmen e sakrifais kəti iətəm tətəmiəgəh, kəni nəkotələhu kalɨn məmə rəhan, kəni nɨkin tətagiən lan. Inu suaru əhruahru iətəm onəkotəfaki kəm Uhgɨn lan. 2 Sotosiən noliən rəha nətəmimi rəha nɨftəni u, mətəu pəh Uhgɨn otol nəkotəuiək-to e nətəlɨgiən təuvɨr rəhatəmah məmə noliən rəhatəmah okəhuva motəuvɨr. Kəni tol lanəha, itəmah onəkotəhrun nakiliən, mɨne nəhruniən, kəni nɨtəpɨniən noliən təuvɨr mɨn iətəm Uhgɨn tolkeikei, inu noliən mɨn iətəm təuvɨr, mɨne noliən mɨn iətəm tatol nɨkin tətagiən, mɨne iətəm təhruahru.

3 Kəni e nəuvɨriən iətəm Uhgɨn təməfa kəm iəu, iətəni=pɨnə kəm təmah rəfin məmə sotəfəri aruiən itəmah. Mətəu e nətəlɨgiən əhruahru, oteruh nəsanəniən mɨn iətəm Uhgɨn təməfɨnə kəm təmah e nəhatətəiən rəhatəmah e Krɨsto. Kəni nian nəkoteruh nəsanəniən mɨn əha, oteruh rəhatəmah noliən mɨn, motakil moteruh məmə rəhatəmah noliən mɨn təuvɨr məhmen motohtəu=pən nəsanəniən mɨn iətəm Uhgɨn təməfɨnə kəm təmah, uə kəpə.

4 Nɨpətɨ iətəmimi, rəhan nəuəlɨ-nəuəlɨn tepət, kəni nəuəlɨ-nəuəlɨ nɨpətɨn əha, rəhalah əha ikɨn uək pɨsɨn pɨsɨn mɨn iətəm kautol. 5 Kəni təhmen=pən əmə e nətəm kəutəhatətə e Krɨsto. Kitah tepət, mətəu kəutəhuva nɨpətɨn kətiəh əmə lan, kəni motarəriə aru əmə e kitah mɨn.

6 Kəni Uhgɨn təməfa nəsanəniən o noliən uək pɨsɨn pɨsɨn mɨn tatɨtəu=pən nəuvɨriən rəhan iətəm təməfa kəm tah. Uhgɨn tətəfən kəm iətəmi kəti nəsanəniən o nəni pətɨgəmiən nəghatiən rəhan iətəm in tətəfən əhruahru kəm in. Kəni pəh iətəmi u otəni pətɨgəm nəghatiən mɨn əha tɨtəu=pən nəhatətəiən rəhan məmə Uhgɨn təməghati kəm in. 7 Nəmə iətəmi kəti tatos nəsanəniən o nasiruiən, pəh in tasiru; nəmə in tatos nəsanəniən o nəgətuniən, pəh in təgətun; 8 nəmə in tatos nəsanəniən o nəfəriən nətəlɨgiən, pəh in otləfəri; nəmə in tatos nəsanəniən o nəfəniən məni, pəh in otəfən tepət; nəmə in tatos nəsanəniən o nitiən niməfaki, pəh in tol e nɨkin rəfin; nəmə in tatos nəsanəniən o nasəkəhruiniən, pəh in tol e nɨkin agiən.

Suaru rəha nolkeikeiən nətəmimi

9 Noliən rəha nolkeikeiən rəhatəmah o nətəmimi, otəkeikei mol nɨpəhriəniən lan. Otəməki e noliən tərah mɨn, kəni motaskəlɨm əskasɨk noliən təuvɨr mɨn. 10 Otolkeikei itəmah mɨn təhmen məmə itəmah piatəmah mɨn mɨne nəuvɨnɨtəmah mɨn. Itəmah kətiəh kətiəh nəkotalkut pɨk məmə onəkotɨsiai itəmah mɨn. 11 Otəkeikei nian rəfin o noliən uək rəha Uhgɨn e nɨkitəmah rəfin təhmen e nɨgəm tatuəu, kəni məsotəpəouiən. 12 Otagiən mətəu-inu nəmotələhu=pən əskasɨk rəhatəmah nuhuiniən e Uhgɨn. Kəni nian nərahiən tuva, otol rəhatəmah nətəlɨgiən tatəfəməh. Kəni motəghati kəm Uhgɨn e nəfakiən nian rəfin. 13 Otəfən kəm nətəmimi rəha Uhgɨn nati nak iətəm rəhalah tɨkə. Otəkeikei motol təuvɨr kəm iapɨspɨs mɨn nətəm kəutəhuva imatəmah ikɨn.

14 Otətapuəh o Uhgɨn məmə otol nəuvɨriən kəm nətəm kautol nərahiən kəm təmah. Sotəuiakəniən e lah, mətəu otətapuəh o Uhgɨn məmə otol nəuvɨriən kəm lah. 15 Otagiən itəmah nətəm kəutagiən. Kəni otasək itəmah nətəm kautasək. 16 Otol rəhatəmah nətəlɨgiən təhmen-əhmen əmə e təmah mɨn rəfin. Nɨkitəmah təsəhtiən məmə itəmah nəuvein ilɨs, mətəu nɨkitəmah otagiən əmə məmə nəutan pəti əmə itəmah nətəmi mɨn u ləhtəni. Nɨkitəmah təsəhtiən məmə nəkotəhrun pɨk.

17 Nəmə iətəmi kəti tatol tərah e təmah, sotalpɨniən rəhan noliən. Onəkotolkeikei motalkut məmə nəkotol noliən iətəm nətəmimi rəfin okoteruh məmə təhruahru. 18 Otol natimnati rəfin iətəm nəkotəhrun noliən məmə itəmah nəkotatɨg e nəməlinuiən itəmah nətəmimi rəfin. 19 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn. Sotalpɨniən nɨtai təfagə rəha iətəmi kəti, mətəu otəpəh əmə məmə Uhgɨn otəpanələhu nalpɨniən mɨne niəməha kəm in, mətəu-inu e Nauəuə Rəha Uhgɨn, Iərmənɨg tətəni məmə, “In rəhak pɨsɨn əmə uək o nalpɨniən nɨtai təfagə. Iəu iəkol lanəha.”* 20 Mətəu itəmah nautol əmə məmə Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə,

“Nəmə rəham tɨkɨmɨr nəumɨs tatus, əfən nauəniən kəm in;

nəmə in tətəuauə, əfən nati kəti in təmnɨm.

Nian nautol natimnati mɨn u, in otaulɨs pɨk lan.”*

21 Sotegəhaniən məmə noliən tərah, otətəuarus itəmah mələs iahu itəmah, mətəu otol məmə rəhatəmah noliən təuvɨr otosiahu noliən tərah.

13

Narmənɨgiən rəha kəpmən

1 Pəh kitah rəfin okotəkeikei motatɨg ahgəl kəpmən, mətəu-inu nepətiən o narmənɨgiən rəfin tatsɨpən e Uhgɨn, kəni kəpmən mɨn rəfin iətəm kəutatɨg, Uhgɨn pɨsɨn əmə tətəfəri ilah. 2 Kəni tol lanəha, nəmə iətəmi kəti təhti nəuia kəpmən, in tətəhti nəuia nati iətəm Uhgɨn təmələhu, kəni nətəmimi nətəm kautol lanəha, kəutiuvi=pa nalpɨniən o lah. 3 Tol lanəha mətəu-inu kəpmən iətəm Uhgɨn təmələhu təsoliən nətəmimi nətəm kautol noliən təuvɨr kotəgɨn, mətəu tatol əmə o nətəm kautol noliən tərah. Nəmə nəsotolkeikeiən məmə nəkotəgɨn e nətəmi asoli mɨn rəha kəpmən, nəkotəkeikei motol noliən təuvɨr mɨn, kəni ilah okotəfəri itəmah ohni. 4 Sotaluiən məmə ilah noluək mɨn rəha Uhgɨn nətəm uək rəhalah məmə ilah okotos nəuvɨriən məhuva o təmah. Mətəu nəmə nəkotol tərah, nəkotəkeikei motəgɨn, mətəu-inu ilah kautos nəsanəniən o noliən nalpɨniən. Ilah noluək mɨn rəha Uhgɨn nətəm otol niəməha mɨne nalpɨniən rəha Uhgɨn kəm nətəm kautol tərah. 5 Tol lanəha, kitah rəfin okotəkeikei motatɨg ahgəl kəpmən, mətəu-inu kitah kəsotolkeikeiən məmə kotos nalpɨniən. Kəni kitah kotəhrun əmə məmə in noliən əhruahru.

6 Kəni o nati kətiəh mɨn, otətəou=pən takɨs kəm kəpmən, mətəu-inu nətəmi asoli rəha kəpmən, ilah noluək rəha Uhgɨn, kəni inu uək rəhalah. 7 Otəfən kəm nətəmimi rəfin, natimnati iətəm təhruahru məmə onəkotəfən. Nəmə takɨs pɨsɨn pɨsɨn mɨn, nəkotəkeikei motətəou ilah. Nəmə nɨsiaiən, otɨsiai ilah. Nəmə iətəmi tatos narmənɨgiən, kəni otatɨg ahgəl.

Nolkeikeiən

8 Nəkotəkeikei motətəou rəhatəmah kauɨn mɨn. Mətəu kauɨn kətiəh əmə tətəkeikei mətatɨg o təmah, inu kauɨn rəha nolkeikeiən iətəm tatuvən kəm təmah mɨn. Kəni nəkotəkeikei mautətəou nian rəfin, naunun tɨkə, mətəu-inu iətəm tolkeikei in kəti, in tatol pəhriən natimnati rəfin iətəm Lou tətəni. 9 Lou tətəni məmə, “Sotakləhiən e pətan,” “Sohamuiən itəmi,” “Sotakləhiən,” “Nɨkim təsuvəniən e natimnati rəha iətəmi kəti,” kəni lou nəuvein mɨn əha ikɨn. Mətəu nəghatiən kətiəh əmə in nəukətɨlah rəfin, in tətəni məmə, “Olkeikei ik kəti təhmen əmə məmə natolkeikei aru ik.” 10 Nəmə iətəmi kəti tatolkeikei in kəti, ko təsoliən nərahiən kəm in. Kəni tol lanəha, iətəmimi iətəm tatolkeikei nətəmimi, in tatol nɨpətɨ Lou rəfin.*

Noliən əhruahru o nian rəha naunun nian

11 Nəkotəkeikei motol lanəha mətəu-inu itəmah nəkotəhrun vivi nian kəutatɨg lanu rəueiu. Nian tɨnətuva məmə nəkotəkeikei motair məsotapɨliən, mətəu-inu nosmiəgəhiən rəhatah nian rəfin tɨnətuva iuəkɨr, mapirəkɨs nian kitah kɨnotəhatətə. 12 Napinəpuiən otəsuvəhiən tɨkə, kəni nəhagəhagiən otəsuvəhiən tuva. Kəni tol lanəha, pəh kotəpəh noliən rəha napinəpuiən, kəni motəluagɨn o noliən təuvɨr mɨn rəha nəhagəhagiən təhmen=pən e soldiə kəti iətəm tətaskəlɨm vivi rəhan nau rəha nəluagɨniən. 13 Pəh kitah kotol noliən təuvɨr mɨn, təhmen e nətəmimi nətəm kəutaliuək e nəhagəhagiən kəni nətəmimi okoteruh. Okəsotoliən lafet tərah mɨn, məsotapɨsiən, məsotit əpnapɨniən itəmah mɨn, kəni məsotoliən noliən alməli mɨn, məsotorgəhuiən, məsotetetiən itah mɨn. 14 Mətəu otegəhan əmə məmə Iərmənɨg Iesu otarmənɨg e nəmiəgəhiən rəhatəmah, kəni sotətəlɨgiən e suaru mɨn o noliən təfagə tərah mɨn iətəm nətəlɨgiən tərah rəhatəmah tolkeikei.

14

Nəghatiən rəha nətəmi mɨn u
rəhalah nəhatətəiən təsəskasɨkiən

1 Sotəuhlin-pəniən nəmtahtəmah o nəfaki mɨn nəuvein nətəm rəhalah nəhatətəiən təsəkasɨkiən, kəni motəruru məmə nɨki Uhgɨn təsagiəniən uə kəpə e noliən mɨn nəuvein iətəm nətəmimi nəuvein kəutəniəhu. Nəkotos ilah məhuva, mətəu iəsolkeikeiən məmə nəkotərgəhu o rəhalah nətəlɨgiən mɨn. 2 Iətəmimi kəti, e rəhan nəhatətəiən, təuvɨr məmə in otun nauəniən mɨn rəfin. Mətəu iətəmimi kəti mɨn, rəhan nəhatətəiən təsəskasɨkiən, kəni nɨkin təhti məmə in təhrun nuniən nauəniən e nasumiən əmə, məpəh nuniən nəhuvegɨ nati. 3 Iətəmimi u iətəm təhrun nuniən natimnati rəfin, təsəuvɨriən məmə in oteh rah iətəmi iətəm təsuniən natimnati mɨn rəfin. Kəni iətəmi in təsuniən natimnati mɨn rəfin, təsəuvɨriən məmə in otəni kəm iətəmimi u tatun natimnati mɨn rəfin məmə, in tatol noliən tərah, mətəu-inu Uhgɨn nɨkin tagiən əmə ohni. 4 Təsəuvɨriən məmə ik nətəni məmə ioluək rəha suah kəti mɨn təmol noliən tərah. Rəhan aru əmə iərmənɨg otəni məmə təmol təuvɨr uə tərah.* Kəni Uhgɨn otegəhan lan mətəu-inu Iərmənɨg təhrun nəfəniən nəsanəniən kəm in o noliən nati təuvɨr mɨn.

5 Iətəmi kəti in təni məmə nian kətiəh əmə in rəha Uhgɨn tapirəkɨs nian rəfin, mətəu iətəmi kəti mɨn təni məmə nian rəfin kotəhmen-əhmen əmə. Mətəu iətəmimi otəkeikei məhtul əskasɨk o rəhan nətəlɨgiən o nati u. 6 Iətəmimi kəti iətəm tətəni məmə nian kətiəh əmə rəha Uhgɨn, in tatol o nɨsiaiən Iərmənɨg. Kəni iətəm tatun nəhuvegɨ nati, tatun o nɨsiaiən Iərmənɨg, mətəu-inu tətəni tagkiu kəm Uhgɨn o nɨgɨn nauəniən. Kəni iətəm tətəpəh əmə nuniən nəhuvegɨ nati, in mɨn tətəpəh nuniən o nɨsiaiən Iərmənɨg, kəni in mɨn tətəni tagkiu kəm Uhgɨn o nɨgɨn nauəniən. 7 Iətəmi kəti təsarmənɨg aruiən e nəmiəgəhiən rəhan, nati əpnapɨn in tətəmiəgəh uə in təmɨmɨs. 8 Nəmə kitah kəutəmiəgəh, kəutəmiəgəh o nɨsiaiən Iərmənɨg, kəni nəmə kohmɨs, kəmohmɨs o nɨsiaiən Iərmənɨg. Kəni tol lanəha, nəmə kəutəmiəgəh uə kəmohmɨs kitah rəha Iərmənɨg. 9 Krɨsto təmɨmɨs matɨg məmiəgəh mɨn, məmə in Iərmənɨg rəha nətəmimi kəutəmiəgəh mɨne nətəmimi kəmohmɨs rəkɨs.

10 Kəni təsəuvɨriən məmə nəkəni nɨkalɨ nətəm kəutəfaki kəti mɨn məmə təmol noliən tərah e natimnati mɨn əha. Kəni təsəuvɨriən məmə nəkeh iahu piam, mətəu-inu kitah rəfin okotəhtul aupən e nəhmtɨ Uhgɨn məmə in otakil itah. 11 Təhmen e Iərmənɨg tətəni e Nauəuə Rəha Uhgɨn məmə,

“Inu nɨpəhriəniən, təhmen məmə in nɨpəhriəniən məmə iətəmiəgəh,

nətəmimi rəfin okotɨsin nəulɨlah kəm iəu,

kəni nətəmimi rəfin okotəni pətɨgəm e nohlɨlah məmə iəu, iəu Uhgɨn.”

12 Kəni tol lanəha, kitah rəfin kətiəh kətiəh okotəhtul e nəhmtɨ Uhgɨn o nəni pətɨgəmiən natimnati kəmotol.

13 Tol lanəha, pəh kotəpəh noliən rəha nəniən nɨkalɨ iətəmi kəti məmə rəhan noliən in təfagə tərah kəti. Mətəu pəh kəutəni məmə okəsotoliən nati kəti iətəm otol piatah kəti təmei e rəhan nəmiəgəhiən. 14 Iəu iəmuva kətiəh itɨmlau Iərmənɨg Iesu, kəni o nati u, iəu iəkəhrun vivi məmə nauəniən rəfin kotəuvɨr o nuniən, kəsotoliən iətəmi kəti tamɨkmɨk e nəhmtɨ Uhgɨn. Mətəu nəmə iətəmi kəti nɨkin təhti məmə nati kəti tamɨkmɨk e nəhmtɨ Uhgɨn, nati əha tamɨkmɨk aru əmə ohni. 15 Nəmə piam kəti tətətəu tərah pɨk o nati kəti iətəm natun, kəni nəmə natun əmə lanko, kəni nəsaliuəkiən e suaru rəha nolkeikeiən. Soliən məmə nati natun tətərəkɨn piam kəti iətəm Krɨsto təmɨmɨs ohni. 16 Segəhaniən məmə nati kəti iətəm ik nəkəni məmə təuvɨr, okəni məmə in nati tərah. 17 Tol lanəha mətəu-inu Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn səniəmə nati rəha nauəniən mɨne nəmnɨmiən iətəm nati əpnapɨn əmə, mətəu in nati rəha nəhruahruiən e nəhmtɨ Uhgɨn, mɨne nəməlinuiən, mɨne nagiəniən e Narmɨn Rəhan, 18 mətəu-inu iətəmi kəti iətəm tatol uək kəm Krɨsto e noliən əha, in tatol nɨki Uhgɨn tətagiən, kəni nətəmimi kauteh in məmə in iətəmi təuvɨr, kəni nɨkilah tagiən əmə ohni.

19 Kəni tol lanəha, pəh kitah kotalkut pɨk o noliən nati iətəm tətələs itah e suaru rəha nəməlinuiən, kəni matəfəri nətəlɨgiən rəhatah rəfin. 20 Sərəkɨniən uək rəha Uhgɨn o nauəniən əmə. Nauəniən rəfin kotəuvɨr, məsotoliən iətəmi kəti tamɨkmɨk e nəhmtɨ Uhgɨn. Mətəu iətəmi kəti tatol təfagə tərah nian in tatun nati kəti iətəm tol pian tətəmei lan e rəhan nəmiəgəhiən. 21 Kəni tol lanəha, təuvɨr məmə nəsotuniən nəhuvegɨ nati, uə nəsotəmnɨmiən wain, uə noliən nati kəti mɨn iətəm otol piatəmah otəmei e nəmiəgəhiən rəhan.

22 Kəni nəmə itəmah nautos nətəlɨgiən kəti o natimnati mɨn u, otaskəlɨm oneuən əmə itəmah Uhgɨn. Iətəmi kəti tətatɨg e nəuvɨriən pəhriən nian in tatol əmə natimnati iətəm in təhrun məmə təhruahru məmə in otol. 23 Mətəu iətəmimi iətəm rəhan nətəlɨgiən tatol keiu o nati iətəm in tatun, məmə in təhruahru o nuniən uə kəpə, təuvɨr məmə in təsuniən. Mətəu nəmə in tatun, Uhgɨn otəni məmə noliən rəhan in təfagə tərah, mətəu-inu in tatun, mətəu nɨkin təsəhtiən məmə in nati əhruahru. Kəni nəmə iətəmi kəti tatol nati kəti iətəm nɨkin təhti məmə in tərah, in tatol təfagə tərah.

15

Nəfəriən nətəlɨgiən
rəha nəfaki pɨsɨn pɨsɨn mɨn

1 Kitah nəuvein, nəhatətəiən rəhatah təskasɨk, kəni kitah kotəhrun məmə nati əlkələh mɨn əha, ilah nati əpnapɨn əmə. Mətəu kitah kəsotəkeikeiən o noliən natimnati mɨn əha iətəm nɨkitah əmə tətagiən lan. Nɨkitah təkeikei məhti piatah mɨn mɨne nəuvɨnɨtah mɨn nətəm rəhalah nətəlɨgiən keiu e natimnati mɨn əha. 2 Kitah okotəkeikei motol noliən iətəm otol nɨki nətəpɨsɨn okotagiən lan, məmə otasiru e lah, mol nəhatətəiən rəhalah tuva məskasɨk. 3 Pəh kotol lanəha mətəu-inu Krɨsto mɨn, in təməsoliən noliən kəti məmə in aru nɨkin otagiən lan. Mətəu in təmol natimnati rəfin agɨn iətəm Uhgɨn nɨkin tolkeikei, kəni natimnati mɨn u, nətəmimi kəmotəni rah in ohni. Inu təhmen e Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə, “Nəni rahiən mɨn iətəm nətəmimi pɨsɨn pɨsɨn mɨn kəutəni lam, tətərəkɨn iəu.” 4 Natimnati mɨn əha kəmətei aupən e Nauəuə Rəha Uhgɨn, kəmətei mɨn məmə otəgətun itah, məmə okotələhu=pən əskasɨk nətəlɨgiən rəhatah e Uhgɨn. Kəni kitah kotəhrun noliən əha mətəu-inu kautəhtul əskasɨk e nian iəkɨs mɨn, kəni Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəfəri nətəlɨgiən rəhatah.

5 Uhgɨn pɨsɨn əmə tətasiru e tah məmə kəutəhtul əskasɨk e nian iəkɨs mɨn, kəni in pɨsɨn əmə tətəfəri nətəlɨgiən rəhatah. Kəni rəueiu, iatətapuəh ohni məmə in otasiru e təmah e nətəlɨgiən rəhatəmah məmə otuva mol kətiəh əmə, təhmen əmə e noliən rəha Krɨsto Iesu. 6 Kəni iətətapuəh lanəha o təmah rəfin nətəm nautos nətəlɨgiən kətiəh əmə, məmə nəuiatah təhrun nuvaiən məhmen e nəuia iətəmi kətiəh əmə o nəfəriən nərgɨ Uhgɨn, iətəm in Uhgɨn mɨne Tatə rəha Iərmənɨg rəhatah Iesu Krɨsto.

7 Otos nətəm kautəfaki mɨn nəuvein e nɨki təmah agiən motol təuvɨr kəm lah təhmen əmə məmə Krɨsto təmos itəmah e nɨkin agiən. Otol lanəha məmə nətəmimi okotəni-vivi Uhgɨn lan. 8 Sotaluiən e nati u məmə, Krɨsto təmuva məhmen e ioluək rəha nətəm Isrel məmə otəgətun məmə Uhgɨn tatol rəhan nəghatiən, nəghatiən u məmə nəniəskasɨkiən mɨn rəhan kəm tɨpɨ nətəm Isrel aupən, ilah kəməhuva motol nɨpəhriəniən e Krɨsto. 9 Kəni təmuva məmə Nanihluə mɨn okotos nasəkəhruiniən rəha Uhgɨn motəni-vivi in ohni, təhmen e Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə,

“Tol lanəha, oiəkəfəri nərgəm e nɨki Nanihluə mɨn,

oiəkani nəpuən mɨn məni-vivi nərgəm.”

10 Kəni tətəni mɨn məmə,

“Otagiən, Nanihluə mɨn, itəmah rəhan mɨn nətəmimi.”

11 Kəni tətəni mɨn məmə,

“Itəmah Nanihluə mɨn rəfin otəni-vivi Iərmənɨg,

kəni itəmah rəfin nətəmimi mɨn rəfin rəha nəuanɨləuɨs mɨn rəfin e nəhue nɨtəni mɨn, otəni-vivi in.”

12 Kəni Aiseə tətəni mɨn məmə,

“Mipɨ Tefɨt* aupən otair muva,

kəni Uhgɨn otəfəri in məmə otarmənɨg e nətəmimi mɨn rəfin rəha nəuanɨləuɨs mɨn rəfin e nəhue nɨtəni mɨn rəfin.

Kəni Nanihluə mɨn okotələhu=pən əskasɨk nuhuiniən rəhalah lan.”

13 Uhgɨn təmasiru e tah məmə okotələhu=pən əskasɨk rəhatah nuhuiniən lan. Pəh in otol məmə nɨkitəmah otəri məriauəh e nagiəniən mɨne nəməlinuiən nian nəutəhatətə lan məmə, e nəsanəniən rəha Narmɨn Rəha Uhgɨn, onəkotələhu=pən əskasɨk pɨk təhmɨn rəhatəmah nuhuiniən e Uhgɨn.

Pol in aposɨl
rəha Nanihluə mɨn

14 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn. Iəkəhrun vivi məmə nəmiəgəhiən rəhatəmah təməri məriauəh e nəuvɨriən, kəni nəmotos nəhruniən rəfin, kəni nəkotəhmen o nəgətuniən itəmah mɨn. 15 Mətəu e nauəuə u rəhak, iəməsəhluaigiən e nati kəti, iəməni pətɨgəm e nɨkik rəfin natimnati mɨn u kəm təmah, kəni molkeikei məmə nɨkitəmah otəkeikei məhti nəghatiən mɨn əha. Təhruahru əmə məmə iətəghati lanəha, mətəu-inu Uhgɨn təmasiru lak e rəhan əmə nəuvɨriən 16 məmə iəu iəkuva ioluək rəha Krɨsto Iesu o nəni pətɨgəmiən nanusiən təuvɨr kəm Nanihluə mɨn. Iəu iəkəhmen e pris kəti iətəm iətəni pətɨgəm nanusiən təuvɨr rəha Uhgɨn məmə, Nanihluə mɨn nətəm kəutəhatətə e Krɨsto, okəhuva neaniən təuvɨr mɨn nətəm Narmɨn Rəha Uhgɨn təmafəl mələhu kalɨn məmə rəha Uhgɨn, kəni Uhgɨn nɨkin tagiən o nosiən.

17 Kəni e uək rəfin iətəm iatol o Uhgɨn, nɨkik tagiən pɨk lan mətəu-inu in Krɨsto Iesu əmə iətəm tatol uək. 18 Ko iəsəghati əfəri əməiən o nati kəti mɨn, iəkəghati əfəri əmə o natimnati təuvɨr iətəm Krɨsto təmol nian iəmol rəhan uək o nosiən Nanihluə mɨn kəhuva motol nəuia Uhgɨn. Krɨsto təmol uək e rəhak nəghatiən, mɨne rəhak noliən mɨn, 19 kəni təmol uək e nəsanəniən rəha nəmtətiən mɨn mɨne nati apɨspɨs mɨn, kəni təmol ilah rəfin e nəsanəniən rəha Narmɨn Rəha Uhgɨn. Kəni tol lanəha, iəməni pətɨgəm rəfin nanusiən təuvɨr rəha Krɨsto, iəmətuəuin Jerusɨləm muvən ikɨn mɨn rəfin mətəuarus=pən nɨtəni u Ilirɨkəm iətəm in isəu pahav ikɨn. 20 Nian rəfin e nətuəuiniən rəhak uək mətəuarus=pa u rəueiu, iəmolkeikei məmə iəkuvən məni pətɨgəm nanusiən təuvɨr e ikɨn mɨn nəuvein iətəm kəsətəu agɨniən nərgɨ Krɨsto ikɨn. Iəsolkeikeiən məmə iəkol uək e ikɨn kəti iətəm iətəmi kəti tɨnuvən rəkɨs ikɨn məni pətɨgəm nanusiən təuvɨr. 21 Mətəu təhmen əmə e Nauəuə Rəha Uhgɨn iətəm tətəghati e Krɨsto məmə,

“Nətəmimi nətəm kəsəni pətɨgəmiən nanusiən təuvɨr kəm lah,

ilah okoteruh in,

kəni nətəmimi nətəm kəsotətəu əhanəhiən nanusiən təuvɨr, ilah okotəhrun.”

22 Nian tepət, uək u rəhak o nuvəniən ikɨ pɨsɨn pɨsɨn mɨn tətahtɨpəsɨg lak o nuvnəiən meruh itəmah.

Nətəlɨgiən rəha Pol o nuvəniən Rom

23 Mətəu rəueiu, rəhak uək u ikɨnu tɨnol naunun, kəni e nu tepət rəkɨs, iəkolkeikei pɨk məmə iəkuvnə meruh itəmah, 24 kəni tol lanəha, nɨkik təhti məmə iəkuvnə meh itəmah nian iəkuvən əpəha kəntri u Spen. Kəni nian iəkuvnə kəni kotatɨg nian təkuəkɨr əmə, kəni iəkolkeikei məmə nəkotasiru lak e rəhak naliuəkiən.

25 Mətəu rəueiu, iatuvən Jerusɨləm o nasiruiən e nətəm kəutəfaki ikɨn, 26 mətəu-inu nətəm kəutəfaki əpəha nɨtəni mil u Masetoniə mɨne Akaiə, nɨkilah təmagiən o nəfaiən məni məmə iəkasiru e nətəm kəutəfaki əpəha Jerusɨləm. 27 Nɨkilah təmagiən əmə o noliən, kəni in təhmen məmə kautətəou kauɨn kəti iətəm nətəm Isrel kəmotol kəm lah. Tol lanəha mətəu-inu nəmə Nanihluə mɨn kəmotos nəuvɨriən rəha Uhgɨn e suaru rəha nətəm Isrel, kəni Nanihluə mɨn okotəkeikei motasiru e nətəm Isrel e rəhalah məni. 28 Oiəkos məni u kəmotəfa, muvən məfən kəm nətəm kəutəfaki əpəha Jerusɨləm. Kəni nian iəkol naunun e uək u, kəni oiəkiet Jerusɨləm muvən əpəha nɨtəni u Spen, kəni e rəhak naliuəkiən oiəkuvnə meh itəmah.

29 Nian iəkuvnə mɨtəlau=pa imatəmah ikɨn, iəkəhrun məmə iəkos natimnati təuvɨr tepət e Krɨsto məmə iəkəfɨnə kəm təmah, kəni itəmah onəkotətəu təuvɨr lan.

30 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn, mətəu-inu kitah kəutəhatətə e Iərmənɨg rəhatah Iesu Krɨsto, kəni Narmɨn Rəha Uhgɨn tatol məmə kitah kautolkeikei itah mɨn, iəkətapuəh əskasɨk o təmah məmə nəkotəfaki əskasɨk kəm Uhgɨn ohniəu, kəni e noliən əha, nəkotasiru lak e nəluagɨniən rəhak.* 31 Otəfaki məmə Uhgɨn otasiru lak mahtɨpəsɨg e nətəm Jutiə nətəm kəsotəniən nɨpəhriəniən e nanusiən təuvɨr məmə, okəsotərəkɨniən iəu. Kəni otəfaki mɨn məmə nian iəkuvən miet=pən Jerusɨləm, nətəmi mɨn u kəutəhatətə e Krɨsto, nɨkilah otagiən o rəhak uək. 32 Kəni e noliən əha, nəmə Uhgɨn tolkeikei lanəha, iəkuvnə meruh itəmah e nagiəniən, kəni kitah rəfin agɨn, nɨkitah otagiən. 33 Pəh Uhgɨn iətəm in nəukətɨ nəməlinuiən tətatɨg itəmah min. Əuəh.

16

Pol təmauiəhruin in mɨn nəuvein

1 Iəu iətəni=pɨnə kəm təmah məmə nəuvɨnɨtah u Fipi, iətəm tatos uək rəha dikon e niməfaki əpəha Kegkriə, in pətan təuvɨr kəti. 2 Iəkətapuəh o təmah məmə nian in otuvnə, onəkotagiən əmə ohni e nərgɨ Iərmənɨg rəhatah, e noliən əhruahru məmə nətəmimi rəha Uhgɨn okotol lanəha. Nəmə rəhan nati kəti tɨkə, təuvɨr məmə nəkotasiru lan, mətəu-inu in təmasiru lak mɨne nətəmimi tepət.

3 Otəni təuvɨr kəm Prisilə mɨne Akuilə, iətəm itɨmahal iəmahlol uək kətiəh rəha Krɨsto Iesu. 4 Kəmuəhtul maru məmə okiamɨs o nasiruiən lak. Səniəmə iəu pɨsɨn əmə, mətəu iəu mɨne Nanihluə mɨn rəfin u kəutəfaki, itɨmah iəkotəni-vivi Uhgɨn o lau.

5 Kəni otəni təuvɨr kəm niməfaki iətəm kəmotuhapumɨn e rəhalau nimə.

Otəni təuvɨr kəm iəu kəti u Epaenetəs, u iətəm təmaupən məhatətə e Krɨsto e profens əpəha Esiə.

6 Otəni təuvɨr kəm Meri iətəm təmatol pɨk uək o tɨmah.

7 Otəni təuvɨr kəm Antronikəs mɨne Juniəs, iətəmimak mil iətəm itɨmahal min ilau iəmɨhluvən e kaləpus. Aposɨl mɨn kəutɨsiai pɨk ilau, kəni ilau kəmuaupən lak muəhatətə e Krɨsto.

8 Otəni təuvɨr kəm Ampliatəs, iətəm iəkolkeikei e nolkeikeiən rəha Iərmənɨg.

9 Otəni təuvɨr kəm Urpanəs, iətəm kitah kautol uək kətiəh e Krɨsto, kəni otəni təuvɨr kəm iəu kəti u Stakɨs.

10 Otəni təuvɨr kəm Apeles iətəm təməhtul əskasɨk e Krɨsto e nian iəkɨs mɨn.

Otəni təuvɨr kəm Aristopulus mɨne rəhan mɨn nətəmimi, mɨne rəhan mɨn noluək mɨn.

11 Otəni təuvɨr kəm Herotiən, rəhak əhruahru.

Otəni təuvɨr kəm nətəmimi rəha Nasisəs mɨne rəhan noluək mɨn nətəm kəutəfaki kəm Iərmənɨg.

12 Otəni təuvɨr kəm Trifaenə mɨne Trifosə, pəta mil iətəm katuol pɨk uək rəha Iərmənɨg.

Otəni təuvɨr kəm iəu kəti u Persis, pətan kəti iətəm tatol pɨk uək rəha Iərmənɨg.

13 Otəni təuvɨr kəm Rufəs, iətəmi kəti rəha Iərmənɨg tətəfaki vivi, mɨne rəhan mamə iətəm təmatol təuvɨr kəm iəu təhmen e rəhak əhruahru mamə.

14 Otəni təuvɨr kəm Asigkritəs, mɨne Filegon, mɨne Heremes, mɨne Patropəs, mɨne Heremas, mɨne piatah mɨn nətəm ilah min kəutatɨg.

15 Otəni təuvɨr kəm Filolokəs, mɨne Juliə, mɨne Nereəs mɨne nəuvɨnɨn, mɨne Olɨmpəs, mɨne nətəm kəutəfaki mɨn rəfin nətəm ilah min kəutatɨg.

16 Otəni təuvɨr kəm təmah mɨn təhmen məmə itəmah kətiəh əmə e Krɨsto. Niməfaki rəfin rəha Krɨsto kəutəni təuvɨr kəm təmah.

17 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn. Iəkətapuəh əskasɨk o təmah məmə nəkotətəu vivi itəmah o nətəmi kautol məmə nəkotəhapu itəmah mɨn, kəni kautəgətun natimnati iətəm kautol nətəmimi kəutəmkarəpən e nəhatətəiən rəhalah, kəni nəgətuniən əha tol pɨsɨn agɨn e nəgətuniən iətəm nəmotos rəkɨs.* Otəhtul isəu o lah, 18 mətəu-inu nətəm kotol lanəha, ilah kəsotoliən uək rəha Iərmənɨg Krɨsto, mətəu kautol uək əmə o nati ilah əmə kautolkeikei. Ilah kəutəni-vivi nəghatiən, kəni nəghatiən rəhalah tətəhiən, kəni ilah kəuteiuə, kəni məutərəkɨn nətəlɨgiən rəha nətəmimi tepət nətəm kotəruru nati.

19 Nətəmimi kɨnotətəu rəkɨs nanusiən məmə itəmah nautol nəuia Krɨsto. Tol lanəha, nɨkik tagiən pɨk o təmah. Mətəu iəkolkeikei pɨk məmə nəkoteinatɨg e noliən əhruahru mɨn, kəni məmə nəsəhuvəniən e noliən tərah mɨn.

20 Uhgɨn iətəm nəukətɨ nəməlinuiən, otəsuvəhiən in tevɨg-ərain e Setən, kəni in otatɨg əmə ləhtəni e nəhlkɨtəmah.

Pəh nəuvɨriən rəha Iərmənɨg Iesu tətatɨg itəmah min.

21 Timoti iətəm itɨmlau min iatuol uək kətiəh, tətəni təuvɨr kəm təmah. Kəni Lusiəs, mɨne Jeson, mɨne Sosipatə u natimak mɨn, kəhləni mɨn təuvɨr kəm təmah.

22 Iəu Tesiəs, iətəm iəmətei nəghatiən rəha Pol e nauəuə u, iəu iətəni təuvɨr kəm təmah u kitah kətiəh e Iərmənɨg.*

23-24 Kaeəs tətəni təuvɨr kəm təmah. Iəu Pol, iətatɨg e rəhan nimə, kəni nətəmi rəha niməfaki kəutuhapumɨn iman ikɨn.

Erastəs u iətəm tətarmənɨg e məni rəha taun əha, mɨne piatah Kuartəs, ilau mɨn kətuəni təuvɨr kəm təmah.

25 Pəh kotəni-vivi Uhgɨn. In təhrun noliən məmə itəmah nəutəhtul əskasɨk e nəhatətəiən rəhatəmah. In otol lanəha e nanusiən təuvɨr rəha Iesu Krɨsto iətəm iətəni pətɨgəm. Nəghatiən u təməhluaig nuvəh rəkɨs, 26 mətəu rəueiu, təmol əpu in. Kəni in Uhgɨn u iətəm tətəmiəgəh nian rəfin, kəni in təməni məmə iəkotəni pətɨgəm nanusiən rəha Krɨsto iətəm iəni mɨn aupən kəmotətei e nauəuə mɨn rəhalah, kəni nətəmimi okotəhrun. Iəkotəni pətɨgəm məmə nətəmimi mɨn rəfin rəha nəuanɨləuɨs mɨn rəfin e nɨtəni mɨn rəfin, pəh ilah okotəhatətə e Uhgɨn, kəni tol lanəha mautol əmə nəuian. 27 Uhgɨn pɨsɨn əmə in Uhgɨn, kəni in pɨsɨn əmə in teinatɨg. !Pəh kotəni-vivi Uhgɨn nian rəfin naunun tɨkə, o nati iətəm Iesu Krɨsto təmol! Əuəh.

* : Nanihluə, Ianihluə — Afin-to e tiksɨnəri.

† 1:1 Afin-to “Iesu” e tiksɨnəri.

* 1:1 Uək 9:15

* 1:2 Rom 16:25-26

‡ 1:5 Nəghatiən u “Nanihluə” tətəghati e nətəmimi rəfin u səniəmə nəuanɨləuɨs mɨn rəha Isrel.

* 1:5 Uək 26:16-18; Kəl 2:7-9

* 1:7 Nam 6:25-26

* 1:10 Uək 19:21; Rom 15:23

* 1:13 Uək 19:21

* 1:16 Mak 8:38; Uək 13:46; 1Kor 1:18-24

* 1:17 Hab 2:4; Rom 3:21-22

* 1:19 Uək 14:15-17; 17:24-28

* 1:20 Job 12:7-9; Sam 19:1

* 1:21 Efəs 4:17-18

* 1:22 Jer 10:14; 1Kor 1:20

* 1:23 Dut 4:15-19; Sam 106:20

* 1:27 Lev 18:22; 20:13; 1Kor 6:9

* 2:1 Nətəm Isrel kəmotəni məmə Nanihluə mɨn, ilah rəfin nətəm kotərah mətəu-inu Nanihluə mɨn kəsotosiən Lou rəha Mosɨs.

* 2:1 Mat 7:1-2; Jon 8:7

† 2:1 Fes mɨn u e 2:1–3:8, Pol tətəghati əhruahru kəm nətəm Isrel. Tətəghati e noliən rəhalah iətəm nɨkilah təhti məmə kotəhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn mətəu-inu ilah nətəm Isrel, kəni kəutohtəu=pən Lou rəha Mosɨs. Kəni nətəlɨgiən rəhalah məmə inu əmə təhmen məmə tatol ilah kotəhruahru.

* 2:4 Efəs 1:7; 2Pitə 3:15

* 2:6 Sam 62:12; Prov 24:12; Mat 16:27; 2Kor 5:10

* 2:7 Rom 8:17-18

* 2:8 2Təs 1:8

* 2:14 Uək 10:35

‡ 2:20 Nian Pol tətəni “nətəmi nəhmtɨlah təpɨs,” mɨne “nanməli mɨn,” mɨne “kəlkələh mɨn,” in tətəghati e Nanihluə mɨn iətəm nətəm Isrel kəutəni məmə ilah kautol noliən mɨn əha.

* 2:20 2Tim 3:5

* 2:21 Mat 23:3-4

* 2:24 Aes 52:5

* 2:26 Kəl 5:6

* 2:29 Dut 30:6; Kol 2:11

* 3:4 Sam 51:4

* 3:9 Rəueiu Pol tətəni nəghatiən kəti mɨn e nətapuəhiən rəha fes 1, “?Kəni o nati nak in nati təuvɨr kəti məmə suah kəti in iətəm Isrel?”

* 3:9 Rom 1:18–2:24; 3:23

* 3:12 Sam 14:1-3; Sam 53:1-3; Pri 7:20

* 3:13 Sam 5:9

* 3:13 Sam 140:3

* 3:14 Sam 10:7

* 3:17 Aes 59:8

* 3:18 Sam 36:1

* 3:20 Sam 143:2; Rom 7:7; Kəl 2:16

* 3:22 Kəl 2:16

* 3:24 Rom 5:1

* 3:29 Rom 10:12

* 3:30 Dut 6:4; Kəl 3:20

* 3:31 Mat 5:17

* 4:1 E japtə u, Pol təmətəkeikei mətəghati kəm nətəm Isrel məmə noliən rəha Uhgɨn o noliən nətəmimi kəutəhuva məutəhruahru e nəhmtɨn e nəhatətəiən, mətəu kəsəniən məmə e natimnati mɨn iətəm ilah kautol. Uhgɨn təməfəri iətəmimi agɨn mil keiu, Epraham mɨne Tefɨt. Uhgɨn təmol ilau kuəhruahru e nəhatətəiən rəhalau.

* 4:2-3 Jen 15:6; Kəl 3:6

* 4:2-3 1Kor 1:31

* 4:8 Sam 32:1-2

* 4:11 Jen 17:10-11

* 4:13 Jen 17:4-6; 22:17-18; Kəl 3:29

* 4:14 Kəl 3:18

* 4:15 Rom 3:20; 5:13

† 4:16 Inu nətəm Isrel mɨne Nanihluə mɨn u nətəm kautohtəu=pən suaru rəha nəhatətəiən.

* 4:16 Kəl 3:7

* 4:17 Jen 17:5

* 4:17 Jon 5:21

* 4:18 Jen 15:5

* 4:19 Jen 17:17

* 4:22 Jen 15:6

* 4:25 Rom 4:19

* 4:25 Aes 53:4-5

* 5:3 Jem 1:2-3; 1Pitə 1:5-7

* 5:8 Jon 3:16; 1Jon 4:10

* 5:9 Rom 1:18; 2:5; Efəs 2:3-5

* 5:12 Jen 3:6; Rom 6:23

* 5:13 Rom 4:15

* 5:14 Təfagə rəha Atəm in nəhtiən nəghatiən əhruahru pəhriən rəha Uhgɨn. Uərisɨg, nətəmimi kautol təfagə tərah, mətəu Uhgɨn təməsəghati əhruahruiən kəm lah təhmen e Atəm.

* 5:14 Jen 3

* 5:18 1Kor 15:22

* 5:19 Aes 53:11

* 5:21 Rom 6:23

* 6:1 Inu in nati asoli kəti u nətəm Isrel kəsotolkeikeiən e nəghatiən rəha Pol. In tətəni məmə Uhgɨn in tatosmiəgəh iətəmimi e nolkeikeiən rəhan, mətəu səniəmə e natimnati təuvɨr mɨn nətəmimi kautol. Ilah kəutəni məmə nəmə tol lanəha, kəni nətəmimi okotol əpnapɨn əmə təfagə tərah mɨn! Konu, ilah kəutəni məmə nətəlɨgiən rəha Pol təsəhruahruiən.

* 6:3 Kəl 3:27

* 6:6 Kəl 5:24

* 6:11 2Kor 5:15; Kəl 2:19

* 6:12 Jen 4:7

* 6:13 Rom 12:1

* 6:14 1Jon 3:6

† 6:15 Afin-to e futnot e Rom 6:1.

* 6:16 Jon 8:34; 2Pitə 2:19

* 6:23 Rom 5:12,15

* 7:4 Rom 6:2,11

* 7:5 Nətəmimi rəfin kautol təfagə tərah mətəu-inu nətəlɨgiən tərah rəha iətəmimi tətatɨg e tah rəfin. Nətəlɨgiən tərah əha tatiuvi=pən itah məmə kautol təfagə tərah. Rəhatah nəsanəniən tɨkə məmə okəsotoliən təfagə tərah motol noliən təuvɨr. Uhgɨn əmə təhrun nəfaiən nətəlɨgiən vi kəm tah.

* 7:6 Rom 8:2; 6:4

† 7:7 E nəghatiən mɨn rəha fes 7:7-25, nian Pol tətəni “iəu,” mətəu nɨpətɨ nəghatiən u məmə in tətəghati e nətəmimi rəfin.

* 7:7 Eks 20:17; Dut 5:21; Jen 3

* 7:10 Luk 10:28; Lev 18:5; Sam 19:7-10; Esik 20:11; Rom 10:5

* 7:11 Jen 3:13

* 7:12 1Tim 1:8

* 7:15 Kəl 5:17

* 7:23 Kəl 5:17; 1Pitə 2:11

* 7:25 1Kor 15:57

* 8:3 Hip 4:15

* 8:3 Uək 13:37-39; Hip 2:14; 7:18; 10:1-2; Fɨl 2:7

* 8:4 Kəl 5:16,25

* 8:9 1Kor 3:16; 12:3

* 8:10 Kəl 2:20

* 8:13 Kəl 6:8; Kol 3:5

* 8:15 Mak 14:36; 2Tim 1:7

* 8:16 2Kor 1:22

* 8:17 Kəl 4:5-7; Nəh 21:7

* 8:20 Jen 3:17-19

* 8:23 2Kor 5:2-4

* 8:27 Sam 139:1

* 8:28 Efəs 1:11

* 8:29 Kol 1:18; Hip 1:6

* 8:31 Sam 118:6

* 8:33 Aes 50:8-9

* 8:36 Sam 44:22

* 9:3 Eks 32:32

* 9:4 Eks 16:10; 24:15-18; 33:12-23; 40:34-38

* 9:4 Nəniəskasɨkiən rəha nasiruiən nəuvein tol lanu lan: (Noa) Jen 9:8-17; (Epraham) Jen 12:2-4; 15:9-21; 17:1-27; (Isrel) Eks 19–24; (Finehas) Nam 25:10-13; (Tefɨt) 2Saml 7:5-16; (Isrel — in vi) Jer 31:31-34.

† 9:5 Ikɨn mɨn tepət e Niutestɨmɨn, Pol tətəni-vivi Uhgɨn nian təni məmə tətuəuin mɨn nɨkin tətəhti in, təhmen e Rom 7:25; 8:31-39; 11:33-36.

‡ 9:6 Uhgɨn təməniəskasɨk kəm Epraham, Aisək, mɨne Jekəp məmə namipɨn tərah mɨn rəhalahal okotos nəuvɨriən mɨn rəha Uhgɨn. Nəuvɨriən mɨn əha kəməhuva pəhriən e Iesu Krɨsto nian nətəmimi kəutəhatətə lan.

§ 9:6 Isrel in nərgɨn kəti mɨn rəha Jekəp.

* 9:7 Jen 21:12

* 9:8 Kəl 4:23

* 9:9 Jen 18:14

* 9:12 Jen 25:23

* 9:13 Nəghatiən əhruahru rəha Kris tətəni məmə, “Imolkeikei Jekəp, mətəu iəməməki e Iso.” Mətəu nɨpətɨn məmə Uhgɨn təmɨtəpɨn Jekəp məmə in otol rəha nəniəskasɨkiən lan.

* 9:13 Mal 1:2-3

* 9:15 Eks 33:19

* 9:16 Efəs 2:8

* 9:17 Eks 9:16

† 9:20 Əpəha Isrel, kəmotol sospən mɨne pɨlet mɨne pətəl mɨne e nəuanəriəpɨg.

* 9:20 Aes 29:16; 45:9

* 9:21 Jer 18:6

* 9:25 Hos 2:23

* 9:26 Hos 1:10

* 9:28 Aes 10:22,23

* 9:29 Aes 1:9

* 9:32 Aes 8:14

‡ 9:33 Nəghatiən əhruahru rəha Kris tətəni məmə Saion. “Saion” in nərgɨn kəti mɨn rəha Jerusɨləm.

§ 9:33 “Kəpiel” u mɨne “Iətəmi” kətuəgətun Krɨsto.

* 9:33 Aes 8:14; 28:16

* 10:5 Lev 18:5

* 10:6 Dut 30:13

* 10:7 Dut 30:13

* 10:8 Dut 30:14

* 10:11 Aes 28:16

* 10:12 Efəs 3:8

* 10:13 Joel 2:32

* 10:15 Aes 52:7

* 10:16 Aes 53:1

* 10:18 Sam 19:4

* 10:19 Dut 32:21

* 10:19 Nɨpəhriəniən, nətəm Isrel kəmotəhrun nəghatiən rəha Uhgɨn, mətəu ilah kəməsotolkeikeiən məmə okotətəlɨg lan. Kəni tol lanəha, Uhgɨn təməfən nəghatiən kətiəh əmə kəm Nanihluə mɨn məmə in otol nətəm Isrel kotetet ilah ohni.

* 10:20 Aes 65:1

* 10:21 Aes 65:2

* 11:1 1Saml 12:22; Sam 94:14; Fɨl 3:5

* 11:3 1King 19:10

* 11:4 1King 19:18

* 11:6 Kəl 3:18

* 11:8 Dut 29:4; Aes 29:10

* 11:10 Sam 69:22,23

* 11:11 Uək 13:46

* 11:16 Nəghatiən u rəha pɨret tatsɨpən e Oltestɨmɨn. In tətəghati e nian kautos nauəniən vi e nasumiən. Nətəmimi kautol pɨret lan, kəni motaupən məutəfən nəve pɨret nəuvetɨn kəm Uhgɨn. Kəni in tətəgətun məmə pɨret apiəpiə, in mɨn rəha Uhgɨn, kəni ilah kotəhrun nuniən. Nam 15:20

† 11:17 Nəghatiən Kris əhruahru tətəni məmə, “Kəni rəueiu, nautos nəhu nɨgi təuvɨr rəha nəukətɨ nɨgi u olif.”

* 11:17 Efəs 2:11-19

* 11:22 Jon 15:2,4

‡ 11:26 Nəghatiən Kris əhruahru tətəni məmə, “otsɨpən Saion.” Saion in nərgɨn kəti mɨn rəha Jerusɨləm, kəni in tətəgətun=pən nətəm Isrel.

* 12:19 Dut 32:35; Mat 5:39

* 12:20 Prov 25:21-22; Mat 5:44

* 13:10 1Kor 13:4-7

* 14:4 Fes 4 u, in eksampɨl kəti. “Ioluək” tətəgətun=pən kitah nəfaki mɨn, kəni “iərmənɨg” tətəgətun=pən Uhgɨn. Nɨpətɨ nəghatiən məmə Uhgɨn otakil itah, mətəu təsəuvɨriən məmə kitah okotakil itah mɨn.

* 15:12 Nəghatiən əhruahru rəha Kris tətəni məmə “Mipɨ Jese.” Jese in tatə rəha Kig Tefɨt.

* 15:30 2Kor 1:11; Kol 4:3; 2Təs 3:1

* 16:17 Mat 7:15; Tait 3:10

* 16:22 Pol təhrun əmə nəteiən nauəuə, mətəu e nian əha, nətəmimi tepət kəməutos iətəmi kəti mɨn məmə otətətei nəghatiən mɨn rəhalah. Suah kəti, nərgɨn u Tesiəs, təməharəg ilau Pol mətei nəghatiən rəhan.

1 KORƏN

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

1 Korən

Nauəuə iətəm Pol təmaupən mətei tuvən kəm nəfaki mɨn ikɨn Korən

Nəghatiən əkuəkɨr rəha nauəuə u 1 Korən

?Pəh təmətei nauəuə u? Aposɨl Pol təmətei nauəuə u.

?Təmətei tatuvən kəm pəh? Təmətei tatuvən kəm niməfaki rəha Korən.

?Natɨgiən təhro lanu lan nian təmətei? Korən in taun asoli kəti. Ikɨn əha, nətəmimi tepət kotos rəhalah kaku o noliən səlɨm lan, kəni nətəmimi tepət kəhuva məmə okotos nəhmtɨn. Nətəmimi nəuvein kəhuva e negəu, nəuvein kotaliuək əmə. In taun kəti təuvɨr pɨk e profens rəha Akaiə, iətəm tətatɨg e nɨtəni asoli u Kris. Mətəu taun u, narmɨ nati mɨn kəmotəriauəh lan, kəni noliən tərah mɨn tepət e taun əha. Niməfaki rəha Korən, Nanihluə* mɨn kotepət lan. Pol təmətuəuin niməfaki u e nian rəha naliuəkiən iətəm tatol keiu lan. Mətəu rəueiu əha, nərahiən asoli mɨn nəuvein tɨnatɨg e niməfaki. Nətəmimi nəuvein kautol noliən tərah mɨn, kəni nəuvein kautos nətəlɨgiən mɨn iətəm kəsotəhruahruiən.

?Təmətei nauəuə u o nak? Niməfaki rəha Korən in tətatɨg e taun kəti iətəm noliən tərah mɨn rəfin təməriauəh vivi lan. Noliən tərah mɨn nəuvein kəməhuva imə e niməfaki. Kəmotətapuəh o Pol o natimnati mɨn nəuvein iətəm ilah kəsotəhrun viviən, kəni in təmətei nauəuə u tɨtəu=pən əhruahru əmə rəhalah nətəlɨgiən. Pol təmətei nauəuə u məmə otəni pətɨgəm noliən tərah mɨn iətəm tətatɨg e niməfaki, mɨne nərahiən pɨsɨn pɨsɨn mɨn nəuvein mɨn. Kəni təmətei nauəuə u məmə otələhu əhruahru noliən tərah mɨn iətəm ilah nəuvein kəmautol. In təməni kəm lah məmə okotəhro mɨn lanu motəkeikei mohtəlɨg=pa mɨn o Uhgɨn, kəni noliən nak u təhruahru iətəm iətəmimi otol nəmə in iətəmimi rəha Iesu.

1

Pol təməni təuvɨr kəm lah

1 Iəu Pol, iətəm Uhgɨn təmauɨn lak kəni mɨtəpɨn e nəuian məmə iəu aposɨl rəha Krɨsto Iesu. Itɨmlau piatah Sostənes iətuəni təuvɨr kəm təmah. 2 Nauəuə u tatuvnə kəm təmah niməfaki rəha Uhgɨn əpəha Korən. Uhgɨn təmol asim itəmah e Krɨsto Iesu, kəni təmauɨn e təmah məmə rəhan mɨn, nətəm nəutaliuək e noliən əhruahru itəmah mɨne nətəmimi e ikɨn mɨn rəfin nətəm kəutəfaki kəm Iərmənɨg rəhatah Iesu Krɨsto iətəm in Iərmənɨg rəhatah rəfin.

3 Pəh Uhgɨn Tatə rəhatah mɨne Iərmənɨg Iesu Krɨsto, okuəfɨnə nəuvɨriən mɨne nəməlinuiən kəm təmah.

Pol təməni-vivi Uhgɨn e nəfakiən

4 Nian rəfin iatəni tagkiu kəm Uhgɨn mətəu-inu təməfɨnə rəhan nəuvɨriən kəm təmah e Krɨsto Iesu. 5 Təməfɨnə rəhan nəuvɨriən u tepət kəm təmah e noliən mɨn rəfin, e nasiruiən o nəni pətɨgəm viviən natimnati mɨn mɨne neinatɨgiən o nəhruniən nəghatiən rəhan. 6 Kəni noliən mɨn əha kəutəgətun məmə nanusiən e Krɨsto in nɨpəhriəniən, kəni itəmah nəmoteruh. 7 Tol lanəha, nian nautəhtul maru mautəhtahnin nuvaiən rəha Iərmənɨg rəhatah Iesu Krɨsto, Uhgɨn təməfɨnə kəm təmah rəhan nəsanəniən e Narmɨn o noliən uək rəhan, nəsanəniən rəfin mɨn əha iətəm kotəhruahru o nəmiəgəhiən rəhatəmah. 8 Kəni in otol itəmah nəutəhtul əskasɨk motətəuarus=pən naunun nian məmə okəseh-pəniən noliən tərah kəti e təmah e Nian rəha Iərmənɨg rəhatah Iesu Krɨsto, iətəm tətuva mɨn lan.* 9 Kəni Uhgɨn otol nati u kəm təmah mətəu-inu nian rəfin in tatol rəhan nəghatiən. In Uhgɨn iətəm təmauɨn e təmah nəkəhuva kətiəh itəmah Nətɨn Iesu Krɨsto u Iərmənɨg rəhatah.*

Nətəmimi rəha niməfaki kəmotəhapu ilah mɨn

10 Iətətapuəh əskasɨk o təmah, piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn, e nərgɨ Iərmənɨg Iesu Krɨsto, məmə itəmah rəfin nəkotətəlɨg e təmah mɨn, məsotoliən məmə nətəlɨgiən kəti otuva məhapu itəmah, kəni mətəu nəkəhuva pəhriən motol kətiəh e nətəlɨgiən mɨne nɨkin kətiəh.* 11 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn, iətəni lanəha mətəu-inu nətəmimi nəuvein rəha Kloe† kəmotəni pətɨgəm kəm iəu məmə itəmah nautorgəhu. 12 Nɨpətɨ nəghatiən iətəm iətəni tol lanu, itəmah nəuvein kotəni məmə, “Itɨmah iautəhuərisɨg e Pol,” nəuvein kotəni məmə, “Itɨmah iautəhuərisɨg e Apolos,” nəuvein kotəni məmə, “Itɨmah iautəhuərisɨg e Pitə,” nəuvein mɨn kotəni məmə, “Itɨmah iautəhuərisɨg e Krɨsto.”* 13 Nian nəutəuəri lanko, təhmen e nəhapu-əhapuiən Krɨsto! Iəu Pol, iəməsəhkul-pəriən e nɨgi kəməluau o təmah! Kəni nian kol bəptais e təmah, kəməsoliən e nərgək Pol. !Kəpə! !Mətəu nautol lanko məmə nautəhuərisɨg lak Pol, uə Apolos, uə Pitə, mətəu itəmah nəsotoliən məmə nəutohtəu=pən Krɨsto!

14 Iəu iəkəni tagkiu kəm Uhgɨn məmə iəmol bəptais əmə e Krɨspəs mɨne Kaeəs, mətəu iəməsoliən bəptais e təmah kəti mɨn.* 15 Nɨkik tagiən lanəha mətəu-inu iətəmi kəti ko təsəniən məmə kəmol bəptais lan e nərgək məmə otuva rəhak iətəmimi. 16 Ei əuəh, iəmalu, iəmol bəptais mɨn e Stefənəs mɨne rəhan mɨn. Uərisɨg e inəha, iəmalu məmə məta iəmol bəptais mɨn e iətəmi kəti uə kəpə.* 17 Nɨpətɨ nəghatiən mɨn u məmə, Krɨsto təsahli=paiən iəu məmə iəkol bəptais e nətəmimi, təmahli=pa iəu məmə iəkəni pətɨgəm əmə nanusiən təuvɨr. Kəni iəsəni pətɨgəm əməiən e nəghatiən einatɨg rəha iətəmimi mətəu-inu, iəsolkeikeiən məmə nəghatiən e nɨmɨsiən rəha Krɨsto e nɨgi kəməluau in otəhvevɨg nəsanəniən tɨkə.

18 Nɨpəhriəniən, nəghatiən e nɨmɨsiən rəha Krɨsto in təhvevɨg malməli o nətəmimi u kautohtəu suaru rəha nuvəniən e nɨgəm asoli. Mətəu kitah u nətəm Uhgɨn tatosmiəgəh itah, in nəsanəniən əmə rəha Uhgɨn. 19 Kəni Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə,

“Iəu iəkərəkɨn agɨn neinatɨgiən rəha nətəm koteinatɨg,

kəni mahtɨpəsɨg e nəhruniən rəha nətəm kotəhrun pɨk nati.”*

20 ?Nətəmimi koteinatɨg iə? ?Nəgətun mɨn rəha Lou iə? Nətəmimi nətəm kotəhrun vivi suaru rəha nəghatiən iə? Uhgɨn təmol neinatɨgiən rəha nəhue nɨftəni tɨnuva rəkɨs nalməliən əmə.* 21 Tol lanəha mətəu-inu, e neinatɨgiən rəha Uhgɨn, təmol məmə nətəmimi rəha nəhue nɨftəni okəsotəhruniən in e nəhruniən əmə rəhalah iətəm kautəni məmə neinatɨgiən. Mətəu in təmol məmə nəghatiən alməli mɨn rəhatɨmah otosmiəgəh nətəmimi nətəm kəutəni nɨpəhriəniən lan.*

22 Nəuanɨləuɨs mɨn rəha Isrel kəutətapuəh e nati apɨspɨs mɨn, kəni Nanihluə‡ mɨn kəutəsal e neinatɨgiən məmə okoteruh Uhgɨn, 23 mətəu kitah kəutəni pətɨgəm əmə nɨmɨsiən rəha Krɨsto e nɨgi kəməluau. Kəni nəghatiən u in təhmen e kəpiel e suaru iətəm tatol nəuanɨləuɨs mɨn rəha Isrel kəutəmei, kəni in təhmen e nalməliən o Nanihluə mɨn.* 24 Mətəu nətəmimi mɨn u nətəm Uhgɨn təmauɨn e lah, nəuanɨləuɨs mɨn rəha Isrel nəuvein mɨne Nanihluə mɨn nəuvein ilau pəti, kəni Krɨsto in nəsanəniən rəha Uhgɨn mɨne neinatɨgiən rəhan.* 25 Tol lanəha mətəu-inu, noliən u iətəm nətəmimi kəutəni məmə in nalməliən rəha Uhgɨn, mətəu nɨpəhriəniən in teinatɨg tapirəkɨs neinatɨgiən rəfin rəha nətəmimi, kəni nati u iətəm nətəmimi kəutəni məmə in nəpəouiən rəhan, in təsanən tapirəkɨs nəsanəniən rəfin rəha nətəmimi.*

26 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn, nɨkitəmah otəkeikei məhti məmə itəmah nətəmi əhro nian Uhgɨn təmauɨn e təmah. Itəmah tepət nəsoteinatɨgiən e nəhmtɨ nətəmimi, kəni məsotosiən nəsanəniən, kəni səniəmə itəmah nenətɨ nətəmi asoli nəuvein.* 27 Mətəu Uhgɨn tatɨtəpɨn nati alməli mɨn e nəhue nɨftəni məmə okotol aulɨs nətəm koteinatɨg, kəni mɨtəpɨn nati əpəou mɨn e nəhue nɨftəni məmə okotol aulɨs nətəm kotəsanən. 28 In təmɨtəpɨn natimnati iətəm, e nətəlɨgiən rəha nətəmimi, ilah nati əpnapɨn əmə, mɨne iətəm nətəmimi kəsotolkeikei pɨkiən, mɨne natimnati iətəm ləhtəni agɨn. Kəni təmɨtəpɨn natimnati mɨn əha məmə ilah suaru məmə in tol nati keikei e nətəlɨgiən rəha nətəmimi kəməhuva nati əpnapɨn əmə. 29 Təmol lanəha məmə iətəmimi tɨkə otəghati əfəri e nəhmtɨ Uhgɨn. 30 Mətəu-inu e nəuia Uhgɨn, itəmah nəməhuva kətiəh itəmah Krɨsto Iesu. Kəni Krɨsto təmuva o tah məmə in rəhatah neinatɨgiən rəha Uhgɨn. Inəha e Krɨsto, Uhgɨn təmol itah kotəhruahru e nəhmtɨn, kəni mələhu kalɨn itah məmə rəhan mɨn, kəni mosmiəgəh itah.* 31 Tol lanəha, təhmen e Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni, “Iətəmimi iətəm tətəghati əfəri, otəghati əfəri əmə o nati iətəm Iərmənɨg təmol lan.”*

2

1 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn. Nian iəmuvnə o təmah, iəməsəni pətɨgəmiən nəghatiən rəha Uhgɨn e nəghatiən iətəm nətəmimi kəutəni məmə koteinatɨg, mɨne noliən rəha iətəmimi iətəm təhrun vivi nəghatiən. 2 Kəni nian iəmətatɨg kitah min itəmah, nɨkik təskasɨk məmə iəkəni pətɨgəm əmə Iesu Krɨsto, mɨne nɨmɨsiən rəhan e nɨgi kəməluau. 3 Iəmuva o təmah e nəpəouiən mɨne nəgɨniən mɨne nərəmrumɨniən asoli.* 4 Kəni nian iəməni pətɨgəm rəhak nəghatiən e nanusiən təuvɨr, iəməsəniən e neinatɨgiən rəha nətəmimi, mɨne nəghatiən asoli mɨn iətəm otiuvi itəmah, mətəu nian iəməghati, nəmoteruh nəsanəniən rəha Uhgɨn mɨne uək rəha Narmɨn Rəha Uhgɨn.* 5 Iəmol lanəha məmə nəhatətəiən rəhatəmah otəsəhtul əməiən e neinatɨgiən rəha nətəmimi, mətəu in otəhtul e nəsanəniən rəha Uhgɨn.

Neinatɨgiən
rəha Narmɨn Rəha Uhgɨn

6 Mətəu nɨpəhriəniən məmə itɨmah iəutəni pətɨgəm nəghatiən einatɨg kəm nətəm koteinatɨg kəni mɨnoteinatɨg rəkɨs e nəmiəgəhiən rəhalah. Mətəu səniəmə neinatɨgiən rəha nətəmimi mɨn rəueiu, uə nətəmimi nətəm kəutarmənɨg u rəueiu. Ilah okəhuva nati əpnapɨn mɨn əmə. 7 Kəpə. Itɨmah iəutəghati e neinatɨgiən rəha Uhgɨn aupən iətəm təmətəməhli oneuən, kəni in neinatɨgiən iətəm təmətəhluaig, kəni Uhgɨn təmol nəlpəkauiən aupən aupən agɨn məmə, neinatɨgiən əha, in otol nəuvɨriən kəm tah e nəsanəniən mɨne nəhagəhagiən. 8 Nətəm kəutarmənɨg e nɨftəni əha rəueiu, ilah kɨnotəruru nəlpəkauiən əha rəha Uhgɨn, mətəu nəmə ilah kəmotəhrun, ko kəsotətu-pəriən Iərmənɨg rəha nəsanəniən əhagəhag rəfin e nɨgi kəməluau təhmen e iətəmimi kəti əpnapɨn əmə iətəm təmərəkɨn lou. 9 Mətəu Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə,

“Iətəmi tɨkə təteruh,

iətəmi tɨkə tətətəu,

iətəmi tɨkə təhrun,

nati nak iətəm Uhgɨn təmol əpenə-penə lan rəha nətəmi mɨn u kotolkeikei in.”*

10 Mətəu Uhgɨn təmol əpu nəlpəkauiən oneuən əha rəhan kəm tah e Narmɨn. Kəni Narmɨn təhrun natimnati rəfin, kəni məhrun mɨn natimnati rəha Uhgɨn iətəm iətəmimi kəti ko təsəhruniən. 11 ?Tol lanəha, iətəmimi pəh təhrun nətəlɨgiən rəha iətəmimi kəti, mətəu narmɨn əmə? ?E noliən kətiəh əmə, iətəmimi pəh təhrun nətəlɨgiən rəha Uhgɨn, mətəu Narmɨn əmə? 12 Uhgɨn təməsəfaiən kəm tah nətəlɨgiən rəha nətəmimi e nəhue nɨftəni, mətəu təməfa Narmɨn iətəm tatsɨpən ohni. In təməfa kəm tah məmə kitah okotəhrun nati nak iətəm Uhgɨn təməfa əpnapɨn əmə kəm tah. 13 Inu nəghatiən iətəm itɨmah iəutəni, kəni neinatɨgiən rəha nətəmimi təsəgətuniən itɨmah e nəghatiən mɨn əha, mətəu Narmɨn Rəha Uhgɨn təməgətun itɨmah, kəni iəkotəni pətɨgəm natimnati pəhriən rəha Narmɨn Rəha Uhgɨn e nəghatiən mɨn iətəm təmsɨpən lan.

14 Iətəmimi iətəm Narmɨn Rəha Uhgɨn tɨkə lan, tətəpəh natimnati iətəm tatsɨpən e Narmɨn Rəha Uhgɨn mətəu-inu ilah nati əpnapɨn mɨn əmə ohni, kəni ko in təsəhruniən ilah mətəu-inu Narmɨn Rəha Uhgɨn əmə təhrun nasiruiən e nətəmimi o nəhruniən natimnati rəha Uhgɨn. 15 Kitah nətəm kautos Narmɨn Rəha Uhgɨn kəmoteh motəhrun motakil natimnati mɨn əha, mətəu nətəmimi əpnapɨn, ko kəsoteruhiən məsotəhrun agɨniən mɨne məsotakil agɨniən itah. 16 Tol lanəha mətəu-inu Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə,

“?Pəh u təhrun nətəlɨgiən rəha Iərmənɨg

məmə in otəgətun in?”*

Mətəu kitah kotəhrun nətəlɨgiən rəha Krɨsto kəni tol lanu lan motəhrun natimnati mɨn əha.

3

Nəhapu-əhapuiən e niməfaki

1 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn. Nian iəmətatɨg kitah min itəmah, iəməsəghatiən kəm təmah təhmen e nətəmimi nətəm kɨnotəskasɨk rəkɨs e nəmiəgəhiən rəhalah e Narmɨn Rəha Uhgɨn, kəpə. Iəməghati kəm təmah məmə itəmah nətəmimi rəha nəhue nɨftəni əmə, kəni iəməghati kəm təmah təhmen e kəlkələh mɨn əmə e nəmiəgəhiən vi rəhatəmah e Krɨsto. 2 Nian iəmətəgətun itəmah, təhmen məmə iəmətaugɨn itəmah e mɨlɨk əmə, iəməsəfɨnəiən nauəniən əskasɨk kəm təmah mətəu-inu itəmah nəməsotəhmeniən o nuniən.* Kəni nɨpəhriəniən, itəmah nəsotəhmen əhanəhiən o nuniən, 3 mətəu-inu noliən rəhatəmah təhmen əmə e rəha nətəmimi rəha nəhue nɨftəni. Tol lanəha mətəu-inu itəmah nautetet itəmah mɨn, kəni mautorgəhu, kəni təhmen əmə məmə itəmah nətəmimi rəha nəhue nɨftəni əmə u. Nəkotəhmen e nətəmimi əpnapɨn mɨn.* 4 Nian iətəmi kəti tətəghati əfəri məni məmə, “Iəu rəha Pol,” kəni kəti təni məmə, “Iəu rəha Apolos,” noliən əha tətəgətun məmə itəmah nətəmimi rəha nəhue nɨftəni əmə.*

5 Oteruh-to. ?Apolos in pəh, kəni Pol in pəh? Itɨmlau iəkuəhmen əmə e ioluək iətəm iəmuasiru e təmah o nuvaiən o Iesu. Itɨmlau iatuol əmə uək iətəm Iərmənɨg təməfa pɨsɨn pɨsɨn kəm tɨmlau məmə iəkuol. 6 Təhmen əmə məmə iəu iəmərfei nɨkɨtɨ nati, kəni Apolos in təueiu e nəhu, mətəu Uhgɨn əmə tatol tateviə.* 7 Tol lanəha, iətəmimi iətəm tətərfei nati, uə iətəmimi tətəueiu e nəhu, in nati əpnapɨn əmə, mətəu Uhgɨn pɨsɨn əmə in nati keikei iətəm tatol natimnati kəutəmiəgəh mauteviə. 8 Iətəm tətərfei, mɨne iətəm tətəueiu, ilau kuəhmen-əhmen əmə mətian əmə o nati kətiəh əmə. Kəni Uhgɨn otətəou ilau kətiəh kətiəh e rəhalau uək pɨsɨn pɨsɨn mɨn. 9 Itɨmlau ioluək mil rəha Uhgɨn, kəni itəmah nəkotəhmen e nasumiən rəha Uhgɨn, uə nimə rəha Uhgɨn.*

10 E nəuvɨriən iətəm Uhgɨn təməfa kəm iəu, iəmuvləkɨn vivi nəhlkɨ nimə təhmen e iətəm təhrun vivi nuvləkɨniən nimə. Kəni iətəmi kəti mɨn tatuvləkɨn nimə nəuvetɨn. Mətəu ilah rəfin okotəkeikei mauteh vivi uək rəhalah rəha nuvləkɨniən nimə, 11 Nəhlkɨ nimə kətiəh əmə, inu Iesu Krɨsto. Iətəmi kəti tɨkə təhrun nuvləkɨniən nəukətɨ nimə pɨsɨn kəti mɨn.* 12 Nəmə iətəmi kəti tuvləkɨn-pəri rəhan nimə iətəm nəhlkɨ nimə in Iesu Krɨsto, kəni in təhrun nuvləkɨniən nimə e aiən u kol tətoraip-oraip, uə e sɨlfə, uə e kəpiel nəhmtɨn tiəkɨs, uə e nɨgi, uə e nɨuig, uə e nɨmaniə.* 13 Kəni nian kəti nətəmimi okoteruh uək rəhan, mətəu-inu e nian Iesu tuva mɨn, rəhan uək otuva e nəhagəhagiən. Rəhan uək okələhu=pən e nɨgəm, kəni nɨgəm otəgətun məmə rəhan uək təuvɨr uə tərah.* 14 Nəmə nɨgəm otəsusiən rəhan nimə, in otos rəhan nətəouiən. 15 Mətəu nəmə nɨgəm otus rəhan nimə, kəni rəhan natimnati rəfin təmɨkə. In əmə, Uhgɨn otosmiəgəh, mətəu təhmen-əhmen əmə e iətəmi kəti iətəm rəhan nimə nɨgəm tatus kəni tiuvɨg pətɨgəm maiu, kəni nɨgəm tus nimə mauərɨs.

16 ?Nəkotəhrun uə kəpə məmə, itəmah u Nimə Rəha Uhgɨn, kəni Narmɨn Rəha Uhgɨn tətatɨg e təmah? 17 Nəmə iətəmi kəti tərəkɨn Nimə Rəha Uhgɨn, kəni Uhgɨn otərəkɨn in, mətəu-inu Nimə Rəha Uhgɨn, in tasim rəhan pɨsɨn əmə. Kəni Nimə u Rəha Uhgɨn, itəmah.

18 Təsəuvɨriən məmə iətəmi kəti təteiuə aru əmə lan. Nəmə iətəmi kəti tətakil aru in e nətəlɨgiən rəha nəhue nɨftəni, kəni nɨkin təhti məmə in teinatɨg u rəueiu, in otəkeikei muva ialməli kəti e nəhmtɨlah məmə in otuva ieinatɨg pəhriən. 19 Tol lanəha mətəu-inu neinatɨgiən rəha nətəmimi rəha nəhue nɨftəni, in talməli e nəhmtɨ Uhgɨn. Təhmen e Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə, “Uhgɨn tatol lalɨg e nəghatiən rəha iətəmi kəti iətəm tətəni məmə in teinatɨg vivi, kəni Uhgɨn taskəlɨm in.”* 20 Kəni Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni mɨn məmə, “Iərmənɨg təhrun məmə, nətəlɨgiən rəha nətəm koteinatɨg, ilah nati əpnapɨn əmə.”*

21 Kəni tol lanu lan, sotəniən məmə itəmah rəha suah u uə rəha suah kəha məmə onəkotləfəri aru itəmah ohni. Uhgɨn tətəfən itɨmah nətəmi asoli mɨn rəfin kəm təmah məmə otasiru e təmah. 22 Tol lanu sotəfəriən itəmah kəni motəni məmə rəhatəmah u Pol uə Apolos uə Pitə.† Nɨpəhriən agɨn, Uhgɨn tɨnəfɨnə natimnati mɨn rəfin e nəhue nɨftəni o nasiruiən e təmah. Kəni nəmiəgəhiən uə nɨmɨsiən, kəni natimnati mɨn u kəutəhuva rəueiu uə natimnati mɨn u kəmanəhuva nian kəti, natimnati rəfin mɨn əha mɨne nətəmimi mɨn əha okotasiru e təmah, təhmen əmə ilah rəfin rəhatəmah. 23 Tol lanu lan, itəmah onəkotəkeikei motəfəri itəmah o Iesu pɨsɨn əmə, səniəmə o nətəmi asoli mɨn rəhatəmah, mətəu-inu səniəmə itəmah rəha iətəmi asoli kəti, mətəu itəmah rəha Krɨsto, kəni Krɨsto in rəha Uhgɨn.

4

Aposɨl mɨn rəha Krɨsto

1 Tol lanəha, nətəmimi okotəkeikei moteh itɨmah təhmen e noluək mɨn rəha Krɨsto iətəm Uhgɨn təmələhu=pən e nəhlmɨtɨmah məmə itɨmah iəkotol əpu nəlpəkauiən oneuən rəha Uhgɨn. 2 Kəni nətəmimi nətəm kauteh natimnati rəha iətəmi asoli kəti, ilah kotəkeikei motol rəhalah uək təuvɨr e noliən iətəm iətəmi asoli tolkeikei.* 3 Nati əpnapɨn əmə kəm iəu nəmə itəmah, uə nətəpɨsɨn nəuvein kotəni pətɨgəm nətəlɨgiən rəhalah e rəhak uək. Kəni iəu aru iəsakiliən e rəhak uək. 4 E rəhak nətəlɨgiən, məmə iəmol əmə nati iətəm in təuvɨr, mətəu nati u təsəniən məmə iəu iəkəhruahru. Iərmənɨg əmə təhruahru o nakiliən rəhak uək. 5 Tol lanəha, sotauɨt-auɨtiən o nakiliən natimnati, mətəu nautəhtahnin nian Iərmənɨg otuva lan. In otəfətɨgəm=pən e nəhagəhagiən natimnati iətəm kəutəhluaig e napinəpuiən, kəni in otəni pətɨgəm nati nak tətatɨg e nɨki nətəmimi o noliən mɨn rəhalah. E nian əha Uhgɨn otəni-vivi ilah kətiəh kətiəh e noliən əhruahru.*

6 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn. Iəməni=pɨnə nəghatiən mɨn əha kəm təmah itɨmlau Apolos məmə itəmah onəkotos nəhruniən ikɨn. Kəni nəmə nəkotos nɨpətɨ nəghatiən mɨn u, “Nəkotəkeikei motol əmə nəghatiən mɨn iətəm kɨnətei rəkɨs,” kəni nəsotəfəriən nətəmi asoli nəuvein motosiahu nəuvein.* 7 ?Təhro? Itəmah nəsotepətiən motapirəkɨs nətəmimi mɨn rəfin. Uhgɨn təməfɨnə kəm təmah natimnati mɨn rəfin nətəm nəmautos. ?Kəni təhro nəutəghati əuvsan o natimnati iətəm Uhgɨn təməfɨnə kəm təmah təhmen əmə məmə inu itəmah əmə nəmotol natimnati mɨn əha?*

8 Nɨkitəmah təhti məmə nɨnotos rəfin rəkɨs natimnati rəha Uhgɨn. Nɨkitəmah təhti məmə nɨnotos rəfin rəkɨs nautə rəha Uhgɨn. Noliən rəhatəmah təhmen məmə nəməhuva kig mɨn rəha Uhgɨn, mətəu itɨmah iəutatɨg ləhtəni əmə. !Mətəu kəpə, səniəmə nɨpəhriəniən! !Nəman! Nəmə nɨpəhriəniən məmə itəmah nəməhuva kig mɨn rəha Uhgɨn, nɨkitɨmah otagiən pɨk, kəni nəmə tol lanəha, itɨmah mɨn iəkotol kig kitah min itəmah. Mətəu təsoliən lanəha. 9 Itɨmah aposɨl mɨn, mətəu nɨkik təhti məmə Uhgɨn təmələhu itɨmah əpəha ləhtəni agɨn, iəutatɨg təhmen e nətəm kəmakil rəkɨs məmə okotəkeikei mohmɨs. Nɨkitəmah tətəhti lanəha mətəu-inu təhmen məmə itəmah nətəmimi nətəm kəməsotoliən win e nəluagɨniən, kəni məutəhtul e nəhmtɨ nagelo mɨn mɨne nətəmimi rəfin məmə ilah okoteruh məmə oiəkohmɨs.* 10 !Nətəmimi tepət kəutəni məmə itɨmah nanməli mɨn o nərgɨ Krɨsto, mətəu nɨkitəmah təhti məmə itəmah nəkoteinatɨg vivi e Krɨsto! Mətəu səniəmə nɨpəhriəniən. !Nətəmimi tepət kəutəni məmə rəhatɨmah nepətiən tɨkə, mətəu nəutəghati əfəri məmə rəhatəmah nepətiən iahgin! Mətəu səniəmə nɨpəhriəniən. Nətəmimi tepət kautɨsiai itəmah, mətəu kətəni rah itɨmah.

11 Mətəu, inu nɨpəhriəniən. Mətəuarus=pa u rəueiu matuvən, nəumɨs tatus itɨmah, kəni məutəuauə, kəni iautəhuvən e napən əhapu-əhapu, nətəmimi kautoh itɨmah, kəni rəhatɨmah nimə tɨkə.* 12 Itɨmah aru əmə iautol pɨk uək e nəhlmɨtɨmah məmə iəkotos məni o nauəniən. Nian okotəni rah itɨmah, mətəu itɨmah iəkotəfaki o nəuvɨriən o lah. Nian nətəmimi kautol nərahiən kəm tɨmah, mətəu itɨmah iəkotəpnapɨn əmə.* 13 Nian nətəmimi kəutəni rah itɨmah, mətəu itɨmah iəutəghati vivi əmə kəm lah. Mətəuarus=pa u rəueiu matuvən itɨmah iəkotəhmen e nɨmənərɨk rəha nətəmimi rəfin, uə namɨkmɨkiən rəha nɨtəni mɨn rəfin.

Ilah okotəkeikei motohtəupən noliən rəha Pol

14 Iəsəteiən nəghatiən u məmə iəkol itəmah nəkotaulɨs, mətəu mə otəhgi-pəri itəmah, mətəu-inu itəmah nenətɨk mɨn nətəm iəkolkeikei itəmah. 15 Rəhatəmah nəgətun mɨn tepət nətəm okotəgətun itəmah e Krɨsto, kəni nəmə təhro ilah kotəhmen əmə e tatə kalɨn mɨn ilah ten-tausɨn, mətəu rəhatəmah tatə əhruahru kətiəh əmə, inu iəu, mətəu-inu e Krɨsto Iesu iəmuva rəhatəmah tatə əhruahru nian iəməni pətɨgəm nanusiən təuvɨr kəm təmah aupən.* 16 Tol lanəha, iəkətapuəh əskasɨk o təmah məmə onəkotohtəu=pa rəhak noliən mɨn.* 17 Mətəu-inu o nati u, iətahli=pɨnə nətɨk e Krɨsto u Timoti iətəm iəkolkeikei. In tətaiu əskasɨk e Iərmənɨg matol vivi rəhan uək. In otəni mɨn kəm təmah suaru rəha nəmiəgəhiən rəhak e Krɨsto Iesu iətəm tətɨtəu=pən natimnati iətəm iətəgətun e niməfaki mɨn ikɨn mɨn rəfin.*

18 Kəni itəmah nəuvein nəutagət əfəri pɨk o rəhatəmah nepətiən mətəu-inu nɨkitəmah təhti məmə iəsuvnə mɨniən məsəghati əskasɨkiən kəm təmah o rəhatəmah noliən. 19 Mətəu otəsuvəhiən, iəkəkeikei muvnə meruh itəmah (nəmə Iərmənɨg tegəhan lak.) Kəni oiəkəhrun nəmə nətəm kəutagət əfəri kautos pəhriən nəsanəniən rəha Uhgɨn, uə kəpə. 20 Mətəu-inu Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn səniəmə in nati kəti rəha nəghatiən, mətəu in nati kəti rəha nəsanəniən.* 21 ?Kəni nəkotolkeikei nak? ?Iəkuvnə malis itəmah, uə iəkuvnə e nolkeikeiən u e nɨkik teiuaiu əmə?

5

Pian kəti, rəhan noliən tərah agɨn

1 Kəməni pətɨgəm kəm iəu məmə iətəmi kəti u e nɨkitəmah tətakləh e pətan kəti, kəni təmol e noliən tərah kəti iətəm tapirəkɨs noliən rəha nətəm kəsotəfakiən. In tətakləh e pətan vi rəha rəhan tatə.* 2 !Kəni itəmah nəutəfəri o nəfakiən əskasɨk rəhatəmah! !Kəsitɨn mɨn! Mətəu nəfəriən təsəhruahruiən, mətəu onəkotəkeikei motətəu tərah o təfagə tərah əha. Kəni nəsotahli pətɨgəmiən iətəmi kəha iətəm təmol noliən tərah əha e nɨkitəmah. Mətəu onəkotəkeikei motahli pətɨgəm.*

3 Nati əpnapɨn iəsatɨgiən kitah min itəmah, mətəu e narmɨn iətatɨg kitah min itəmah. Kəni təhmen əmə nəmə kitah kəutatɨg, inəni rəkɨs e nərgɨ Iərmənɨg Iesu məmə təhro in təhruahru məmə kitah okotol e iətəmi kəha.* 4 Nian nəkəhuva kətiəh, kəni e narmɨn, iətatɨg kitah min itəmah, kəni nian nəsanəniən rəha Iərmənɨg rəhatah Iesu inəha ikɨn kitah min, 5 kəni otəfən iətəmi u əha rəueiu e nəhlmɨ Setən məmə otərəkɨn nɨpətɨn. Mətəu Iərmənɨg otosmiəgəh narmɨn nian in tətuva mɨn e naunun nian.*†

6 Rəhatəmah nagət əfəriən tərah. ?Nəkotəhrun uə kəpə məmə, is nəuan nəuvetɨn əmə tɨnpi rəfin e nɨki flauə iətəm kəmalkin?‡* 7 Otafəl rəkɨs is əuas mɨn rəhatəmah, inu təfagə tərah mɨn e nɨkitəmah, məmə itəmah flauə vi iətəm kəmalkin u is tɨkə lan, kəni nɨpəhriəniən itəmah nəkotəhmen əhruahru e pɨret vi əha. Tol lanəha mətəu-inu Krɨsto iətəm in nətɨ sipsip rəha lafet rəha Pasova, təmɨmɨs rəkɨs təhmen e sakrifais o noliən tərah mɨn rəhatah.* 8 Tol lanəha, pəh kotol lafet əha, mətəu kəsotoliən e is əuas, iətəm təhmen e noliən tərah mɨn u nətəmimi kotolkeikei pɨk noliən kəm nətəmimi, mɨne noliən tərah mɨn rəfin. Mətəu pəh kotol lafet e pɨret u is tɨkə lan, təhmen e noliən rəfin iətəm kotol nɨpəhriəniən motəhruahru.*

9 Iəmətei rəkɨs nauəuə kəm təmah məmə nəsotan pətiən itəmah nətəm kəutakləh e nɨpətan.§ 10 Iəsəniəhuiən məmə nəsotaniən itəmah nətəm kəsotəfakiən nati əpnapɨn noliən rəhalah tol lanəha: ilah kəutakləh e nɨpətan, ilah navərəs, ilah nakləh mɨn e neiuəiən, kəni ilah kəutəfaki kəm narmɨ nati mɨn. Nətəmimi tepət agɨn kotol lanu lan u rəueiu e nəhue nɨftəni. Nəmə nəsotaniən itəmah min ilah, kəni nəkotəkeikei mohiet agɨn ikɨnu e nəhue nɨftəni. 11 Mətəu nɨpətɨ nauəuə iətəm iəmətei kəm təmah məmə onəsotan pətiən itəmah iətəmi kəti iətəm tətəni məmə in piatəmah kəti, mətəu in tətakləh e pətan, uə in tətavərəs, uə in tətəfaki kəm narmɨ nati mɨn, uə in tətəni rah nətəmimi, uə in tətapɨs nian tepət, uə in tətakləh e neiuəiən. Sotoliən nati kəti itəmah min ilah, nati əpnapɨn in nati əkəku əmə təhmen e nauən pətiən.*

12-13 Səniəmə in rəhak uə mɨne rəhatəmah kəti uək məmə okotakil nətəmimi nətəm kəsotəfakiən. Uhgɨn otakil Nanihluə mɨn. Mətəu in uək rəhatəmah məmə onəkotakil noliən rəha nətəmimi əpəha e niməfaki nətəm kautol təfagə e noliən mɨn u. Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə, “Otahli pətɨgəm e nɨkitəmah iətəm tatol noliən tərah.”*

6

Noliən rəha nakiliən itəmi

1 Nian nəmə itəmah kəti tatorgəhu ilau in kəti, tol naulɨsiən məmə otələs muvən kəm nətəmimi nətəm kəsotəfakiən məmə okotiuvi pətɨgəm ilau motakil rəhalau norgəhuiən. Mətəu nəkotəkeikei motos məhuvən kəm nəfaki mɨn. 2 ?Nəkotəhrun uə kəpə məmə nəfaki mɨn, ilah okotakil nətəmimi rəfin e nəhue nɨftəni?* ?Kəni nəmə itəmah onəkotakil nətəmimi e nəhue nɨftəni, kəni təhro nɨkitəmah təhti məmə nəsotəhmeniən o nakiliən rəhatəmah norgəhuiən əlkələh mɨn?* 3 ?Nəkotəhrun uə kəpə məmə, kitah okotakil nagelo mɨn? !Kəni natimnati mɨn rəha nəhue nɨftəni, ilah kotɨmətɨg əmə o nakiliən!

4 ?Kəni tol lanəha, nəmə nautorgəhu o nətəlɨgiən mɨn nəuvein, təhro nəutəhuvən o nətəm ihluə məmə okotakil norgəhuiən rəhatəmah? Ilah kəsotosiən nɨsiaiən rəha niməfaki. 5 Iatəni lanəha məmə nəkotaulɨs lan. ?Təhro? ?Itəmah kəti tɨkə iətəm teinatɨg məmə in təhrun nələhuiən nəniən mɨn əha? 6 !Mətəu kəpə! Itəmah piatəmah mɨn nəutorgəhu, kəni mautəhuvən o nətəm ihluə məmə ilah okotakil rəhatəmah norgəhuiən mɨn. Kəsi.

7 Itəmah nautəhuvən o iətəmi kəti məmə otakil rəhatəmah norgəhuiən. Inu tətəgətun məmə nəmotəmkarəpən agɨn e suaru rəha Uhgɨn e nəmiəgəhiən rəhatəmah. ?Təhro? Nəmə iətəmi kəti tatol tərah kəm ik, təuvɨr məmə nəkalu əmə lan. Nəmə təteiuə əmə lam mətakləh kəm ik, alu mɨn əmə lan. 8 Mətəu kəpə. Nautol tərah pɨk! Itəmah piatəmah mɨn əmə, mətəu itəmah aru nautol tərah kəm təmah mɨn, kəni mauteiuə e təmah mɨn məutakləh kəm təmah mɨn.

9 Sotətəlɨgiən e neiuəiən. Nəkotəkeikei motəhrun məmə, nətəmi kautol nərahiən, ko kəsəhuvəniən e Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn: ilah nətəm kəutakləh e pətan, mɨne nətəm kəutəfaki kəm narmɨ nati mɨn, mɨne nəman nətəm kɨnotol rəkɨs marɨt kəutakləh e pətan, mɨne nəman nətəm kautit aru ilah mɨn, 10 mɨne nakləh mɨn, mɨne navərəs mɨn, mɨne nətəm kəutapɨs e wain, mɨne nətəm kəutəghati rah e nərgɨ nətəmimi, mɨne nətəm kəuteiuə məutakləh kəm nətəmimi, ilah mɨn u ko kəsəhuvəniən e Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn.* 11 Kəni itəmah nəuvein, nəmautol lanəha. Mətəu, Narmɨn Rəha Uhgɨn rəhatah təmafəl itəmah, mələhu kalɨn itəmah məmə rəhan, mol itəmah nəkotəhruahru e nəhmtɨn e nərgɨ Iərmənɨg Iesu Krɨsto.*

Noliən rəha nakləhiən
e pətan in təfagə tərah

12 Nətəmimi nəuvein kəutəni məmə, “Natimnati rəfin təuvɨr əmə məmə iəkol.” Mətəu, səniəmə ilah rəfin kotəhrun nasiruiən lak. Kəni, ko iəsegəhaniən məmə natimnati nəuvein okotarmənɨg e rəhak nəmiəgəhiən.* 13 Nətəmimi nəuvein kəutəni məmə, “Nauəniən mɨne nərfɨtəmi, kəmol o lau mɨn,” inu kotəhrun nuniən nauəniən mɨn rəfin. Mətəu nauəniən mɨne nərfɨtəmi, Uhgɨn otol naunun e lau pəti, konu, nati mil u səniəmə nati kəti. Kəni nati u in nɨpəhriəniən. Mətəu nəghatiən u səniəmə e nɨpətɨtəmi. Uhgɨn təməsoliən nɨpətɨ tah məmə kitah okotapɨli əpnapɨn kitah nəman uə nɨpətan mɨn u səniəmə nəman mɨne nɨpətan mɨn rəhatah. Nɨpətɨtah mɨne Iərmənɨg, ilau rəhalau mɨn. Uhgɨn təmol nɨpətɨtah məmə okotɨsiai Iərmənɨg, kəni ko otəsoliən naunun e lah, təhmen e nauəniən mɨne nərfɨtəmi.* 14 Kitah okohmɨs. Mətəu o nian kəti e rəhan nəsanəniən, Uhgɨn otosmiəgəh mɨn itah e nɨmɨsiən mol vivi nɨpətɨtah. Kəni inu təhmen əhmen əmə məmə nian Iərmənɨg təmɨmɨs, Uhgɨn təmosmiəgəh in e nɨmɨsiən mol vivi nɨpətɨn.*

15 ?Nəkotəhrun uə kəpə məmə, nɨpətɨtah, ilah nəuəlɨ-nəuəlɨ nɨpətɨ Krɨsto? ?Kəni nɨkitəmah təhti məmə iəkəfən nɨpətɨk iətəm in kətiəh ilau Krɨsto, kəni mol kuol kətiəh ilau pətan rəha suaru? !Kəpə! Ko təsoliən lanəha.* 16 Nɨpəhriəniən agɨn məmə iətəm tətan ilau pətan rəha suaru, ilau kətiəuva kətiəh əmə e nɨpətɨn. Mətəu-inu nəghatiən rəha Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə, “Ilau okiəuva nɨpətɨn kətiəh əmə.”* 17 Mətəu iətəmimi iətəm tatol kətiəh ilau Iərmənɨg, tətuva kətiəh ilau min e narmɨn. Kəni tol lanəha, nɨpətɨn tatol kətiəh ilau Iərmənɨg Krɨsto məmə rəhan. Kəni tərah agɨn nəmə otos rəkɨs e Krɨsto məfən kəm pətan kəti rəha suaru.*

18 Otagɨm rəkɨs məhuvən isəu e noliən rəha nɨtəu-pəniən nɨpətan. Noliən tərah rəfin iətəm iətəmi kəti tatol iətəm tol pɨsɨn e inu, in ihluə e nɨpətɨn. Mətəu təfagə tərah u, in tatol kəm nɨpətɨn aru.† 19 Nəkotəkeikei motəhrun məmə nɨpətɨtəmah in nati asoli, nɨpətɨtəmah in nimə kəti rəha Uhgɨn iətəm Narmɨn Rəha Uhgɨn tətatɨg ikɨn, kəni Uhgɨn təməfɨnə Narmɨn kəm təmah, mətatɨg e təmah. Kəni itəmah səniəmə rəhatəmah aru u itəmah. 20 Uhgɨn təmətəou rəkɨs itəmah e nətəouiən iətəm nəhmtɨn tiəkɨs. Tol lanəha, otɨsiai Uhgɨn e noliən mɨn rəha nɨpətɨtəmah.*

7

Nəghatiən o marɨt

1 Rəueiu iəkəni=pɨnə nəniən e nauəuə rəhatəmah iətəm nəmotətei kəm iəu. Əuəh, in təuvɨr məmə iətəmimi kəti təsoliən marɨt. 2 Mətəu nətəmimi tepət nətəm kautohtəu=pən nɨpətan. Tol lanəha, təuvɨr məmə iətəmimi otəkeikei mos aru rəhan pətan, kəni pətan tatos rəhan iərman kəni muol marɨt. 3 Nian kuol marɨt, iərman otəkeikei mətapɨli ilau rəhan pətan nəmə pətan tolkeikei, kəni pətan otəkeikei mətapɨli ilau rəhan iərman nəmə iərman tolkeikei. 4 Pətan təsarmənɨg aruiən e nɨpətɨn, mətəu rəhan iərman tətarmənɨg lan. Kəni təhmen-əhmen əmə e iərman, in təsarmənɨg aruiən e nɨpətɨn, mətəu rəhan pətan tətarmənɨg lan. 5 Təsəuvɨriən məmə pətan uə iərman təgɨn o nɨpətɨn nəmə kəti tolkeikei. Mətəu nəmə ilau pəti kuegəhan məmə təuvɨr əmə okuəpəh napɨli pətiən nəmə kəti təni məmə otəfaki o nian nəuvein, kəni təuvɨr əmə. Mətəu okuəkeikei miəuva mɨn kətiəh. Nəmə kəsuoliən, kəni Setən oteh suaru o nəfən-əfəniən kəm lau. Iatəni lanu mətəu-inu itəmah rəfin nəsotəskasɨkiən.

6 Nəghatiən əha məmə, “okuəpəh o nəfakiən o nian nəuvein,” iətəni məmə iətegəhan lan, mətəu iəsəniən məmə in lou kəti. 7 E rəhak nətəlɨgiən, təuvɨr məmə nətəmimi rəfin okəsotoliən marɨt təhmen lak. Mətəu Uhgɨn tatol suaru pɨsɨn pɨsɨn mɨn kəm tah kətiəh kətiəh, kəni tatol məmə nəuvein kautol marɨt, kəni nəuvein kəutan əmə.

Nətəm kəmotol marɨt mɨne pətalɨmɨs mɨn

8 Kəni iətəni kəm nətəm kəsotoliən marɨt mɨne pətalɨmɨs mɨn məmə, təuvɨr məmə kəutan əmə məmə iəu mɨne. 9 Mətəu nəmə tiəkɨs o lah nətəm kəsotoliən marɨt məmə okotaliuək e suaru əhruahru kəti, inəha kəsotapɨliən e pətan uə iərman kəti, kəni təuvɨr məmə okotəkeikei motol marɨt pəh nɨkilah təsəhti pɨkiən ilau pətan uə iərman nian mɨn rəfin.*

Nətəm kəmotol marɨt kəsotəhapuiən

10 Itəmah nətəm nəmotol marɨt, iəkəni=pɨnə nəghatiən u kəm təmah, səniəmə rəhak mətəu rəha Iərmənɨg məmə, pətan otəsəpəhiən rəhan iərman.* 11 Mətəu nəmə in otol, kəni təuvɨr məmə otəsɨtəu=pən mɨniən suah kəti mɨn, uə nəmə təhro, tɨtəlɨg=pən mɨn əmə o rəhan iərman. Kəni iərman otəsəpəhiən rəhan pətan.

Nəmə ilau kəti təsəfakiən

12 Pəh iəkəni nəghatiən kəti kəm təmah nətəm rəhatəmah nəman uə nɨpətan kəsotəfakiən. Inu rəhak əmə nəghatiən, səniəmə rəha Iərmənɨg əhruahru. Nəmə itəmah kəti, rəhan pətan təsəfakiən, mətəu tolkeikei məmə ilau kətuatɨg, iərman otəsəpəhiən. 13 Kəni nəmə itəmah kəti, rəhan iərman təsəfakiən, mətəu tolkeikei məmə ilau okuatɨg, pətan otəsəpəhiən. 14 Otol lanəha mətəu-inu nian pətan kəti tətəfaki, kəni Uhgɨn tətələhu kalɨn mɨn rəhan iərman məmə rəha Uhgɨn. Kəni nian iərman kəti tətəfaki, kəni Uhgɨn tətələhu kalɨn mɨn rəhan pətan məmə rəha Uhgɨn. Nəmə təsoliən lanu, kəni rəhatəmah kəlkələh mɨn, ilah rəha nəhue nɨftəni əmə, mətəu tol lanəha, Uhgɨn tətələhu kalɨn ilah məmə rəhan mɨn, mətəu-inu təmələhu kalɨn rəkɨs tatə mɨne mamə.

15 Mətəu nəmə iətəmi təsəfakiən tolkeikei məmə otəpəh rəhan pətan uə iərman iətəm tətəfaki, otegəhan əmə lan. Iətəm tətəfaki, iərman uə pətan, Uhgɨn təsaskəlɨmiən in e marɨt əha. Mətəu, Uhgɨn təmauɨn e tah məmə okotatɨg mətɨg e nəməlinuiən.* 16 Pətan, kəmə təhro Uhgɨn otosmiəgəh rəham iərman e noliən təuvɨr rəham. Kəni iərman, nəmə təhro Uhgɨn otosmiəgəh rəham pətan e noliən təuvɨr rəham.*

Otagiən əmə
o rəhatəmah nəmiəgəhiən

17 Mətəu in əmə u, nian Uhgɨn təmauɨn e təmah, nəmotatɨg e natɨgiən pɨsɨn pɨsɨn mɨn iətəm Iərmənɨg təmələhu, kəni təuvɨr məmə nəkotatɨg əmə lan. Inu rəhak nəghatiən iətələhu kəm niməfaki mɨn rəfin. 18 Nian Uhgɨn təmauɨn e suah kəti, nəmə kəməhgi=pən in, kəni otəsəhluaigiən e nəhgi-pəniən iətəm kəmol lan. Kəni nian Uhgɨn təmauɨn e suah kəti mɨn, nəmə kəsəhgi-pəniən, kəni təuvɨr məmə təsalkutiən məmə okəhgi=pən. 19 In nati əpnapɨn əmə nəmə kəməhgi=pən suah kəti uə kəsəhgi-pəniən. Nati keikei məmə kitah kotohtəu=pən əmə nəghatiən mɨn rəha Uhgɨn.* 20 Nian Uhgɨn təmauɨn e təmah, nəmotatɨg e natɨgiən pɨsɨn pɨsɨn mɨn, kəni təuvɨr məmə nəkotatɨg əmə e lah.

21 ?Nian Uhgɨn təmauɨn lam, ik slef əmə kəti? Nɨkim təsəhti pɨkiən, (mətəu nəmə nəkəhrun nɨtəu-pəniən suaru iətəm kəmɨtɨs slef mɨn lan, ɨtəu=pən əmə.) 22 Tol lanəha mətəu-inu iətəmi u slef əmə nian Iərmənɨg təmauɨn lan, in iətəmi rəha Iərmənɨg iətəm kəmɨtɨs rəkɨs. Kəni təhmen-əhmen əmə, iətəmi səniəmə slef kəti nian Iərmənɨg təmauɨn lan, in slef rəha Krɨsto.* 23 Uhgɨn təmətəou rəkɨs itəmah e nətəouiən iətəm nəhmtɨn tiəkɨs. Sotoliən məmə itəmah nəkəhuva slef mɨn rəha nətəmimi. 24 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn, nian Uhgɨn təmauɨn e təmah, nəmotatɨg e natɨgiən pɨsɨn pɨsɨn mɨn, kəni təuvɨr məmə nəkotatɨg əmə e lah itəmah Uhgɨn.

Nətəm vi nətəm nəsotol əhanəhiən marɨt

25 Inu nəghatiən kəti rəhatəmah nətəm vi nətəm nəsotol əhanəhiən marɨt. Iəsos əhruahruiən nəghatiən kəti o Iərmənɨg, mətəu iəkəni əmə rəhak nətəlɨgiən. Mətəu itəmah nəkotəhrun məmə rəhak nəghatiən in nɨpəhriəniən, mətəu-inu Iərmənɨg təmasəkəhruin iəu. 26 Mətəu-inu nərahiən asoli u rəueiu iətəm nəutatɨg lan,* rəhak nətəlɨgiən tol lanu lan məmə, nəkotatɨg əmə lanu lan məmə nəutatɨg lan u rəueiu. 27 ?Təhro? ?Nəmol marɨt? Səsaliən e suaru o nəpəhiən rəham pətan. ?Təhro? ?Nəsoliən marɨt? Səsaliən o nosiən rəham kəti pətan. 28 Mətəu nəmə natol marɨt, inu səniəmə təfagə tərah. Kəni nəmə pətan vi tatol marɨt, in təsoliən təfagə tərah. Mətəu nətəm kəmotol marɨt, okotatɨg e nərahiən tepət e rəhalah natɨgiən, kəni iəkolkeikei məmə nəsəhuvəniən e nərahiən mɨn əha.

29 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn, inu nɨpətɨ nəghatiən rəhak. Natɨgiən rəha nətəmimi e nəhue nɨftəni in tɨnəkuəkɨr əmə. Kəni rəueiu mɨne matuvən, nətəm kəmotol marɨt, təuvɨr məmə okəsotətəlɨg pɨkiən e noliən rəha marɨt rəhalah. 30 Nəmə iətəmi kəti tətasək, uə tətagiən, uə tatos nəhmtɨ nati kəti, kəni təuvɨr məmə otəsegəhaniən məmə rəhan nasəkiən, uə nagiəniən, uə rəhan nati vi otəriauəh e rəhan nətəlɨgiən. 31 Kəni təuvɨr məmə nətəmimi nətəm kautol bɨsnɨs e nəhue nɨftəni, ilah okotətəlɨg lan məmə rəhalah bɨsnɨs in nati əpnapɨn əmə, mətəu-inu nəhue nɨftəni mɨne nəuvɨriən rəhan mɨne noliən mɨn rəhan otəpanɨkə.*

32 Iəkolkeikei məmə nɨkitəmah təsəhti pɨkiən nati kəti rəha nəhue nɨftəni u. Tol lanəha, nəmə iətəmi kəti təsoliən marɨt, nɨkin tətəhti pɨk uək rəha Iərmənɨg məmə təhro lanu mol Iərmənɨg nɨkin tagiən o uək iətəm in tatol. 33 Mətəu iətəm təmol marɨt, nɨkin təhti pɨk əmə natimnati rəha nəhue nɨftəni məmə otəhro lanu mol nɨki rəhan pətan tagiən, 34 kəni rəhan nətəlɨgiən tatuvən o nati keiu, rəhan pətan mɨne uək rəha Iərmənɨg. Kəni pətan iətəm təsoliən marɨt, uə pətan mɨtə, nɨkin tətəhti pɨk uək rəha Iərmənɨg məmə təhro lanu in otətuakəm o Iərmənɨg e nɨpətɨn mɨne narmɨn. Mətəu pətan iətəm təmol marɨt, in tətətəlɨg pɨk əmə o natimnati rəha nəhue nɨftəni məmə otəhro lanu mol rəhan iərman nɨkin tagiən.

35 Iətəni=pɨnə nəghatiən mɨn u o nəuvɨriən aru əmə rəhatəmah, səniəmə iətəniəhu itəmah, mətəu məmə nəkotohtəu=pən suaru rəha nəmiəgəhiən iətəm təhruahru, kəni nɨkitəmah tətəhti pɨk uək rəha Iərmənɨg.

36 Mətəu e nɨkalɨn rəha iərman vi kəti mɨne pətan vi kəti. Nəmə tol lanu lan məmə, kɨnəniəkɨs məmə ilau okuol marɨt. Uərisɨg, kəni iərman təni məmə okuəpəh pɨpɨm. Mətəu rəueiu, nɨkin təhti məmə təsoliən noliən əhruahru e pətan əha, kəni iərman nɨkin təhti məmə təkeikei mol-tə marɨt e pətan əha, kəni təuvɨr məmə, in təhrun noliən. In təsoliən təfagə tərah, mətəu təuvɨr məmə in otol marɨt. 37 Kəni e nɨkalɨn kəti mɨn e rəha inu. Nəmə keiu mɨn lanəha kuolkeikei məmə okuol marɨt. Mətəu iərman nɨkin tɨnəhti rəkɨs məmə okuəpəh marɨt. Kəni nati kəti tɨkə məmə otəkeikei kəm in məmə otol marɨt. Kəni iərman in tətarmənɨg vivi e nɨkin. Kəni nəmə nɨkin tɨnəhti rəkɨs məmə otəsoliən marɨt e pətan əha, kəni iətəmi əha, in mɨn tatol noliən əhruahru. 38 Tol lanəha, iərman iətəm tatol marɨt e pətan vi, in tatol əhruahru, mətəu iərman iətəm təsoliən marɨt, in tatol təuvɨr mapirəkɨs agɨn.

Pətalɨmɨs mɨn kotəhrun noliən marɨt

39 Pətan otəkeikei mətatɨg ilau rəhan iərman e nian rəfin, mətəu nəmə rəhan iərman tɨmɨs, in təhrun noliən marɨt e suah kəti mɨn iətəm in tolkeikei, mətəu nati kətiəh əmə, in təkeikei mol marɨt e iərman kəti iətəm tətəfaki kəm Uhgɨn.* 40 Mətəu e rəhak nətəlɨgiən, nəmə in tətatɨg əmə lanəha məsoliən marɨt, kəni nɨkin otagiən tapirəkɨs nəmə in tatol marɨt. Kəni nɨkik təhti məmə Narmɨn Rəha Uhgɨn tətatɨg mɨn lak məfa nəghatiən u kəm iəu.

8

Nauəniən iətəm katol sakrifais lan kəm narmɨ nati mɨn

1 Kəni rəueiu, iəkəghati e nauəniən mɨn iətəm katol=pən sakrifais lan kəm narmɨ nati mɨn. Kitah kotəhrun nəghatiən rəha nətəmimi nəuvein məmə, “Kitah rəfin kautos nəhruniən.” Mətəu “nəhruniən” in nati kəti iətəm iətəmi kəti tətəfəri ohni, mətəu nolkeikeiən tatuvləkɨn iətəmimi.* 2 Nəmə iətəmi kəti nɨkin təhti məmə in təhrun pɨk nati, mətəu in təsəhrun əhanəhiən natimnati iətəm in otəkeikei məhrun.* 3 Mətəu iətəmimi iətəm tolkeikei Uhgɨn, Uhgɨn təhrun in mɨsiaiən in.

4 ?Kəni tol lanəha, təhro e nauəniən mɨn iətəm katol=pən sakrifais lan kəm narmɨ nati mɨn? Nɨpəhriəniən, kitah kəutəhrun məmə narmɨ nati in nati əpnapɨn əmə kəti e nəhue nɨftəni, kəni uhgɨn əlkələh mɨn kohkə, mətəu Uhgɨn kətiəh əmə.* 5 Kətəni məmə, “uhgɨn əlkələh” mɨn mɨne “iərmənɨg əlkələh” mɨn tepət əha ikɨn, kəni nɨpəhriəniən nətəmimi nəuvein kautəfaki kəm lah. Mətəu nati əpnapɨn nəmə uhgɨn əlkələh mɨn əha ikɨn, əpəha e neai uə əpəha ləhtəni e nəhue nɨftəni, 6 o kitah, Uhgɨn kətiəh əmə pəhriən, Tatə Uhgɨn. Natimnati rəfin təmsɨpən lan, kəni təməfa nəmiəgəhiən kəm tah məmə kitah okotol nəuian. Kəni Iərmənɨg kətiəh əmə, Iesu Krɨsto, kəni Uhgɨn təmol natimnati rəfin agɨn e Krɨsto, kəni e Krɨsto kitah kautəmiəgəh.*

7 Mətəu səniəmə nətəmimi rəfin kotəhrun nəghatiən u, kəni nətəmimi nəuvein, nɨkilah təhti məmə narmɨ nati kəutəmiəgəh pəhriən kəni ilah nati agɨn mɨn. Aupən, nətəmimi nəuvein kəmotəfaki kəm narmɨ nati mɨn nian rəfin. Kəni tol lanəha, rəueiu, nian kautun nəhuvegɨ nati iətəm kəmol sakrifais lan kəm narmɨ nati, nɨkilah təhti məmə kəutəfaki kəm uhgɨn əlkələh mɨn pəhriən. Kəni ilah kautətəu məmə kautol təfagə tərah mətəu-inu nətəlɨgiən rəhalah təsəskasɨkiən təhmen məmə natimnati mɨn u ilah nati əpnapɨn əmə. 8 Mətəu nauəniən təsoliən itah kəutəhuva iuəkɨr o Uhgɨn. Nəmə kəsotuniən nəhuvegɨ nati əha, uə kotun nəhuvegɨ nati əha, nətəlɨgiən rəha Uhgɨn o tah in təhmen əmə.

9 Təuvɨr əmə, nəkotəhrun nɨtəu-pəniən suaru iətəm nəkotolkeikei, mətəu nəutətəu itəmah. Sotoliən nati kəti iətəm nəkotolkeikei mətəu nati u otol məmə piatəmah kəti uə nəuvɨnɨtəmah kəti u nətəlɨgiən rəhan təsəskasɨkiən təhmen, otəmei e rəhan nəmiəgəhiən.* 10 Iətəni lanu mətəu-inu nəmə iətəmi kəti iətəm nətəlɨgiən rəhan təsəskasɨkiən təhmen, in tateh itəmah nətəm nəutəni məmə nəutos “nəhruniən” əha məmə narmɨ nati mɨn kəsotəmiəgəhiən, kəni nautəhuvən e nimə rəha narmɨ nati mɨn məmə nəutauən, kəni təhro? Tol lanəha rəhatəmah noliən otiuvi=pən rəhan nətəlɨgiən, kəni in mɨn otuvən mun nəhuvegɨ nati iətəm kəmol sakrifais lan kəm narmɨ nati mɨn, kəni in tatol təfagə tərah kəti mətəu-inu nɨkin təhti məmə noliən əha tətəgətun məmə in tətəfaki kəm narmɨ nati matol in tamɨkmɨk e nəhmtɨ Uhgɨn. 11 Kəni nəhruniən iətəm nɨkitəmah təhti məmə nautos, in tətərəkɨn iətəm nətəlɨgiən rəhan təsəskasɨkiən təhmen. Mətəu in piatah kəti iətəm Krɨsto təmɨmɨs ohni.*

12 Nian nautol noliən tərah kəm itəmah kəti e noliən əha, mautərəkɨn nətəlɨgiən rəhan u təsəskasɨkiən təhmen, kəni nautol təfagə tərah e Krɨsto. 13 Tol lanəha, nəmə nati kəti əmə iətəm iatun tol piak tətəmei e rəhan nəmiəgəhiən, kəni təuvɨr məmə iəsun mɨniən nəhuvegɨ nati nian kəti mɨn məmə otəsəmeiən e rəhan nəmiəgəhiən.*

9

Pol təmuhalpɨn nəghatiən iətəm kətəni lan.

1 Nɨkitəmah təhti məmə iəkəhrun noliən nati nak iətəm iəkolkeikei, uə kəpə? !Əuəh! Iəu aposɨl kəti, uə kəpə? !Əuəh! ?Iəmeruh Iesu Iərmənɨg rəhatah e nəhmtək, uə kəpə? !Əuəh! ?Itəmah u nəua rəhak uək e Iərmənɨg, uə kəpə? !Əuəh!* 2 Nətəmimi nəuvein kəutəni məmə səniəmə iəu aposɨl, mətəu nɨpəhriəniən, itəmah nəsotəhruniən nəniən lanəha, mətəu-inu nəmiəgəhiən rəhatəmah e Iərmənɨg tətəgətun məmə iəu aposɨl kəti.*

3 Iəkuhalpɨn nəghatiən rəha nətəmimi nəuvein nətəm kəutəni məmə iəu səniəmə aposɨl kəti. Kəutəni lanəha mətəu-inu e rəhalah neruhiən, iəsoliən noliən rəha aposɨl kəti, inəha itɨmah iəsotətapuəhiən o nati kəti o təmah məmə inəha aposɨl mɨn nəuvein kautol. 4 ?Təhruahru məmə itɨmah aposɨl mɨn oiəkotətapuəh o təmah o nauəniən mɨne nəmnɨmiən, uə kəpə? Əuəh, itəmah nəkotəhrun. !Mətəu iəu iəməsoliən!* 5 Aposɨl mɨn nəuvein, mɨne pia Iərmənɨg mɨn, mɨne Pitə,* rəhalah nɨpətan nətəm kəutəfaki kautəhuərisɨg e lah nian ilah kəutaliuək mautol uək rəha Iərmənɨg. ?In təhruahru məmə kitah kotol təhmen-əhmen əmə, uə kəpə? Əuəh, itəmah nəkotəhrun. !Mətəu iəu iəməsoliən! 6 ?Uə nɨkitəmah təhti məmə iəu əmə mɨne Panəpəs, itɨmlau pɨsɨn əmə iəkuəkeikei muol aru uək o nauəniən rəhatɨmlau?

7 Otətəlɨg-to, tol lanəha. Pəh tatol uək rəha soldiə kəni məsosiən nətəouiən lan? ?Uə, pəh tətasum məsuniən nauəniən lan? ?Uə, pəh tətaugɨn nati miəgəh mɨn məsuniən kəti mɨne?

8 ?Nɨkitəmah təhti məmə natimnati mɨn iətəm iətəghati lan, kautsɨpən əmə e nətəlɨgiən rəha nətəmimi? !Kəpə! Lou tətəni nati kətiəh əmə. 9 Kəmətei e Lou rəha Mosɨs məmə, “Nian nəkotasɨg kau məhuva məmə otol uək meuɨgeuɨg e wit, sotəlisiən nohlɨn. Pəh ton nɨpɨspɨsɨ wit nəuvein.”† ?Təhro? ?Nɨki Uhgɨn tətəhti əmə kau mɨn,* 10 uə nɨkin tətəhti mɨn itah? Əuəh, kəməfa lou u o rəhatah nəuvɨriən, mətəu-inu nətəmimi nətəm kəutaupən mautərfei nati e nasumiən, mɨne nətəm kautəhuərisɨg mautəulək ikɨn, ilah rəfin nətəlɨgiən rəhalah kətiəh əmə məmə okotos pəti nauəniən e nasumiən u.*

11 E uək mɨn rəhatɨmah, təhmen əmə məmə iəmotasum kəti məmə itəmah nəkotauən ikɨn, inu nauəniən rəha narmɨtəmah. ?Kəni təhro, tiəkɨs o təmah məmə nəkotəfa nauəniən kəti rəha nɨpətɨn kəm tɨmah?* 12 Nətəpɨsɨn nəuvein kotəhrun nətapuəhiən o nauəniən o təmah, kəni in təhruahru əmə, mətəu ilah kautol uək rəha Uhgɨn. ?Kəni təhro e tɨmah? !Nətapuəhiən rəhatɨmah in təhruahru agɨn!

Itɨmah iəsotolkeikeiən məmə oiəkotol nati kəti məmə otəhtul pəsɨg e nanusiən təuvɨr rəha Krɨsto, tol lanəha iəsotətapuəhiən itəmah o nati kəti, nati əpnapɨn itɨmah iəkotəhrun noliən. Tol lanəha, itɨmah iəmotos pɨk nərahiən, mətəu iəməsotətapuəhiən itəmah o nati kəti mətəu-inu iəsotolkeikeiən məmə iəkotəhtul pəsɨg e nanusiən təuvɨr rəha Krɨsto.* 13 ?Nəkotəhrun uə kəpə məmə, nətəmimi nətəm kautol uək e Nimə Rəha Uhgɨn, kautos nɨglah ikɨn nauəniən? Kəni nətəmimi nətəm kautol uək e oltə, ikɨn katol sakrifais ikɨn, kautos nɨglah ikɨn nauəniən.* 14 E suaru kətiəh əmə, Iərmənɨg təməni əskasɨk məmə, nətəmimi nətəm kəutəni pətɨgəm nanusiən təuvɨr, rəhalah natimnati o natɨgiən otəkeikei mɨsɨpən ikɨn.*

15 Mətəu iəsətapuəhiən kəm təmah o nati nak iətəm təhruahru əmə kəni iəkəhrun nətapuəhiən. Kəni iəməsəteiən nauəuə u məmə itəmah nəkotol natimnati mɨn əha nəuvein kəm iəu. Iətəfəri nəuvetɨn məmə iətəni pətɨgəm nanusiən təuvɨr kəsətəouiən iəu lan. Kəni iəsolkeikei agɨniən məmə iəkɨtəu=pən suaru pɨsɨn. !Nɨmɨsiən in təuvɨr tapirəkɨs suaru pɨsɨn!

16 Mətəu iəsəfəriən iəu məmə iətəni pətɨgəm nanusiən təuvɨr mətəu-inu, iəkəkeikei məni pətɨgəm. !Kəsi, nərahiən asoli otuva ohniəu nəmə iəsəni pətɨgəmiən nanusiən təuvɨr!* 17 Nəmə iətəni pətɨgəm nəghatiən rəha Uhgɨn mətəu-inu iəkolkeikei mol lanu lan, kəni təhruahru məmə iəkos nətəouiən lan. Mətəu in Uhgɨn əmə iətəm təmɨtəpɨn iəu məmə iəkol uək u, kəni tol lanəha, iəkəkeikei mol nati əpnapɨn katətəou iəu uə kəpə. 18 ?Kəni rəhak nətəouiən in nati nak? In əmə u, məmə nian iəkəni pətɨgəm nanusiən təuvɨr, rəhak nətəouiən tɨkə. Kəni tol lanəha iəsətapuəhiən o nati kəti, nati əpnapɨn in təhruahru məmə iəkol.

19 Suah kəti təsarmənɨgiən lak, mətəu iəu iəmosiahu aru iəu məmə iəu slef əmə rəha nətəmimi rəfin. Iatol lanu məmə iəkiuvi=pa tepət kəhuva o Krɨsto. 20 Nian iəmətan itɨmah nətəm Isrel nətəm kəutohtəu=pən Lou, iəmuva məhmen e nətəm Isrel məmə iəkiuvi=pa ilah kəhuva o Krɨsto. Kəni nati əpnapɨn Lou təsarmənɨgiən lak, nian iəmətan itɨmah nətəm kəutohtəu=pən Lou, inəha nətəm Isrel, kəni iəmuva məhmen e lah, məmə iəkiuvi=pa ilah kəhuva o Krɨsto.* 21 Nian iəmətan itɨmah Nanihluə mɨn nətəm kəsotohtəu-pəniən Lou, iəmuva məhmen e lah. (Mətəu iəsərakiən Lou rəha Uhgɨn, kəpə. Lou rəha Krɨsto tətarmənɨg lak.) Iəmol lanəha məmə iəkiuvi=pa ilah kəhuva o Krɨsto. 22 Nian iəmətan itɨmah nətəm rəhalah nəhatətəiən təsəskasɨkiən, iəmuva məhmen e lah məmə iəkiuvi=pa ilah kəhuva o Krɨsto. Iəmuva məhmen e nətəmimi rəfin məmə e noliən mɨn rəfin iəkiuvi=pa nəuvein kəhuva o Krɨsto.* 23 Iatol lanəha o nanusiən təuvɨr məmə iəu mɨn iəkos natimnati təuvɨr mɨn rəhan.‡

24 ?Nəkotəhrun uə kəpə məmə, e naiuiən, nətəmimi rəfin kəutaiu, mətəu kətiəh əmə tatol win? Kəni təuvɨr məmə nəkotaiu e noliən rəha naiuiən iətəm nəutalkut pɨk məmə onəkotol win. 25 Nətəmimi nətəm kotolkeikei məmə kəhuvən e naiuiən, kotətuakəm əskasɨk o rəhalah naiuiən. Kautol məmə okotol win e nati kəti iətəm otəpanɨkə, mətəu kitah kautol məmə kitah okotol win e nati kəti iətəm tətatɨg itulɨn.* 26 Tol lanəha, təhmen e naiuiən, iəsaiu əpnapɨniən, kəni təhmen e boksig, iəsətahrə-pəniən təhmen e iətəm təhtəhti nɨmagəuagəu. 27 !Kəpə! Iətətuakəm əskasɨk o nɨpətɨk məmə otuva rəhak slef. Iatol lanəha məmə, nian iəməni pətɨgəm nanusiən təuvɨr kəm nətəmimi tepət rəkɨs məmə ilah okəhuva e naiuiən əha, kəni iəu iəsuvaiən məhmen e iətəmimi iətəm təmatgəhli lou rəha naiuiən kəni kəraki lan e naiuiən.*

10

Pol təməni pətɨgəm
noliən rəha nətəm Isrel aupən

1 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn, iəkolkeikei məmə nəkotəhrun məmə nian tɨpɨtɨmah mɨn kəmohiet Ijɨp, ilah rəfin nəpuə təmətahgəl pəsɨg e lah,* kəni ilah rəfin kəməhuvən=pən itəhi u kətəni məmə Nɨtəhi Ərarəuv. 2 Kəni e nəpuə mɨne nɨtəhi, Uhgɨn təmol bəptais e lah rəfin məmə okəhuva nətəmimi rəha Mosɨs. 3 Kəni ilah rəfin kəmotun nauəniən kətiəh əmə iətəm təmsɨpən e Narmɨn Rəha Uhgɨn,* 4 kəni motəmnɨm nəhu kətiəh əmə iətəm təmsɨpən e Narmɨn Rəha Uhgɨn, mətəu-inu kəmotəmnɨm nəhu e kəpiel iətəm təmsɨpən e Narmɨn Rəha Uhgɨn iətəm təmətan ilah min,* kəni kəpiel əha in Krɨsto.* 5 Nati əpnapɨn ilah kəmotol lanəha, mətəu Uhgɨn nɨkin təməsagiəniən o lah tepət nəuvetɨn, kəni ilah tepət kəmohmɨs əpəha ikɨn pɨsɨn pɨsɨn mɨn təpiə-məpiə ikɨn.*

6 Kəni Uhgɨn təmol natimnati mɨn əha məmə ilah nəmtətiən mɨn məmə otəhgi-pəri nɨkitah motəgətun itah, kəni kitah okəsotoliən nɨtai lah motələhu=pən rəhatah nətəlɨgiən e noliən tərah mɨn təhmen e natimnati iətəm kəmotol aupən.* 7 Sotohtəu-pəniən noliən rəha nəfakiən kəm narmɨ nati mɨn təhmen e lah nəuvein kəmotol aupən. Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə, “Nətəmimi kəmotəharəg məmə okotauən motəmnɨm, kəni motəhtul məmə okotol danɨs u tiuvi=pən ilah tərah ikɨn.”* 8 Tərah məmə kitah okotit oneuən nɨpətan təhmen e lah nəuvein kəmautol aupən, kəni ilah rəfin tuenti-tri-tausɨn kəmohmɨs e nian kətiəh əmə.* 9 Tərah məmə kitah okotol natimnati iətəm otiuvi niəməha rəha Iərmənɨg† təhmen e lah nəuvein kəmautol aupən, kəni sɨneik tus ilah kohmɨs.* 10 Tərah məmə nəkotəni nɨkalɨ Uhgɨn təhmen e lah nəuvein kəmautol aupən,* kəni agelo rəha nɨmɨsiən tohamu ilah.

11 Kəni Uhgɨn təmol natimnati mɨn əha məmə okəhuva e nəmiəgəhiən rəhalah, məmə ilah nəmtətiən mɨn, kəni kəmətei ilah məmə okotəhgi-pəri nɨkitah motəgətun itah, nətəm kəutatɨg rəueiu məmə naunun nian tətuva iuəkɨr. 12 Kəni nəmə nɨkitəmah təhti məmə nəutəhtul əskasɨk, autətəu vivi itəmah, mətəu-inu itəmah mɨn nəkotəhrun nəmeiən e noliən tərah mɨn əha. 13 Nəfeifeiən iətəm tətuva e nəmiəgəhiən rəhatəmah təhmen əmə e iətəm katol lan e nətəmimi rəfin. Mətəu nian rəfin, kitah kotəhrun nəhatətəiən e Uhgɨn, kəni otəsegəhaniən e nəfeifeiən otuva e nəmiəgəhiən rəhatəmah məmə in təskasɨk mapirəkɨs nəsanəniən rəhatəmah. Mətəu nian nəfeifeiən tətuva e nəmiəgəhiən rəhatəmah, Uhgɨn otol suaru kəti məmə onəkotəhrun nosiən nəhtuliən rəhatəmah, məmə nati əha otəsiuvi-pəniən itəmah e nərahiən.

Narmɨ nati mɨn mɨne nəfaki mɨn

14 Tol lanəha rəhak mɨn, otagɨm rəkɨs e noliən rəha nəfakiən kəm narmɨ nati mɨn. 15 Itəmah nəkotəni məmə nəkoteinatɨg, kəni otakil aru nəghatiən rəhak məmə in təuvɨr uə tərah. 16 Nian kitah kotauən e Nauəniən Rəha Nəmtətiən Rəha Iesu, kəni motəni kəm Uhgɨn məmə nɨkitah tagiən o nəmnɨmiən, kəni məutəmnɨm nəmnɨmiən əha, təhmen məmə kitah kəutəhuva mautol kətiəh kitah Krɨsto e nɨran. ?Iətəni pəhriən, uə kəpə? Kəni nian kitah kautun pɨret iətəm kəməmarɨs kəuəri, kitah kəutəhuva kətiəh kitah Krɨsto. ?Iətəni pəhriən, uə kəpə?* 17 Kitah u nətəmimi tepət, mətəu kotəhmen e nɨpətɨn kətiəh əmə, mətəu-inu pɨret kətiəh əmə, kəni kitah rəfin kautun əmə pɨret əha.*

18 Nɨkitəmah tətəhti noliən rəha nətəm Isrel. Nian iətəm tatol sakrifais kəm Uhgɨn, kəni nətəmimi nəuvein kautun nəhuvegɨ nati iətəm kəmol sakrifais lan, təhmen əmə məmə ilah rəfin kəməhuva kətiəh ilah Uhgɨn e sakrifais əha. ?Inu nɨpəhriəniən, uə kəpə? Əuəh, in nɨpəhriəniən.*

19 ?Nɨpətɨ nəghatiən mɨn rəhak nak? ?Təhro? ?Iətəni məmə nəhuvegɨ nati iətəm katol sakrifais lan kəm narmɨ nati mɨn in nati agɨn kəti, uə nati əpnapɨn əmə? Ilah nati əpnapɨn əmə. ?Uə təhro? ?Iətəni məmə narmɨ nati mɨn, ilah nati agɨn mɨn nəuvein, uə ilah nati əpnapɨn əmə? Ilah nati əpnapɨn əmə.* 20 Mətəu iətəni məmə nian nətəmimi kautol sakrifais kəm narmɨ nati mɨn, kautol kəm iərmɨs mɨn, kəni nati u in nati kəti, kəni kəsotoliən kəm Uhgɨn. Kəni iəsolkeikeiən məmə nəkəhuva kətiəh itəmah iərmɨs mɨn.* 21 Itəmah onəsəhuvəniən motos pɨret mɨne wain e Nauəniən Rəha Nəmtətiən Rəha Iesu, kəni motatɨg məhuvən mɨn e niməfaki rəha narmɨ nati mɨn motun sakrifais mɨne motəmnɨm wain rəha iərmɨs mɨn itəmah nətəm kəutəfaki lan.* 22 ?Təhro? ?Nautol məmə Iərmənɨg otəməki e təmah təhmen e nətəm Isrel? ?Nɨkitəmah təhti məmə nəsanəniən rəhatah tepət mapirəkɨs rəha Uhgɨn?*

23 Itəmah nəutəni məmə, “Təuvɨr əmə məmə iəkol natimnati rəfin iətəm iəkolkeikei.” Mətəu iəu iəkəni məmə, səniəmə natimnati mɨn rəfin kəutasiru e təmah motasiru e nəmiəgəhiən rəhatəmah.* 24 Təsəuvɨriən məmə itəmah kəti tətəsal aru e rəhan nəuvɨriən, mətəu təkeikei mətəsal mɨn e nəuvɨriən rəha nətəmimi mɨn nəuvein.*

25 Kəni təuvɨr əmə. Otun əmə nəhuvegɨ nati mɨn rəfin iətəm katos e makɨt, kəni məsotətapuəhiən e nəghatiən lan məmə kəmol sakrifais lan kəm narmɨ nati mɨn, uə kəpə. Kəni nɨkitəmah təsəhti pɨkiən. 26 Noliən əha təuvɨr əmə mətəu-inu Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə, “Nɨftəni mɨne natimnati rəfin əha ikɨn ilah rəha Iərmənɨg.”*

27 Kəni nəmə iətəm təsəfakiən kəti tətapuəh ik məmə nəkuvən e rəhan nimə muauən, kəni nɨkim tagiən məmə onəkuvən, un əmə nauəniən nak iətəm tətəfɨnə, məsətapuəhiən məmə kəmol sakrifais lan kəm narmɨ nati mɨn uə kəpə. Nɨkim təsəhti pɨkiən. 28 Mətəu nəmə kəti təni=pɨnə kəm ik məmə, “Kəmol sakrifais e nəhuvegɨ nati u kəm narmɨ nati mɨn,” kəni təuvɨr məmə nəsuniən. Nɨkim otətəhti iətəmi u mətəu-inu e rəhan nətəlɨgiən təmol, kəni nəsuniən.* 29 Səniəmə nati tərah kəti ohnik, mətəu in nati tərah e nətəlɨgiən əmə rəhan. ?Mətəu təhro nətəlɨgiən rəha iətəmi kəti mɨn otakil rəhak noliən iətəm iəkolkeikei məmə iəkol, kəni mahtɨpəsɨg lak məmə iəsoliən nati kəti? 30 ?Nəmə iətəni kəm Uhgɨn məmə nɨkik tagiən o nauəniən, təhro okəni rah iəu e nati kəti iətəm iəməni rəkɨs kəm Uhgɨn məmə nɨkik tətagiən ohni?*

31 Nəukətɨ nəghatiən rəfin əha tol lanəha, nati nak iətəm onəkol, uə nəkauən, uə nəkəmnɨm, nəkəkeikei mol ilah rəfin e noliən iətəm otləfəri nərgɨ Uhgɨn lan.* 32 Soliən məmə iətəmi kəti təmei e rəhan nəmiəgəhiən, nəmə in nəuanɨləuɨs rəha Isrel, uə Ianihluə, uə iətəmi kəti e niməfaki rəha Uhgɨn.* 33 Otol noliən əha təhmen e noliən rəhak iətəm iətalkut məmə iəkol nɨki nətəmimi rəfin kotagiən e noliən mɨn rəfin. Iatol lanəha mətəu-inu iəsəsal aruiən e rəhak nəuvɨriən, mətəu rəha nətəmimi tepət, məmə Uhgɨn otosmiəgəh ilah.*

11

1 Otɨsɨkəuvɨn iəu təhmen məmə iəu iatɨsɨkəuvɨn Krɨsto.*

Noliən rəha nəfakiən

2 Iətəni-vivi itəmah mətəu-inu nɨkitəmah tətəhti iəu e natimnati rəfin iətəm iəmol kəni məgətun, kəni nəutaskəlɨm nəgətuniən mɨn təhmen əmə məmə iəməgətun itəmah lan.

3 Mətəu iəkolkeikei məmə itəmah rəfin nəkotəhrun məmə rəhn-kapə pətan in rəhan iərman iətəm tarmənɨg lan, rəhn-kapə nəman rəfin in Krɨsto iətəm tarmənɨg e lah, kəni rəhn-kapə Krɨsto in Uhgɨn iətəm tarmənɨg lan.* 4 Iərman kəti tatol aulɨs Krɨsto nəmə tətəhtərain rəhn-kapə nian in tətəghati kəm Uhgɨn e nəfakiən uə tətəni pətɨgəm nəghatiən iətəm Uhgɨn təməfən kəm in. 5 Mətəu pətan tatol aulɨs rəhan iərman nəmə təsəhtərainiən rəhn-kapə nian in tətəghati kəm Uhgɨn e nəfakiən uə tətəni pətɨgəm nəghatiən iətəm Uhgɨn təməfən kəm in. Noliən əha təhmen əmə məmə təmaki rəhn-kapə.* 6 !Nəmə pətan kəti təsolkeikeiən məmə otəhtərain rəhn-kapə lanəha, təuvɨr məmə otətei əmə nəuanun! Mətəu nəmə in tətaulɨs o nəteiən nəuanun, uə nakiən rəhn-kapə, kəni təuvɨr məmə otəhtərain rəhn-kapə. 7 Təuvɨr məmə iərman kəti təsəhtərainiən rəhn-kapə mətəu-inu nian Uhgɨn təmol iətəmimi, iətəmimi təmos narmɨ Uhgɨn, kəni matol pətɨgəm nəuvɨriən rəha Uhgɨn; mətəu pətan tatol pətɨgəm nəuvɨriən rəha iərman rəhan.*

8 Tol lanəha mətəu-inu iərman təsɨsɨpəniən e pətan, mətəu pətan təmsɨpən e iərman, 9 kəni Uhgɨn təməsoliən iərman məmə in iasiru rəha pətan, mətəu təmol pətan məmə in iasiru rəha iərman.* 10 Tol lanəha, pətan otəkeikei məhtərain rəhn-kapə iətəm tətəgətun məmə tatɨsiai rəhan iərman mətəu-inu nagelo mɨn kauteruh.

11 Mətəu kitah u kəməhuva kətiəh kitah Iərmənɨg, pətan otəsatɨg aru əməiən e iərman, kəni iərman mɨn otəsatɨg aru əməiən e pətan, 12 mətəu-inu pətan təmsɨpən e iərman, kəni təhmen mɨn əmə, pətan təmələs iərman. Mətəu natimnati rəfin kəutsɨpən e Uhgɨn.

13 Otakil aru nati u. ?Otəhruahru məmə pətan iətəm tətəfaki kəm Uhgɨn təsəhtərainiən rəhn-kapə, uə kəpə? 14 Nətəmimi rəfin kotəhrun məmə iərman iətəm nəuanun təfəməh, tatol aulɨs in. 15 Mətəu nəmə pətan kəti nəuanun təfəməh, nɨkin tagiən lan kəni katɨsiai in lan, mətəu nəuanun əha Uhgɨn təməfən məmə otəhtərain rəhn-kapə. 16 Mətəu nəmə iətəmi kəti tolkeikei məmə otorgəhu o nati əha, kəni iətəni lanəha məmə noliən kəti mɨn tɨkə o nati u, kəni niməfaki pɨsɨn pɨsɨn mɨn rəfin kautol təhmen-əhmen əmə.†

Nauəniən Rəha
Nəmtətiən Rəha Iesu

17 Nəghatiən mɨn iətəm iəkəni kəm təmah əha rəueiu, oiəsəni-viviən itəmah mətəu-inu nəharəg pətiən rəhatəmah təsasiruiən, mətəu tətərəkɨn əmə itəmah. 18 Iəmaupən mətəu məmə nian nəutuhapumɨn itəmah mɨn məmə nəkotəfaki, kəni məutəhapu-əhapu itəmah mɨn. Kəni nɨkik təhti məmə nəghatiən mɨn əha, nəuvein nɨpəhriəniən,* 19 mətəu-inu nəhapu-əhapuiən mɨn okotəkeikei məhuva məmə okeruh əhruahru məmə pəh tətəfaki pəhriən.

20 !Nian nəutuhapumɨn itəmah mɨn, mautəni məmə nautun Nauəniən Rəha Nəmtətiən Rəha Iesu, mətəu oteruh-to noliən u rəhatəmah! Səniəmə Nauəniən Rəha Nəmtətiən Rəha Iesu, 21 mətəu-inu nian nəutauən, itəmah kətiəh kətiəh kautəkeikei əmə, məsotəhtahniniən ilah mɨn nəuvein. Kəti tɨnapɨs rəkɨs, kəni kəti mɨn nəumɨs tatus əhanəh. 22 ?Rəhatəmah lahuənu tɨkə məmə nəkotaupən motauən ikɨn? ?Uə itəmah nəsotɨsiaiən niməfaki rəha Uhgɨn, kəni mautol aulɨs nanrah mɨn? ?Kəni iəkəni məmə nak kəm təmah? ?Iəkəni-vivi itəmah o noliən əha? !Kəpə, tiəkɨs agɨn!

23 Mətəu-inu iəməgətun rəkɨs itəmah e nəgətuniən mɨn iətəm təmsɨpən o Iərmənɨg. E nian lapɨn əha uərisɨg kegəhan=pən lan e nəhlmɨ tɨkɨmɨr mɨn rəhan, in təmos pɨret, 24 kəni məni tagkiu kəm Uhgɨn ohni, kəni məhapu, kəni məni məmə, “Inu nɨpətɨk iətəm otɨtəgɨt o təmah.‡ Onəkotol lanu lan kəni nɨkitəmah tətəhti iəu.” 25 E noliən əhmen mɨn əmə, nian kɨnotauən rəkɨs, in tos kap wain məni məmə, “Kap wain u tətəgətun=pən nəniəskasɨkiən vi rəha nasiruiən rəha Uhgɨn kəm nətəmimi, kəni nəniəskasɨkiən vi u tətəhtul mətəmiəgəh e nɨrak iətəm otaiu o təmah. Nian rəfin nəkotəmnɨm kap wain u, nɨkitəmah otəhti iəu.”* 26 O nati əha, nian rəfin nəkotun pɨret u, uə nəkotəmnɨm kap u, onəkautəni pətɨgəm nɨmɨsiən rəha Iərmənɨg mətəuarus tɨtəlɨg=pa mɨn.*

27 Tol lanəha, iətəmimi pəh iətəm tatun pɨret, uə tətəmnɨm kap wain u rəha Iərmənɨg e noliən kəti iətəm təsəhruahruiən, in tatol təfagə o nərəkɨniən nɨpətɨn mɨne nɨra Iərmənɨg.* 28 Iətəmimi otəkeikei maupən makil rəhan nəmiəgəhiən, uərisɨg təpanun pɨret mɨne məmnɨm kap wain, 29 mətəu-inu iətəmimi iətəm tatun mɨne mətəmnɨm, mətəu nɨkin təsəhti viviən pɨret mɨne wain məmə tətəgətun=pən nɨpətɨ Iərmənɨg, nuniən mɨne nəmnɨmiən iətəm in tatol tatiuvi=pa aru əmə nalpɨniən kəm in. 30 Mətəu o nati əha, itəmah tepət nəkotəpəou kəni mautohmɨs, kəni itəmah nəuan nəuvein kɨnohmɨs rəkɨs. 31 Mətəu nəmə kitah kotakil aru noliən mɨn rəhatah, Iərmənɨg təsakiliən itah mol nalpɨniən kəm tah. 32 Nian Iərmənɨg takil itah mol nalpɨniən kəm tah, in tatol məmə kitah okotəhruahru, məmə nian in otakil nətəmimi e nəhue nɨftəni məni nalpɨniən rəhalah məmə okohmɨs, kəni kitah okəsotosiən nalpɨniən əha kitah min ilah.*

33 Tol lanəha piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn, nian nəkəhuva kətiəh məmə nəkotauən, əutəhtahnin itəmah mɨn. 34 Nəmə iətəmi kəti nəumɨs tus, təuvɨr məmə otauən iman ikɨn lahuənu, məmə nian nəkotuhapumɨn, Uhgɨn otəsəfɨnəiən nalpɨniən kəm təmah o noliən mɨn əha rəhatəmah.

Nian iəkuvnə, oiəkəfɨnə suaru e natimnati pɨsɨn nəuvein mɨn iətəm nəkotətapuəh ohni.

12

Nəsanəniən pɨsɨn pɨsɨn mɨn rəha Narmɨn Rəha Uhgɨn

1 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn, pəh iəkəghati e nəsanəniən pɨsɨn pɨsɨn mɨn rəha Narmɨn Rəha Uhgɨn iətəm tətəfa kəm tah, mətəu-inu iəkolkeikei məmə itəmah nəkotəkeikei motəhrun. 2 Itəmah nəkotəhrun məmə aupən, nian nəməsotəfakiən kəm Uhgɨn, katiuvi=pən rəhatəmah nətəlɨgiən katit itəmah e suaru o nəfakiən kəm narmɨ nati mɨn iətəm kəsotəghatiən.* 3 Tol lanəha, iəkəni kəm təmah məmə iətəmi kəti tɨkə iətəm tətəghati e nəsanəniən rəha Narmɨn Rəha Uhgɨn mətəni rah Iesu, kəni iətəmi kəti mɨn ko təsəniən məmə, “Iesu in Iərmənɨg,” mətəu Narmɨn Rəha Uhgɨn, in əmə tol iətəmimi tətəni.*

4 Nəkotəkeikei motəhrun vivi nati u məmə, nəsanəniən pɨsɨn pɨsɨn mɨn rəha Narmɨn Rəha Uhgɨn iətəm tətəfa kəm tah, mətəu kautsɨpən e Narmɨn Rəha Uhgɨn kətiəh əmə.* 5 Kitah kautol uək pɨsɨn pɨsɨn mɨn tepət o nasiruiən e nətəmimi, mətəu Iərmənɨg kətiəh əmə iətəm kitah kautol uək rəhan. 6 Kitah kautol uək e noliən pɨsɨn pɨsɨn tepət, mətəu Uhgɨn kətiəh əmə iətəm tatol uək e nəmiəgəhiən rəha nətəmimi rəfin məmə ilah okautol uək rəfin mɨn əha.

7 Kəni Narmɨn Rəha Uhgɨn tətəfa rəhan nəsanəniən pɨsɨn pɨsɨn mɨn kəm tah kətiəh kətiəh məmə kitah okotasiru e tah mɨn rəfin. 8 Iətəmi kəti, Narmɨn tətəfən nəghatiən rəha neinatɨgiən kəm in. Kəni kəti mɨn, Narmɨn kətiəh əmə tətəfən nəghatiən rəha nəhruniən nati kəm in. 9 Kəni kəti mɨn, Narmɨn kətiəh əmə tətəfən nəhatətəiən kəm in. Kəni kəti mɨn, Narmɨn kətiəh əmə əha tətəfən nəsanəniən o nol viən nɨmɨsiən kəm in. 10 Kəni kəti mɨn, tətəfən nəsanəniən o noliən nati apɨspɨs mɨn kəm in. Kəni kəti mɨn, tətəfən nəghatiən mɨn iətəm Uhgɨn tətəfa kəm in. Kəni kəti mɨn, tətəfən nəsanəniən o nakiliən narmɨn pɨsɨn pɨsɨn mɨn kəm in. Kəni kəti mɨn, tətəfən nəsanəniən rəha nəniən nəghatiən ikɨ pɨsɨn pɨsɨn mɨn kəm in.* Kəni kəti mɨn əha, tətəfən nəsanəniən o nəniən nɨpətɨ nəghatiən ikɨ pɨsɨn pɨsɨn mɨn əha kəm in. 11 Nəsanəniən mɨn əha ilah rəfin, kautsɨpən əmə e Narmɨn kətiəh əmə, kəni tətəfa kəm tah kətiəh kətiəh e suaru mɨn iətəm in əmə tolkeikei.*

12 Nɨpətɨ iətəmimi kətiəh əmə, mətəu nəuəlɨ-nəuəlɨn tepət; kəni nati əpnapɨn nəuəlɨ-nəuəlɨn pɨsɨn pɨsɨn mɨn, ilah kautɨlpɨn e nɨpətɨn kətiəh əmə. Kəni tol lanəha, təhmen-əhmen əmə e Krɨsto.* 13 Kitah nəuvein, kitah nəuanɨləuɨs mɨn rəha Isrel, kitah nəuvein Nanihluə mɨn, nəuvein slef mɨn əmə, nəuvein səniəmə slef mɨn, mətəu Narmɨn Rəha Uhgɨn kətiəh əmə təmol bəptais e tah rəfin agɨn mol məmə kəməhuva nɨpətɨn kətiəh əmə, kəni kitah kəmotos Narmɨn Rəha Uhgɨn u kətiəh əmə.*

14 Pəhriən. Nɨpətɨ iətəmimi kəməsoliən nəuəlɨn kətiəh əmə, mətəu nəuəlɨn tepət. 15 Nəmə nəhlkɨn təni məmə, “Səniəmə iəu nəhlmɨn, kəni tol lanəha, səniəmə iəu nəuəlɨ nɨpətɨn kəti,” kəni nəghatiən rəhan təsoliən məmə nəhlkɨn in səniəmə nəuəlɨ nɨpətɨn nəuvetɨn. 16 Kəni nəmə matəlgɨn təni məmə, “Səniəmə iəu nəhmtɨn, kəni tol lanəha, səniəmə iəu nəuəlɨ nɨpətɨn kəti,” kəni nəghatiən rəhan təsoliən məmə matəlgɨn in səniəmə nəuəlɨ nɨpətɨn nəuvetɨn.

17 ?Nəmə nɨpətɨn in nəhmtɨn rəfin əmə, kəni otəhra mətəu nati? ?Kəni nəmə nɨpətɨn in matəlgɨn rəfin əmə, kəni otəhra məmiəvɨn nati. 18 Mətəu kəpə, Uhgɨn təməuəri nəuəlɨ-nəuəlɨ nɨpətɨn ilah rəfin iətəm in tolkeikei məmə ilah okotol lanəha. 19 Nəmə nɨpətɨ iətəmimi kəti in nəuəlɨ-nəuəlɨn əmə kəti, təhmen e nəhlkɨn, mətəu səniəmə in nɨpətɨn kəti pəhriən. 20 Mətəu nɨpəhriəniən, nəuəlɨ-nəuəlɨn tepət, mətəu nɨpətɨn kətiəh əmə.

21 Nəhmtɨn ko təsəniən kəm nəhlmɨn məmə, “Iəu iəkəpəh ik, iəu inəhmen rəkɨs.” Kəni rəhn-kapə ko təsəniən kəm nəhlkɨn mil məmə, “Iəu iəkəpəh itəlau, iəu inəhmen rəkɨs.” 22 Təsoliən lanəha. Kəni tapirəkɨs inu, nəuəlɨ-nəuəlɨ nɨpətɨtah iətəm nɨkitah təhti məmə ilah kotəpəou agɨn, ilah nati keikei o nɨpətɨtah. 23 Kəni nəuəlɨ-nəuəlɨ nɨpətɨtah iətəm nɨkitah təhti məmə ilah nati əpnapɨn əmə, kautol noliən rəha nɨsiaiən e lah. Kəni nəuəlɨ-nəuəlɨn rəha naulɨsiən, kitah kauteh vivi ilah. 24 Mətəu nəuəlɨ-nəuəlɨ nɨpətɨtah iətəm təsoliən naulɨsiən, kitah kəsotoliən nati agɨn e lah. Mətəu Uhgɨn təmuhapumɨn nəuəlɨ-nəuəlɨ nɨpətɨtah mɨn, kəni matɨsiai nəuəlɨ-nəuəlɨn mɨn iətəm kitah kauteh=pən əmə ilah. 25 Kəni e noliən əha, nəuəlɨ-nəuəlɨ nɨpətɨtah okəsotəhapu əhapuiən ilah mɨn, mətəu ilah okoteh vivi rəfin ilah mɨn. 26 Nəmə nəuəlɨn nəuvetɨn tətətəu nahməiən, kəni nəuəlɨn mɨn ilah rəfin okotətəu nahməiən ilah min. Kəni nəmə nəuəlɨn nəuvetɨn kətəfən nɨsiaiən kəm in, kəni nəuəlɨn mɨn rəfin okotagiən ilah min.

27 Nɨpətɨ nəghatiən u məmə itəmah nɨpətɨ Krɨsto, kəni itəmah rəfin kətiəh kətiəh itəmah nəuəlɨn mɨn rəha nɨpətɨ Krɨsto.* 28 Kəni e niməfaki, Uhgɨn təmaupən mələhu=pən aposɨl mɨn, kəni uərisɨg ko, iəni mɨn, kəni uərisɨg ko, nəgətun mɨn. Kəni təmələhu=pən nətəm kautol nati apɨspɨs, mɨne ilah nətəm kautol vivi nɨmɨsiən mɨn, kəni nətəm kəutasiru e nətəmimi, kəni nətəm koteinatɨg nətəm kəutasiru o nəniən rəha niməfaki, kəni nətəm kəutəghati e nəghatiən ikɨn pɨsɨn mɨn.* 29 ?Nətəmimi rəfin aposɨl mɨn? ?Uə nətəmimi rəfin iəni mɨn? ?Uə nətəmimi rəfin nəgətun mɨn? ?Uə nətəmimi rəfin kautol nati apɨspɨs mɨn? 30 ?Uə nətəmimi rəfin kautol vivi nɨmɨsiən mɨn? ?Uə nətəmimi rəfin kəutəghati e nəghatiən ikɨn pɨsɨn mɨn? ?Uə nətəmimi rəfin kəutəni pətɨgəm nɨpətɨ nəghatiən ikɨn pɨsɨn mɨn? Kəpə, təsoliən lanəha. 31 Mətəu təuvɨr məmə nəkotələhu=pən əskasɨk nətəlɨgiən rəhatəmah o nosiən nəsanəniən pɨsɨn pɨsɨn mɨn iətəm Narmɨn Rəha Uhgɨn tətəfa, ilah mɨn əha kotəuvɨr agɨn.*

Mətəu rəueiu iəkəni=pɨnə suaru təuvɨr agɨn.

13

Nolkeikeiən

1 Nəmə iətəghati e nəghatiən rəha nətəm ikɨn pɨsɨn mɨn, uə nəghatiən rəha nagelo mɨn, mətəu iəsosiən nolkeikeiən e nɨkik, rəhak nəghatiən in nəuian əpnapɨn əmə təhmen e nəuia dɨrəm uə nəuia bel. 2 Nəmə iatos nəsanəniən iətəm Narmɨn Rəha Uhgɨn tətəfa o nəni pətɨgəmiən nəghatiən mɨn iətəm Uhgɨn tətəfa, mətəu iəsosiən nolkeikeiən e nɨkik, iəu nati əpnapɨn əmə. Kəni nəmə iəkəhrun nati oneuən rəfin mɨne nəhruniən rəfin, mətəu iəsosiən nolkeikeiən e nɨkik, iəu nati əpnapɨn əmə. Kəni nəmə rəhak nəhatətəiən təskasɨk məmə otol nɨtəuət kəti tiet, mətəu iəsosiən nolkeikeiən e nɨkik, iəu nati əpnapɨn əmə.* 3 Nəmə iəkəfən rəfin rəhak natimnati kəm nanrah mɨn, uə iəkegəhan e nɨpətɨk məmə nɨgəm otus, mətəu iəsosiən nolkeikeiən e nɨkik, iəsoliən win e nati kəti.

4 Noliən rəha nolkeikeiən tol lanu: iətəmi kəti rəhan nətəlɨgiən təfəməh, kəni matol təuvɨr kəm nətəmimi, kəni məsɨtgərahiən e nətəmimi, kəni məsəri pɨkiən, kəni məsəfəri aruiən in, 5 kəni məsol-pəniən nətəmimi, məsalkutiən o nərfɨn, kəni nɨkin təsahmə uəhaiən, kəni məsaskəlɨm pɨkiən nərahiən iətəm iətəmi kəti tatol lan. 6 Kəni nɨkin təsagiəniən o noliən tərah mɨn, mətəu nɨkin tagiən əmə o noliən təuvɨr mɨn rəha nɨpəhriəniən.* 7 Noliən rəha nolkeikeiən tol lanu: nati əpnapɨn suaru rəha iətəmi kəti tiəkɨs, mətəu nian rəfin iətəmi əha tatɨtəu=pən əmə, məsəhlmaniən e rəhan nəhatətəiən nian kəti, kəni nian rəfin tətələhu=pən əskasɨk rəhan nətəlɨgiən e Uhgɨn, rəhan nəhatətəiən tətəhtul əmə lanko e nian rəha nərahiən.*

8 Noliən rəha nolkeikeiən naunun tɨkə. Mətəu rəha nəni pətɨgəmiən nəghatiən iətəm Uhgɨn tətəfa, otəpanɨkə. Rəha nəghatiən ikɨ pɨsɨn mɨn, okəpanohkə. Rəha nəhruniən nati, otəpanɨkə. 9 Tol lanəha mətəu-inu nəhruniən rəhatah nəuan nəuvetɨn əmə, kəni kəutəni pətɨgəm nəghatiən iətəm Uhgɨn tətəfa mətəu nəghatiən u tatol əpu nəuan nəuvetɨn əmə. 10 Mətəu nian Iesu Krɨsto otuva mɨn mol əhruahru natimnati mɨn rəfin, kəni nəsanəniən mɨn iətəm Narmɨn Rəha Uhgɨn tətəfa rəueiu okohkə. 11 Nian iəmətəkəku, iəmətəghati təhmen e iəpəou, kəni nəhruniən rəhak təhmen e rəha iəpəou, kəni noliən rəha nətəlɨgiən rəhak təhmen e rəha iəpəou. Mətəu nian iəmuva mol iətəmi asoli lak, iəmələhu noliən mɨn rəha iəpəou e nəmtahk. 12 Rəueiu, kitah kauteruh nəuan nəuvetɨn əmə təhmen e iətəmi kəti tateh narmɨn e kɨlas iətəm təuau. Mətəu e nian əha, kitah okoteruh əhruahru nəhmtɨ Uhgɨn. Rəueiu, iəkəhrun nəuan nəuvetɨn əmə, mətəu e nian əha, iəpanəhrun əhruahru natimnati rəfin, təhmen məmə Uhgɨn təhrun ərəfin iəu mɨne əha rəueiu.

13 Kəni rəueiu, noliən milahal u kɨsɨl kələhtul: noliən rəha nəhatətəiən, noliən rəha nuhuiniən e Uhgɨn, mɨne noliən rəha nolkeikeiən. Mətəu iətəm in təuvɨr pɨk agɨn e lahal, in noliən rəha nolkeikeiən.*

14

Nəni pətɨgəmiən nəghatiən iətəm Uhgɨn tətəfa, mɨne nəniən nəghatiən ikɨn pɨsɨn mɨn

1 Otalkut əskasɨk məmə nolkeikeiən otarmənɨg e nəmiəgəhiən rəhatəmah, kəni motalkut əskasɨk məmə onəkotos nəsanəniən mɨn iətəm Narmɨn Rəha Uhgɨn tətəfa, kəni otalkut pɨk təhmɨn mɨn o nəsanəniən rəha nəni pətɨgəmiən nəghatiən iətəm Uhgɨn tətəfa.* 2 Iəkəni lanəha mətəu-inu itəmah kəti iətəm tətəghati e nəghatiən ikɨ pɨsɨn mɨn, təsəghatiən kəm nətəmimi, mətəu tətəghati əmə kəm Uhgɨn. Pəhriən, iətəmi kəti tɨkə iətəm təhrun nəghatiən iətəm in tətəni, mətəu in tətəni pətɨgəm nəghatiən oneuən mɨn e Narmɨn Rəha Uhgɨn. 3 Mətəu nətəmimi rəfin nətəm kəutəni pətɨgəm nəghatiən iətəm Uhgɨn tətəfən e nəghatiən rəhalah, kəutəni kəm nətəmimi o nol əskasɨkiən ilah, o nəfəriən nətəlɨgiən rəhalah, kəni o nasiruiən məfəri nɨkilah. 4 Iətəmimi iətəm tətəghati e nəghatiən ikɨn pɨsɨn mɨn, tatol əskasɨk aru əmə in, mətəu iətəmimi iətəm tətəni pətɨgəm nəghatiən iətəm Uhgɨn tətəfən e nəghatiən rəhalah, tatol əskasɨk niməfaki.

5 Iəkolkeikei məmə itəmah rəfin agɨn nəkotəghati e nəghatiən ikɨ pɨsɨn mɨn, mətəu təuvɨr pɨk məmə nəkotəni pətɨgəm nəghatiən iətəm Uhgɨn tətəfɨnə. Iətəmimi iətəm tətəni pətɨgəm nəghatiən iətəm Uhgɨn tətəfən, in tətasiru pɨk e niməfaki tapirəkɨs agɨn iətəmimi iətəm tətəghati e nəghatiən ikɨn pɨsɨn mɨn mətəuarus in təni nɨpətɨn məmə otol əskasɨk niməfaki.

6 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn. ?Nəmə iətuva o təmah kəni mətəghati e nəghatiən ikɨ pɨsɨn, təhro lanu iəu iəkəuvɨr o təmah? Mətəu nəmə iatol pətɨgəm nəghatiən nəuvein iətəm kəmautəhluaig aupən, uə iətos nəhruniən nəuvein, uə nəghatiən iətəm Uhgɨn tətəfa, uə nəghatiən rəha nəgətuniən, kəni oiəkasiru e təmah. 7  Otətəlɨg-to e natimnati təhmen e bambu iətəm kətahli, uə kitar iətəm katoh. Natimnati mɨn əha kəsotəmiəgəhiən, iətəmimi əmə tatol ilah kəutagət. Mətəu nəmə kəsotagət əhruahruiən, kəni itəmah onəkotəruru məmə nəpuən nak ilah kəutani. 8 Kəni nəmə təui təsasək əhruahruiən, kəni nətəmimi okotəruru məmə kotəkeikei motol əpenə-penə o nəluagɨniən.*

9 Mətəu təhmen əmə e təmah. ?Nəmə nəutəghati e nəghatiən iətəm nətəmimi kotəruru, okotəhro lanu motəhrun nɨpətɨ nəghatiən nəutəni? Itəmah onəkotəghati əmə kəm nɨmagəuagəu, mətəu nətəmimi kəsotosiən nɨpətɨn. 10 Pəhriən məmə nəghatiən mɨn tepət e nəhue nɨftəni, mətəu ilah rəfin nɨpətɨlah əha ikɨn. 11 Kəni nəmə iəsəhruniən nɨpətɨ nəghatiən iətəm iətəmi kəti tətəni=pa kəm iəu, iəu iapɨspɨs ohni, kəni in iapɨspɨs ohniəu. 12 Təhmen əmə e təmah. Itəmah nəkotolkeikei nəsanəniən mɨn rəha Narmɨn Rəha Uhgɨn, kəni tol lanəha, otalkut məmə nəkotuvləkɨn niməfaki e nəsanəniən mɨn iətəm okotasiru pɨk lan.

13 Mətəu-inu o nati əha, okəmə itəmah kəti tətəghati e nəghatiən ikɨn pɨsɨn mɨn, otəkeikei məfaki mɨn məmə Uhgɨn otəfən nɨpətɨ nəghatiən u məmə otəni pətɨgəm kəm niməfaki. 14 Nəmə iətəfaki e nəghatiən ikɨn pɨsɨn mɨn, nɨkik tətəfaki mətəu nətəlɨgiən rəhak tətəhtul əpnapɨn əmə. 15 ?Kəni iəkəhro? Iəkəfaki e nɨkik, mətəu iəkəfaki mɨn e nətəlɨgiən rəhak e nəghatiən iətəm iəkəhrun. Kəni iəkani nəpuən e nɨkik, mətəu iəkani mɨn nəpuən e nətəlɨgiən rəhak e nəghatiən iətəm iəkəhrun. 16 ?Nəmə nətəni-vivi Uhgɨn e nɨkim e nəghatiən pɨsɨn, təhro iətəmi kəti iətəm təruru nəghatiən u in otəni “Əuəh” e rəham nəfakiən, mətəu-inu in təruru nati iətəm nətəni? 17 Nəmə təhro nətəni-vivi pəhriən Uhgɨn, mətəu nəsasiruiən e iətəmimi pɨsɨn kəti mɨn.

18 Iətəni tagkiu kəm Uhgɨn məmə iətəghati e nəghatiən ikɨn pɨsɨn mɨn tapirəkɨs itəmah rəfin. 19 Mətəu e niməfaki, nəmə iətəgətun nətəmimi e nəghatiən faif əmə iətəm kotəhrun, inu təuvɨr mapirəkɨs agɨn nəmə iəkəni nəghatiən ten-tausɨn e nəghatiən pɨsɨn iətəm kɨnotəruru.

20 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn. Sotoliən nətəlɨgiən rəhatəmah təhmen e kəlkələh mɨn. E nəmiəgəhiən rəhatəmah, təuvɨr məmə nəkotəhmen e kəlkələh mɨn nətəm kotəruru əhanəh noliən tərah. Mətəu e nətəlɨgiən rəhatəmah, təuvɨr məmə nəkohmətə.* 21 Kəmətei lanəha e Lou rəha Mosɨs məmə,

“Iəkol məmə nətəmimi kautəghati e nəghatiən ikɨn pɨsɨn mɨn okotəni rəhak nəghatiən kəm rəhak nətəmimi.

Kəni ilah okotətəu nəghatiən mɨn rəha napɨspɨs mɨn.

Mətəu nati əpnapɨn ilah okotətəu nati əha iətəm tol pɨsɨn, ko kəsotətəlɨgiən lak.

Iərmənɨg tətəni lanu.”*

22 Tol lanəha, nəghatiən ikɨn pɨsɨn mɨn, in nəmtətiən kəti rəha nətəmimi nətəm kəsotəfakiən, səniəmə nəmtətiən kəti rəha nəfaki mɨn. Mətəu nian iətəmimi kəti tətəni pətɨgəm nəghatiən iətəm Uhgɨn tətəfən, in rəha nəfaki mɨn, səniəmə rəha nətəm kəsotəfakiən. 23 ?Tol lanəha, nəmə niməfaki apiəpiə tətuhapumɨn, kəni nətəmimi rəfin kəutəghati e nəghatiən ikɨn pɨsɨn mɨn, kəni ilah nəuvein nətəm kəsotəhruniən, uə nətəm kəsotəfakiən kəhuva imə, ilah okotəni məmə itəmah nəutalməli, uə kəpə?* 24 Mətəu nəmə iətəmi təsəfakiən kəti, uə iətəmi təruru tuva imə nian nətəmimi rəfin kəutəni pətɨgəm nəghatiən iətəm Uhgɨn tətəfən, kəni nəghatiən rəhatəmah otek nɨkin, kəni in otəhrun məmə in iol təfagə tərah, kəni nəghatiən mɨn əha okotakil rəhan noliən,* 25 kəni rəhan təfagə tərah mɨn iətəm kəutəhluaig otuva e nəhagəhagiən. O nati əha, in otasiəulɨn e nɨsiaiən məfaki kəm Uhgɨn, mətəni pətɨgəm məmə, “!Itəmah pəhriən Uhgɨn nəutan!”

Nələhu əhruahruiən noliən rəha nəfakiən

26 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn. Pəh iəkəni nɨpətɨ rəhak nəghatiən mɨn u rəueiu. Nian itəmah rəfin nəkəhuva kətiəh e nuhapumɨniən o nəfakiən, itəmah rəfin kətiəh kətiəh rəhatəmah əha ikɨn uək o noliən, nəuvein kəutani nəpuən, nəuvein kəutəgətun ilah, nəuvein kautol əpu nəghatiən nəuvein u kəmotəhluaig aupən, nəuvein kəutəghati e nəghatiən ikɨn pɨsɨn mɨn, nəuvein kəutəni nɨpətɨ nəghatiən mɨn əha. Onəkotəkeikei mautol natimnati mɨn əha o nuvləkɨniən niməfaki təskasɨk.* 27 Nəmə nətəmimi nəuvein kəutəghati e nəghatiən ikɨ pɨsɨn, keiu uə kɨsɨl əmə okotəghati. Kəti otəni rəhan, uərisɨg kəti, konu kəti mɨn təni rəhan, kəni iətəmi kəti otəkeikei məni nɨpətɨ nəghatiən mɨn əha. 28 Nəmə iətəmimi tɨkə o nəni pətɨgəmiən nɨpətɨ nəghatiən mɨn əha, iətəmimi iətəm otəghati e nəghatiən pɨsɨn, otəkeikei məsəghatiən e niməfaki, kəni məghati oneuən əmə kəm Uhgɨn.

29 Kəni iəni mɨn, təuvɨr məmə iəni keiu uə kɨsɨl okotəghati, kəni nətəmimi nəuvein okotakil vivi nəghatiən kəutəni.* 30 Kəni nəmə Uhgɨn tatol əpu nəghatiən kəti iətəm təmatəhluaig aupən tətuva o iətəmi kəti iətəm tətəharəg, təuvɨr məmə iətəm təmaupən mətəghati otəpəh nəghatiən. 31 Tol lanəha, itəmah nətəm nəutəni pətɨgəm nəghatiən iətəm Uhgɨn tətəfɨnə, kəti otaupən məghati, konu kəti mɨn, ko kəti mɨn məmə nəkotəgətun nətəmimi rəfin, motəfəri nətəlɨgiən rəhalah. 32 Sotaluiən məmə iəni mɨn kəutarmənɨg e nɨkilah məmə okotəhrun nəni pətɨgəmiən nəghatiən rəhalah e nian iətəm in təhruahru o nəniən, 33 mətəu-inu Uhgɨn səniəmə in Uhgɨn rəha noliən nəruruiən e nati, mətəu in Uhgɨn rəha nəməlinuiən, təhmen e niməfaki mɨn rəfin.

34 Nian kətəfaki lan, nɨpətan okotəharəg mohkə agɨn, mətəu-inu təsəhruahruiən məmə okotəghati. Mətəu okotəkeikei məutətəlɨg e nətəmi asoli rəha niməfaki, təhmen əmə e iətəm Lou tətəni mɨne.* 35 Nəmə kotolkeikei məmə kotəhrun nati kəti, okotəkeikei motətapuəh o rəhalah nəman mɨn əpəha lahuənu, mətəu-inu tol naulɨsiən məmə pətan otəghati əpəha e niməfaki.

36 ?Təhro? ?Nɨkitəmah təhti məmə nəghatiən rəha Uhgɨn təmaupən miet pətɨgəm o təmah? ?Uə nɨkitəmah təhti məmə nəghatiən rəha Uhgɨn təmuva əmə o təmah? 37 Nəmə itəmah kəti nɨkin təhti məmə in iəni kəti, uə Narmɨn Rəha Uhgɨn təməfən nəsanəniən kəti kəm in, in otəkeikei məni nɨpəhriəniən e nəghatiən iətəm iətətei kəm təmah məmə in nəuia Iərmənɨg.* 38 Nəmə təpəh nəniən nɨpəhriəniən e nəghatiən u, okəsəni mɨniən nɨpəhriəniən e rəhan nəghatiən.

39 Tol lanəha, piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn, təuvɨr məmə nəkotəkeikei məmə nəkotəni pətɨgəm nəghatiən iətəm Uhgɨn tətəfɨnə, kəni məsotəhtul pəsɨgiən e nəniən nəghatiən ikɨn pɨsɨn mɨn. 40 Mətəu e natimnati rəfin agɨn iətəm nautol e nəfakiən, otol e noliən iətəm in təhruahru o niməfaki, motohtəu=pən vivi noliən rəha nəfaki ən.

15

Krɨsto təməmiəgəh mɨn
e nɨmɨsiən

1 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn. Iəkolkeikei məmə iəkəni pətɨgəm kəm təmah nanusiən təuvɨr iətəm iəmatəni pətɨgəm kəm təmah aupən, nəmotos e nɨkitəmah, kəni motos rəhatəmah ikɨn nəhtuliən lan. 2 Nəmə nəkotaskəlɨm əskasɨk nanusiən təuvɨr əhruahru iətəm iəu iəməni pətɨgəm kəm təmah, Uhgɨn otosmiəgəh itəmah lan. Mətəu nəmə nəkotəpəh nati əhruahru, motəhatətə e nəghatiən pɨsɨn, kəni nəhatətəiən rəhatəmah in nati əpnapɨn əmə.

3 Inəni=pɨnə rəkɨs kəm təmah natimnati agɨn mɨn iətəm iəmətəu məmə, Krɨsto təmɨmɨs o rəhatah noliən tərah mɨn təhmen e Nauəuə Rəha Uhgɨn təməni rəkɨs mɨne,* 4 kəmɨtənɨm, kəni təmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən e nian iətəm tatol kɨsɨl lan təhmen əmə e Nauəuə Rəha Uhgɨn təməni rəkɨs mɨne,* 5 kəni təmaupən miet pətɨgəm o Pitə, uərisɨg ko, o rəhan mɨn nətəmimi tueləf rəfin.* 6 Uərisɨg lanko, in təmiet pətɨgəm mɨn o piatah mɨn tapirəkɨs faif-hanrɨt e nian kətiəh əmə, u ilah tepət kautəmiəgəh əhanəh, mətəu nəuvein kɨnohmɨs rəkɨs. 7 Kəni uərisɨg, tiet pətɨgəm=pən o pian Jemɨs,* kəni mɨne o aposɨl mɨn rəfin.†* 8 Kəni uərisɨg e lah rəfin, in təmiet pətɨgəm mɨn ohniəu, nati əpnapɨn iəu iəkəhmen e iəpəou iətəm iəmair pahi. Iəmuva məmə iəu aposɨl e suaru pɨsɨn agɨn.*

9 Tol lanəha, iəu ləhtəni agɨn e aposɨl mɨn rəfin, kəni iəsəhmeniən məmə nətəmimi okotauɨn lak məmə iəu aposɨl kəti, mətəu-inu iəu iəmatol nərahiən kəm niməfaki rəha Uhgɨn aupən.* 10 Mətəu e nəuvɨriən iətəm Uhgɨn təməfa kəm iəu, iəmuva məhmen lanu rəueiu, kəni nəuvɨriən əha təsuva əpnapɨniən, mətəu nəuan əha ikɨn. !Nɨpəhriəniən, iəmol uək tapirəkɨs rəfin aposɨl mɨn! Mətəu səniəmə e rəhak əmə nəsanəniən, mətəu e nəuvɨriən əmə iətəm Uhgɨn təməfa kəm iəu.* 11 Nati əpnapɨn iəu iəməni pətɨgəm, uə ilah kəmotəni pətɨgəm nanusiən təuvɨr kəm təmah, mətəu nəghatiən u inu iətəm iətəni pətɨgəm, nanusiən təuvɨr iətəm nəmotəni nɨpəhriəniən lan.

Nəmiəgəhiən e nɨmɨsiən rəha nətəm kəmohmɨs

12 Iəmətəu məmə itəmah nəuvein nəutəni məmə nətəm kəmohmɨs ko kəsotəmiəgəh mɨniən. ?Mətəu nəmə kəmətəni pətɨgəm məmə Krɨsto təməmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən, kəni təhro itəmah nəuvein nəutəni məmə nətəm kəmohmɨs ko kəsotəmiəgəh mɨniən? 13 Mətəu nəmə nəghatiən rəhatəmah in nɨpəhriəniən, məmə nətəm kəmohmɨs kəsotəmiəgəh mɨniən, kəni ko Iesu mɨn təsəmiəgəhiən e nɨmɨsiən. 14 Kəni nəmə Krɨsto təsəmiəgəhiən e nɨmɨsiən, kəni uək rəhatɨmah o nəni pətɨgəmiən nanusiən təuvɨr, in nati əpnapɨn əmə, təhmen mɨn əmə e nəhatətəiən rəhatəmah.

15 Nati kəti mɨn lanəha, nəmə Krɨsto təsəmiəgəhiən e nɨmɨsiən, itɨmah iəmoteiuə e Uhgɨn mətəu-inu iəmotəni pətɨgəm məmə Uhgɨn təmosmiəgəh Krɨsto e nɨmɨsiən. Mətəu nəmə nətəm kəmohmɨs ko kəsotəmiəgəh mɨniən e nɨmɨsiən, təhmen itəmah nəuvein kəutəni, kəni ko Uhgɨn təməsosmiəgəhiən Krɨsto e nɨmɨsiən! 16 Mətəu-inu nəmə nətəm kəmohmɨs ko kəsotəmiəgəh mɨniən e nɨmɨsiən, kəni ko Krɨsto təsəmiəgəh mɨniən e nɨmɨsiən. 17 Kəni nəmə Krɨsto təsəmiəgəh mɨniən e nɨmɨsiən, kəni nəhatətəiən rəhatəmah nɨpətɨn tɨkə, kəni itəmah nəutatɨg əhanəh e təfagə tərah mɨn. 18 Kəni nətəmimi nətəm kəmotəni nɨpəhriəniən e Krɨsto nətəm kɨnohmɨs rəkɨs, ilah mɨn kəmotəmkarəpən rəkɨs e nəmiəgəhiən itulɨn. 19 !Nəmə kautələhu=pən əskasɨk rəhalah nətəlɨgiən e Krɨsto o nəmiəgəhiən əmə rəha nəhue nɨftəni, kəsi, təuvɨr əmə məmə nətəmimi okotətəu tərah o təmah tapirəkɨs agɨn nətəmimi rəfin mətəu-inu, kəmotəmkakiəh! Kəni rəhatah nosiən nahməiən o Krɨsto otol nati əpnapɨn əmə lan.

20 !Mətəu kəpə! Nɨpəhriəniən məmə Krɨsto təməmiəgəh pəhriən mɨn e nɨmɨsiən. In təmaupən e nətəmimi rəfin nətəm kəmohmɨs kəni məmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən, kəni ko təsɨmɨs mɨniən.‡ 21 Otətəlɨg lan. Nɨmɨsiən tɨnuva e nəhue nɨftəni e iətəmimi kəti, kəni tol mɨn əmə lanəha, nəmiəgəh mɨniən e nɨmɨsiən təmuva e iətəmimi kəti.* 22 Tol lanəha, nətəmimi rəfin okohmɨs mətəu-inu kəmotsɨpən e Atəm, kəni təhmen əmə, nətəmimi rəfin nətəm kəməhuva kətiəh ilah Krɨsto okotəmiəgəh mɨn.

23 Mətəu ilah mɨn u, okotəmiəgəh mɨn e nian əhruahru rəhalah. Krɨsto in təmaupən məmiəgəh mɨn, kəni nian in otuva mɨn, rəhan mɨn okotəmiəgəh mɨn.* 24 Kəni naunun nian otuva. In otərəkɨn narmənɨgiən mɨn rəfin, mɨne nepətiən mɨn rəfin, mɨne nəsanəniən mɨn rəfin. Uərisɨg lan, in otəhlman=pən e narmənɨgiən rəhan e nəhlmɨ Uhgɨn Tatə.

25 Tol lanəha mətəu-inu, in təkeikei mətarmənɨg mətəuarus məmki=pa rəhan tɨkɨmɨr mɨn mevɨg-ərain e lah e nəhlkɨn.* 26 Naunu rəhan tɨkɨmɨr iətəm otərəkɨn, in ko nɨmɨsiən. Kəni nɨmɨsiən otɨkə mɨn,* 27 mətəu-inu “tɨnəmki=pa natimnati rəfin mevɨg-ərain lan e nəhlkɨn.” Otətəlɨg-to lan, nian tətəni məmə natimnati rəfin agɨn tɨnatevɨg-ərain e nəhlkɨn, nəkoteruh məmə səniəmə Tatə Uhgɨn mɨn əha ikɨn e nəhlkɨn. In Uhgɨn iətəm təmələhu=pən natimnati rəfin agɨn ləhtəni e nəhlkɨ Krɨsto.* 28 Nian Uhgɨn tɨnol natimnati mɨn əha, kəni Nətɨn aru otuva ləhtəni e Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn iətəm təmələhu=pən natimnati rəfin e nəhlkɨn, məmə Uhgɨn əmə otarmənɨg e natimnati rəfin.

29 Otətəlɨg-to lan. ?Təhro e nətəmimi nətəm katol bəptais e lah o nətəm kɨnohmɨs rəkɨs? ?Nəmə nətəm kəmohmɨs kəsotəmiəgəh mɨniən nian kəti, kəni təhro katol bəptais e nətəmimi o lah?§ 30 ?Kəni təhmen əmə e tɨmah, təhro iautələs pɨkɨn nian əskasɨk mɨn e nəmiəgəhiən rəhatɨmah nian rəfin?* 31 !Iatos nonauvɨl, piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn, məmə nətəmimi kotalkut məmə okotohamu iəu e nian tepət! Nəkotəhrun məmə inu nɨpəhriəniən təhmen əmə məmə iətasiru o nəhatətəiən rəhatəmah e Krɨsto Iesu Iərmənɨg rəhatah. 32 ?Nəmə iəməluagɨn kəm nati miəgəh mɨn iətəm kauton iətəmi əpəha Efəsɨs* o nətəlɨgiən rəha nətəmimi əmə, iəmol win e nak? Nəmə nətəm kəmohmɨs kəsotəmiəgəh mɨniən, pəh kotol əmə təhmen e nəghatiən u iətəm tətəni məmə,

“Pəh kotauən motəmnɨm,

mətəu-inu olauɨg kohmɨs.”*

33 Sotoliən nətəmimi koteiuə e təmah. Inu nɨpəhriəniən iətəm iətəmi kəti təməni, “Nian nətəmimi rəhalah noliən təuvɨr kəutan ilah nətəm kotərah, nətəm kotərah kəutərəkɨn noliən təuvɨr rəhalah.” 34 Ohtəlɨg=pa mɨn motos əhruahru mɨn nətəlɨgiən rəhatəmah iətəm təhruahru, kəni motəhlman e təfagə tərah mɨn, mətəu-inu itəmah nəuvein kotəruru əhanəh Uhgɨn, kəni inu nati kəti rəha naulɨsiən.

Nɨpətɨ iətəm təmɨmɨs tətəmiəgəh mɨn

35 Mətəu nəmə nətəmimi nəuvein kotətapuəh məmə, “?Nətəm kəmohmɨs okotəmiəgəh əhro lanu? ?Okotos nɨpətɨ nak məhuva?” 36 !Nəghatiən əha talməli! Nati u təhmen e nɨkɨtɨ nati iətəm kotəhrun rəkɨs. Nɨkɨtɨ nati iətəm nəmərfei, otəkeikei maupən mɨmɨs, uərisɨg təpanəmiəgəh.* 37 Nian nəkərfei nɨkɨtɨ nati, nəsərfeiən nəukətɨn iətəm otuva, mətəu nɨkɨtɨ nati əmə, nəmə nɨkɨtɨ wit uə nati pɨsɨn kəti. 38 Mətəu Uhgɨn tol tateviə e nəukətɨn iətəm in tolkeikei, kəni nɨkɨtɨ nati rəfin, in əmə tətəfa nɨpətɨlah. 39 Nɨpətɨlah rəfin kəsotəhmen-əhmeniən. Nɨpətɨ iətəmimi tol pɨsɨn e rəha nati miəgəh mɨn, mɨne mənɨg mɨn, mɨne nəmu itəhi. 40 Əpəha e neai, natimnati əha ikɨn, kəni e nəhue nɨftəni natimnati mɨn əha ikɨn tol pɨsɨn. Nian koteruh nati əpəha ilɨs e neai məmə in təuvɨr, rəhan nəuvɨriən in tol pɨsɨn e nəuvɨriən rəha nati əpəha ləhtəni e nəhue nɨftəni. 41 Kəni nəhagəhagiən rəha mɨtɨgar tol pɨsɨn e nɨmɨhliən rəha məuɨg mɨne nasiəiən rəha məhau mɨn. Kəni nasiəiən rəha məhau mɨn nəuvein, kotol pɨsɨn e rəha nəuvein mɨn.

42 Kəni təhmen əmə e nɨpətɨ nətəm kəmohmɨs nətəm kautəmiəgəh mɨn. Nɨpətɨn iətəm kəmɨtənɨm otəmnəmɨt, mətəu nian otəmiəgəh mɨn, otəsəmnəmɨt mɨniən. 43 Nian katɨtənɨm, in nati kəti iətəm nətəmimi kəsotolkeikeiən, mətəu nian otəmiəgəh mɨn, in nati kəti iətəm nətəmimi okoteruh rəha nəuvɨriən. Nian katɨtənɨm, nəsanəniən rəhan tɨkə, mətəu nian otəmiəgəh mɨn, təsanən.* 44 Nian katɨtənɨm nɨpətɨtah, in nati rəha nəhue nɨftəni, mətəu nian otəmiəgəh mɨn, in nati rəha negəu e neai.

Nəmə nɨpətɨn əha ikɨn rəha nəhue nɨftəni, rəha negəu e neai mɨn əha ikɨn. 45 Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə, “Iətəmi təmaupən agɨn, Atəm təmos nɨpətɨn miəgəh.”* Kəni naunun Atəm, inu Krɨsto, təmuva narmɨn u tətəfa nəmiəgəhiən. 46 Nati rəha narmɨn təməsaupəniən muva, mətəu nati rəha nəhue nɨftəni, uərisɨg lan nati rəha narmɨn təpanuva. 47 Iətəm təmaupən agɨn, kəmol e nɨməulul rəha nɨftəni, mətəu iətəm təmuərisɨg u Krɨsto, təmsɨpən e negəu e neai. 48 Nətəmimi rəfin e nəhue nɨftəni, nɨpətɨlah təhmen e nɨpətɨ Atəm, mətəu nətəmimi nətəm okəhuvən e negəu e neai nɨpətɨlah otəhmen e nɨpətɨ Krɨsto, u təmsɨpən ikɨn. 49 Rəueiu kitah kotəhmen e Atəm u rəha nəhue nɨftəni, kəni tol lanəha, nian kəti okotəhmen e Krɨsto u rəha negəu e neai.

50 Iətəni pətɨgəm kəm təmah, piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn məmə, nɨpətɨn mɨne nɨra iətəmimi təruru nuvəniən e Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn, kəni təhmen əmə, nati iətəm otəmnəmɨt otəsosiən nati iətəm tətatɨg itulɨn. 51 Otətəlɨg-to, kəni oiəkəni nati oneuən məmə, səniəmə kitah rəfin okohmɨs, mətəu Uhgɨn otol nɨpətɨtah rəfin okotəuiək vivi,* 52 in otol uəhai əmə təhmen e noraipiən, nian naunu təui rəha Uhgɨn otasək. Mətəu-inu təui otasək, kəni nətəm kəmohmɨs okotəmiəgəh mɨn məsohmɨs mɨniən, nɨpətɨlah otəuiək. Kəni kitah u kəutəmiəgəh e nian əha, Uhgɨn otol nɨpətɨtah mɨn təuiək vivi.* 53 Tol lanəha mətəu-inu, nati iətəm otəmnəmɨt, inəha nɨpətɨtəmi, otəkeikei muvən e nati iətəm otəsəmnəmɨtiən, kəni nɨpətɨtəmi iətəm otɨmɨs otəkeikei muvən e nati iətəm otəsɨmɨsiən mətatɨg itulɨn.* 54 Nian nati u tuva mol nɨpəhriəniən lan, kəni nəghatiən iətəm iəni Aiseə kəmətei otuva nɨpəhriəniən, tətəni məmə,

“Nəluagɨniən tɨnol naunun. Uhgɨn təmol win agɨn. Nɨmɨsiən tɨnɨkə.”*

55 “!Ei! !Nɨmɨsiən! ?Onəkəhro lanu lan mol win e tɨmah?

!Ei! !Nɨmɨsiən! ?Onəkəhro lanu lan mus itɨmah?”*

56 Rəueiu, təfagə tərah in təhmen e nati kəti tatus iətəmi kəni mətuva in nɨmɨsiən, kəni Lou tatol təfagə tərah nəsanəniən rəhan tatepət.* 57 !Mətəu pəh kotəni-vivi Uhgɨn! Tatol məmə e Iərmənɨg Iesu Krɨsto, kitah kautol win.

58 Tol lanəha, piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn, otəhtul əskasɨk. Sotegəhaniən məmə nati kəti təlauəl e təmah. Nian rəfin, otol uək rəha Iərmənɨg e nɨkitəmah rəfin, mətəu-inu nəkotəhrun məmə uək rəha Iərmənɨg iətəm nautol, səniəmə nati əpnapɨn əmə mətəu in nati agɨn.

16

Məni o nasiruiən e nəfaki mɨn
əpəha Jerusɨləm

1 Rəueiu iəkəni məni o nasiruiən e nəfaki mɨn əpəha Jerusɨləm. Otol təhmen əmə məmə iəməni mɨne kəm niməfaki mɨn əpəha profens əha Kəlesiə.* 2 E Sante mɨn rəfin, itəmah rəfin kətiəh kətiəh onəkotəkeikei motələhu kalɨn məni nəuvein. Iətəmimi iətəm in tatos məni asoli, otələhu kalɨn tepət, kəni iətəmimi iətəm tatos məni əkəku, otələhu kalɨn nəuan nəuvetɨn əmə. Tol lanəha, nian iəkuvnə, kəni kəsalkut mɨniən o noriaruniən rəfin məni. 3 Kəni otəfu pətɨgəm itəmah nəuvein məmə okotos məni məhuvən. Kəni nian iəkuvnə, iəkətei nauəuə məni pətɨgəm ilah kəm nətəm Jerusɨləm, kəni mahli=pən ilah kotəmki məni məhuvən əpəha ikɨn. 4 Nəmə iəkeruh məmə təuvɨr məmə iəu mɨn iəkuvən, kəni ilah okotohtəu=pa iəu.

Naliuəkiən mɨn rəha nətəmi asoli mɨn nəuvein

5 Uərisɨg iəmanuvnə məsal=pɨnə e təmah, iəkuvən=pən Masetoniə, mətəu-inu iəkaupən muvən məsal=pən e niməfaki mɨn əpəha ikɨn.* 6 Kəni nəmə təhro iəkatɨg nəuvetɨn mɨn kitah min itəmah, mə kəmə təhro, kotatɨg əmə motətəuarus nətəpuiən tol naunun. Tol lanəha, nəkotəhrun nasiruiən lak e rəhak naliuəkiən iətəm iətuvən=pən ikɨn.* 7 Iəsolkeikeiən məmə iəkuvnə meruh itəmah ko miet mɨn uəhai əmə, mətəu iəkolkeikei məmə iəkuvnə kotatɨg nəuvetɨn nəmə Iərmənɨg tegəhan lak. 8 Mətəu iətatɨg əmə Efəsɨs mətəuarus nian rəha Pentekos, lafet rəha Nauəniən Vi, 9 mətəu-inu Uhgɨn təmerəh e suaru asoli ohniəu məmə iəkol uək təuvɨr iətəm otəuə e nəuan tepət, nati əpnapɨn nətəmimi tepət kəutalkut məmə kotaiu-əpəsɨg lak o noliən uək.*

10 Nəmə Timoti tuvnə meruh itəmah, otol təuvɨr kəm in motəfən nɨsiaiən kəm in, sotoliən nati kəti iətəm otol nɨkin tərah o təmah, mətəu-inu in tatol uək rəha Iərmənɨg təhmen əmə lak.* 11 Sotoliən məmə itəmah kəti oteh iahu in. Otahli=pa tuva kəni motasiru lan e rəhan naliuəkiən məmə otɨtəlɨg=pa ohniəu. Iətəhtahnin piatah mɨn ilah Timoti məmə okəhuva moteh iəu.*

12 Kəni e piatah Apolos, iəmətapuəh əskasɨk məmə in otəkeikei mɨtəu=pən piatah mɨn muvnə meruh itəmah. In təsolkeikei pɨkiən məmə otuvnə əha rəueiu, mətəu in otuvnə e nian iətəm otəhruahru ohni.*

13 Onəkəutair, məutəhtul əskasɨk e nəhatətəiən rəhatəmah. Məsotəgɨniən, motol nətəlɨgiən rəhatəmah təskasɨk. 14 Natimnati rəfin agɨn iətəm itəmah nautol, otol e nolkeikeiən.

15 Itəmah nəkotəhrun məmə Stefənəs mɨne rəhan mɨn, ilah kəmotaupən motəni nɨpəhriəniən e Iesu əpəha Akaiə, kəni ilah kəutalkut əskasɨk o nasiruiən e nəfaki mɨn.* Iətəni əskasɨk kəm təmah piak mɨn məmə, 16 otɨsiai ilah motol nəuialah, mɨne nətəmimi rəfin nətəm kautol pɨk uək o niməfaki. 17 Nɨkik təmagiən nian Stefənəs, mɨne Fotunətəs, mɨne Akaekəs kəmhliet pətɨgəm, mətəu-inu nati əpnapɨn itəmah nəkohkə, mətəu nian iəmeruh ilahal, təhmen əmə məmə iəmeruh itəmah. 18 Ilahal kəmləfəri pɨk rəhak nətəlɨgiən təhmen əmə məmə kəmhlol e təmah. Nətəmi kotol lanəha, okəkeikei kɨsiai ilah.

Naunun nəghatiən rəha Pol

19 Niməfaki mɨn u ikɨnu e profens əpəha Esiə kəutəni təuvɨr kəm təmah. Akuilə mɨne Prisilə kuolkeikei pɨk məmə okuəni təuvɨr kəm təmah e nərgɨ Iərmənɨg ilah nəfaki mɨn nətəm kəmotuhapumɨn e nimə rəhalau.* 20 Piak mɨn rəfin ikɨnu kəutəni təuvɨr kəm təmah. Otəni təuvɨr kəm təmah mɨn təhmen məmə itəmah kətiəh əmə e Krɨsto.

21 Iəu Pol, iatos pen o iətəmi u tatətei nauəuə u, kəni matətei əmə e nəhlmək nəghatiən u rəha nəniən təuvɨr kəm təmah.*

22 Nəmə iətəmi kəti təsolkeikeiən Iərmənɨg, pəh nalpɨniən rəha Uhgɨn tatuvən ohni.

!Iərmənɨg rəhatɨmah, va-tə!*

23 Pəh Iərmənɨg Iesu təfɨnə rəhan nəuvɨriən kəm təmah.

24 Iəkahli=pɨnə rəhak nolkeikeiən kəm təmah rəfin e Krɨsto Iesu. Əuəh.

* : Nanihluə, Ianihluə — Afin-to e tiksɨnəri.

* 1:8 1Təs 3:13; 5:23

* 1:9 1Təs 5:24; 1Jon 1:3

* 1:10 Fɨl 2:2

† 1:11 Kloe in pətan kəti iətəm rəhan nautə tepət, kəni nətəmimi kautɨsiai in. Pol əpəha Efəsɨs e nian təmətei nauəuə u, kəni nətəmimi rəha Kloe kəməhuvən motəsal=pən lan. Kəni motəni kəm in nətəlɨgiən mɨn əha e niməfaki Korən.

* 1:12 Uək 18:24-28; 1Kor 3:4

* 1:14 Uək 18:8; Rom 16:23

* 1:16 1Kor 16:15

* 1:19 Aes 29:14

* 1:20 Job 12:17; Aes 19:12; 33:18; 44:25

* 1:21 Mat 11:25

‡ 1:22 Nanihluə, Ianihluə — Afin-to e tiksɨnəri.

* 1:23 Rom 9:32; 1Kor 2:14

* 1:24 Kol 2:3

* 1:25 2Kor 13:4

* 1:26 Mat 11:25; Jem 2:5

* 1:30 Jer 23:5-6

* 1:31 Jer 9:24

* 2:3 Uək 18:9; 2Kor 10:1

* 2:4 1Təs 1:5

* 2:9 Aes 64:4

* 2:16 Aes 40:13

* 3:2 Hip 5:12-13; 1Pitə 2:2

* 3:3 1Kor 1:10-11

* 3:4 1Kor 1:12

* 3:6 Uək 18:4,11,27-28

* 3:9 Mat 16:27; Efəs 2:20-22

* 3:11 Aes 28:16; 1Pitə 2:4-6

* 3:12 Noliən rəha nɨtəu-pəniən Krɨsto təhmen e noliən rəha nuvləkɨniən nimə. Iətəmi tətɨtəu=pən vivi noliən rəha Krɨsto, in təhmen e iətəmi kəti tatuvləkɨn vivi rəhan nimə. Noliən təuvɨr mɨn rəhan təhmen e pos mɨn əskasɨk rəha nimə, uə aiən u kol uə aiən u sɨlfə. Iətəmi təsɨtəu=pən viviən noliən rəha Krɨsto, təhmen e iətəmimi kəti tatuvləkɨn rah rəhan nimə, təhmen əmə e nɨmauvluvl əmə kəti. Afin-to Mat 6:19-20.

* 3:13 1Kor 4:5

* 3:19 Job 5:13

* 3:20 Sam 94:11

† 3:22 Nəghatiən əhruahru rəha Kris tətəni məmə, “Pol, uə Apolos, uə Kefəs…” Kefəs in nərgɨn kəti mɨn rəha Pitə. Kəni e nauəuə u, e nəghatiən Kris əhruahru, Pol tətauɨn lan məmə “Kefəs,” mətəu kəutəni əmə məmə Pitə.

* 4:2 Luk 12:42

* 4:5 1Kor 3:8

* 4:6 Rom 12:3

* 4:7 Rom 12:6

* 4:9 Nian kig kəti təmol win e nəluagɨniən, mɨnatɨtəlɨg matit rəhan soldiə mɨn mɨne rəhan tɨkɨmɨr mɨn. Rəhan soldiə mɨn kautəhuərisɨg lan, kəni tɨkɨmɨr mɨn kautəhuərisɨg e lah, kəni nətəmimi rəfin kotəhrun məmə tɨkɨmɨr mɨn okohmɨs. Nətəmimi kəmotol lafet kəti, kəni nətəmimi rəfin kəutarfu e tɨkɨmɨr mɨn kautoh aru ilah mɨn, uə nəmə təhro kautəluagɨn ilah nati arpɨn mɨn təhmen e laion. Kəni Pol tətəni məmə in mɨne rəhan mɨn nətəmimi kotəhmen e tɨkɨmɨr mɨn nətəm okohmɨs, kəni nətəmimi rəfin kauteruh.

* 4:11 2Kor 11:23-27

* 4:12 Mat 5:44; 2Təs 3:8

* 4:15 Kəl 4:19

* 4:16 Fɨl 3:17

* 4:17 Uək 19:22

* 4:20 1Kor 2:4

* 5:1 Lev 18:7-8; Dut 22:30

* 5:2 Məta Pol tətəni u ikɨnu məmə təsəuvɨriən məmə ilah okotagiən əmə kəni məutəfəri ilah nian təfagə tərah asoli kəti tətatɨg əha ilah ikɨn e niməfaki.

* 5:3 Kol 2:5

* 5:5 1Tim 1:20

† 5:5 Pol tətəni məmə kəraki lan e niməfaki. Kəni ihluə e niməfaki, suah u otuvən e nəhlmɨ Setən, kəni Setən otarmənɨg lan kəni mol nalpɨniən kəm in e nɨpətɨn. Kəni məta, suah u təhrun nɨtəlɨg rəkɨsiən e noliən tərah mɨn rəhan, kəni Uhgɨn təhrun nosmiəgəhiən mɨn in.

‡ 5:6 Təhmen əmə nian kətətei nati miəgəh kəti, nəmə kətarereh kuənkamɨk lan, otol=pən mərəkɨn rəfin nəhuvegɨn. Təhmen əmə nəmə iəfaki kəti e niməfaki tatol təfagə tərah. Təfagə tərah u tɨnpi rəfin niməfaki.

* 5:6 Kəl 5:9

* 5:7 Aes 53:7; 1Pitə 1:19

* 5:8 Dut 16:3

§ 5:9 Nauəuə u Pol tətəghati lan e fes 9 tɨkə əha rəueiu. Pol təmətei nauəuə kuvət kəni mahli=pən kəm niməfaki Korən. Mətəu nauəuə aupən, mɨne nauəuə iətəm tatol kɨsɨl lan kiakə u rəueiu. Nauəuə iətəm tatol keiu lan, in 1 Korən, kəni nauəuə iətəm tatol kuvət lan, inu 2 Korən.

* 5:11 2Təs 3:6; Tait 3:10

* 5:12-13 Dut 13:5; 17:7

* 6:2 E Japtə 5 kəutafin məmə ko kəsotakiliən nətəmimi ihluə e niməfaki, mətəu e fes u tətəni məmə kitah okotakil ilah. Nɨpətɨn u təni məmə, RƏUEIU kitah okəsotakiliən nətəm ihluə e niməfaki, mətəu nian Krɨsto otuva mɨn, nian əha inəha, kitah okotakil ilah.

* 6:2 Nəh 20:4

* 6:10 Kəl 5:19-21; Efəs 5:5; Nəh 22:15

* 6:11 Tait 3:3-7

* 6:12 1Kor 10:23

* 6:13 1Təs 4:3-5

* 6:14 Rom 8:11; 1Kor 15:20; 2Kor 4:14

* 6:15 Efəs 5:30

* 6:16 Jen 2:24; Mat 19:5

* 6:17 Jon 17:21-23; Rom 8:9-11

† 6:18 Təfagə tərah u, in tatol kəm nɨpətɨn aru mətəu-inu tɨnuva rəkɨs kətiəh ilau Krɨsto, tol məmə tatol təfagə e Krɨsto.

* 6:20 1Kor 7:23; 1Pitə 1:18-19

* 7:9 1Tim 5:14; Prov 6:20-29

* 7:10 Mat 5:32

* 7:15 Rom 14:19

* 7:16 1Pitə 3:1

* 7:19 Rom 2:25; Kəl 5:6; 6:15

* 7:22 Flm 16; 1Pitə 2:16

* 7:26 E nian əha, kəpmən rəha Rom tatol tərah e nətəm kəutəfaki.

* 7:31 1Jon 2:17

* 7:39 Rom 7:2-3

* 8:1 Uək 15:29

* 8:2 Kəl 6:3

* 8:4 Dut 4:39; 6:4; Kəl 4:8

* 8:6 Efəs 4:5,6

* 8:9 Rom 14:13-15; Kəl 5:13

* 8:11 Rom 14:15,20

* 8:13 Rom 14:21

* 9:1 Uək 22:17-18; 26:16; 1Kor 15:8-9

* 9:2 2Kor 3:2-3

* 9:4 Luk 10:8

* 9:5 Nəghatiən Kris əhruahru tətəni məmə, “Kefəs” u nərgɨn kəti mɨn rəha Pitə, kəni ikɨn pɨsɨn mɨn e Niutestɨmɨn kətauɨn e Pitə məmə “Kefəs.”

† 9:9 “wit” — Afin-to e tiksɨnəri.

* 9:9 Dut 25:4; 1Tim 5:18

* 9:10 2Tim 2:6

* 9:11 Rom 15:27

* 9:12 Uək 20:34; 2Kor 11:9

* 9:13 Dut 18:1-3

* 9:14 Mat 10:10; Kəl 6:6

* 9:16 Jer 20:9

* 9:20 Uək 21:20-26

* 9:22 2Kor 11:29

‡ 9:23 Pol tətəni mɨn məmə nɨkin tagiən məmə in otəni pətɨgəm nanusiən təuvɨr nati əpnapɨn kəsətəouiən in lan.

* 9:25 Fɨl 3:14; 2Tim 2:4-5; 4:7-8

* 9:27 Rom 8:13; 13:14

* 10:1 Eks 13:21-22; 14:22

* 10:3 Jon 6:31; Eks 16:4,35

* 10:4 Eks 17:6; Nam 20:11

* 10:4 “Kəpiel” u, kəsafiniən e Oltestɨmɨn. Nətəlɨgiən u təmiet e nəghatiən mɨn rəha nətəm Isrel.

* 10:5 Nam 14:29-30

* 10:6 Nam 11:4,34; 1Kor 10:11

* 10:7 Eks 32:4,6,19

* 10:8 Nam 25:1-9

† 10:9 Tətəghati e noliən rəha nətəmimi nətəm kautol noliən tərah kəti, nati əpnapɨn ilah kotəhrun məmə Uhgɨn təməni məmə noliən əha in noliən tərah kəti.

* 10:9 Eks 17:2; Nam 21:5,6

* 10:10 Nam 16:41-50; 17:5,10

* 10:16 Mat 26:26-28

* 10:17 Rom 12:5

* 10:18 Lev 7:6

* 10:19 1Kor 8:4

* 10:20 Dut 32:17; Nəh 9:20

* 10:21 2Kor 6:15-16

* 10:22 Dut 32:21

* 10:23 1Kor 6:12

* 10:24 Rom 15:1-2

* 10:26 Sam 24:1

* 10:28 1Kor 8:7

* 10:30 1Tim 4:4

* 10:31 Kol 3:17

* 10:32 Rom 14:13

* 10:33 1Kor 9:20-22

* 11:1 1Kor 4:16

* 11:3 Jen 3:16; Efəs 5:23

* 11:5 Nəmə pətan kəti təmaki rəhn-kapə, in nati kəti rəha naulɨsiən. Nətəmimi nəuvein kəutəni məmə in nəmtətiən kəti məmə katol nalpɨniən kəti kəm in, kəni nətəmimi nəuvein kəutəni məmə in nəmtətiən kəti məmə in pətan rəha nəfəriən.

* 11:7 Jen 1:26-27

* 11:9 Jen 2:18-23

† 11:16 Nətəmimi nəuvein kotəni məmə nəniən mɨn u o nəhtərainiən nəuanutəmi mɨne nəuanutəmi u təfəməh okətəkeikei katol rəueiu. Mətəu nəhtərainiən nəuanutəmi mɨne nəpəhiən nəuanutəmi təfəməh, nɨpətɨ lau e nian əha rəha Pol kuol pɨsɨn e nian u rəueiu.

* 11:18 1Kor 1:10-12

‡ 11:24 Rəhn-kapə lahuənu otəhapu (mətəu otəsəteiən) pɨret tol nɨpɨspɨsɨn kəni məfən kəm rəhan mɨn famli. Pɨret tətəgətun=pən nɨpətɨ Krɨsto, mətəu səniəmə nɨpətɨn əhruahru pəhriən. Mɨne wain tətəgətun=pən nɨran, mətəu səniəmə nɨran əhruahru pəhriən.

* 11:25 Eks 24:6-8; Hip 8:8-13

* 11:26 Mat 26:26-29; Mak 14:22-25; Luk 22:14-20

* 11:27 Hip 10:29

* 11:32 Hip 12:5-6

* 12:2 Hab 2:18-19

* 12:3 1Jon 4:2-3

* 12:4 Rom 12:6

* 12:10 Nəsanəniən rəha nəniən nəghatiən ikɨ pɨsɨn pɨsɨn mɨn, tətəghati e nəghatiən mɨn iətəm iətəmi kəti təsəhruniən. Afin-to 1Kor 13:1, mɨne Uək 2:4.

* 12:11 1Kor 7:7

* 12:12 1Kor 10:17

* 12:13 Kəl 3:28

* 12:27 Rom 12:5

* 12:28 Efəs 4:11-12

* 12:31 1Kor 14:1

* 13:2 Mat 17:20

* 13:6 Rom 12:9

* 13:7 1Pitə 4:8

* 13:13 1Təs 1:3

* 14:1 1Kor 12:31; 14:39

* 14:8 E nian rəha Pol, soldiə kəti tətahli nati kəti təhmen e təui nian nərahiən tətuva təhmen e nəluagɨniən. Nəpuən kəti, nɨpətɨn təni məmə, “Otol əpenə-penə o nəluagɨniən!” Kəni nian nətəmimi kəutətəu, ilah kotol əpenə-penə o nəluagɨniən.

* 14:20 Efəs 4:14

* 14:21 Aes 28:11,12

* 14:23 Uək 2:13

* 14:24 Jon 16:8

* 14:26 1Kor 12:8-10

* 14:29 1Təs 5:21

* 14:34 1Kor 11:3; 1Tim 2:12

* 14:37 1Jon 4:6

* 15:3 Aes 53:5-12

* 15:4 Mat 12:40; Uək 2:24-32

* 15:5 Mat 28:16-17; Luk 24:34

* 15:7 Jemɨs, in pia Iesu, kəni rəueiu in təmuva iətəmi asoli rəha niməfaki əpəha Jerusɨləm.

† 15:7 Nian Pol tətəni “aposɨl mɨn,” nian nəuvein, tətəghati e nətəmimi mɨn tueləf rəha Iesu, kəni nian nəuvein tətəghati e rəhan mɨn nətəmimi tueləf mɨne nəuvein mɨn.

* 15:7 Uək 1:3-4

* 15:8 Uək 9:3-6

* 15:9 Efəs 3:8; 1Tim 1:15

* 15:10 2Kor 11:23

‡ 15:20 Krɨsto in təhmen e nəniəskasɨkiən rəha Uhgɨn məmə nətəmimi rəfin okotəmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən.

* 15:21 Rom 5:12

* 15:23 1Təs 4:16; Nəh 20:5

* 15:25 Mat 22:44

* 15:26 Nəh 20:14

* 15:27 Sam 8:6

§ 15:29 Pol təsəni əhruahruiən məmə in tolkeikei məmə nətəmimi okotol bəptais e lah o nətəmimi nətəm kɨnohmɨs rəkɨs, mətəu təməni əmə məmə nətəmimi nəuvein kəmautol lanəha. Kəni kitah u rəueiu, tiəkɨs o nəhruniən nɨpətɨ nəghatiən u.

* 15:30 Rom 8:36

* 15:32 Pol tətəghati e tɨkɨmɨr mɨn rəhan əpəha Efəsɨs, mətəu səniəmə nati miəgəh mɨn pəhriən.

* 15:32 Aes 22:13

* 15:36 Jon 12:24

* 15:43 Fɨl 3:20-21

* 15:45 Jen 2:7

* 15:51 1Təs 4:15-17

* 15:52 Mat 24:31

* 15:53 2Kor 5:4

* 15:54 Aes 25:8

* 15:55 Hos 13:14

* 15:56 Rom 7:13

* 16:1 Rom 15:25-26; 2Kor 8:1-9

* 16:5 Uək 19:21

* 16:6 Rom 15:24

* 16:9 Uək 19:8-10; 2Kor 2:12

* 16:10 1Kor 4:17

* 16:11 1Tim 4:12

* 16:12 1Kor 3:6

* 16:15 1Kor 1:16

* 16:19 Uək 18:2,18,26

* 16:21 E nian əha, nian tepət nətəmimi kotəhmen e Pol kəutəni rəhalah nəghatiən kəm iətəmimi kəti, kəni in tətei rəkɨs. E fes 21 u, Pol aru tatos pen mətətei nəghatiən rəhan.

* 16:22 Kəl 1:8-9; Nəh 22:20

2 KORƏN

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

2 Korən

Nauəuə iətəm tatol keiu lan iətəm Pol təmətei tuvən kəm nəfaki mɨn ikɨn Korən

Nəghatiən əkuəkɨr rəha nauəuə u 2 Korən

?Pəh təmətei nauəuə u? Aposɨl Pol təmətei nauəuə u.

?Təmətei tatuvən kəm pəh? Təmətei tatuvən kəm niməfaki rəha Korən, mɨne nəfaki mɨn rəha Akaiə profens rəfin. Korən in əpəha Akaiə profens.

?Natɨgiən təhro lanu nian təmətei? Pol təmətei rəkɨs nauəuə kɨsɨl mahli=pən kəm niməfaki rəha Korən. Inu nauəuə iətəm tatol kuvət lan. Mətəu nauəuə iətəm tatol kətiəh, mɨne nauəuə iətəm tatol kɨsɨl, ilau kəmiakə. Nauəuə iətəm tatol keiu, kətəni məmə 1 Korən, kəni e nauəuə u in təməghati əskasɨk kəm lah məmə okotəgəu əhruahru noliən tərah mɨn rəhalah, kəni in təməgətun mɨn ilah e natimnati pɨsɨn mɨn nəuvein. Ilah tepət e niməfaki kautətəu=pən nətəlɨgiən rəha Pol iətəm təmətei e nauəuə 1 Korən. Mətəu nəuvein əha ikɨn, ilah kəutəni məmə Pol in səniəmə iətəmi asoli, kəni təsəhruahruiən məmə in otəghati lanəha. Kəni ilah kəutəni məmə in tatol uək rəhan o nosiən əmə məni.

?Təmətei nauəuə u o nak? Pol in təmətei nauəuə u mətəgətun məmə in aposɨl kəti, kəni Uhgɨn in təməfən uək u kəm in, kəni təhruahru əmə məmə in otəghati lanəha kəm lah. Kəni in tolkeikei məmə otəniəhu nəgətuniən eiuə mɨn iətəm kəutatɨg Korən.

1

Pol təməni təuvɨr kəm lah

1 Iəu Pol, iətəm Uhgɨn təmɨtəpɨn e nəuian məmə iəu aposɨl rəha Krɨsto Iesu, iatətei nauəuə u itɨmlau piatah Timoti. Nauəuə u tatuvnə kəm təmah, niməfaki rəha Uhgɨn əpəha Korən, mɨne nəfaki mɨn ilah rəfin əpəha ikɨn Akaiə. 2 Pəh Uhgɨn Tatə rəhatah mɨne Iərmənɨg Iesu Krɨsto, okuəfɨnə nəuvɨriən mɨne nəməlinuiən kəm təmah.

Uhgɨn iətəm tətəfəri nətəlɨgiən rəha nətəmimi

3 Pəh kotəni-vivi Uhgɨn, u in Uhgɨn mɨne Tatə rəha Iərmənɨg rəhatah Iesu Krɨsto. In Tatə iətəm in nəukətɨ nasəkəhruiniən, kəni in Uhgɨn iətəm nasiruiən rəfin o nəfəriən nətəlɨgiən tatsɨpən ohni.* 4 In tətəfəri nətəlɨgiən rəhatah e nərahiən rəfin rəhatah məmə kitah kotəhrun nəfəriən nətəlɨgiən rəha nətəmimi e nərahiən pɨsɨn pɨsɨn mɨn. Kəni kitah kotəfəri nətəlɨgiən rəhalah e noliən rəha nəfəriən nətəlɨgiən iətəm Uhgɨn təmol kəm tah. 5 Təhmen əmə e nahməiən iətəm Krɨsto təmos, təmuva mɨn e nəmiəgəhiən rəhatah. Kəni e noliən əhmen əmə, Krɨsto in suaru məmə nasiruiən o nəfəriən nətəlɨgiən rəhatah təmuva pɨk e nəmiəgəhiən rəhatah, kəni rəueiu nasiruiən rəhatah o nəfəriən nətəlɨgiən tatuvən mɨn o nətəmimi pɨsɨn pɨsɨn mɨn.*

6 Nəmə itɨmah iautətəu nahməiən, nahməiən əha tətuva o tɨmah nian iəutəni pətɨgəm nanusiən təuvɨr, kəni nanusiən təuvɨr əha tətəfəri nətəlɨgiən rəhatəmah mosmiəgəh itəmah. Nəmə Uhgɨn təməfəri nətəlɨgiən rəhatɨmah, tatol məmə itɨmah iəkotəhrun nəfəriən nətəlɨgiən rəhatəmah. Kəni nəuan rəha nəfəriən nətəlɨgiən əha, tətəuə e nəmiəgəhiən rəhatəmah, məmə otətasiru e təmah məmə onəkotəhtul əskasɨk əmə lanko nian nəutatɨg e nahməiən kətiəh əmə iətəm kitah kəutatɨg lan. 7 Itɨmah iəmotələhu=pən əskasɨk rəhatɨmah nətəlɨgiən e Uhgɨn o təmah məmə onəkotəhtul əskasɨk. Tol lanəha mətəu-inu kitah rəfin kəutatɨg e natɨgiən kətiəh əmə məmə, itəmah nəkotətəu nahməiən iətəm iəutatɨg lan. Kəni təhmen əmə məmə Uhgɨn otəfəri nətəlɨgiən rəhatah, kəni in otəfəri mɨn nətəlɨgiən rəhatəmah.

8 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn, iəkotolkeikei məmə nəkotəhrun vivi nian əskasɨk mɨn iətəm iəmotatɨg lan e profens ikɨn Esiə. Nərahiən asoli mɨn kəmotəfɨgəm pɨk o tɨmah, tapirəkɨs nəsanəniən rəhatɨmah, təmol nɨkitɨmah təhti məmə no-iəkohmɨs.* 9 Nɨpəhriəniən, itɨmah iəmotətəu məmə kəmegəhan rəkɨs e tɨmah məmə iəkohmɨs. Mətəu nian əskasɨk mɨn əha kəməhuva məmə iəsotarəriəiən e tɨmah, mətəu iəutarəriə e Uhgɨn iətəm tatol iətəmi təmɨmɨs təmiəgəh mɨn. 10 In təmosmiəgəh itɨmah e nərahiən asoli əha iətəm təmatuvən o nɨmɨsiən, kəni in otosmiəgəh itɨmah e nərahiən iətəm otəmanuva. Iəmotələhu=pən əskasɨk rəhatɨmah nətəlɨgiən lan məmə in otosmiəgəh mɨn itɨmah.* 11 Kəni in otol lanəha nian nəutəfaki o tɨmah məmə, nətəmimi tepət okotəni-vivi Uhgɨn o natimnati təuvɨr iətəm in otol kəm təmah mətəu-inu nətəmimi tepət kəmotəfaki o tɨmah.

Pol təməuhlin rəhan nətəlɨgiən o rəhan naliuəkiən

12 Rəueiu iəkəni nəghatiən u mətagiən əmə lan. Iəkotəhrun vivi e nɨkitɨmah məmə iəsotoliən nati kəti tərah e noliən rəhatɨmah. E noliən mɨn rəfin iətəm iəmotol, itɨmah iəmotohtəu=pən suaru iətəm Uhgɨn təmɨtəpɨn məmə iəmotəghati əhruahru əmə mautəni tagəhag nəghatiən. Iəmotol noliən əha kəm nətəmi əpnapɨn əmə rəha nəhue nɨftəni, kəni mautol tapirəkɨs kəm təmah. Iəsotəghatiən e nəhruniən əmə rəhatɨmah rəha nəhue nɨftəni, mətəu iəmotarəriə əmə e nəuvɨriən rəha Uhgɨn. 13-14 Iatəni lanəha mətəu-inu, iəsotəteiən nəghatiən kəti iətəm tiəkɨs o təmah o nafiniən, uə nəhruniən nɨpətɨn. Rəueiu, nəkotəhrun nɨpɨlgan nətəlɨgiən rəhatɨmah, mətəu iəkolkeikei pɨk məmə nian kəti onəkotəhrun rəfin. Kəni e noliən əha, nian Iərmənɨg Iesu otuva mɨn, itəmah onəkotagiən o tɨmah təhmen mɨn məmə itɨmah iəutagiən o təmah.*

15-16 Mətəu-inu inəhrun məmə nəkotagiən o tɨmah, aupən ikɨn nɨkik təhti məmə nian iəkuvən Masetoniə, iəkaupən muvnə meruh itəmah, kəni nian iəkɨtəlɨg Masetoniə, iəkuvnə mɨn meruh itəmah. Tol lanəha, nəkotos nəuvɨriən motau keiu. Kəni uərisɨg lanko itəmah mɨn, onəkotasiru lak motahli=pən iəu iəkuvən e nɨtəni Jutiə.* 17 ?Nɨkitəmah təhti məmə, nian iəmol nətəlɨgiən mɨn əha, mətəu iəmol əpnapɨn əmə? Uə, kəmə təhro nətəlɨgiən rəhak təmsɨpən e noliən rəha nəhue nɨftəni, təhmen e nətəmimi nətəm kəutəni “əuəh” mɨne “kəpə” e nəghatiən kətiəh əmə?

18 Itəmah nəkotəhrun məmə Uhgɨn nian rəfin tatol rəhan nəghatiən, kəni iəu mɨn, rəhak nəghatiən kəm təmah səniəmə, “əuəh” mɨne “kəpə,” 19 mətəu-inu rəhak nəghatiən o Nətɨ Uhgɨn Iesu Krɨsto, iətəm iəmhləni pətɨgəm kəm təmah itɨmahal Sailəs* mɨne Timoti, səniəmə, “əuəh” mɨne “kəpə,” mətəu e Krɨsto, nian rəfin rəhak nəghatiən in “əuəh,” in nɨpəhriəniən.* 20 Tol lanəha mətəu-inu, nəniəskasɨkiən mɨn rəfin iətəm Uhgɨn təmol, ilah rəfin kəutəhuva nɨpəhriəniən e Krɨsto, inu nəghatiən “əuəh” rəha Uhgɨn. Tol lanəha, e Krɨsto, kitah kəutəni “Amen, Əuəh” kəm Uhgɨn, kəni mautəfəri nərgɨn lan.* 21 Uhgɨn əmə tatol itɨmah iəutəhtul əskasɨk e Krɨsto kitah min itəmah. In təmɨtəpɨn itah, 22 kəni təmol mak e nəmiəgəhiən rəhatah məmə kitah rəhan mɨn, kəni təmələhu=pən rəhan Narmɨn e nɨkitah məmə kitah okotəhrun rəueiu məmə rəhan nəniəskasɨkiən mɨn, ilah rəfin okəhuva nɨpəhriəniən e nəmiəgəhiən rəhatah o nian kəti.*

23 Uhgɨn əmə təhrun məmə rəhak nəghatiən in nɨpəhriəniən. Iəməsuvaiən Korən, mətəu nəmə iəkuvnə, iəkəkeikei məfɨnə nəghatiən əskasɨk kəm təmah o noliən rəhatəmah, kəni iəməsolkeikeiən məmə iəkol lanəha. 24 Iəsotolkeikeiən məmə iəkotarmənɨg e nəhatətəiən rəhatəmah, kəpə. Mətəu iautol uək kitah min itəmah o nagiəniən rəhatəmah, mətəu-inu itəmah nɨnautəhtul əskasɨk rəkɨs e nəhatətəiən rəhatəmah.*

2

1 Tol lanəha, inəni rəkɨs e nɨkik məmə ko iəsuvnə mɨniən meruh itəmah mol nɨkitəmah tahmə.* 2 ?Iəməni lanəha mətəu-inu, nəmə iəkol nɨkitəmah tahmə, pəh u ikɨn ko otol iəu nɨkik tagiən? Itəmah əmə, nətəm iəkol nɨkitəmah tahmə.

3 Kəni iəmətei nauəuə əha, məmə nian iəkuvnə, iəsətəuiən tərah e nɨkik mətəu-inu nəmə məta iəkəkeikei məni nəghatiən əskasɨk kəm təmah. Iəsolkeikeiən məmə nətəmimi nətəm okotəkeikei motol nɨkik tagiən, ilah okotol məmə iəkətəu tərah. Iəmətei nauəuə kəha e noliən əha, mətəu-inu inəhrun məmə kitah kətiəh əmə, kəni nian nɨkik tagiən, kəni nɨkitəmah mɨn tagiən. 4 Tol lanəha, nian iəmətei nauəuə əha kəm təmah, nɨkik təpəou pɨk o təmah, kəni nɨkik tɨtəgɨt, nəhu nəhmtək taiəh o təmah. Iəsəteiən nauəuə əha məmə otol nɨkitəmah təpəou. !Kəpə! Mətəu iəmətei məmə onəkotəhrun rəhak nolkeikeiən asoli o təmah.*

Alu e noliən tərah mɨn rəha nol təfagə

5 Iətəmimi iətəm təmol nərahiən, təmol iəu iəkətəu tərah, mətəu təmol itəmah rəfin nəkotətəu tərah pɨk, mətəu iəsolkeikeiən məmə nəghatiən rəhak e nati u in təskasɨk pɨk.* 6 Nalpɨniən iətəm itəmah tepət nəmotəfən kəm in tɨnəhmen. 7 Mətəu rəueiu əha, nəkotəkeikei motalu e rəhan noliən tərah kəni motol vivi nɨkin, məmə nɨkin otəsəpəou pɨkiən mol təmei e rəhan nəmiəgəhiən. 8 Iətətapuəh əskasɨk o təmah məmə nəkəhuvən motol təuvɨr kəm in məmə in otəhrun rəhatəmah nolkeikeiən ohni. 9 Iəmətei nauəuə əha kəm təmah məmə iəkeruh məmə onəkotol nəuiak e natimnati rəfin, uə kəpə. 10 Nəmə itəmah nəkotalu e noliən tərah rəha iətəmi kəti, iəu mɨn iəkalu e rəhan noliən. Nəmə iətəmi kəti əha təmol nati tərah nəuvein məmə iəu iəkəkeikei malu e rəhan noliən, mətəu inalu rəkɨs e rəhan noliən e nəhmtɨ Krɨsto. Iəmol lanəha məmə otasiru e təmah 11 məmə Setən otəseiuəiən e tah kəni rəhan nərahiən mɨn məmə təsərəkɨniən itah lan, mətəu-inu kitah kotəhrun rəkɨs rəhan nətəlɨgiən o noliən nərahiən.*

Nətəmimi nətəm kəutəni pətɨgəm nanusiən təuvɨr

12 Nian iəmuvən əpəha Troas o nəni pətɨgəmiən nanusiən təuvɨr rəha Krɨsto, iəmeruh məmə Iərmənɨg təmol suaru kəm iəu.* 13 Mətəu iəsatɨg əməlinuiən e rəhak nətəlɨgiən mətəu-inu, iəməseruhiən piak Taitəs ikɨn əha.† Kəni iəmauiəhruin ilah, miet muvən Masetoniə.*

14 Pəh kotəni-vivi Uhgɨn, mətəu-inu in təmol win e rəhan tɨkɨmɨr mɨn e nəluagɨniən. Kəni təhmen e kig kəti iətəm təmol win e nəluagɨniən mɨnɨtəlɨg matit rəhan soldiə mɨn mɨne rəhan mɨn tɨkɨmɨr, Uhgɨn tatit itɨmah e Krɨsto. Kəni itɨmah rəhan mɨn nətəmimi nətəm iəutəni pətɨgəm neinatɨgiən rəha Krɨsto, kəni neinatɨgiən əha in təhmen e nəmiəvɨ səntə kəti iətəm tatuvən ikɨn pɨsɨn pɨsɨn mɨn. 15 E nəhmtɨ Uhgɨn, itɨmah iəmotəhmen e nəmiəvɨ səntə rəha Krɨsto kəm nətəmimi rəfin, nətəmimi nətəm Uhgɨn tatosmiəgəh ilah, mɨne nətəmimi nətəm okəhuva e nalpɨniən rəha Uhgɨn. 16 Itɨmah nəmiəvɨn rəha nɨmɨsiən kəm nəuvein iətəm tətəgətun ilah məmə okohmɨs. Kəni itɨmah nəmiəvɨn rəha nəmiəgəhiən kəm nəuvein, iətəm tətəgətun ilah məmə Uhgɨn otosmiəgəh ilah. ?Kəni pəh u təhrun noliən uək asoli əha?* 17 Mətəu itɨmah iəsotəhmeniən e nətəmi tepət mɨn, nətəm kəutəni pətɨgəm nəghatiən rəha Uhgɨn o nos əməiən məni. Kəpə, mətəu Uhgɨn təmahli=pən itɨmah, kəni e Krɨsto, itɨmah iəutəni pətɨgəm nanusiən təuvɨr e nəhmtɨ Uhgɨn, kəni nəghatiən rəhatɨmah təmsɨpən e nɨkitɨmah iətəm təhruahru əmə.

3

1 Nəmə təhro nɨkitəmah təhti məmə inəutəfəri itɨmah* məmə itəmah onəkotegəhan lan. Nətəmimi nəuvein okotəkeikei motos nauəuə kəti iətəm kəmətei e lah nian kautəhuvən o nətəm kotəruru ilah. ?Təhro nɨkitəmah təhti məmə iətəmi kəti otəkeikei mətei nauəuə lanəha e tɨmah kəm təmah? ?Uə, təhro itəmah əmə nəkotolkeikei məmə onəkotətei? !Kəpə!* 2 Itəmah aru əmə nəkotəhmen e nauəuə iətəm tatol əpu uək rəhatɨmah. Nauəuə kəha kəmətei=pən e nɨkitɨmah. Nian nətəmimi kəuteruh itəmah, kəni kəutafin nauəuə u mautəhrun.* 3 Itəmah nəua uək rəhatɨmah. Kəni nəmiəgəhiən rəhatəmah tətəgətun məmə itəmah nauəuə kətafin iətəm Krɨsto təmətei. Krɨsto təmətei nauəuə kəha e Narmɨn Rəha Uhgɨn iətəm tətəmiəgəh, mətəu təsəteiən e nəhlmɨ iətəmimi. Kəni in təməsətei-pəniən e kəpiel epin-epin, mətəu təmətei=pən e nɨki nətəmimi.†*

4 Itɨmah iəsotəgɨniən o nəniən lanəha kəm təmah mətəu-inu itɨmah iəutatɨg e Krɨsto, kəni məutəhatətə əskasɨk e Uhgɨn. 5 Nɨkitɨmah təsəhtiən məmə itɨmah əmə iəkotəhmen o noliən uək u, kəni mauteruh nəuan rəha uək. Mətəu Uhgɨn əmə tatol məmə itɨmah iəkotəhrun noliən uək. 6 In təmol məmə itɨmah iəkotəhmen məmə iəkəhuva rəhan noluək mɨn rəha nəniəskasɨkiən vi rəha nasiruiən iətəm Uhgɨn təməni. Nəniəskasɨkiən vi əha təsɨsɨpəniən e Lou iətəm kəmətei, mətəu təmsɨpən e Narmɨn Rəha Uhgɨn. Mətəu-inu Lou iətəm kəmətei tatol məmə nətəmimi kautəhuvən e nɨmɨsiən, mətəu Narmɨn Rəha Uhgɨn tətəfa nəmiəgəhiən.*

Nəhagəhagiən rəha Nəniəskasɨkiən Vi Rəha Nasiruiən

7 Otətəlɨg-to lan. Nian Uhgɨn təmətei Lou e kəpiel, məfən kəm Mosɨs, nəhagəhagiən əha ikɨn rəha Uhgɨn, kəni nəhagəhagiən əha təmauveg nəhmtɨ Mosɨs, kəni nətəm Isrel kəməsotafuiən nəhmtɨn, nati əpnapɨn nəhagəhagiən tɨnateiuaiu. Kəni uək rəha Lou in suaru iətəm tatuvən o nɨmɨsiən, kəni in təhagəhag.* 8 Mətəu uək rəha Narmɨn Rəha Uhgɨn otəhagəhag pɨk. 9 !Nəmə uək iətəm tatol nətəmimi məmə okotəkeikei mohmɨs, in təhagəhag, kəni uək iətəm tatol nətəmimi kəutəhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn, in tətəhagəhag pɨk agɨn!* 10 Nɨpəhriəniən, nəniəskasɨkiən əuas rəha nasiruiən iətəm təməhagəhag aupən, rəueiu in təsəhagəhagiən, mətəu-inu nəniəskasɨkiən vi iətəm təhagəhag pɨk agɨn, tɨnapirəkɨs in aupən. 11 !Kəni nəmə uək rəha Lou iətəm otəpanɨkə, tɨnuva e nəhagəhagiən, kəni uək rəha Narmɨn Rəha Uhgɨn iətəm otatɨg itulɨn, təhagəhag pɨk agɨn pəhriən!

12 Tol lanəha, mətəu-inu iəmotələhu=pən əskasɨk rəhatɨmah nətəlɨgiən e uək əha rəha Narmɨn Rəha Uhgɨn, nətəlɨgiən rəhatɨmah təskasɨk e Uhgɨn, kəni məsotəgɨniən o nəni pətɨgəm rəhan nəghatiən. 13 Itɨmah iəsotəhmeniən e Mosɨs, iətəm təmətəuveg nəhmtɨn e napən əgeiəgei məmə nətəm Isrel okəsoteruhiən məmə nɨpəhriəniən, nəhagəhagiən teiuaiu muvən mɨkə.* 14 Mətəu Uhgɨn təmol nətəlɨgiən rəhalah təskasɨk. Kəni mətəuarus=pa əha rəueiu, nati kəti tətəuveg nətəlɨgiən rəhalah nian kotafin Nauəuə Rəha Nəniəskasɨkiən Əuas, kotəhrun nəniən məmə napən, təhmen e napən iətəm təmətəuveg nəhmtɨ Mosɨs.‡ Napən əha təsiet rəkɨs əhanəhiən, mətəu-inu tiet rəkɨs əmə e Krɨsto. 15 Əuəh, mətəuarus=pa kəha rəueiu mɨne, nian kotafin Lou rəha Mosɨs, napən kəti tətəhtərain əhanəh nɨkilah. 16 Mətəu nəmə iətəmimi pəh təuhlin məsal=pən o Iərmənɨg, napən əha otiet rəkɨs.*

17 Otətəlɨg-to, Iərmənɨg əha, in Narmɨn. Kəni ikɨn Narmɨn rəha Iərmənɨg tətatɨg ikɨn, in tatɨtɨs itah.* 18 Kəni kitah, nətəm kəsotəhtərainiən nəhmtɨtah e napən, kauteruh nəhagəhagiən asoli rəha Iərmənɨg, kəni nətəmimi kauteruh nəhagəhagiən əha e nəmiəgəhiən rəhatah. Kəni in tətəuhlin nəmiəgəhiən rəhatah məmə okəhuva motəhmen lan. Kəni nəhagəhagiən rəha Iərmənɨg e nəmiəgəhiən rəhatah tətəri mətəri pɨk isəu. Kəni nəhagəhagiən əha təmsɨpən o Iərmənɨg iətəm in Narmɨn Rəha Uhgɨn.

4

Nati keikei e kɨpəhau əuas

1 Tol lanəha, nɨkitəmah təsəpəouiən o uək mətəu-inu itɨmah iəmotos e nasəkəhruiniən rəha Uhgɨn. 2 Iəsotoliən uək rəha Uhgɨn təhmen e nətəmimi nəuvein nətəm kautol e noliən tərah. Mətəu e noliən rəhatɨmah, iəsotegəhaniən e noliən iətəm tətəhluaig mɨne noliən aulɨs mɨn. Ko iəsoteiuəiən məsotəuhliniən nəghatiən rəha Uhgɨn. !Kəpə! Mətəu itɨmah iəutəni əhruahru əmə nɨpəhriəniən, kəni e noliən əha, e nəhmtɨ Uhgɨn, iəmotol pətɨgəm e nəhmtɨ nətəmimi rəfin məmə rəhatɨmah noliən in təhruahru.* 3 Kəni nəmə təhro nanusiən təuvɨr iətəm iətəni pətɨgəm in tətəhluaig o nətəmimi nəuvein, mətəu kəpə, tətəhluaig əmə o nətəmimi nətəm kəutohtəu=pən suaru o nuvəniən e nɨgəm asoli. 4 Ilah kəsotəhatətəiən e Krɨsto, məutohtəu=pən suaru əha mətəu-inu Setən, u in Iərmɨs iətəm tətarmənɨg e nəhue nɨftəni u, təməuveg nətəlɨgiən rəhalah, məmə kəsoteruhiən nəhagəhagiən təuvɨr rəha nanusiən təuvɨr iətəm tatuəu mətasiəgəpɨn ilah. Nəhagəhagiən əha təmsɨpən e Krɨsto. Kəni nian kitah koteruh Krɨsto, kəni kitah koteruh məmə Uhgɨn in təhro lanu.*

5 Itɨmah iəsotəni pətɨgəm aruiən itɨmah, mətəu iəutəni pətɨgəm Iesu Krɨsto məmə in Iərmənɨg, kəni itɨmah noluək mɨn rəhatəmah o nərgɨ Iesu. 6 Tol lanəha mətəu-inu Uhgɨn u təməni məmə, “Pəh nəhagəhagiən tuəu masiəgəpɨn ikɨn tapinəpu ikɨn,” in təmasiəgəpɨn nɨkitah məmə kitah kotəhrun nehiən nepətiən əhagəhag rəha Uhgɨn, kəni kitah kauteh natimnati mɨn əha e nəhmtɨ Krɨsto.*

7 Mətəu kitah kautos nati keikei əhanəh e kɨpəhau əuas, inu nɨpətɨtah.* Tol lanəha məmə otəgətun məmə nəsanəniən təuvɨr əha tapirəkɨs, təmsɨpən e Uhgɨn, təsɨsɨpəniən o təmah.* 8 Nərahiən tepət kəutələs pɨkɨn itɨmah e suaru mɨn rəfin, mətəu təsərəkɨniən itɨmah. Nian nəuvein iəkotəruru suaru, mətəu iəsotəpəhiən nalkutiən.* 9 Nətəmimi kautol nərahiən kəm tɨmah, mətəu Uhgɨn təsəpəhiən itɨmah. Kautoh itɨmah, mətəu kəsotərəkɨniən itɨmah. 10 Ikɨn pəhruvən iəutəhuvən ikɨn, katohamu nɨpətɨtɨmah təhmen e kəmohamu Iesu. Tol lanəha məmə, nətəmimi okoteruh nəmiəgəhiən rəha Iesu e nɨpətɨtah.* 11 Kəni itɨmah nətəm iautəmiəgəh, nian rəfin iuəkɨr iəkohmɨs o nərgɨ Iesu. Tol lanəha məmə nətəmimi okoteruh rəhan nəmiəgəhiən e nɨpətɨtah iətəm otəpanɨmɨs nian kəti.* 12 Konu, nian rəfin itɨmah iəutələs pɨkɨn nɨmɨsiən məmə itəmah onəkotəhrun nəmiəgəhiən itulɨn.

13 Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə, “Iəməhatətə, kəni tol lanəha iətəghati.”* Kəni e noliən kətiəh əmə rəha nəhatətəiən, itɨmah mɨn iəkotəhatətə, kəni tol lanəha iautəghati, 14 mətəu-inu itɨmah iəkotəhrun məmə, iətəmi təmol Iərmənɨg Iesu təmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən, in otol itɨmah min itəmah, kitah rəfin kotəmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən kitah Iesu, kəni məfu pətɨgəm itah e nəhmtɨn.* 15 Natimnati rəfin u o nəuvɨriən rəhatəmah, kəni nian nəuvɨriən rəha Uhgɨn tatiuvi=pa nətəmimi tepət təhmɨn mɨn okəhuva o Krɨsto, kəni okotəfən nəni-viviən tepət kəm Uhgɨn, kəni okotəfəri nərgɨn ilɨs ilɨs agɨn.

16 Tol lanəha, nɨkitɨmah təsəpəouiən. Nati əpnapɨn məmə nɨpətɨtah təteiuaiu əha rəueiu, mətəu Uhgɨn tatol nɨkitəmah tatuvi rəueiu matuvən nian rəfin əmə.* 17 Tol lanəha mətəu-inu, nərahiən iətəm kəutatɨg lan, ilah nati əpnapɨn əmə, kəsotatɨgiən tuvəh. Mətəu nəualah in nəhagəhagiən təuvɨr iətəm otətatɨg itulɨn, kəni in təuvɨr məfɨgəm tapirəkɨs ilah.* 18 Kəni tol lanəha, nəhmtɨlah kəsotəhtuliən e nati iətəm kateruh, mətəu kəutəhtul e nati iətəm kəsehiən. Mətəu-inu nati iətəm kateruh in nati rəha rəueiu əmə, otəpanɨkə, mətəu nati iətəm kəsehiən in naunun tɨkə.*

5

Nɨpətɨn vi əpəha
e negəu e neai

1 Tol lanəha, kotəhrun məmə nɨpətɨtah təhmen e nɨmauvluvl* iətəm kitah kəutatɨg lan u ikɨnu e nəhue nɨftəni, kəni nian kəti otərah məmnəmɨt mɨkə. Kəni nian nɨmauvluvl əha tɨkə e nəhue nɨftəni, mətəu əpəha e negəu e neai, rəhatah nimə vi əha ikɨn iətəm səniəmə iətəmimi təmol, mətəu Uhgɨn əmə təmol, nɨpətɨtah vi iətəm otatɨg itulɨn.* 2 Mətəu rəueiu e nɨpətɨtah rəha nəhue nɨftəni, kautəhgi nɨkitah, kəni kotolkeikei pɨk məmə nian otuva iətəm kitah okotos nɨpətɨtah vi o negəu e neai, təhmen mə kautəhuvən e napən vi.* 3 Tol lanəha mətəu-inu səniəmə kitah okəhuva narmɨn əmə nɨpətɨn tɨkə, mətəu okotos nɨpətɨn vi rəha negəu e neai. 4 Nɨpətɨtah iətəm otɨmɨs tol itah kəutətəu tərah pɨk məutəhgi nɨkitah e nəpəouiən, mətəu səniəmə kautolkeikei əmə məmə okohmɨs kəni nɨpətɨtah otɨkə, kəpə. Mətəu kitah kotolkeikei məmə okəhuvən e nɨpətɨtah vi məmə nəmiəgəhiən itulɨn otəuiək agɨn e nɨpətɨtah rəha nəhue nɨftəni iətəm otɨmɨs. 5 Kəni Uhgɨn pɨsɨn əmə təmol itah o natimnati mɨn əha, kəni təməfa Narmɨn Rəhan məmə otəgətun vivi kəm tah məmə rəhan nəniəskasɨkiən mɨn otuva pəhriən.

6 Kəni tol lanəha, nətəlɨgiən rəhatah təskasɨk, kəni kitah kotəhrun vivi məmə nian kəutatɨg əhanəh u ikɨnu mautos əmə nɨpətɨn rəha nəhue nɨftəni u, kitah kautəhtul əhanəh ihluə ima Iərmənɨg ikɨn rəhatah.* 7 Iateruh nɨpətɨk, kəni nian rəfin tətauəhli kəni mətəpəou təhmen, mətəu rəhak nəhatətəiən in e Uhgɨn, kəni iəu iətatɨg nian mɨn rəfin mətəhatətə lan, kəni mətəhatətə məmə in otəfa kəm iəu nɨpətɨk vi. Rəhatah nəhatətəiən tatit itah e nəmiəgəhiən u ikɨnu e nəhue nɨftəni, səniəmə natimnati iətəm kauteruh. 8 Iətəni məmə nətəlɨgiən rəhatah təskasɨk, kəni kotolkeikei məmə kotəpəh nɨpətɨtah məhuvən e nɨpətɨn vi rəhatah, inəha nimə vi rəhatah, kitah Iərmənɨg.* 9 Tol lanəha, nəmə kotatɨg e nɨpətɨtah u rəha nəhue nɨftəni u, uə nəmə kotəpəh nɨpətɨtah, kitah kotalkut pɨk məmə kotol natimnati iətəm kautol nɨki Iərmənɨg tagiən.* 10 Kotol lanəha mətəu-inu kitah rəfin okotəkeikei motəhtul aupən e Krɨsto məmə in otakil rəhatah noliən mɨn, kəni kitah kətiəh kətiəh okotos nətəouiən tɨtəu=pən natimnati iətəm kəmotol e nəhue nɨftəni, nəmə nati təuvɨr uə nati tərah.*

Iəni əhruin mɨn rəha Uhgɨn

11 Kəni rəueiu əha, mətəu-inu iəutəgɨn məutɨsiai Iərmənɨg, kəni motalkut məmə iəkotiuvi=pa nətəmimi. Uhgɨn təhrun itɨmah mɨne uək rəhatɨmah, kəni iəkotolkeikei məmə itəmah mɨn onəkotəhrun vivi itɨmah. 12 Iəsotolkeikeiən məmə iəkotəfəri itəmah e nəhmtɨtəmah, mətəu iəkotəfɨnə rəhatɨmah nətəlɨgiən məmə nəmə təhro nɨkitəmah otagiən o tɨmah. Kəni rəueiu, nəkotəhrun nuhalpɨniən nəghatiən rəha nətəmimi nətəm kəutəfəri o noliən iətəm nətəmimi kauteruh, mətəu nɨkilah təsəhtiən nati iətəm tətatɨg e nɨki iətəmimi. 13 Nəmə itɨmah ialməli mɨn, mətəu o nərgɨ Uhgɨn. Kəni nəmə rəhatɨmah nətəlɨgiən təhruahru əmə, in nati kəti iətəm otasiru e təmah.

14 Tol lanəha mətəu-inu, nolkeikeiən rəha Krɨsto tətarmənɨg e tɨmah, mətəu-inu itɨmah iəkotəhrun vivi məmə iətəmi kətiəh əmə təmɨmɨs o nətəmimi rəfin, kəni tol lanəha, nətəmimi rəfin kɨnohmɨs.* 15 Kəni təmɨmɨs o nətəmimi rəfin məmə ilah nətəm kautəmiəgəh, okotəpəh noliən natimnati iətəm ilah əmə kotolkeikei, mətəu ilah kotəkeikei motol noliən mɨn iətəm Iesu tolkeikei, u iətəm təmɨmɨs o lah kəni məmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən.*

16 Tol lanəha, rəueiu mɨne, itɨmah iəsotakiliən nətəmimi e noliən iətəm nətəmimi rəha nəhue nɨftəni kotakil nətəmimi lan. Nati əpnapɨn nian kəti iəmotakil Krɨsto e noliən əha, mətəu rəueiu iəsotoliən. 17 Tol lanəha, nəmə iətəmi kəti təmuva kətiəh ilau Krɨsto, in təmuva iətəmimi vi. !Nati əuas təmɨkə, kəni nati vi tɨnuva!* 18 Natimnati rəfin mɨn əha tatsɨpən e Uhgɨn. Aupən kitah tɨkɨmɨr mɨn kitah Uhgɨn, mətəu e Krɨsto, in təməmki itah kəhuva iuəkɨr ohni, mol itah rəhn-niəli mɨn. Kəni təməfa kəm tɨmah uək u rəha niuvi=paiən tɨkɨmɨr mɨn rəha Uhgɨn okəhuva rəhn-niəli mɨn.* 19 Inu tətəni məmə Uhgɨn təmiuvi=pa rəhan tɨkɨmɨr mɨn e nəhue nɨftəni məmə okəhuva rəhn-niəli mɨn e Krɨsto, kəni məsafin mɨniən rəhalah noliən tərah mɨn. Kəni təməfa kəm tɨmah nəghatiən u rəha niuvi=paiən tɨkɨmɨr mɨn rəhan okəhuva rəhn-niəli mɨn.*

20 Tol lanəha, itɨmah iəni əhruin mɨn rəha Krɨsto, kəni təhmen məmə Uhgɨn tətauɨn e nətəmimi e nəuiatɨmah. Kəni iəutətapuəh əskasɨk o təmah e nərgɨ Krɨsto məmə nəkotəpəh noliən tɨkɨmɨr, kəni məhuva niəli mɨn rəha Uhgɨn. 21 Uhgɨn təmol iətəmi u rəhan noliən tərah tɨkə, məmə in sakrifais rəha noliən tərah mɨn rəhatah, məmə e Iesu, kitah okotəhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn.

6

1 Mətəu-inu itɨmah iautol uək kətiəh itɨmah Uhgɨn, iəkotətapuəh əskasɨk o təmah məmə nian Uhgɨn tətəfɨnə rəhan nəuvɨriən kəm təmah, nəsotosiən təhmen e nati əpnapɨn əmə, 2 mətəu-inu Uhgɨn tətəni məmə,

“E nian əhruahru, iəmətəu ik,

kəni e nian rəha nosmiəgəhiən, iəmasiru lam.”*

Iəkəni kəm təmah, məmə rəueiu, in nian əhruahru rəha Uhgɨn, rəueiu in nian rəha nosmiəgəhiən.

Nian əskasɨk mɨn
e nəmiəgəhiən rəha Pol

3 Iəsoliən nati kəti iətəm iətəmi kəti otəmei lan e rəhan nəhatətəiən, mətəu-inu iəsotolkeikeiən məmə okəni rah uək rəhatɨmah. 4 Mətəu noliən mɨn rəfin e nəmiəgəhiən rəhatɨmah kautəgətun məmə itɨmah noluək mɨn pəhriən rəha Uhgɨn: itɨmah iəutəhtul əskasɨk e nian rəha nərahiən, mɨne nian iəkɨs mɨn, mɨne nian itɨmah iəkotətəu tərah. 5 Nətəmimi kəmotoh itɨmah, kəni kəmki=pən itɨmah e kaləpus, kəni katɨtəu itɨmah məmə okoh itɨmah. Iəmotol pɨk uək, məsotapɨliən lapɨn, kəni nəumɨs tus itɨmah.* 6 Iəsotoliən noliən kəti iətəm tatol nɨkitɨmah tamɨkmɨk, itɨmah iəkoteinatɨg, nətəlɨgiən rəhatɨmah təfəməh, iautol təuvɨr kəm nətəmimi, Narmɨn Rəha Uhgɨn tətəri e nɨkitɨmah, kəni iəkotolkeikei nətəmimi e nolkeikeiən pəhriən.* 7 Iəutəni əmə nɨpəhriəniən, kəni nəsanəniən rəha Uhgɨn tətatɨg e tɨmah. Soldiə mɨn kəutəmki natimnati mɨn rəha nəluagɨniən o nohiən mɨne nələhu pəsɨgiən. Mətəu nian kitah kəutohtəu=pən suaru rəha Uhgɨn, noliən əhruahru mɨn rəhatah kotəhmen e natimnati mɨn rəha nəluagɨniən nian nətəmimi kəutəni rah nəghatiən rəha Uhgɨn. 8 Nətəmimi nəuvein kauteh iahu itɨmah, nəuvein kautɨsiai itɨmah, nəuvein kautəni rah itɨmah, nəuvein kautəni-vivi itɨmah, nəuvein kautəni məmə itɨmah iauteiuə məmə itɨmah noluək mɨn rəha Uhgɨn, mətəu itɨmah noluək mɨn pəhriən rəhan. 9 Nətəmimi nəuvein kəsotegəhaniən məmə itɨmah aposɨl mɨn pəhriən, mətəu nətəmimi tepət kautəni məmə itɨmah aposɨl mɨn pəhriən. Nian rəfin nɨmɨsiən tətatu itɨmah, mətəu iəutəmiəgəh əhanəh. Katoh itɨmah, mətəu kəsohamu əhanəhiən itɨmah.* 10 Nɨkitɨmah təpəou, mətəu nian rəfin iəutagiən əhanəh. Rəhatɨmah nautə tɨkə, mətəu itɨmah iəkotol nətəmimi tepət rəhalah nautə tepət. Rəhatɨmah nati kəti tɨkə, mətəu iautos natimnati mɨn rəfin.

11 Piak mɨn əpəha Korən, iəmotəni rəfin nəghatiən kəm təmah məsotəpəhiən kəti, kəni iəkotolkeikei itəmah e nɨkitɨmah rəfin. 12 Itɨmah iəsotahtɨpəsɨgiən e nolkeikeiən rəhatəmah o tɨmah, mətəu itəmah nəutahtɨpəsɨg e rəhatəmah o tɨmah. 13 Rəueiu əha, iətəghati kəm təmah məmə itəmah nenətɨk əhruahru mɨn. Təhruahru əmə məmə itəmah mɨn, nəkotolkeikei itɨmah e nɨkitəmah rəfin.*

14 Sotəniən kəm nətəm kəsotəfakiən məmə nautol uək kəti itəmah min ilah. ?Noliən əhruahru mɨne noliən tərah kuəhrun nol pətiən nati kəti? ?Uə, nəhagəhagiən mɨne napinəpuiən kuəhrun niəuvaiən muəharəg pəti muəghati? !Kəpə! 15 Kəni e noliən kətiəh əmə, Krɨsto mɨne Setən, ko ilau kəsuəniən nəghatiən kətiəh nian kəti. ?Iəfaki mɨne iətəmi təsəfakiən kuəhrun noliən nati e nətəlɨgiən kətiəh? Kəpə! 16 E Nimə Rəha Uhgɨn, ikɨn kəti tɨkə əha ikɨn o narmɨ nati mɨn, mətəu-inu kitah u Nimə Rəha Uhgɨn u iətəm tətəmiəgəh. Kəni Uhgɨn təməni məmə,

“Iəkatɨg itɨmah min ilah,

kəni maliuək itɨmah min ilah,

kəni iəkuva iəu Uhgɨn rəhalah,

kəni ilah okəhuva rəhak mɨn nətəmimi.”*

17 Kəni Iərmənɨg təməni məmə,

“Tol lanəha, ohiet rəkɨs e nətəm kəsotəfakiən, motan isəu o lah.

Kəni məsotekiən nati iətəm tamɨkmɨk e nəhmtɨ Uhgɨn,

kəni nɨkik tagiən mə iəkos itəmah.”*

18 “Kəni iəkuva rəhatəmah tatə,

kəni itəmah onəkəhuva nenətɨk mɨn.”*

Inu nəghatiən rəha Iərmənɨg iətəm in ilɨs agɨn tətaskəlɨm nəsanəniən mɨn rəfin.

7

1 Rəhk-iəli mɨn. Nəniəskasɨkiən mɨn u rəhatah. Kəni tol lanəha, pəh kotafəl nɨkitah, motos rəkɨs natimnati mɨn rəfin iətəm kautol nɨpətɨtah mɨne narmɨtah kəutamɨkmɨk. Kəni pəh kotələhu kalɨn itah məmə rəha Uhgɨn əmə motohtəu=pən rəfin suaru iətəm nɨkin otagiən lan. Kəni okautol mətəu-inu kəutɨsiai Uhgɨn.

Nɨki Pol təmagiən o lah

2 Oterəh e nɨkitəmah kəm tɨmah. Iəsotoliən tərah kəm iətəmi kəti, iəsotiuvi-pəniən iətəmi kəti tərah ikɨn, iəsotalkutiən məmə iəkotos nati kəti rəhatəmah e noliən ekəu-ekəu. 3 Iəsəniən nəghatiən u məmə inu nəmotol noliən tərah. Iəməni rəkɨs kəm təmah məmə iəkotolkeikei pɨk itəmah nian rəfin, kəni nati əpnapɨn nɨmɨsiən uə nəuvɨriən otuva e nəmiəgəhiən rəhatɨmah, mətəu itəmah əpəha imə e nɨkitɨmah. 4 Iəu iətəhatətə əskasɨk e təmah. Iətəfəri o təmah. Itəmah nəmotəfəri pɨk rəhak nətəlɨgiən. Iəmos nərahiən tepət təmuva e rəhak nəmiəgəhiən, mətəu nɨkik tagiən mapirəkɨs o təmah.

5 Tol lanəha mətəu-inu, nian iəməhuva Masetoniə, iəsotəmeigiən, mətəu nian rəfin, nərahiən tətələs itɨmah təmsɨpən ikɨn pɨsɨn pɨsɨn mɨn. E nəmiəgəhiən rəhatɨmah, nətəmimi kəmotorgəhu motol nərahiən kəm tɨmah, kəni itɨmah iəkotəgɨn.* 6 Mətəu Uhgɨn tatol vivi nɨki nətəmimi nətəm nətəlɨgiən rəhalah təpəou, kəni təmol vivi nɨkitɨmah e nuvaiən rəha Taitəs u təmsɨpɨnə e təmah. 7 Kəni səniəmə e nuvaiən əmə rəhan iətəm təmol nɨkitɨmah tagiən, mətəu e nəghatiən təuvɨr rəha nol viviən iətəm nəmotəni=pən kəm in. In təməni=pa kəm tɨmah məmə itəmah nəkotolkeikei pɨk məmə nəkoteruh iəu, kəni məmə nɨkitəmah tətətəu tərah o nəghatiən rəhak, kəni məni məmə nəkotolkeikei pɨk iəu mautəhtul əskasɨk o nərgək. Nian iəmətəu, nagiəniən e nɨkik təməri məriauəh.

8 Nati əpnapɨn nəmə rəhak nauəuə aupən təmol itəmah nəkotətəu tərah, mətəu iəsətəuiən tərah ohni. Mətəu aupən, iəmotətəu tərah ohni, mətəu-inu iəmeruh məmə nauəuə u təmol itəmah nəkotətəu tərah, mətəu rəha nian əkuəkɨr əmə.* 9 Mətəu rəueiu, nɨkik tətagiən, kəni səniəmə məmə nəmotətəu tərah, kəpə. Nɨkik tagiən məmə nian nəmotətəu tərah, e nian əkuəkɨr əmə, nəmotəuhlin itəmah e rəhatəmah noliən tərah mɨn. Nɨpəhriəniən, Uhgɨn tolkeikei məmə kitah okotətəu tərah o noliən mɨn lanu lan. Kəni mətəu-inu nəmotəuhlin itəmah, kəni natimnati iətəm iəmotəni aupən kəm təmah təməsoliən məmə itəmah nəmotəmkarəpən e rəhatəmah nəhatətəiən.

10 Kəni nian kautətəu tərah e noliən iətəm Uhgɨn tolkeikei, kəni kotəuhlin itah e rəhatah noliən tərah, kəni Uhgɨn tatosmiəgəh itah. Kəni nɨpəhriəniən nɨkitah otəsəpəouiən o noliən əha. Mətəu nian kautətəu tərah e noliən rəha nəhue nɨftəni, kəni noliən əha təsəuhliniən iətəmi kəti e rəhan noliən tərah tɨtəlɨg=pən o Uhgɨn, kəni noliən əha tatiuvi=pən nətəmimi e nɨmɨsiən.* 11 Oteruh-to nəmiəgəhiən rəhatəmah nian nəmotətəu tərah e noliən iətəm Uhgɨn tolkeikei. Noliən əha, nəuan tepət: narmɨtəmah təmiuvɨg nəmotauɨt motəgɨn e noliən tərah mɨn, kəni motəməki e noliən tərah mɨn, kəni motalkut əskasɨk məmə nəkotəgəu əhruahru rəhatəmah noliən tərah mɨn, kəni nəkotolkeikei motalkut əskasɨk məmə nəkotol noliən əhruahru. Nəmotolkeikei məmə nəkoteruh mɨn iəu, kəni nəmotolkeikei pɨk məmə nəkotəhtul əskasɨk o nərgək. Kəni nəmautəhtul maru məmə nəkotol nalpɨniən kəm nətəm kautol noliən tərah. E noliən mɨn rəfin rəhatəmah, nəmotəgətun məmə nəsotoliən nati kəti tərah e natimnati u.

12 Iətəmi kəti e niməfaki rəhatəmah təmol noliən tərah. Kəni iəmətei nauəuə u kəm təmah. Mətəu iəməsəteiən nauəuə u o iətəmi u iətəm təmol noliən tərah, kəni iəməsəteiən o iətəmi in təmərəkɨn.* Kəpə. Iəmətei pəhriən məmə iətəm onəkoteruh əsas e nəhmtɨ Uhgɨn məmə nautəhtul əskasɨk o nərgək. 13 Natimnati rəfin mɨn əha kautəfəri nətəlɨgiən rəhatɨmah.

Səniəmə itɨmah əmə nətəm nəmautəfəri nətəlɨgiən, mətəu nɨkitɨmah tagiən pɨk o Taitəs, mətəu-inu nɨkin tagiən məmə nəmautəfəri mɨn nətəlɨgiən rəhan. 14 Iəməni=pən kəm in məmə iətəfəri pɨk o təmah, kəni itəmah nəməsotoliən iəu iəkaulɨs. Natimnati rəfin iətəm iəmotəni kəm təmah, ilah nɨpəhriəniən. Kəni e noliən kətiəh əmə, natimnati rəfin iətəm iəmotəni kəm Taitəs e təmah, kəni motəfəri ohni, ilah mɨn nɨpəhriəniən. 15 Taitəs, nɨkin tətəhti əhanəh məmə itəmah rəfin agɨn nəmotol nəuian, kəni mautəgɨn mautərəmrumɨn nian nəmotegəhan lan məmə otuva meruh itəmah. Kəni nian nɨkin tətəhti natimnati mɨn əha, nolkeikeiən rəhan o təmah tətəri təhmɨn. 16 Nɨkik tagiən pɨk mətəu-inu iətəhatətə əskasɨk e təmah məmə nəkotol nak iətəm təhruahru.

8

Pol təmətapuəh məmə okotəfən məni kəm
nəfaki mɨn əpəha Jerusɨləm

1 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn, iəkotolkeikei məmə nəkotəhrun nəuvɨriən rəha Uhgɨn iətəm təməfən kəm niməfaki mɨn əpəha Masetoniə. Nəuvɨriən rəhan təmol məmə ilah kotəhrun nasiruiən e nətəmimi nəuvein mɨn.* 2 Ilah kəmotatɨg e nərahiən asoli kəti mɨne nian əskasɨk mɨn, kəni nati əpnapɨn ilah nanrah, kəni rəhalah nautə tɨkə agɨn, mətəu nəmiəgəhiən rəhalah təriauəh vivi e nagiəniən. Kəni nanrahiən mɨne nagiəniən kəmuəuə e noliən təuvɨr. E noliən əha, kəmotəraki e məni tepət motəfən kəm nəfaki mɨn əpəha Jerusɨləm nətəm kəutatɨg ikɨn motolkeikei nasiruiən. 3 Iətəni pətɨgəm kəm təmah məmə ilah kəmotəfən tepət, tapirəkɨs iətəm nətəmimi nɨkilah təhti. Kəni ilah aru kəmotol. 4 Kəmotətapuəh pəhriən o tɨmah məmə itɨmah iəkotegəhan pəh ilah kotasiru e uək rəha nəfəniən məni kəm nəfaki mɨn əpəha Jerusɨləm. 5 Kəmotaupən motəfən nəmiəgəhiən rəhalah kəm Iərmənɨg, kəni uərisɨg, kəm tɨmah, e noliən iətəm Uhgɨn tolkeikei. Nɨkitɨmah təməsəhtiən məmə okotol tepət lanəha, mətəu kəmotol.

6 Kəni tol lanəha, iəmotuh nɨki Taitəs məmə otɨtəlɨg=pɨnə o təmah. In təmaupən məghati kəm təmah o noliən nati u, kəni tol lanəha, iəmotətapuəh məmə in otəghati kəm təmah məmə nəkotəkeikei motol naunun e uək təuvɨr rəha nəfəniən əha iətəm nəmotətuəuin. 7 E natimnati rəfin mɨn u, itəmah nəmotol təuvɨr pɨk mapirəkɨs, inu nəhatətəiən rəhatəmah, mɨne nəghatiən rəhatəmah, mɨne nəhruniən rəhatəmah, mɨne noliən rəha nəhtul əskasɨkiən, mɨne nolkeikeiən rəhatəmah o tɨmah. Kəni rəueiu, iəkolkeikei məmə nəkotol uək kəti mɨn e noliən təuvɨr pɨk mapirəkɨs, inu uək təuvɨr rəha nəfəniən.*

8 Iəsəniən məmə nəkotəkeikei motol. Mətəu iəmotəgətun itəmah məmə nətəmi pɨsɨn pɨsɨn mɨn nɨkilah tagiən o nasiruiən e uək əha. Kəni rəueiu əha, iəkolkeikei məmə iəkeruh vivi məmə nolkeikeiən rəhatəmah in nɨpəhriəniən təhmen e lah, uə kəpə. 9 Itəmah nəkotəhrun vivi nəuvɨriən rəha Iərmənɨg Iesu Krɨsto iətəm təməfɨnə kəm təmah, məmə nati əpnapɨn rəhan nautə tepət, mətəu təmol o təmah məmə in rəhan nautə tɨkə. Kəni mətəu-inu təmol məmə rəhan nautə tɨkə, kəni mol itəmah rəhatəmah nautə tepət e narmɨn e Iesu Krɨsto.*

10 Kəni inu rəhak nətəlɨgiən e natimnati mɨn u, iətəm otasiru e təmah. Otol naunun e uək rəha nəfəniən rəhatəmah məni iətəm nəmotətuəuin e nu uərisɨg. E niməfaki mɨn rəfin, nɨkitəmah təmaupən məhti məmə nəkotol uək əha, kəni itəmah nəmotaupən motətuəuin motol. 11 Tol lanəha, rəueiu otol naunun e uək rəha nəfəniən. Kəni rəhatəmah nətəlɨgiən o noliən uək iətəm nəkotolkeikei pɨk məmə nəkotol, in otuva nɨpəhriəniən, kəni itəmah onəkotəfən məni iətəm nəkotəhrun nəfəniən e nahgitəmah. 12 Nəmə nɨkitəmah tagiən o nəfəniən, kəni Uhgɨn nɨkin tagiən əmə o nosiən natimnati nautos mətəfən. Kəni in otəsətapuəhiən e natimnati iətəm tɨkə o təmah.*

13 Iəsolkeikeiən məmə nəmiəgəhiən rəha nətəmimi nəuvein otɨmətɨg mətəu-inu kəmotos rəhatəmah məni, kəni tol lanu lan, nəmiəgəhiən rəhatəmah otiəkɨs mətəu-inu nəmotasiru e lah. Kəpə. Iəkolkeikei məmə təhmen-əhmen əmə o təmah rəfin. 14 Rəueiu, itəmah nautos tepət kəni motəhrun nasiruiən e lah. Kəni o nian mɨn nəuvein, ilah kotəhrun nəuəriən kəm təmah nəmə rəhatəmah tɨkə. Kəni itəmah nəkotəhmen-əhmen əmə, 15 təhmen e iətəm Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə,

“Nətəmimi nətəm kəmotəulək tepət, təhmen əmə, təsapirəkɨsiən.

Kəni nətəmimi nətəm kəmotəulək təkəku, rəhan nauəniən təhmen əmə, təsɨkəiən.”*

Taitəs təmuvən Korən otem əskasɨk ilah o nəfəniən məni

16 Iətəni-vivi Uhgɨn məmə təmələhu=pən e nɨki Taitəs nətəlɨgiən o nasiruiən e təmah, təhmen-əhmen e rəhak. 17 Tol lanəha mətəu-inu, nian iəməni=pən kəm Taitəs məmə tuvnə meruh itəmah nɨkin tagiən. Kəni mətəu nɨkin tagiən mapirəkɨs agɨn o nasiruiən e təmah, kəni in rəhan əmə nətəlɨgiən məmə in otuvnə meruh itəmah. 18 Kəni itɨmah iəutahli=pɨnə mɨn piatah kəti mɨn tuvnə ilau min. Suah u, nətəmimi e niməfaki mɨn kəutɨsiai o rəhan uək o nəni pətɨgəmiən nanusiən təuvɨr. 19 Kəni tapirəkɨs agɨn inu, niməfaki mɨn kəmotɨtəpɨn məmə otuva itɨmah min o nosiən məni u muvən əpəha. Kəni itɨmah iəkotarmənɨg lan o nəuəriən məmə otəfəri nərgɨ Iərmənɨg, kəni mətəgətun məmə nɨkitɨmah otagiən pɨk o nasiruiən. 20 Itɨmah iəsotolkeikeiən məmə iətəmi kəti otəni rah itɨmah o noliən rəha nəuəriən məni asoli əha. 21 Tol lanəha, itɨmah iəutalkut pɨk məmə iəkotol nati əhruahru, mətəu səniəmə e nəhmtɨ Iərmənɨg əmə, mətəu e nəhmtɨ nətəmimi mɨn.

22 Kəni iəutahli=pɨnə piatah kəti mɨn ilahal suah mil u. Iətəmimi əha, e uək tepət mɨne noliən tepət, iəmoteruh vivi məmə in tolkeikei pɨk məmə otasiru. Kəni rəueiu, in tolkeikei pɨk məmə otasiru mətəu-inu in tətəhatətə pɨk e təmah məmə onəkotəfən məni tepət. 23 Kəni Taitəs, itɨmlau min iəkuol uək kətiəh əmə, kəni in mɨn tatol uək e nɨkitəmah o nasiruiən e təmah. Kəni piatah mil u ilahal Taitəs, ilau iəni əhruin mil rəha niməfaki mɨn, kəni noliən təuvɨr mɨn e nəmiəgəhiən rəhalau kətiasiai Krɨsto. 24 Tol lanəha, otəfən tepət motəgətun kəm lahal məmə nəkotolkeikei pəhriən nəfaki mɨn. Kəni ilahal okɨləhrun məmə nak itɨmah nɨkitɨmah tagiən o təmah, kəni niməfaki mɨn okoteruh mɨn.*

9

1 Nəmə iəsəteiən nauəuə u kəm təmah, in təuvɨr əmə mətəu-inu nɨnotəhrun rəkɨs uək u rəha nasiruiən e nəfaki mɨn əpəha Jerusɨləm.* 2 Iatəni lanəha mətəu-inu iəu iəkəhrun məmə nəkotolkeikei məmə onəkotasiru. Kəni iəmətəfəri noliən təuvɨr rəhatəmah o nətəm Masetoniə, mətəni kəm lah məmə e nu iətəm tɨnuvən rəkɨs, itəmah əpəha Akaiə, nəmautəhtul maru o nəfəniən. Kəni nian kəmoteruh məmə nɨkitəmah tagiən pɨk o nasiruiən, təmol mɨn ilah tepət kotolkeikei məmə okotasiru mɨn.

3 Mətəu rəueiu, iətahli=pɨnə piatah milahal u məmə ilahal okɨhleruh itəmah məmə itəmah onəkotol nati iətəm nəmotəni, təhmen əmə məmə iəməni mɨne, kəni tol lanəha rəhatɨmah nəghatiən o nəfəriən noliən təuvɨr rəhatəmah, səniəmə nati əpnapɨn əmə. 4 Mətəu nəmə nəsotoliən, kəni nian iəkuvnə itɨmah nətəm Masetoniə nəuvein, kəni okoteruh məmə itəmah nəsotol əhanəhiən, kəni noliən əha otol itɨmah iəkotaulɨs, mətəu-inu itɨmah inəutəfəri rəkɨs itəmah. Kəni otol itəmah nəkotaulɨs tapirəkɨs. 5 Tol lanəha, nɨkik təhti məmə iəkəkeikei mətapuəh o piatah milahal məmə okɨhlaupən mɨhluvnə rəkɨs pɨpɨm mɨhleruh itəmah, kəni mɨhlol naunun uək o nəmki=paiən məni asoli iətəm nəmotəni-əskasɨk məmə nəkotəfən. Mətəu iəkolkeikei məmə in nəfəniən kəti iətəm tatsɨpən aru e nɨkitəmah, səniəmə iətəmi kəti tətəkeikei kəm təmah məmə nəkotəfən.

Noliən rəha nəfəniən

6 Sotaluiən e nati u. Iətəm tətərfei nati nəuan nəuvetɨn, mətəulək e nəuan nəuvetɨn əmə. Kəni iətəm tətərfei nati tepət, mətəulək lan tepət.* 7 Itəmah kətiəh kətiəh nəkotəkeikei motəfən nati nak nəməni e nɨkim məmə nəkəfən. Nəmə nɨkim təsagiəniən ohni, təsəuvɨriən məmə nəkəfən. Kəni nəmə nəkəfən mətəu-inu iətəmi kəti tətəkeikei kəm ik məmə nəkəfən, in mɨn təsəuvɨriən. Iəkəni lanəha mətəu-inu Uhgɨn tolkeikei iətəmimi u tətəfən e nɨkin pəhriən. 8 Kəni Uhgɨn təhrun nəfəniən nəuvɨriən rəfin agɨn kəm təmah məmə e nian rəfin e natimnati rəfin, nəkotos natimnati rəfin iətəm təhruahru məmə nəkotəkeikei motos, kəni mautos tepət mɨn əha ikɨn məmə nəkotəuəri kəm nətəmimi. 9 Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə,

“In tətəuəri rəhan natimnati tepət kəm nanrah mɨn,

kəni rəhan noliən əhruahru tətatɨg itulɨn.”*

10 Kəni Uhgɨn iətəm tətəfɨnə nɨkɨtɨ nati o iətəm tətərfei, kəni mətəfɨnə nauəniən o nuniən, e suaru kətiəh əmə in otəfɨnə nati tepət kəm təmah mol in tepət mɨn məmə, itəmah nəkotəhrun nasiruiən e nətəmimi nəuvein mɨn, kəni in otol nəuan tepət iətəm təmsɨpən e noliən əhruahru rəhatəmah.* 11 E natimnati rəfin e nəmiəgəhiən rəhatəmah, Uhgɨn otəfɨnə rəhan nəuvɨriən kəm təmah məmə itəmah nəkotəhrun nəfəniən nian rəfin. Kəni nian iatəuəri rəhatəmah nasiruiən, nətəmimi okotəni-vivi Uhgɨn ohni.*

12 Uək u iətəm itəmah nautol, tətəfən məni o nauəniən kəm nətəmimi rəha Uhgɨn u nəumɨs tatus ilah, mətəu tatol nati təuvɨr kəti mɨn tapirəkɨs, inu nəni-viviən iətəm təməri məriauəh e nɨki nətəmimi matuvən o Uhgɨn. 13 Nian nəkotol uək u, natol pətɨgəm noliən rəhatəmah kəm nətəmimi tepət. Kəni ilah okotəfəri nərgɨ Uhgɨn ohni, mətəu-inu itəmah nautol pəhriən noliən rəha nətəmimi nətəm kautəni nɨpəhriəniən e nanusiən təuvɨr rəha Krɨsto. Kəni okotəfəri nərgɨ Uhgɨn o nəfəniən rəhatəmah məni asoli kəm lah mɨne nətəmimi rəfin. 14 Kəni nian kautəfaki o təmah, nɨkilah tuvən o təmah mətəu-inu Uhgɨn təməfɨnə rəhan nəuvɨriən kəm təmah tapirəkɨs agɨn məmə nəmotasiru pɨk e lah. 15 !Pəh kotəni kəm Uhgɨn məmə nɨkitah tagiən o Nətɨn iətəm təməfa kəm tah, u in nati təuvɨr agɨn tapirəkɨs!

10

Pol təmuhalpɨn nəghatiən rəha nəgətun eiuə mɨn
e rəhan uək

1 Krɨsto, in rəhan nətəlɨgiən ləhtəni, kəni in iətəmi mətɨg. Kəni nətəmimi nəuvein kautəni məmə nian kitah min itəmah, rəhak noliən in tɨmətɨg əmə, mətəu nian iəkiet rəkɨs e təmah, rəhak noliən təskasɨk pɨk agɨn.* Iəu Pol, iəu aru, iətəkeikei e nati kəti kəm təmah e noliən mətɨg rəha Krɨsto. 2 Iətətapuəh o təmah məmə, onəkotol noliən rəhatəmah təhruahru məmə nian iəkuvnə, məsahi pɨkiən itəmah. Mətəu iəkəhrun məmə iəkahi nətəmimi nəuvein u kautəni məmə iautohtəu=pən noliən rəha nəhue nɨftəni u,* 3 mətəu-inu nati əpnapɨn iəutatɨg e nəhue nɨftəni u, itɨmah iəsotəluagɨniən e noliən rəha nəhue nɨftəni u. 4 Natimnati rəha nəluagɨniən iətəm itɨmah iəutəluagɨn lan, səniəmə nati iətəm nəhue nɨftəni tətəluagɨn lan. Kəpə, natimnati rəhatɨmah, ilah kautos nəsanəniən rəha Uhgɨn o nərəkɨniən ikɨn tiəkɨs o nuvəniən ikɨn ima tɨkɨmɨr mɨn.* 5 Itɨmah iautosiahu nəghatiən eiuə mɨn mɨne nətəlɨgiən əfəri mɨn, natimnati mɨn u kautəniəhu nətəmimi o nəhruniən Uhgɨn. Nətəlɨgiən mɨn rəfin u tɨkɨmɨr mɨn rəha Uhgɨn, itɨmah iəutəlis-ərain ilah, mautehpahu ilah, motol məmə ilah rəfin okotol nəuia Krɨsto. 6 Kəni nian itəmah nəkotohtəu=pən vivi nəuia Krɨsto, itɨmah iəutəhtul maru o noliən nalpɨniən kəm nətəmimi rəfin nətəm kəutəhti nəuian.

7 Itəmah nauteruh nati iətəm ihluə, mətəu nəkotəruru nɨkilah. Nəmə iətəmi kəti təhrun pəhriən məmə in iətəmi rəha Krɨsto, kəni in otətəlɨg vivi mɨn məmə itɨmah mɨn rəha Krɨsto təhmen lan. 8 Nati əpnapɨn iətəghati əfəri nəuvetɨn o nepətiən iətəm Iərmənɨg təməfa, ko iəsaulɨsiən ohni. Təməfa o nuvləkɨniən itəmah, səniəmə o nələs iahuiən itəmah.* 9 Iəsolkeikeiən məmə nɨkitəmah təhti məmə iəkətei nauəuə mɨn kəm təmah e noliən iətəm nətəmimi nəuvein kautəni, məmə otol itəmah nəkotəgɨn. 10 Ilah kəutəni rah iəu məmə, “Rəhan nauəuə təfɨgəm kəni masɨlə, mətəu nian tətan kitah min, in səniəmə iətəmi əskasɨk kəti, kəni rəhan nəghatiən in nati əpnapɨn əmə.” 11 Nətəmimi kotol lanəha kotəkeikei motəhrun məmə, noliən rəhatɨmah iətəm kauteruh e nauəuə mɨn iəmotahli=pɨnə nian itɨmah isəu, mətəu nian iəkəhuvnə, iəkotol rəfin noliən mɨn əha.

12 Iəsotolkeikeiən məmə iəkoteruh əhmen itɨmah mɨne nətəmi pɨsɨn nəuvein nətəm kəutəfəri aru ilah. !Kəsi, itɨmah iəsotəhmeniən! !Kəpə, iətəuvsan əmə! Nian ilah aru əmə kauteruh əhmen ilah mɨn, kəni kautakil aru əmə ilah mɨn, tol rəhalah nəhruniən talməli. 13 Mətəu itɨmah, iəsotəghati əfəriən tapirəkɨs nepətiən rəhatɨmah, mətəu iəutəghati əfəri e uək iətəm Uhgɨn təmələhu=pən məmə rəhatɨmah, kəni uək u, itəmah mɨn əpəha ikɨn.* 14 Kəni nəghatiən əfəri e nepətiən rəhatɨmah o təmah in təhruahru əmə, in təsepət pɨkiən. Nəmə iəsəhuvnəiən o təmah, ko iəsotəghatiən lanu. Mətəu nɨpəhriəniən, iəmotaupən məhuva motətəuarus=pa itəmah nian iəməutan məutəni pətɨgəm nanusiən təuvɨr rəha Krɨsto.*

15 Nətəmimi nəuvein kəutəghati əfəri o uək iətəm iətəmi pɨsɨn təmol. Mətəu iəutəghati əfəri əmə e uək iətəm Uhgɨn təmələhu=pən kəm tɨmah. Itɨmah iəmotələhu=pən əskasɨk nətəlɨgiən rəhatɨmah məmə nəhatətəiən rəhatɨmah oteviə təhmɨn mɨn, kəni tol lanəha, rəhatɨmah uək e nɨkitəmah otol iahgin mepət, 16 kəni tol lanəha, iəkotəhrun nuvəniən motəni pətɨgəm nanusiən təuvɨr e ikɨn mɨn e nɨkalɨ imatəmah ikɨn muvən təhmɨn mɨn. Kəni e noliən əha, itɨmah iəsotoliən uək e ikɨn kəti iətəm iətəmi kəti tɨnol rəkɨs uək ikɨn, kəni məsotəghati əfəriən o uək rəha iətəpɨsɨn, təhmen e noliən rəha nəgətun eiuə mɨn. 17 Mətəu Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə, “Pəh iətəmimi tətəghati əfəri, in otəghati əfəri əmə e natimnati iətəm Iərmənɨg təmol.”* 18 Iətəni lanəha mətəu-inu, kəsɨsiaiən iətəmimi iətəm tətəfəri aru in, mətəu katɨsiai əmə iətəmimi iətəm Iərmənɨg tətəfəri.*

11

Pol mɨne aposɨl eiuə mɨn

1 Iəkolkeikei məmə nəkotegəhan lak pəh iəkəni rəhak nəuvetɨn nalməliən kəm təmah. Mətəu pəhriən, nautol rəkɨs. 2 Iateh vivi itəmah, məsolkeikeiən məmə iətəmi kəti mɨn otəmki rəkɨs itəmah e nəhlmək, kəni noliən əha rəhak təmsɨpən əmə o Uhgɨn. Iəu tatə rəhatəmah, kəni itəmah nəkotəhmen e pətan mɨtə kəti iətəm kɨnəni rəkɨs məmə okos rəhan kətɨm kan məmə otɨtəu=pən suah kətiəh əmə, nərgɨn u Krɨsto. Kəni iateh vivi rəhak pətan mɨtə əha məmə iəkegəhan=pən lan kəm rəhan iərman, kəni in təruru əhanəh iərman.*

3 Mətəu iətəgɨn məmə onəkotəhmen e pətan u Iv iətəm Setən təmeiuə lan e nəghatiən ətəhiən. Iətəgɨn məmə iətəmi kəti otiuvi=pən rəhatəmah nətəlɨgiən tuvən ikɨn pɨsɨn, kəni nəkotəpəh rəhatəmah nolkeikeiən e Krɨsto, iətəm in təhruahru məpiə vivi.* 4 Iatəni lanəha mətəu-inu nian iətəmi kəti tətuva o təmah mətəni pətɨgəm Iesu iətəm tol pɨsɨn e Iesu iətəm iəutəni pətɨgəm, uə nəmə itəmah nautos narmɨn iətəm tol pɨsɨn e Narmɨn nəmotos rəkɨs, uə nəkotətəu nanusiən təuvɨr iətəm tol pɨsɨn e iətəm nəmotos rəkɨs, mətəu itəmah ialməli mɨn, nəkotegəhan əmə lan.* 5 Aposɨl mɨn əha nətəm itəmah nəutəni məmə ilah “aposɨl mɨn ilɨs pɨk,” mətəu e rəhak nətəlɨgiən, ilah ko kəsotapirəkɨsiən iəu e nati kəti.* 6 Nəmə təhro kəsəgətun viviən iəu e nəghatiən, mətəu iəkəhrun vivi nəukətɨ nanusiən təuvɨr. Itɨmah iəmotəgətun nati əha kəm təmah e noliən mɨn rəfin nian tepət.*

7 Nian iəmotəni pətɨgəm nanusiən təuvɨr rəha Uhgɨn kəm təmah, iəsoliən məmə nəkotətəou nati kəti. Iəu aru əmə iəmosiahu iəu o nəfəriən itəmah. ?Kəni təhro? ?Noliən əha in təfagə tərah kəti? !Kəpə!* 8 Nian iəmatol uək kitah min itəmah, niməfaki mɨn ikɨn pɨsɨn kəməutətəou iəu. Iuəkɨr təhmen məmə iəmakləh kəm lah məmə iəkasiru e təmah. 9 Kəni nian kəməutan, kəni rəhak nati kəti tɨkə, iəsətapuəhiən o iətəmi kəti o nasiruiən mətəu-inu piatah mɨn nətəm kəmotsɨpən Masetoniə kəmotəfa natimnati iətəm rəhak tɨkə. Tol lanəha, iəsətapuəhiən o nati kəti o təmah, kəni məsəfɨnəiən uək əskasɨk kəm təmah o nehiən iəu, kəni iəkol lanəha nian rəfin.* 10 Təhmen e nɨpəhriəniən rəha Krɨsto tətatɨg lak, iətəni pəhriən məmə iətəmi kəti tɨkə ikɨn mɨn rəfin əpəha Akaiə o nəniəhuiən iəu o nəghati əfəriən məmə iəməsətapuəhiən o təmah o nasiruiən. 11 ?Kəni təhro iəsətapuəhiən o nati kəti o təmah? Nɨkitəmah təhti məmə iəsolkeikeiən itəmah? !Kəpə! Uhgɨn təhrun məmə iəkolkeikei pɨk itəmah.

12 Nətəmimi nəuvein kotolkeikei məmə nɨkitəmah təhti ilah məmə kotəhmen e tɨmah e uək iətəm kəutəghati əfəri ohni. Mətəu iətəkeikei o noliən rəha nəsətapuəhiən o natimnati məmə rəhalah nəghatiən otəmei. 13 Nətəmimi kotol lanəha, ilah aposɨl eiuə mɨn, kəni kəuteiuə e nətəmimi e uək rəhalah. !Kəni ilah kəutan təhmen məmə ilah aposɨl mɨn pəhriən rəha Krɨsto, mətəu kəpə! 14 Mətəu kəsotauɨtiən e noliən əha, mətəu-inu Setən aru, tətan təhmen e agelo kəti rəha nəhagəhagiən. 15 Kəni səniəmə in nati kəti məmə okotauɨt lan, nəmə noluək mɨn rəha Setən kotan təhmen məmə ilah noluək mɨn rəha noliən əhruahru. E naunun nian, ilah okotos rəhalah nətəouiən tɨtəu=pən əmə noliən rəhalah.

16 Iəkɨsɨmaru mɨn. Pəh iətəmi kəti tɨkə nɨkin təhti məmə iəu ialməli. Mətəu nəmə nɨkitəmah təhti lanəha, kəni otegəhan lak pəh iəkol noliən rəha ialməli nəuvetɨn, kəni pəh iəkəghati əfəri nəuvetɨn. 17 Nəghatiən u rəhak səniəmə nati iətəm Iərmənɨg təməni=pa kəm iəu məmə iəkəni. Mətəu iətəghati əmə təhmen e ialməli kəti. 18 Nətəmimi tepət kəutəghati əfəri o noliən mɨn rəha nəhue nɨftəni, kəni tol lanəha, iəu mɨn, iəkəghati əfəri. 19 !E! !Nəkoteinatɨg vivi, kəni tol lanəha, motegəhan lan məmə nalməli mɨn kotəgətun itəmah!* 20 Nəkotegəhan əmə məmə iətəmi əpnapɨn kəti tatol itəmah slef, uə nəmə tatos nati kəti rəhatəmah e noliən ekəu-ekəu, uə tətəfəri aru in, uə tatem=pən nəhmtɨtəmah. 21 !Iətaulɨs məmə nətəlɨgiən rəhatɨmah təpəou pɨk məmə iəsotoliən noliən tərah mɨn əha!

Rəhak nəghatiən in talməli, mətəu noliən nak iətəm nətəmimi mɨn əha kotəni məmə okotəghati əfəri ohni, iəu mɨn, iəkəghati əfəri ohni. 22 ?Təhro? ?Ilah kautəni məmə ilah nətəm Hipru? Iəu mɨn. ?Kautəni məmə ilah nətəm Isrel? Iəu mɨn. Kautəni məmə ilah namipɨ Epraham? Iəu mɨn.* 23 ?Kautəni məmə ilah noluək mɨn rəha Krɨsto? Iəu mɨn, mətəu iəkapirəkɨs ilah. Kəsi, iətəghati təhmen e ialməli kəti. Iəmol pɨk uək tapirəkɨs ilah, kəni kləfən iəu e kaləpus nian tepət tapirəkɨs ilah, kəni kəmalis iəu tapirəkɨs ilah, kəni iuəkɨr iəkɨmɨs nian tepət.*

24 Nian faif, nətəm Isrel kəmotalis iəu motau tate-nain.†* 25 Nian kɨsɨl, kəmalis iəu e nɨkɨlkɨl. Nian kəti kəməhti iəu e kəpiel apɨn. Nian kɨsɨl iəmuvən e negəu kəni negəu tamnɨm, kəni nian kəti iəmeai əpəha itəhi lokamnɨm o nian apiəpiə kəti, lapɨn mɨne nərauiə.* 26 Nian rəfin iətaliuək o noliən uək rəhak. Kəni iuəkɨr naruəh asoli tələs iəu iəkɨmɨs, kəni iəmətatɨg ikɨn tasɨlə ikɨn ima nakləh mɨn, kəni ikɨn tasɨlə ikɨn ima nətəmimak mɨn nətəm Isrel, kəni ikɨn tasɨlə ikɨn ima Nanihluə mɨn, kəni ikɨn tasɨlə ikɨn e taun asoli, kəni ikɨn tasɨlə ikɨn əpəha təpiə-məpiə ikɨn, kəni ikɨn tasɨlə ikɨn əpəha itəhi, kəni ikɨn tasɨlə ikɨn ima piak eiuə mɨn.* 27 Iəmol pɨk uək, kəni nian tepət iəsapɨliən lapɨn. Nian mɨn nəuvein, nəumɨs tus iəu, kəni mətəuauə, kəni nian tepət nəgək nauəniən tɨkə. Kəni nian tepət iətətəpu, kəni rəhak napən təsəhmeniən o nətəpuiən.

28 Kəni tapirəkɨs natimnati mɨn əha, nian rəfin nɨkik təhti pɨk niməfaki mɨn rəfin. 29 Nəmə iətəmi kəti rəha niməfaki rəhan nəmiəgəhiən teiuaiu, kəni iəu mɨn, rəhak nəmiəgəhiən teiuaiu. Nəmə iətəmi kəti tatit iətəmi kəti mɨn e təfagə tərah, kəni nɨkik tahmə pɨk ohni.

30 Nəmə iəkəkeikei məghati əfəri, kəni iəkəghati əfəri o nati iətəm tətəgətun məmə rəhak nəsanəniən tɨkə. 31 Kəni Uhgɨn, u in Uhgɨn mɨne Tatə rəha Iərmənɨg Iesu, iətəm kətəfəri nərgɨn nian mɨn rəfin naunun tɨkə, in təhrun məmə iəu, iəseiuəiən. 32 Əpəha Təmaskɨs, iətəmi asoli rəha Kig Aretəs təməlɨn rəhan soldiə mɨn o neruh viviən namtɨhluə rəha taun məmə okotəsal lak motaskəlɨm iəu motləfən iəu e kaləpus. 33 Mətəu kəmləfən iəu e kətɨm asoli kəti, kətu=pən nɨləuɨs lan, kləfən e wintə e nɨpai asoli kəmol e kəpiel, kəni kəhlman-əhlman teiuaiu muvən əpəha ləhtəni, kəni inəha suaru iəmagɨm lan.*

12

Nihlɨn kəti mɨne nati təhmen e nəməhlairiən

1 Iəkəkeikei mətəghati əfəri, nati əpnapɨn təsoliən win e nati kəti ikɨn, mətəu iəkəkeikei mətəni natimnati mɨn təhmen e nəməhlairiən mɨne nəghatiən vi mɨn iətəm Iərmənɨg təmol əpu kəm iəu. 2 Iəkəhrun iəfaki kəti iətəm tətəhatətə e Krɨsto.* E nu fotin tɨnuvən rəkɨs, Uhgɨn təmələs muvən əpəha ilɨs e negəu e neai ima Uhgɨn.† Iəkəruru nəmə nɨpətɨn tɨnatuvən, uə narmɨn əmə, Uhgɨn əmə təhrun. 3 Kəni iəkəni mɨn məmə iəkəruru nəmə nɨpətɨn tɨnatuvən, uə narmɨn əmə, Uhgɨn əmə təhrun. Mətəu iəkəhrun məmə iətəmi kəha, 4 Uhgɨn təmələs muvən əpəha iman ikɨn.‡ Kəni in təmətəu nati oneuən mɨn iətəm təsəhruahruiən məmə iətəmimi rəha nəhue nɨftəni otəni. 5 Iəkəhrun nəghati əfəriən o iətəmi tol lanəha, mətəu iəsəghati əfəri aruiən ohniəu, mətəu iəkəghati əfəri əmə o rəhak noliən mɨn iətəm nəsanəniən tɨkə e lah. 6 Mətəu nəmə iətəghati əfəri, ko iəsalməliən, mətəu-inu iətəghati e nɨpəhriəniən. Mətəu iəsəghati əfəriən lanəha, kəni tol lanəha, iətəmi kəti tɨkə iətəm otəfəri iəu ilɨs tapirəkɨs nati iətəm təhruahru. Iəkolkeikei məmə oteruh əhmen iəu e nati nak iətəm iəkəni, uə iəkol.

7 Uhgɨn təsolkeikeiən məmə iətəfəri o nəghatiən vi mɨn iətəm in təmol əpu kəm iəu, kəni nəghatiən mɨn əha kotəuvɨr motapirəkɨs. Kəni tol lanəha təmahli=pa nərahiən kəm iəu təhmen e nihlɨn kəti tətəu nɨpətɨk. Nərahiən əha in iol əhruin kəti rəha Setən məmə tol nahməiən e nɨpətɨk, kəni tol lanəha iəsəfəriən.* 8 Iəmeasiə o Uhgɨn mau kɨsɨl məmə otos rəkɨs ohniəu. 9 Mətəu təni kəm iəu məmə, “Rəhak nəuvɨriən asoli təhrun naskəlɨmiən ik, mətəu-inu nian rəham nəsanəniən tɨkə, nəsanəniən rəhak təhrun nuvaiən mol iahgin e rəham nəmiəgəhiən.” Tol lanəha, iətagiən pɨk məmə iəghati əfəri e rəhak nəmiəgəhiən iətəm nəsanəniən tɨkə, məmə nəsanəniən rəha Krɨsto otatɨg e nəmiəgəhiən rəhak.* 10 O nati əha, iətagiən nian nəsanəniən tɨkə e nɨpətɨk, kəni iətagiən nian kətəni rah iəu, kəni iətagiən e nian iəkɨs mɨn, kəni iətagiən nian katol nərahiən kəm iəu. Iətagiən e lah rəfin o nərgɨ Krɨsto, mətəu-inu nian rəhak nəsanəniən tɨkə, kəni iətəsanən.

11 Iəmol noliən rəha ialməli, mətəu itəmah əmə nəmotəkeikei kəm iəu məmə iəkol. Nəməsotəfəriən nərgək, mətəu təməuvɨr pɨk nəmə nəmotol, mətəu iəu səniəmə ləhtəni e “aposɨl mɨn ilɨs pɨk mɨn” e nati əkəku əmə kəti, nati əpnapɨn iəu iətəmi əpnapɨn əmə.* 12 Nian iəmətan kitah min itəmah, iəmatol natimnati iətəm tətəgətun iəu məmə iəu aposɨl pəhriən kəti. Iəmatol nəmtətiən mɨn, mɨne nati asoli mɨn iətəm tol narmɨ nətəmimi tatiuvɨg, mɨne nati apɨspɨs mɨn e nɨkitəmah, kəni iəmol e nətəlɨgiən rəhak təfəməh nati əpnapɨn iəmətatɨg e nian iəkɨs mɨn.* 13 Nati kətiəh əmə iəməsoliən e nɨkitəmah, iəməsətapuəhiən e məni kəti o təmah. !Otalu e təfagə tərah u rəhak!§*

14 Rəueiu iatəhtul maru məmə iəkuvnə məsal=pɨnə e təmah iətəm otol kɨsɨl lan. Kəni iəsətapuəhiən o məni kəti o təmah, mətəu-inu iəsolkeikeiən rəhatəmah nautə, mətəu iəkolkeikei əmə itəmah. Otətəlɨg-to. Səniəmə uək rəha iəpəou məmə oteh vivi rəhan tatə mɨne mamə. Mətəu in uək rəha tatə mɨne mamə okueruh vivi rəhalau iəpəou. 15 Tol lanəha, nɨkik tagiən məmə iəkəfɨnə rəfin rəhak natimnati o təmah, kəni məfɨnə mɨn rəhak nəmiəgəhiən o təmah. Rəhak nolkeikeiən o təmah in tepət. Mətəu rəhatəmah ohniəu in təkəku əmə. !Inu təsəhruahruiən! 16 Nəutegəhan məmə iəsətapuəhiən e məni o təmah. Mətəu itəmah nəuvein kautəni məmə iəmos natimnati o təmah e noliən ekəu-ekəu. 17 ?Təhro? ?Iəu iəmos natimnati e noliən ekəu-ekəu nian iəmahli=pɨnə nətəmimi kəm təmah, uə kəpə? !Kəpə! 18 Iəmuh nɨki Taitəs məmə otuvnə o təmah, kəni mahli=pɨnə piatah kəti ilau min. ?Taitəs təsosiən natimnati o təmah e noliən ekəu-ekəu, uə kəpə? ?Nəkotəhrun uə kəpə məmə, rəhatɨmlau nətəlɨgiən kətiəh əmə, kəni matuol noliən kətiəh əmə?*

19 Nəmə təhro nɨkitəmah təhti məmə e nəghatiən mɨn rəfin əha, iəmautalkut e nuhalpɨniən nəghatiən kəm təmah iətəm iətəmi kəti təməni kəm tɨmah. Kəpə. E nəhmtɨ Uhgɨn, iəmautəghati təhmen e nətəmimi rəha Krɨsto. Kəni niəli mɨn, natimnati rəfin iətəm kautol, kautol məmə itəmah nəkotəsanən. 20 Iətəni lanu mətəu-inu iətəgɨn məmə nian iəkuvnə, kəni nəmə təhro iəkeruh məmə nəsotoliən məmə inu iəkolkeikei. (Kəni itəmah mɨn nəkoteruh məmə iəu iəsoliən məmə inu nəkotolkeikei.) Iətəgɨn məmə iəkeruh itəmah nəuvein kotərgəhu, nəuvein kautetet, nəuvein kəutəmərɨt e niəməha, nəuvein kəutəhapu-əhapu ilah mɨn, nəuvein kautəni rah nətəmimi, nəuvein kəutəni nɨkalɨ nətəmimi, nəuvein kautəfəri, nəuvein kautol əpnapɨn nati.

21 Iətəgɨn məmə nian iəkuvnə mɨn, rəhak Uhgɨn otələs iahu iəu e nəhmtɨtəmah, kəni nɨkik otɨtəgɨt kəni oiəkasək o təmah nəuvein nətəm nəmotol noliən tərah aupən, kəni məsotəuhliniən ilah e noliən tərah mɨn rəhalah iətəm kautol nian rəfin, inu kautol noliən tərah iətəm tol naulɨsiən o nəniən, kəni nəman mɨne nɨpətan kəutan oneuən, kəni kautol lanəha əpnapɨn əmə.*

13

Naunun nəghatiən rəha Pol
o nəhgi-pəriən ilah.

1 Inu rəhak naliuəkiən iətəm tatol kɨsɨl lan o təmah. Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə, “Nian iətəmi kəti tətətu=pən nəghatiən e iətəmi kəti mɨn, iətəmimi keiu uə kɨsɨl okotəkeikei motəni nəghatiən kətiəh, kəni tol lanəha nətəmimi kotəhrun məmə nəghatiən kautətu=pən lan, in nɨpəhriəniən.”** 2 Nian iəmuvnə o təmah iətəm tatol keiu lan, iəməni pətɨgəm rəkɨs nəghatiən o nəhgi-pəriən e nətəmimi nətəm kautol təfagə tərah mɨn mɨne itəmah rəfin məmə onəkotəpəh təfagə tərah mɨn. Kəni rəueiu iəkəni mɨn nian iəu əpəha isəu. Nian iəkuvnə mɨn, iəkol nalpɨniən kəm lah nətəm kəsotəpəhiən təfagə tərah. 3 Iatol lanəha mətəu-inu nɨkitəmah təhti məmə rəhak nəsanəniən tɨkə, kəni itəmah nəkotəkeikei motəhrun əsas məmə nian iətəghati, in nəghatiən rəha Krɨsto əmə. In təsəpəouiən o noliən uək itɨmah min, mətəu rəhan nəsanəniən tepət e nɨkitəmah. 4 Nɨpəhriəniən, nian kəmətu-pəri e nɨgi kəluau, rəhan nəsanəniən tɨkə e nɨpətɨn. Mətəu tətəmiəgəh rəueiu e nəsanəniən rəha Uhgɨn. Kəni e noliən əhmen əmə, rəhatɨmah nəsanəniən tɨkə e nɨpətɨtɨmah, mətəu itɨmah iəutəmiəgəh itɨmah Krɨsto e nəsanəniən rəha Uhgɨn, kəni nian iəkəhuvnə motəghati kəm təmah, onəkoteruh nəsanəniən əha.*

5 Itəmah aru, otakil vivi nəmiəgəhiən rəhatəmah. ?Nəhatətəiən rəhatəmah in pəhriən, uə kəpə? Itəmah aru, nəkoteruh vivi rəhatəmah noliən. ?Nəkotəhrun uə kəpə, məmə Krɨsto Iesu tətatɨg e nəmiəgəhiən rəhatəmah? !Mətəu nəmə rəhatəmah nəmiəgəhiən təsɨtəu-pəniən noliən rəha nəhatətəiən, kəni Krɨsto təsatɨgiən e nəmiəgəhiən rəhatəmah!* 6 Kəni iəmələhu=pən əskasɨk rəhak nətəlɨgiən məmə nian nauteruh mətɨg nəmiəgəhiən rəhatɨmah, kəni motəhrun məmə itɨmah aposɨl mɨn pəhriən.

7 Kəni rəueiu, iəutəfaki kəm Uhgɨn məmə itəmah kəti təsoliən nati kəti tərah. Iəsotolkeikeiən lanəha məmə otəgətun məmə rəhatɨmah uək e nɨkitəmah in təuvɨr məhruahru. Mətəu iəkotolkeikei əmə məmə itəmah onautol noliən iətəm təhruahru, nati əpnapɨn nətəmimi nəuvein kautəni məmə uək rəhatɨmah tərah. 8 Tol lanəha mətəu-inu ko itɨmah iəsotoliən nati kəti iətəm tahtɨpəsɨg e nɨpəhriəniən, mətəu iəkotəhrun noliən əmə nati iətəm tətəfəri nɨpəhriəniən. 9 Nɨkitɨmah tagiən nian rəhatɨmah nəsanəniən tɨkə, mətəu itəmah nəkotəsanən. Kəni nəfakiən rəhatɨmah o təmah məmə nəmiəgəhiən rəhatəmah təhmen o nɨtəu-pəniən suaru əhruahru. 10 Nian iəu əpəha isəu o təmah, iəkətei lanəha o nati kəti. Iərmənɨg tɨnəfa rəkɨs nepətiən kəm iəu, mətəu iəsolkeikeiən məmə nian iəkuvnə o təmah, məkeikei məfɨnə təfɨgəm kəm təmah e nepətiən əha. In təməfa nepətiən əha məmə iəkəfəri itəmah, səniəmə məmə iəkərəkɨn itəmah lan.*

Naunun nəghatiən

11 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn. Inu rəhak naunun nəghatiən. Otagiən. Otəuhlin rəhatəmah noliən mɨn. Otətəu rəhak nəghatiən. Əhuva e nətəlɨgiən kətiəh. Otatɨg e nəməlinuiən. Kəni Uhgɨn rəha nolkeikeiən mɨne nəməlinuiən otatɨg itəmah min.

12 Otəni təuvɨr kəm təmah mɨn təhmen məmə itəmah kətiəh əmə e Krɨsto. 13 Nəfaki mɨn rəfin kautəni təuvɨr kəm təmah.

14 Pəh Iərmənɨg Iesu Krɨsto otəfɨnə rəhan nəuvɨriən kəm təmah rəfin. Kəni pəh Uhgɨn otəfɨnə rəhan nolkeikeiən kəm təmah rəfin. Kəni pəh Narmɨn Rəha Uhgɨn otol nɨkitəmah rəfin tol kətiəh.

* 1:3 Rom 15:5

* 1:5 Sam 34:19

* 1:8 Uək 19:23; 1Kor 15:32

* 1:10 2Tim 4:18

* 1:13-14 2Kor 5:12; Fɨl 2:16

* 1:15-16 1Kor 16:5-6

* 1:19 Nəghatiən Kris tətəni nərgɨn u məmə, “Silfanus” iətəm in nərgɨn əkuəkɨr u “Sailəs.”

* 1:19 Uək 18:5

* 1:20 Nəh 3:14

* 1:22 2Kor 5:5; Efəs 1:13-14

* 1:24 1Pitə 5:3

* 2:1 1Kor 4:21

* 2:4 Uək 20:31

* 2:5 Nəmə təhro, Pol tətəghati e iətəmi kəti u təməni rah in nian in əpəha Korən. Uə nəmə təhro, tətəghati e iətəmi u e 1Kor 5.

* 2:11 Luk 22:31

* 2:12 Uək 14:27; 1Kor 16:9

† 2:13 Aupən ikɨn, Pol təmahli=pən Taitəs e Korən. Nəmə təhro, rəueiu Pol tolkeikei məmə Taitəs otos nəghatiən kəti rəha Korən.

* 2:13 Uək 20:1

* 2:16 Luk 2:34; 2Kor 3:5-6

* 3:1 E fes 1, nian Pol tətəni “itɨmah,” in tətəghati aru əmə lan.

* 3:1 Uək 18:27; 2Kor 5:12

* 3:2 1Kor 9:2

† 3:3 Nian Pol tətəghati e nəghatiən “kəməsətei-pəniən e kəpiel epin-epin,” tətəghati e Lou iətəm Uhgɨn təməfən kəm Mosɨs, kəni Mosɨs təmətei=pən e kəpiel.

* 3:3 Eks 24:12; Jer 31:33; Esik 36:26-27

* 3:6 Jer 31:31; Jon 6:63; 1Kor 11:25

* 3:7 Eks 34:29

* 3:9 Dut 27:26; Rom 1:17

* 3:13 Eks 34:33

‡ 3:14 “Nauəuə Rəha Nəniəskasɨkiən Əuas” in “Oltestɨmɨn.”

* 3:16 Eks 34:34

* 3:17 Jon 8:36; Rom 8:2

* 4:2 2Kor 2:17; 1Təs 2:5

* 4:4 Efəs 2:2; Kol 1:15; Hip 1:3

* 4:6 Jen 1:3; Aes 9:2; 2Kor 3:18

* 4:7 Nəghatiən Kris əhruahru tətəni məmə, “kautos nati u e nɨlosɨ nati kəmol e nəriəpɨg.”

* 4:7 2Kor 5:1

* 4:8 2Kor 1:8; 7:5

* 4:10 1Kor 15:31

* 4:11 Rom 8:36

* 4:13 Sam 116:10

* 4:14 1Kor 6:14

* 4:16 Efəs 3:16

* 4:17 Rom 8:17-18

* 4:18 Kol 1:16

* 5:1 Nəghatiən Kris əhruahru tətəni məmə, “nɨpətɨtah təhmen e nima tapolɨn.”

* 5:1 2Kor 4:7

* 5:2 Rom 8:23

* 5:6 Hip 11:13-16

* 5:8 Fɨl 1:23

* 5:9 Kol 1:10; 1Təs 4:1

* 5:10 Pri 12:14

* 5:14 Hip 5:9

* 5:15 Rom 14:7-8

* 5:17 Rom 8:1; Kəl 6:15

* 5:18 Rom 5:10

* 5:19 Rom 3:23-25

* 6:2 Aes 49:8

* 6:5 2Kor 11:23-27

* 6:6 1Tim 4:12

* 6:9 2Kor 4:10

* 6:13 1Kor 4:14

* 6:16 Lev 26:12; Esik 37:27; 1Kor 3:16

* 6:17 Aes 52:11; Esik 20:34,41; Nəh 18:4

* 6:18 2Saml 7:14; 7:8; Jer 31:9

* 7:5 2Kor 2:13

* 7:8 2Kor 2:4

* 7:10 Mat 27:3-5; Hip 12:16-17

* 7:12 Iətəmi iətəm suah kəti təmərəkɨn, in Pol.

* 8:1 Rom 15:26; 2Kor 9:1-2

* 8:7 1Kor 16:1-2

* 8:9 Mat 8:20; Fɨl 2:6-7

* 8:12 Mak 12:43-44

* 8:15 Eks 16:18

* 8:24 2Kor 7:13-14

* 9:1 2Kor 8:1-7

* 9:6 Prov 11:24-25

* 9:9 Sam 112:9

* 9:10 Aes 55:10

* 9:11 2Kor 1:11; 4:15

* 10:1 1Kor 2:3

* 10:2 1Kor 4:21

* 10:4 Efəs 6:13-17

* 10:8 2Kor 13:10

* 10:13 Rom 12:3

* 10:14 Pol in təmətəni məmə nəgətun eiuə mɨn ilah kəutagət əfəri o uək u səniəmə rəhalah, nəuvein e ikɨn mɨn ilah kəsəhuvəniən ikɨn.

* 10:17 Jer 9:24; 1Kor 1:31

* 10:18 1Kor 4:4

* 11:2 Efəs 5:26-27

* 11:3 Jen 3:4,13

* 11:4 Kəl 1:8-9

* 11:5 1Kor 15:10; 2Kor 12:11

* 11:6 1Kor 2:1,13

* 11:7 1Kor 9:18

* 11:9 2Kor 12:13; Fɨl 4:15-16

* 11:19 E fes 19-21, Pol tətəghati əuvsan e lah. Nɨpəhriəniən, in tətəniəhu ilah.

* 11:22 Fɨl 3:5

* 11:23 Uək 16:23

† 11:24 Lou rəha Mosɨs tətəni məmə nəmə kol nalpɨniən kəm iətəmimi kəti məmə okalis, okəsalisiən motapirəkɨs motau fote. Iətəm tətakil iətəmi təsolkeikeiən məmə otatgəhli lou, kəni kol məmə nəmə kalis kəsapirəkɨsiən kau fote, kotalis kau tate-nain, nəmə məta kotəmkarəpən e nafiniən.

* 11:24 Dut 25:3

* 11:25 Uək 16:22; 14:19

* 11:26 Uək 9:23; 14:5

* 11:33 Uək 9:23-25

* 12:2 Pol tətəghati aru lan.

† 12:2 Nəghatiən Kris əhruahru tətəni məmə, “neai tatol kɨsɨl lan.” Mətəu nɨpətɨn tətəni məmə, “negəu e neai ima Uhgɨn.”

‡ 12:4 Nəghatiən Kris əhruahru tətəni məmə, “Paradais” iətəm nɨpətɨn tətəni məmə “negəu e neai,” ikɨn iətəm nətəmimi nətəm kotəhruahru kautəhuvən ikɨn nian okohmɨs.

* 12:7 Job 2:6

* 12:9 Fɨl 4:11-13

* 12:11 2Kor 11:5

* 12:12 Rom 15:19

§ 12:13 Pol tatol əuvsan e lah e nəghatiən u.

* 12:13 2Kor 11:9

* 12:18 2Kor 8:6,16-18

* 12:21 2Kor 13:2

* 13:1 Dut 19:15 Kəmə təhro, Pol tətəni məmə rəhan naliuəkiən kɨsɨl təhmen e nəghatiən rəha iətəmimi keiu uə kɨsɨl.

* 13:1 Dut 19:15; Mat 18:16; 1Tim 5:19

* 13:4 Fɨl 2:7-8

* 13:5 1Kor 11:28

* 13:10 2Kor 10:8

KƏLESIƏ

1

2

3

4

5

6

Kəlesiə

Nauəuə iətəm Pol təmətei tuvən kəm nəfaki mɨn ikɨn Kəlesiə

Nəghatiən əkuəkɨr rəha nauəuə u Kəlesiə

?Pəh təmətei nauəuə u? Aposɨl Pol təmətei nauəuə u.

?Təmətei tatuvən kəm pəh? Təmətei tatuvən kəm niməfaki mɨn u kəutatɨg pesi ikɨn e nɨtəni Kəlesiə, inu Ikoniəm, Listra, mɨne Terpe. Pol in təmətuəuin niməfaki mɨn əha nian in təmaupən maliuək e rəhan naliuəkiən mɨn.

?Natɨgiən təhro lanu nian təmətei? Nərahiən asoli kəti e niməfaki e nian əha rəha Pol. Nətəm Ianihluə tepət kəmautəni nɨpəhriəniən e Iesu Krɨsto. Kəni nətəm Isrel tepət kəutəni nɨpəhriəniən e Iesu. Mətəu nətəm Isrel nəuvein kəutəni məmə Nanihluə* mɨn nətəm kotəni nɨpəhriəniən e Iesu, okotəkeikei motətəu=pən lou mɨn rəha Mosɨs, təhmen e nəhgi-pəniən. Ilah kəmautəni məmə Nanihluə mɨn okəkeikei kəhgi=pən ilah nəmə kotolkeikei məmə okəhuva motəhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn. Nian Pol təmətei nauəuə u, in təmətəu tərah mətəu-inu nətəmimi nəuvein kəmotəni rah nərgɨn, məutəgətun nəghatiən eiuə mɨn.

?Təmətei nauəuə u o nak? Pol in təmətei nauəuə u, məmə otəgəu əhruahru nətəlɨgiən rəha nətəm Isrel nətəm kəutəni məmə Nanihluə mɨn okotəkeikei motətəu=pən lou rəha Mosɨs nəmə ilah kotolkeikei məmə Uhgɨn in otosmiəgəh ilah. Pol tolkeikei məmə nəfaki mɨn okotəhrun məmə nəhatətəiən in suaru iətəm Uhgɨn təmol məmə iətəmimi otəhruahru e nəhmtɨn, kəni in tatosmiəgəh ilah e nɨkin agiən. Mətəu noliən rəha nəhgi-pəniən, uə noliən rəha uək əskasɨk mɨn, uə noliən rəha nɨtəu-pəniən lou, kəsotosmiəgəhiən iətəmimi. Nətəmi asoli rəha niməfaki u nətəm Isrel kəmautəharəg əpəha Jerusɨləm məutəghati e nətəlɨgiən mɨn əha. Kəni mautəni məmə təuvɨr əmə məmə Nanihluə mɨn okəsotohtəu-pəniən lou rəha Mosɨs. Afin e Uək Mɨn 15:1-35.

1

Pol təmətuəuin mətəghati kəm lah

1-2 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn nətəm kəutəfaki lahuənu pɨsɨn pɨsɨn mɨn ikɨn Kəlesiə, iəu Pol, iəu aposɨl kəti rəha Uhgɨn, iətəm Iesu Krɨsto mɨne Tatə Uhgɨn kəmuəfəri iəu məmə iəu rəhalau aposɨl. Səniəmə iətəmimi əpnapɨn əmə kəti təmauɨn lak kəni məfəri iəu, mətəu Uhgɨn. Uhgɨn u, in təməfəri Iesu tair=pa mɨn e rəhan nɨmɨsiən. !Tol lanəha, onəkotəkeikei motətəu!

Iəkətei nauəuə u, mətahli=pɨnə kəm təmah. Iəu mɨne piatah mɨn nəuvein nətəm kautəfaki u ikɨnu, iəkotolkeikei məmə iəkotəni “təuvɨr” kəm təmah.

3 Pəh Uhgɨn, u Tatə rəhatah, mɨne Iesu Krɨsto, u Iərmənɨg rəhatah, ilau okuəfɨnə nəuvɨriən rəhalau kəm təmah, kəni muələhu nəməlinuiən tətatɨg o təmah. 4 Iesu Krɨsto təmegəhan aru lan məmə in otɨmɨs o noliən tərah rəhatah, kəni miuvi rəkɨs itah e noliən tərah mɨn mɨne nətəlɨgiən tərah mɨn rəha nəhue nɨftəni. In təmɨmɨs mətəu-inu Tatə Uhgɨn tolkeikei məmə in otol lanəha.* 5 Kəni tol lanəha, təuvɨr məmə kitah okotəni-vivi pɨk Uhgɨn u rəhatah, tatuvən, mətuvən, naunun tɨkə. Əuəh.

Nanusiən Təuvɨr kətiəh əmə

6 Iəmauɨt pɨk o təmah mətəu-inu rəueiu agɨn uəha Uhgɨn təmauɨn pau e təmah e nəuvɨriən rəha Iesu, təməfɨnə əpnapɨn əmə kəm təmah. Mətəu rəueiu itəmah nɨnotəpəh Uhgɨn, məutagɨm, mautohtəu=pən nəghatiən eiuə mɨn. 7 Nəghatiən mɨn əha səniəmə Nanusiən Təuvɨr rəha Uhgɨn. Nətəmimi nəuvein kəmotəuhlin Nanusiən Təuvɨr rəha Uhgɨn mautəni in pɨsɨn, kəni məutəni məmə nanusiən təuvɨr, kəni mautiuvi kalɨn itəmah lan, kəni məutərəkɨn rəhatəmah nətəlɨgiən lan. !Mətəu Nanusiən Təuvɨr kətiəh əmə, kəni kəti mɨn tɨkə!* 8 Nati əpnapɨn nəmə iəu, uə agelo kəti rəha negəu e neai, uə nətəmi əpnapɨn kəutanus pətɨgəm nəghatiən kəti mɨn, iətəm təsəhmeniən e inu iəmətəni pətɨgəm rəkɨs kəm təmah aupən, pəh Uhgɨn otləfən e nɨgəm asoli.* 9 Kəni iəkɨsɨmaru mɨn, mətəni məmə, nəmə iətəmi kəti otanus pətɨgəm nəghatiən pɨsɨn u, təsəhmeniən e Nanusiən Təuvɨr iətəm itəmah nəmotəhrun rəkɨs, pəh Uhgɨn otləfən e Nɨgəm Asoli.

10 Rəhak nəghatiən əha in təskasɨk, kəni nati əpnapɨn əmə nəmə nətəmimi nəuvein kəsotagiəniən ohniəu ohni. Iəkolkeikei əmə məmə nɨki Uhgɨn otagiən o nəghatiən rəhak. Nəmə iətəghati əhanəh məmə nətəmimi nəuvein nɨkilah otagiən ohniəu ohni, kəni ko səniəmə iəu ioluək pəhriən kəti rəha Krɨsto.*†

Uhgɨn təmauɨn e Pol

11 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn, iəkolkeikei məmə iəkəni=pɨnə əhruahru kəm təmah məmə Nanusiən Təuvɨr iətəm iatəni pətɨgəm nian rəfin səniəmə nati kəti iətəm təmsɨpən e nətəlɨgiən rəha iətəmimi əmə.* 12 Nanusiən Təuvɨr u, səniəmə iətəmi kəti təməfa kəm iəu, kəni məgətun iəu lan, mətəu Iesu Krɨsto əmə in təmerəh e rəhk-kapə.

13 Itəmah nɨnotəhrun rəkɨs rəhak noliən mɨn iətəm iəmatol aupən e nian iəmətəfaki itɨmah nətəm Isrel. Kəni iəməni məmə oiəkoh rəfin nətəmimi mɨn rəha Iesu, mərəkɨn-ərəkɨn agɨn niməfaki, kəni matol nalpɨniən əskasɨk kəm lah.* 14 E nian əha, iəməhrun tapirəkɨs iəu mɨn nəuvein, nətəm iəmotair əhmen. Kəni iəu iəmatəhtul əskasɨk o nəukətɨ kastɨm rəha nətəm Isrel, iətəm rəhak kəha mɨn kəmotəgətun iəu lan aupən.*

15 Nati əpnapɨn iəmətərəkɨn pau rəhan mɨn nətəmimi, mətəu Uhgɨn təmasəkəhruin iəu. In təmɨtəpɨn rəkɨs iəu nian iəmətan əhanəh e nərfɨ rəhak mamə. Kəni təmuva e nian əhruahru rəhan, in təmauɨn lak məmə iəkuva iəu, rəhan iətəmimi.* 16 Kəni Uhgɨn təmerəh e rəhk-kapə, məgətun iəu e nətɨn Iesu, məmə oiəkəhrun vivi in, kəni muvən manus pətɨgəm Nanusiən Təuvɨr rəhan kəm nətəmimi mɨn u səniəmə ilah nətəm Isrel, kətəni ilah məmə Nanihluə‡ mɨn. E nian əha, iəu iəməsuvəniən meh iətəmi kəti məmə otəgətun iəu e Nanusiən Təuvɨr əha. 17 Kəni iəu iəməsuvəniən əpəha ilɨs Jerusɨləm məmə oiəkeruh nətəmimi mɨn u kəmautol aposɨl aupən. Iəməsuvəniən məmə okotəgətun iəu e Nanusiən Təuvɨr rəha Iesu. E nian əha, iəu iəməsəu-pesi=pən əpəha ikɨn kəti Arepiə§, kəni matɨg tuvəh nəuvetɨn konu mɨtəlɨg=pa mɨn muvən əmə lahuənu kəti, nərgɨn u Təmaskɨs.

18 Matuvən, matuvən nu kɨsɨl kɨnluva mɨnluvən rəkɨs kəni ko, iəu iəmatɨg mɨtəlɨg=pən mɨn Jerusɨləm məmə iəkeh Pitə. Kəni iəməsatɨgiən tuvəh, iəmuatɨg muos nian fiftin əmə.* 19 Kəni e nian əha, iəmeh əmə Jemɨs u, pia Iesu, Iərmənɨg rəhatah, mətəu iəməsehiən aposɨl mɨn u nəuvein. 20 Iətəni pəhriən e nəhmtɨ Uhgɨn məmə nəghatiən u, nɨpəhriəniən, səniəmə neiuəiən. Iəmos nəghatiən u o Uhgɨn əmə, mətəu səniəmə o iətəmi kəti.

21-22 Iəməsatɨgiən tuvəh əpəha ilɨs Jerusɨləm. Kəni ko uərisɨg, iəmuvən əpəha nɨtəni Sɨriə mɨne Sɨlɨsiə. Kəni e nian əha, nətəmimi nətəm kəutəfaki kəm Krɨsto lahuənu pɨsɨn pɨsɨn mɨn e nɨtəni Jutiə, (nɨtəni asoli rəha Jerusɨləm), ilah kəməsoteruh əhanəhiən iəu motəruru nəhmtək.* 23 Mətəu kəmotətəu əmə nanusiən u, nətəmimi nəuvein kəmotəni məmə, “Suah əpəha in əpəha, rəhatah tɨkɨmɨr, təmatoh itah o nəfakiən, mətərəkɨn nəmiəgəhiən rəhatah, kəni mətalkut məmə otərəkɨn mɨn rəhatah nəhatətəiən. !Mətəu rəueiu əha, in mɨn tɨnətəni pətɨgəm Nanusiən Təuvɨr rəha Iesu!” 24 Kəni ilah kəmotəni-vivi pɨk Uhgɨn o natimnati mɨn iətəm in təmol e rəhak nəmiəgəhiən, in təməuhlin iəu iəkol lanu.

2

Aposɨl mɨn nəuvein kəmotegəhan e uək rəha Pol

1 Nian nu fotin təmuva muvən, kəni iəmuvən mɨn əpəha ilɨs Jerusɨləm itɨmlau Panəpəs, kəni miet Taitəs itɨmahal min mɨhluvən.* 2 Iəmuvən mətəu-inu Uhgɨn təməni=pa rəkɨs kəm iəu məmə iəkəkeikei muvən ikɨn. E nian iəmhliet=pən kəni iəmotuhapumɨn itɨmah nətəmimi əmə nətəm kətəni məmə nətəmi asoli mɨn rəha niməfaki. Nian iəmotəharəg e nuhapumɨniən əha, iəu iəmətəni=pən vivi nəghatiən mɨn iətəm iəkuvən mətəni pətɨgəm kəm Nanihluə mɨn, ilah səniəmə nətəm Isrel. Iəməni=pən vivi natimnati mɨn rəfin agɨn kəm lah mətəu-inu iəməsolkeikeiən məmə rəhak nəghatiən təsəhruahruiən, kəni uək rəfin rəhak tol nati əpnapɨn əmə lan. 3 Kəni e nian əha, nɨkik təməhti pɨk məmə kəta kotahi iəu məmə iəkəkeikei məni=pən kəm Nanihluə mɨn, məmə okəkeikei kəhgi=pən ilah. Mətəu kəmosotəniən. Kəni iəu kəti u, Taitəs itɨmlau min, in iətəm Kris, səniəmə iətəm Isrel, kəsəhgi-pəniən əha. Mətəu ilah kəməsotəniən mə okəkeikei kəhgi=pən.

4 Nəniən rəha nəhgi-pəniən təmsɨpən e nətəmimi nəuvein kəmauteiuə əmə məmə ilah piatah mɨn. Kəni ilah kəməutəsal vivi məmə okoteh to məmə itɨmah iautətəu=pən əhanəh Lou, uə kəpə. Mətəu itɨmah inohiet rəkɨs mɨnəhuvən o Iesu Krɨsto, kəni mɨnotol kətiəh itɨmah min, kəni itɨmah səniəmə slef rəha Lou. Mətəu nətəmimi mɨn əha, nɨkilah təməsagiəniən o rəhatɨmah nəghatiən mɨn u iətəm tətəni məmə təuvɨr əmə nəmə iəsɨtəu-pəniən Lou, kəni motolkeikei məmə okotəgəu=pən itah rəfin e Lou mɨne kastɨm rəha nəfakiən rəha nətəm Isrel. Kəni kəmotəni məmə okəkeikei kəhgi=pən Nanihluə mɨn təhmen e Taitəs.* 5 Mətəu iəmotəniəhu ilah məsotoliən məmə ko rəhalah nəghatiən otəri mapirəkɨs rəhatɨmah. Kəni itɨmah iəmotaskəlɨm əskasɨk nəghatiən pəhriən tətatɨg e Nanusiən Təuvɨr, məmə itəmah onəkotətəu nəghatiən əhruahru u iətəm nətəmimi kəsotəuhliniən.

6 Kəni nətəmimi mɨn əha, kətəni ilah məmə ilah nətəmi asoli mɨn rəha niməfaki, (mətəu e nehiən rəhak, iətəmi tatos nərgɨn asoli, mɨne iətəm təsosiən nərgɨn asoli, ilau kuəhmen-əhmen əmə. Kəni e nəhmtɨ Uhgɨn, in təseruhiən nərgɨn mɨn əha). Kəni nətəmi mɨn əha kəməsotəgətuniən iəu e nəghatiən vi kəti, məmə iəkuvən manus pətɨgəm. 7-8 !Kəpə! Kəməsotoliən, mətəu-inko ilah kəmotəhrun əmə məmə, e nəsanəniən rəha Uhgɨn, in təməfəri iəu məmə iəu aposɨl, kəni mətahli-pəniən iəu məmə iəkuvən məni pətɨgəm Nanusiən Təuvɨr kəm Nanihluə mɨn. Kəni e nəsanəniən əha, tɨnəfəri mɨn Pitə lanəha, məmə in mɨn in aposɨl, kəni otəni pətɨgəm Nanusiən Təuvɨr kəm nətəm Isrel.*

9 Kəni Jemɨs mɨne Pitə* mɨne Jon, kətəni ilahal məmə nəukətɨ niməfaki milahal. Nian kəmleruh, kəni mɨləhrun məmə e nəuvɨriən rəha Uhgɨn, in təməfa uək u e nəhlmək. Kəni kɨhluva mɨhlalofə e tɨmlau Panəpəs məmə itɨmah iəkotol əmə kətiəh. Kəni iəmotəni məmə iəkotəuəri uək mɨn. Itɨmlau oiəkian muanus pətɨgəm Nanusiən Təuvɨr kəm Nanihluə mɨn, kəni ilahal okɨhluvən məhləni pətɨgəm kəm nətəm Isrel. 10 Kəni ilah kəmotəni=pa əskasɨk nəghatiən kətiəh əmə məmə nɨkitɨmlau otəkeikei matəhti nanrah mɨn əpəha Jerusɨləm məmə iəkuasiru e lah. Mətəu, nɨkik tɨnagiən rəkɨs o uək əha.*

Pol təmahi Pitə

11 Nian Pitə təmuərisɨg muva Antiok, iəu iəməhtul e nəhmtɨn, kəni mahi məniəhu əskasɨk, mətəu-inu in təməmkarəpən. 12 Pitə təmətauən ilah nətəm kəutəfaki, mətəu ilah Nanihluə mɨn. Kəni nian nətəmimi mɨn rəha Jemɨs, nətəm kəmotsɨpən Jerusɨləm mohietɨgəm=pa, kəni Pitə təpəh nauəniən ilah Nanihluə mɨn mətəu-inu ilah kəmotahi Pitə, motəni məmə, “Nanihluə mɨn u, okəkeikei kəhgi=pən ilah.” Kəni in təməgɨn e lah. Kəni nəghatiən u kəmautəni təmərəkɨn Pitə, mol taulɨs kəni məgɨn e nuvən mɨniən mauən ilah nətəmi kəsəhgi-pəniən ilah.* 13 Kəni piatah mɨn nəuvein u nətəm Isrel, ilah mɨn kəmotəgɨn, kəni kəmotol kəuɨt kəsuə məhuərisɨg lan. Kəni Panəpəs mɨn təmɨtəu=pən ilah mol kəuɨt kəsuə mɨn.

14 Mətəu nian imeruh məmə ilah kəsotaliuəkiən e suaru əhruahru, tɨtəu=pən Nanusiən Təuvɨr u, mol iəkagət əskasɨk e Pitə e nəhmtɨlah rəfin. Iəməni məmə, “Ik iətəm Isrel, mətəu nəmos rəkɨs noliən rəha Ianihluə. Ik nəsaskəlɨmiən noliən rəha nətəm Isrel. ?Təhro nətəkeikei kəm piatah mɨn u səniəmə nətəm Isrel məmə okotos noliən rəha nətəm Isrel?”

Iətəmimi iətəm otəhatətə e Iesu, Uhgɨn otasiru lan

15 Kəni e nian əha, iəu iəməni=pən vivi kəm Pitə məmə nɨpəhriəniən məmə itɨmlau iəmiasɨpən əhruahru e nətəm Isrel. Itɨmlau səniəmə Ianihluə mil iətəm nətəm Isrel nɨkilah tətəhti məmə ilah rəfin nol təfagə mətəu-inu kəsotohtəu-pəniən lou. 16 Mətəu rəueiu iəkuəhrun məmə Uhgɨn təsafiniən iətəmimi kəti məmə in təhruahru e nəhmtɨn mətəu-inu in tətətəu=pən əhruahru Lou rəha nətəm Isrel. Iətəmimi iətəm tətəhatətə pəhriən e Iesu Krɨsto, in əmə u, u təhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn. Nətəlɨgiən əha inəha, tol itɨmah mɨn nətəm Isrel, iəkotəkeikei motəhatətə əmə e Iesu Krɨsto məmə iəkotəhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn. Uhgɨn təsafiniən itɨmah mətəu-inu iautohtəu=pən Lou, mətəu in tətafin əmə itɨmah mətəu-inu iəutəhatətə e Iesu Krɨsto. Ko iətəmimi kəti tɨkə otəhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn mətəu-inu in tatɨtəu=pən Lou.*

17 Itɨmah u nətəm Isrel, kəni iəkotəhatətə e Iesu Krɨsto məmə iəkəhuva motəhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn. Mətəu nətəm Isrel nəuvein, nɨkilah tətəhti məmə rəueiu itɨmah nol təfagə mətəu-inu iəsotohtəu-pəniən lou təhmen e nətəm e lah. !Inu təhmen məmə Krɨsto in tatol məmə itɨmah nol təfagə! !Kəpə! Səniəmə tol mɨn lanəha. 18 Mətəu təfagə pəhriən in tol mɨn lanəha, nəmə iəkɨtəu=pən nətəlɨgiən rəhalah mɨtəlɨg=pən mɨn mətɨtəu=pən lou məmə iəkəhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn. Nəmə iatol mɨn lanəha, kəni iəu iəsəhruahruiən e nəhmtɨ Uhgɨn. Noliən əha tətəgətun pətɨgəm əmə məmə iəu iol təfagə tərah. 19 Lou təməni məmə iəkəkeikei mɨmɨs. Kəni tol lanəha e nɨkalɨn rəha lou, iəu iəmɨmɨs rəkɨs, in əha, iəsalkutiən məmə iatol nəghatiən mɨn rəfin agɨn rəhan. Kəni rəueiu, nəmiəgəhiən rəhak in rəha Uhgɨn, kəni natimnati rəfin iatol, iatol rəhan. 20 Təhmen məmə kəmətu-pəri iəu e nɨgi kəməluau itɨmlau Krɨsto, kəni iəkɨmɨs itɨmlau min. Kəni rəueiu u, səniəmə iəu iatəmiəgəh, mətəu Krɨsto in tətəmiəgəh e nɨkik. Kəni e nəmiəgəhiən rəfin rəhak, iətəhatətə əmə e Nətɨ Uhgɨn, iətəm təmolkeikei pɨk iəu, kəni muva mɨmɨs mos miəgəh iəu.* 21 Nolkeikeiən u, Uhgɨn təməfa kəm tah, in iahgin agɨn. Kəni ko iəsərəkɨniən nolkeikeiən əha u Uhgɨn təməfa əpnapɨn əmə. Mətəu nəmə nəutohtəu=pən nəgətun eiuə mɨn, motohtəu=pən Lou məmə otol itəmah nəkotəhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn, kəni itəmah nautol nati əpnapɨn əmə e nɨmɨsiən rəha Krɨsto.

3

Nətəm Kəlesiə kəmotəpəh suaru

1 !Nətəm Kəlesiə, itəmah nɨnotalməli pɨk! ?Pəh təmasɨg itəmah nɨnautəhuvən e suaru ekəu-ekəu lanko? Iəmotəni pətɨgəm vivi pau kəm təmah məmə Iesu təmos nahməiən e nɨgi kəməluau məmə otafəl rəkɨs təfagə tərah mɨn rəhatəmah. ?Mətəu təhro? ?Nəmə təhro iətəmi kəti təmeiuə rəkɨs e təmah kəni miuvi rəkɨs itəmah mol itəmah nɨnotalməli pɨk? 2 !!Uhgɨn təsəfɨnəiən Narmɨn Rəhan kəm təmah mətəu-inu itəmah nautohtəu=pən Lou!! !!Kəpə!! In təməfɨnə kəm təmah mətəu-inu itəmah nəutəhatətə e Nanusiən Təuvɨr rəha Iesu Krɨsto. 3 ?Təhro? ?Nəutalməli pɨk lan əpətu lan? !Itəmah nəmotətuəuin vivi nəmiəgəhiən vi rəhatəmah e Iesu Krɨsto e nasiruiən rəha Narmɨn Rəha Uhgɨn, kəni mətəu rəueiu, itəmah nɨnəutalkut məmə onəkotəpəh, kəni məhuva nətəmi əhruahru e rəhatəmah əmə nəsanəniən! 4 Nəmautətəu nahməiən tepət mətəu-inu nəmotəhatətə e Nanusiən Təuvɨr. ?Nəmautətəu nahməiən əha əpnapɨn əmə? !Kəpə! !Nahməiən əha səniəmə rəha nati əpnapɨn əmə! 5 Uhgɨn təməsəfɨnəiən Narmɨn Rəhan kəm təmah mol nati apɨspɨs mɨn kəm təmah mətəu-inu nəutohtəu=pən Lou. In təmol mətəu-inu itəmah nəmotətəu Nanusiən Təuvɨr rəha Iesu Krɨsto kəni itəmah nəutəhatətə lan.

Nɨtəu-pəniən Lou,
mɨne nəhatətəiən e Iesu

6 Otətəlɨg-to e tɨpɨtah asoli, Epraham. Nauəuə Rəha Uhgɨn təməghati pətɨgəm rəkɨs lanu lan məmə:

“Epraham in təməhatətə əskasɨk e Uhgɨn, kəni tol lanəha, Uhgɨn təməni məmə in təhruahru e nəhmtɨn,”*

7 Kəni təuvɨr, məmə itəmah onəkotəkeikei motəhrun məmə nətəmimi nətəm kəutəhatətə e Uhgɨn, ilah mɨn u, in tətafin ilah məmə nenətɨ Epraham pəhriən mɨn e narmɨn, mətəu səniəmə ilah nətəm kəutarəriə e Lou.

8 Nauəuə Rəha Uhgɨn təməni rəkɨs aupən məmə Uhgɨn otos Nanihluə mɨn, kəhuva ohni mol ilah kotəhruahru e nəhmtɨn e nəhatətəiən rəhalah. Aupən, Uhgɨn təməni pətɨgəm nanusiən təuvɨr kəm Epraham məmə:

“Iəu oiəkol nəuvɨriən tɨsɨpən lam muvən o nəuanɨləuɨs mɨn rəfin e nəhue nɨtəni mɨn.”

9 Kəni Uhgɨn təməfən rəhan nəuvɨriən kəm Epraham mətəu-inu in təməhatətə əskasɨk lan. Kəni nətəmimi okotəhatətə pəhriən lan kotos nəuvɨriən təhmen lan.

10 Mətəu nətəmimi mɨn u, nətəm nɨkilah təhti məmə ilah okotos nəmiəgəhiən mətəu-inu ilah kəutohtəu=pən rəfin nati nak iətəm Lou tətəni, nətəmimi mɨn əha, ilah kɨnotatɨg rəkɨs e nəhlmɨ nərahiən. Tol lanəha mətəu-inu, Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə:

“Nətəmimi nətəm kəsotol əhruahruiən natimnati mɨn rəfin iətəm kəutatɨg e nauəuə rəha Lou, ilah kɨnotatɨg rəkɨs e nəhlmɨ nərahiən, kəni okotəkeikei motos nalpɨniən kəti.”*

11 Kəni nati kəti mɨn, təhlan vivi əmə o tah məmə iətəmi kəti tɨkə iətəm tətuva mətəhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn mətəu-inu in təmɨtəu=pən Lou. Mətəu in tətəhruahru mətəu-inu Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni mɨn lanəha məmə:

“Iətəmimi iətəm tətəhatətə e Uhgɨn, iətəmimi əha inəha, in tətuva mətəhruahru e nəhmtɨn, kəni in otos nəmiəgəhiən pəhriən.”*

12 Nəghatiən əha, tətəghati e nəhatətəiən rəhatah e Uhgɨn. Suaru rəha nɨtəu-pəniən Lou, in suaru rəha noliən natimnati, mətəu in təsəhmen-əhmeniən e suaru rəha nəhatətəiən e Uhgɨn. Inəha, mətəu-inu suaru rəha nɨtəu-pəniən Lou, təhmen=pən əmə lanəha, Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə:

“Iətəmimi iətəm tolkeikei məmə otos nəmiəgəhiən pəhriən mətəu-inu tətɨtəu=pən əhruahru Lou, in otəkeikei mol natimnati mɨn rəfin agɨn iətəm Lou tətəni.”*

13 Nətəmimi rəfin agɨn kəsotol əhruahruiən nati nak iətəm Lou tətəni. Tol lanəha, Lou in təmələhu nalpɨniən tətatɨg o tah rəfin, kəni kitah rəfin kəutatɨg e nəhlmɨ nərahiən. Mətəu Iesu Krɨsto təmɨmɨs e nɨgi kəməluau, mos nalpɨniən o tah, kəni miuvi rəkɨs itah e nəhlmɨ nərahiən əha. Təhmen=pən əmə e Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə,

“Iətəmimi kəti, iətəm kəmohamu kətu-pəri e nɨgi, noliən əha tətəgətun=pən məmə Uhgɨn in təmol nalpɨniən kəm in.”*

14 Mətəu rəueiu, Iesu təmɨmɨs lanəha məmə Nanihluə mɨn, ilah kotəhrun nosiən nəuvɨriən iətəm Uhgɨn təməni kəm Epraham məmə, in otəfən kəm nəuanɨləuɨs mɨn rəhan. Kəni nati əha tol lanəha məmə rəueiu u kitah nətəm kəutəhatətə e Iesu, kitah kotəhrun nosiən Narmɨn Rəha Uhgɨn iətəm Uhgɨn təməni məmə otəfən kəm nətəmimi.

Uhgɨn təmaupən mol nəniəskasɨkiən rəhan,
mətəu Lou təmuərisɨg təsafəliən

15-16 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn, pəh iəkəghati e natɨgiən rəhatah rəueiu. Kitah kotəhrun noliən u rəha nəniəskasɨkiən. Nian iətəmi kəti tatol, ko kəsərəpei rəkɨsiən, kəsətu-pəniən nəghatiən kəti mɨn lan. Təhmen əmə lanəha, Uhgɨn təmol nəniəskasɨkiən kəti kəm Epraham mɨne rəhan kəti nəuanɨləuɨs.* Kəni e nəghatiən əha, təməsəniən məmə Uhgɨn təməni kəm nətəmimi tepət, mətəu təməni əmə kəm iətəmimi kətiəh əmə otsɨpən lan, iətəmimi u, in Iesu Krɨsto.

17 Kəni rəhak nəghatiən, nɨpətɨn tol lanu lan məmə, aupən, Uhgɨn təməniəskasɨk məmə otaskəlɨm nəghatiən rəhalau Epraham, mətəu uərisɨg nu fo-hanrɨt-tate təmuvən rəkɨs, kəni Lou təmuva. Mətəu Lou əha, iətəm təmuərisɨg e nəniəskasɨkiən əha, ko təsərəkɨniən nəghatiən iətəm in təməni kəm Epraham, ko təsərəpei rəkɨsiən nəniəskasɨkiən rəhan, ko təsətu-pəniən lan.* 18 Kəni nəmə nɨpəhriəniən məmə kitah kəutatɨg e nəuvɨriən rəha Uhgɨn mətəu-inko kitah kəutohtəu=pən Lou u, tətəgətun=pən məmə nəniəskasɨkiən iətəm Uhgɨn təmol aupən in nati əpnapɨn əmə. Mətəu təsoliən lanəha. Mətəu-inu kitah koteruh Epraham in təmətatɨg e nəuvɨriən mɨn rəha Uhgɨn mətəu-inu in təmaskəlɨm iəkɨs nəniəskasɨkiən rəha Uhgɨn.*

Lou rəhan əha ikɨn uək

19 Iətəmi kəti otəpanətapuəh məmə, “?Nəmə tol lanəha, kəni konu Uhgɨn təməfən Lou o nak?” Kəni iəkəhrun nəniən kəm təmah u rəueiu məmə nəniəskasɨkiən iətəm Uhgɨn təmol kəm Epraham in təmaupən matɨg, mətəu Lou in təmuərisɨg lan. Təmuva məmə otəgətun əmə itah nətəmimi məmə okotəhrun məmə kitah nol təfagə tərah. Mətəu Uhgɨn təmələhu Lou əha məmə otatɨg matuvən əmə lanko mətəuarus iətəmimi u otsɨpən e Epraham otair=pa o tah. Kitah kotəhrun məmə Lou əha, rəhan uək təuvɨr, mətəu nɨkitah otəkeikei matəhti məmə Lou əha, Uhgɨn təmaupən məfən kəm nagelo mɨn, uərisɨg təmanəfən kəm iətəmimi kəti u Mosɨs. Mosɨs, in suaru o nəfaiən mɨn Lou kəm tah. Mətəu nian Uhgɨn təmol nəniəskasɨkiən ilau Epraham, təməsoliən lanəha. 20 Kəni nian Uhgɨn təməghati kəm Epraham, təsəghatiən e suaru kəti təhmen e nagelo mɨn uə iətəmi kəti təhmen e Mosɨs. Mətəu in əhruahru əmə təməghati məni=pən nəniəskasɨkiən rəhan e nəhmtɨ Epraham əmə.

21 Kəni səniəmə Lou əha təmuva mə otərəkɨn nəniəskasɨkiən rəha Uhgɨn. Kəpə, təsoliən lanəha. Nəmə Lou təhrun nəfaiən nəmiəgəhiən vi kəm tah, kəni kitah okotəhrun nəhuvaiən motəhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn. Mətəu təsoliən lanəha.* 22 Mətəu Lou kəti tol lanəha tɨkə. Mətəu-inu Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə noliən tərah təməlis rəfin itah, kəni otəkeikei mol pəhriən lanəha. Tol lanəha məmə, suaru kətiəh əmə məmə kitah okotos nəuvɨriən mɨn rəha Uhgɨn iətəm təməni əskasɨk rəkɨs. Kəni suaru u məmə kəutəhatətə e Iesu Krɨsto.

Nian u rəueiu rəha nəhatətəiən e Iesu Krɨsto

23 Aupən, Lou iətəm Uhgɨn təməfən kəm Mosɨs, in təmaskəlɨm itah tiəkɨs, təhmen əmə məmə kitah kəmotatɨg e kaləpus, mətəuarus=pa u rəueiu, Uhgɨn təmerəh e nəhmtɨtah koteruh suaru rəha nəhatətəiən.* 24 Kəni Lou əha, in təhmen əmə e hedmasta kəti iətəm tətarmənɨg e tah muva mətəuarus kautol naunun e skul. Kəni təhmen əmə, Lou təmətarmənɨg e tah muva mətəuarus=pən nian Krɨsto təmuva, məmə e nian əha, kitah kɨnəhuva motəhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn, mətəu-inu, kitah kəmotəhatətə lan.* 25 Mətəu rəueiu əha, Lou ko təsarmənɨg mɨniən e tah, mətəu-inu nian rəha nəhatətəiən e Iesu Krɨsto tɨnuva rəkɨs.

Itəmah rəfin kətiəh əmə
e Iesu

26 Kəni mətəu-inu itəmah nəmotəhatətə e Iesu Krɨsto, itəmah rəfin nenətɨ Uhgɨn mɨn.* 27 Kəni kɨnol bəptais rəkɨs e təmah, məmə itəmah nəkəhuva motol kətiəh əmə itəmah min. Tol lanəha məmə, itəmah nɨnotos noliən təuvɨr mɨn rəha Iesu təhmen əmə məmə nəməhuvən e napən vi.* 28 Kəni itəmah rəfin agɨn nəməhuva motol əmə kətiəh itəmah Iesu Krɨsto, kəni itəmah rəfin nɨnotəhmen əmə. Təuvɨr məmə kitah kəsotəuəri mɨniən nətəmimi, nati əpnapɨn nəmə in iətəm Isrel uə in Ianihluə kəti, in slef kəti uə in səniəmə slef kəti, in iərman kəti uə pətan kəti.* 29 Itəmah rəfin nətəmimi rəha Iesu. Tol lanəha, itəmah nəuanɨləuɨs pəhriən rəha Epraham. Kəni e suaru kətiəh əmə, nəuvɨriən mɨn iətəm Uhgɨn təməni rəkɨs kəm Epraham, itəmah onəkotos motatɨg lan.*

4

Kitah nenətɨ Uhgɨn

1 Rəueiu əha, oiəkəghati nəuvetɨn mɨn e noliən rəhatah. Pəh iəkəghati lan e nəghatiən əuhlin. Nəmə iətəmi kəti in otɨmɨs, kəni nətɨn in otos rəhan nəuvɨriən mɨn rəfin, mətəu nəmə nətɨn tətəkəku əhanəh, kəni ko təsos pɨpɨmiən nəuvɨriən rəhan. Nətɨn təhmen əmə e slef kəti, nati əpnapɨn rəhan nəuvɨriən mɨn rəfin. 2 In otəkeikei mətatɨg əmə e nəhlmɨ rəhan mɨn, mətəuarus=pən nian rəhan tatə təməni in təhrun nosiən natimnati mɨn iətəm rəhan tatə təmələhu kəm in. 3 Kəni kitah mɨn kotəhmen=pən əmə lanəha. Aupən kitah kəmotəhmen əmə e suakəku əha. Kitah slef mɨn rəha nəukətɨ lou* mɨn iətəm tətəghati e natimnati rəha nɨftəni əmə.* 4 Mətəu tɨnuva e nian əhruahru iətəm Uhgɨn təməni, kəni Uhgɨn təmahli=pa nətɨn tuva, pətan kəti təmələs tair=pa e nəhue nɨftəni, kəni təkəkeikei mətɨtəu=pən Lou iətəm Uhgɨn təməfən kəm Mosɨs. 5 Tol lanəha məmə otɨtɨs rəkɨs itah u, Lou təməlis-ərain itah, konu Uhgɨn otəhli itah, mələs rəkɨs itah təhmen əmə e nenətɨn əhruahru mɨn.*

6 Konu rəueiu əha, Uhgɨn tolkeikei məmə in otol pəh kitah kotəhrun məmə kitah nenətɨn mɨn, kəni tol lanəha, təmahli=pa Narmɨn rəha Nətɨn təmuva e nɨkitah mɨn rəfin, kəni matol itah kəutauɨn e Uhgɨn məmə, “Tatə.” 7 Kəni inəha, kitah səniəmə slef mɨn əmə, mətəu nenətɨ Uhgɨn pəhriən mɨn. In tətəfa natimnati təuvɨr mɨn kəm tah, iətəm in təməni rəkɨs məmə otəfən kəm nenətɨn mɨn.*

Pol nɨkin tətahmə
o nətəm Kəlesiə

8 Aupən itəmah nəmotəruru Uhgɨn. Itəmah nəməutəfaki əmə kəm natimnati mɨn məmə rəhatəmah uhgɨn mɨn. Ilah kəmotəlis-ərain itəmah, mətəu ilah, səniəmə ilah uhgɨn pəhriən mɨn. 9 Mətəu rəueiu əha, nɨnotəhrun Uhgɨn. (Uə təuvɨr pəhriən məmə iəkəni lanəha məmə Uhgɨn tɨnəhrun rəkɨs itəmah.) !?Kəni təhro nautohtəlɨg=pən o nəukətɨ lou mɨn o nak!? Rəhalah nəsanəniən tɨkə o nasiruiən e təmah, kəni ko kəsotoliən nati təuvɨr kəti kəm təmah nian kəti mɨne. Təhro nəkotəni məmə ilah okautəlis mɨn itəmah? 10 ?Təhro itəmah nəutohtəu=pən nətuakəmiən rəhalah e nian mɨn rəhalah, mɨne məuɨg mɨn rəhalah, mɨne nian asim mɨn rəhalah, mɨne nu mɨn rəhalah? ?Nɨkitəmah təhti məmə ko Uhgɨn nɨkin tagiən o təmah ohni? 11 !Kəsi nəman! !Iəu iətəgɨn agɨn o təmah! !Nəmə təhro iəmol pɨk uək e təmah o nati əpnapɨn əmə!

12-13 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk, iəu iətəni əskasɨk kəm təmah məmə, aupən itəmah nəməsotatɨgiən e Lou kəti, kəni nian iəu iəmuva meh natɨgiən rəhatəmah, iəu iəmos noliən rəhatəmah. Iəməsɨtəu-pəniən Lou. Kəni rəueiu, iəkolkeikei məmə itəmah mɨn onəkotos noliən rəhak, iəsoliən məmə Lou otaskəlɨm pɨk iəu tiəkɨs. Otətəlɨg e nati u məmə, aupən, iəmatɨmɨs kəni imətatɨg kitah min itəmah məmə oiəkəsanən. Kəni nian iəmətatɨg, mətəni pətɨgəm Nanusiən Təuvɨr kəm təmah. Mətəu nati əpnapɨn məmə iəu iəmatɨmɨs e nian əha, mətəu itəmah nəməsotoliən iəu iəkətəu tərah. 14 Nɨmɨsiən rəhak təmol mɨrə itəmah, mətəu nɨkitəmah təməsəhti rahiən iəu, kəni məsotəni rah mɨniən iəu. Itəmah nəmautos vivi iəu mautəhuvən e nimə mɨn rəhatəmah, təhmen əmə məmə iəu agelo kəti rəha Uhgɨn, uə iəu, iəu Iesu Krɨsto.

15 Aupən itəmah nəmautolkeikei pɨk iəu, kəni mə nəkotəhrun noliən nati asoli agɨn kəti kəm iəu. Iəmeruh məmə ko nəmotəhrun noliən nati u, nəmotiəlgi rəkɨs nəhmtɨtəmah motəfa. ?Mətəu tɨnəhrol əha rəueiu? 16 Iəməni nəghatiən pəhriən mɨn kəm təmah. !?Nati u tatol məmə iətuva tɨkɨmɨr rəhatəmah!?

17 Nəgətun eiuə mɨn ko, kəutalkut pɨk məmə onəkotəuhlin rəhatəmah nətəlɨgiən mautohtəu=pən ilah. Mətəu ilah kəsotoliən məmə okotasiru e təmah. Kotolkeikei əmə məmə okotiuvi rəkɨs itəmah ohniəu məmə itəmah onəkotalkut pɨk o nɨtəu-pəniən ilah. 18 !Əui! In nati təuvɨr məmə nəkotalkut pɨk o noliən natimnati, mətəu nəkotəkeikei motalkut o nati iətəm təuvɨr, inu nəgətuniən rəhak, mətəu səniəmə rəhalah! Kəni onəkotəkeikei mautol nian mɨn, nati əpnapɨn iətatɨg kitah min itəmah, uə iəsatɨgiən kitah min itəmah.

19 Iəu mɨn nəuvein, iəu iətətəu tərah agɨn mɨn o təmah, təhmen=pən əmə e pətan iətəm nəmtahn tɨnətahmə məmə otemək, matuvən mətəuarus itəmah nəkotos noliən əhruahru rəha Iesu Krɨsto e rəhatəmah nəmiəgəhiən. 20 Iəkolkeikei pɨk məmə iətatɨg kitah min itəmah u rəueiu mətəu-inu nəmə iətatɨg, ko iəsagət pɨkiən e təmah. Mətəu rəueiu iətatɨg isəu o təmah lanəha, kəni məruru məmə iəkəhro lanu masiru e təmah.

Namsu rəha Hekər mɨne Serə*

21 Onəkotuhalpɨn-to rəhak nəghatiən. ?Nɨpəhriəniən məmə itəmah nəkotolkeikei pɨk nɨtəu-pəniən Lou? !Mətəu itəmah nəsotəhruniən nati Lou tətəni! Rəueiu pəh iəkəni kəm təmah. 22 Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə Epraham təmələs nətɨn iərman keiu. Kəti iətəm slef rəha pətan rəhan təmələs, kəni kəti rəhan pətan əhruahru təmələs, səniəmə in slef mətəu pətan əhanəh rəhan. 23 Suakəku iətəm pətan slef təmələs in təmair e nətəlɨgiən əmə rəha nətəmimi. Mətəu suakəku iətəm pətan əhruahru əha rəhan təmələs, in təmair mətəu-inu Uhgɨn in təməni rəkɨs məmə pətan əha otələs, kəni in təmol nati apɨspɨs lan.

24-25 Kəni kitah kotəhrun nəniən namsu rəha pəta mil əha kəni motəuhlin=pa nɨpətɨn e tah. Pəta mil əha ilau kətuəgətun nəniən mil əha iətəm Uhgɨn təmol kəm nətəmimi. Pətan u Hekər, in mɨne nətɨn mɨn ilah slef mɨn əmə, okatol mɨrə ilah. Kəni pətan əha Hekər, in təhmen e nəniən iətəm Uhgɨn təmol e nɨtəuət Sainai əpəha e nɨtəni asoli Arepiə, ikɨn əha inəha Uhgɨn təməfən Lou ikɨn kəm Mosɨs. Kəni in təhmen mɨn e taun asoli kəti u Jerusɨləm iətəm nətəm ikɨn kəutaskəlɨm əskasɨk Lou, kəni ilah kotəhmen e slef mɨn iətəm Lou tətəlis-ərain ilah. 26 Mətəu Jerusɨləm kəti mɨn əpəha ilɨs e neai, in təhmen e pətan iətəm səniəmə slef, iətəm Lou təsəlis-ərainiən, kəni in mamə rəhatah. 27 Inu nəghatiən kəti e Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni lanəha məmə,

“!Ik u inu, nəseməkiən. !Agiən!†

Ik u inu, nəməsosiən nahməiən kəti o neməkiən. !Agət əfəməh, mətəu-inu nɨkim tətagiən!

Ik nəməsələsiən iəpəou nian kəti mɨne, mətəu rəueiu əha, nenətɨm mɨn tɨnol tepət pɨk agɨn, tapirəkɨs nenətɨ pətan iətəm tətatɨg ilau rəhan iərman nian rəfin.”

28 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn, itəmah nenətɨ Uhgɨn mɨn mətəu-inko təməni əskasɨk məmə otol. Itəmah onəkotəhmen e Aisək u aupən, nətɨ Serə. 29 Kəni suakəku u Ismael, nətɨ Hekər, iətəm təmair e nətəlɨgiən əmə rəha iətəmimi, in təmatərəkɨn pɨk suakəku u Aisək iətəm təmair e nahgin rəha Narmɨn Rəha Uhgɨn. Konu rəueiu əha mɨne, noliən əha tatuvən əmə lanəha, ilah nətəm slef mɨn rəha Lou kəutərəkɨn itah nətəm kəmotair vi e Narmɨn Rəha Uhgɨn e nəhatətəiən. 30 ?Mətəu Nauəuə Rəha Uhgɨn təməni məmə nak? In təməni məmə,

“Ik onəkəkeikei mahli pətɨgəm pətan u slef mɨne nətɨn. Ilau kuagɨm rəkɨs u ikɨnu mətəu-inko, nətɨ pətan əha, in ko təsosiən nəuvɨriən kəti rəha tatə. Nəuvɨriən mɨn rəfin rəha tatə otuvən kəm nətɨ pətan iətəm səniəmə slef.”

31 Mətəu kitah u, kitah səniəmə nenətɨ pətan slef, kitah nenətɨ pətan iətəm səniəmə slef.

5

Iesu təmɨtɨs
rəhan mɨn nətəmimi

1 Nian Iesu Krɨsto təmɨtɨs rəkɨs itah, təmol məmə nati kəti tɨkə təhrun nəlis-ərainiən mɨn itah. O nati əha inəha, itəmah onəkotəkeikei motəhtul əskasɨk. Sotohtəu-pəniən Lou, məmə otarmənɨg e təmah. Lou əha, tatol mɨrə itəmah, məmə itəmah onəkəhuvən motol uək mɨn rəhan.

2 Otətəlɨg-to lak. Iəu Pol iətəni nəghatiən u kəm təmah. Nəmə itəmah onəkotegəhan məmə ilah okotəhgi=pən itəmah, konu nati u iətəm Iesu təmol təsasiruiən agɨn e təmah. 3 Kəni iəu iətagət əskasɨk o təmah məmə iətəmimi iətəm otegəhan məmə okəhgi=pən* in, in otəfən aru əmə in e nəhlmɨ Lou. Kəni iətəmimi iətəm tətatɨg e nəhlmɨ Lou, otəkeikei mɨtəu=pən rəfin agɨn natimnati mɨn iətəm Lou tətəni məmə otol. 4 Itəmah u, nətəm nəutalkut-alkut o nɨtəu-pəniən Lou məmə otol itəmah nəkotəhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn, itəmah nɨnotətei rəkɨs aru itəmah e Iesu Krɨsto. Itəmah nɨnotəuhlin=pən rəkɨs nəmtahtəmah o nəuvɨriən rəha Uhgɨn. 5 Kəni mətəu kitah u, okotələhu=pən əmə rəhatah nətəlɨgiən e Uhgɨn, pəh in otol itah kotəhruahru e nəhmtɨn, mətəu-inu kitah kəutəhatətə əmə e Iesu Krɨsto. Narmɨn Rəha Uhgɨn, in otol itah kautəhtul əskasɨk kəni məutəhtahnin mətəuarus nati konu otiet pətɨgəm=pa. 6 Nian kitah kəhuva motəhkul=pən e Iesu Krɨsto, nati əpnapɨn nəmə iətəmimi kəməhgi=pən uə kəsəhgi-pəniən, mətəu nati asoli konu, in rəhatah əmə nəhatətəiən e Iesu Krɨsto. Nəhatətəiən əha, in tol itah kotolkeikei Uhgɨn, motatɨg mautol mɨn nolkeikeiən kəm nətəmimi mɨn.

7-8 Aupən, iəmeruh itəmah məhrun məmə itəmah nəutaiu əsanən e suaru əhruahru e nəmiəgəhiən rəhatəmah, məmə nəkotətəuarus mak, mətəu rəueiu, nəmohtəlɨg. Uhgɨn təmauɨn rəkɨs e təmah. ?Tol lanəha, iəkolkeikei məmə iəkətapuəh-to məmə, pəh mɨn kəutaiu pəsɨg e rəhatəmah suaru, mautiuvi kalɨn itəmah məmə onəkotohtəu=pən mɨn Lou? !Iəkəhrun məmə ko Uhgɨn tɨsəniəhuiən itəmah lanəha!

9 In təhmen e nəghatiən kəti iətəm kətəni lanəha məmə, “Ilah kəmohsuv nəuan nɨgi tərah kəti, tɨnateviə, mətərəkɨn nətəlɨgiən rəfin rəhatəmah.” 10 Mətəu iəkəhrun məmə nɨpəhriəniən Iərmənɨg otol nətəlɨgiən rəhatəmah tuva mɨn mol kətiəh kitah min iəu. Kəni iəkəhrun vivi məmə iətəmimi u iətəm tətərəkɨn rəhatəmah nətəlɨgiən lanko, nati əpnapɨn in iətəmi asoli uə in iətəmi əhro kəti, mətəu Uhgɨn otol nalpɨniən kəm in.

11 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn, nəghatiən nəuvein kətəni məmə iəu, iətəni pətɨgəm əhanəh məmə nətəmi kəmotəhatətə e Uhgɨn okəkeikei kəhgi=pən ilah məmə Uhgɨn otasiru e lah. Mətəu nəghatiən əha səniəmə nɨpəhriəniən. Nəmə iəu iətəni pətɨgəm lanəha, kəni nətəmimi mɨn u nətəm kəutan itəmah min ilah, nɨkilah otagiən əmə ohniəu. !Mətəu oteruh-to! Nətəm Isrel nəuvein, kəutərəkɨn əhanəh iəu, kəutohtəu iəu, mautoh iəu, mətəu-inu iəu iatəni pətɨgəm məmə nɨmɨsiən rəha Iesu e nɨgi kəməluau, in əmə u, in otosmiəgəh itah. 12 !E rəhak nətəlɨgiən, nətəmimi mɨn ko nətəm kəutərəkɨn nətəlɨgiən rəhatəmah mautəni məmə okəkeikei kəhgi=pən itəmah, təuvɨr məmə ilah okəhuvən motətei motərəkɨn aru ilah mɨn!

13 Mətəu piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn, Uhgɨn təmauɨn e təmah, kəni mɨtɨs rəkɨs itəmah, məmə Lou iətəm Uhgɨn təməfən kəm Mosɨs in otəsələsiən itəmah. !Onəutətəu vivi itəmah! Nɨkitəmah otəsəhtiən məmə, “Təuvɨr, iəu inagɨm rəkɨs e Lou əha. Rəueiu əha, iəu iəkəhrun noliən natimnati rəfin iətəm nɨkik aupən tolkeikei.” Itəmah, onəsotəniən lanəha. Mətəu nolkeikeiən rəhatəmah otəkeikei mol itəmah nɨkitəmah tagiən məmə onəkotasiru e təmah mɨn.

14 Noliən əha, in tatɨtəu=pən vivi nəghatiən kəti rəha Lou, u iətəm tətəmkərain rəfin nəghatiən pɨsɨn pɨsɨn mɨn rəha Lou, in tətəni məmə, “Ik, onəkolkeikei nətəmimi rəfin, kəni matol təuvɨr kəm lah, təhmen əmə mə ik natol aru kəm ik.” 15 Itəmah onəkotəkeikei motətəu vivi itəmah. Nəmə itəmah nautol tərah kəm təmah mɨn, nəkotəhmen əmə e kəi mɨn, kautus aru əmə ilah mɨn, kəni nəghatiən rəhatəmah otərəkɨn itəmah.

Noliən rəha
Narmɨn Rəha Uhgɨn mɨne
noliən rəha nətəmimi

16 Iəu, iəkolkeikei mə iəkəni nəghatiən kəti kəm təmah. Itəmah, Narmɨn Rəha Uhgɨn otəkeikei matit itəmah kəni itəmah nəkotohtəu=pən, kəni itəmah məsotələsiən noliən tərah aupən rəhatəmah, iətəm nəmotos motair mohietɨgəm=pa. 17 Noliən tərah aupən əha, inu u, nautol natimnati tərah iətəm nətəlɨgiən əuas rəhatəmah tolkeikei. Mətəu noliən əha, in təməki e noliən rəha Narmɨn Rəha Uhgɨn in təsolkeikei mɨniən noliən tərah aupən kəmotos motair=pa mautol. Noliən mil əha katuol tɨkɨmɨr kəm lau mɨn, kəni tatol məmə nəsotoliən noliən təuvɨr mɨn iətəm nəkotolkeikei məmə onəkotol. 18 Sotaluiən e nati u. Nəmə Narmɨn Rəha Uhgɨn tatit itəmah, konu Lou in təsəlis-ərain mɨniən itəmah.

19 Kitah kotəhrun əmə noliən tərah aupən rəha nətəmimi nətəm kəmotos motair=pa mautol. Nɨpətan mɨne nəman mɨne, kautit oneuən ilah mɨn; kəni ilah kautol noliən tərah rəfin iətəm tol naulɨsiən o nəniən; rəhalah nətəlɨgiən tatuvən pɨk o noliən tərah mɨn əha. 20 Ilah kəutəfaki kəm narmɨ nati mɨn, məutəmki nərɨk, mautos təmafə tərah mɨn, mautol kləpə, mɨne. Kəni mautol mɨn tɨməti, mautəməu, mautetet, mautol niəməha, məutəfəri aru əmə ilah, mautəuəri ilah mɨn, kəni nəmə rəhalah nətəlɨgiən tol pɨsɨn pɨsɨn, kəni ilah kəutahi ilah mɨn. 21 Nɨkilah tətakləh e natimnati rəha nətəmimi pɨsɨn, məutəmnɨm nəmnɨmiən mɨn məutapɨs lan, kəni mautol lafet məutagiən lan o noliən tərah mɨn əmə, mautol mɨn natimnati tepət mɨn tol lanəha. !Iatəni mɨn təhmen=pən əmə məmə iəməni aupən məmə, autətəu vivi itəmah! Mətəu nətəmimi kautol noliən mɨn əha, ko ilah kəsəhuvaiən motatɨg ahgəl narmənɨgiən Rəha Uhgɨn iətəm tatol əpenə-penə lan.

22 Mətəu nəua Narmɨn rəha Uhgɨn iətəm tateviə e nəmiəgəhiən rəha nətəmimi rəha Uhgɨn, in tol lanu lan. Ilah kotolkeikei nətəmimi, kəni nɨkilah tətagiən, konu nəməlinuiən tətatɨg e nɨkilah, kəni rəhalah nətəlɨgiən təfəməh, kəni məutasəkəhruin iətəmimi, kəni rəhalah noliən in təuvɨr pɨk. Kəni nətəmimi kotəhrun məmə ilah nətəmi əhruahru, kautol nəuə. 23 Kəni ilah nətəmi mətɨg mɨn. Kəni ilah kəutarmənɨg e nətəlɨgiən mɨn mɨne noliən mɨn rəfin rəhalah. Nəmə nautol noliən mɨn u, kəni nautol natimnati mɨn rəfin agɨn iətəm Lou tətəni! 24 Kitah u nətəmimi rəha Iesu Krɨsto, kitah kɨnotəpəh rəkɨs noliən tərah mɨn rəhatah, u kəmautol natimnati mɨn iətəm nətəlɨgiən tərah əmə rəhatah tolkeikei. Təhmen əmə lanəha məmə, kəməhti=pən nətəlɨgiən tərah mɨn rəhatah e nɨgi kəməluau.

25 !Koteruh-to! Narmɨn Rəha Uhgɨn in təməfa rəkɨs nəmiəgəhiən kəti kəm tah, kəni təuvɨr məmə kitah okotaliuək e noliən təuvɨr mɨn rəhan. 26 Tərah məmə kitah okotəfəri kəni motəfəri aru itah, motiuvi-pəri nərahiən, kəni mautetet itah mɨn.

6

Təuvɨr məmə kotasiru
e katipə əfɨgəm rəhatah mɨn

1 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn, nəmə itəmah kəti təmei e rəhan nəmiəgəhiən, təuvɨr məmə itəmah ko, Narmɨn Rəha Uhgɨn tatit itəmah, onəkotəkeikei motasiru lan motəgəu əhruahru. Mətəu onəsotagət pɨkiən lan, onəkotəghati mətɨg əmə kəm in, motol məmə nɨkitəmah mɨn tətahmə ohni. Mətəu autətəu mɨn itəmah, məmə nati kətiəh əmə iətəm itəmah onəkotəniəhu itəmi ohni, otəsekəu=pa mɨniən o təmah. 2 Itəmah onəkotasiru lanəha e təmah mɨn. Onəkotəlis pəti nati fɨgəm rəhatəmah mɨn. Nəmə nautol lanəha, kəni itəmah nəkotətəu=pən vivi nati nak iətəm Lou rəha Krɨsto tətəni.

3 Təsəuvɨriən məmə kitah okotəfəri aru itah. Nəmə iətəmi kəti nɨkin təhti məmə “Iəu, iəu iətəmi agɨn kəti,” iətəmimi u, nɨkin təteiuə lan, mətəu in təruru məseruhiən məmə in nati əpnapɨn əmə. 4-5 Mətəu itəmah onəkotəkeikei moteruh vivi-to natimnati iətəm nautol. Tol lanəha məmə, ko nəsakil aruiən rəham uək mɨne uək rəha iətəmimi kəti mɨn. Mətəu nateruh vivi əmə rəham uək. Mətəu-inu, nətəmimi rəhalah uək mɨn tol pɨsɨn pɨsɨn. Kəni ilah kautos katipə fɨgəm pɨsɨn pɨsɨn mɨn e nəmiəgəhiən rəhalah kətiəh kətiəh. Mətəu təuvɨr məmə nɨkim otagiən o rəham uək, nəmə rəham uək təuvɨr əmə.

6 Itəmah u, təuvɨr məmə itəmah nəkotətuati e natimnati mɨn nəuvein kəm rəhatəmah nəgətun mɨn, nətəm kəutəgətun itəmah e nəghatiən rəha Uhgɨn.

7 Əutətəu itəmah, soteiuə aruiən e təmah mɨn məmə itəmah nəkotəhrun noliən nati əpnapɨn kəti iətəm nɨkitəmah tərah aupən tolkeikei. Kəni ko nəsotoliən ialməli e Uhgɨn. Nɨkitəmah təsəhtiən məmə Uhgɨn otəsoliən nalpɨniən kəm təmah. Ik nəmɨsuv nəua nɨgi nak e rəham nasumiən, kəni onəkəhli aru mɨn nəuan, mun. 8 Iətəmimi iətəm tətasum e noliən tərah aupən, iətəm kəmotos motair=pa mautol, təhmen e nəua nɨgi tərah e rəhan nəmiəgəhiən, in otəkeikei məhli nəuan tərah mun, konu nəua nɨgi u, otəuə e nəuan, nɨpətɨn u, Nɨmɨsiən. Mətəu iətəmimi iətəm tətərfei nəua nɨgi təuvɨr, iətəm Narmɨn Rəha Uhgɨn təməfən, Narmɨn Rəha Uhgɨn otol təuə e nəuan təuvɨr kəti, kəni in otəhli. Nərgɨ nəua nɨgi u, in Nəmiəgəhiən Itulɨn iətəm naunun tɨkə.

9 Sotəpəouiən e noliən iətəm təuvɨr, mətəu-inu kitah okotəhli nəua nɨgi təuvɨr əha, e nian əhruahru rəhan, nəmə kəsotəpəhiən uək. 10 Kəni tol lanəha, nian mɨn rəfin iətəm kotəhrun noliən, pəh kautol təuvɨr kəm nətəmimi rəfin, kəni motatɨg mautol tepət mɨn kəm nətəmi mɨn u kotəhmen e piatah mɨn mɨne nəuvɨnɨtah mɨn e Iesu Krɨsto.

Naunun nəghatiən rəha Pol

11 Oiəkətei rəkɨs naunun nəghatiən rəhak e nauəuə e nəhlmək əmə.* Itəmah onəkoteruh məmə letə mɨn rəhak, ilah iahgin mɨn.

12 Nətəm Isrel u kəutəni məmə okəkeikei kəhgi=pən itəmah, ilah kotolkeikei məmə okəutəfəri əmə e nəhmtɨ ilah mɨn nəuvein o nati u. Mətəu ilah kəutəni lanəha o nati kətiəh əmə. Nəmə kəutəni pətɨgəm məmə nɨmɨsiən rəha Krɨsto əmə əpəha e nɨgi kəməluau təhrun nosmiəgəhiən nətəmimi, kəni nətəm Isrel nəuvein mɨn okautol nərahiən kəm lah. 13 Kəni mɨne nati kəti mɨn, nətəmi mɨn əha, kotolkeikei məmə okəhgi=pən itəmah mətəu-inu kəutəfəri əmə məmə okotiuvi kalɨn nətəlɨgiən rəhatəmah lan. Kəni motiuvi kalɨn itəmah, nəkotohtəlɨg məhuvən mɨn e nəhlmɨ Lou rəha nətəm Isrel. Mətəu oteruh-to, ilah mɨn kəsotohtəu=pən viviən natimnati mɨn iətəm Lou tətəni.

14 Mətəu iəu rəhak, iəu iəsəni-vivi aruiən iəu o nati kəti iəu iəmol. Mətəu iəkolkeikei məmə iəkəni-vivi əmə nati nak Iərmənɨg Iesu Krɨsto təmol e nian in təmɨmɨs e nɨgi kəməluau. Nati əha inəha, iəsolkeikei mɨniən nati kəti rəha nəhue nɨftəni u, kəni nətəmimi rəha nəhue nɨftəni u, kəsotolkeikeiən məmə kotəhrun iəu. 15 Nəmə Uhgɨn otol iətəmi kəti tuva in iətəmimi vi, kəni in otol iətəmi əha təhruahru e nəhmtɨn, nati əpnapɨn nəmə kəməhgi=pən uə kəməsəhgi-pəniən. 16 Kəni rəueiu, iətəfaki o nətəmimi mɨn u kəutohtəu=pən vivi nəghatiən u, ilah nəuanɨləuɨs əhruahru mɨn rəha Uhgɨn. Iətəfaki məmə, pəh nəməlinuiən rəha Uhgɨn mɨne rəhan nasəkəhruiniən otatɨg o lah.

17 Rəhak u naunun nəghatiən. Iəu iəsolkeikeiən məmə iətəmi kəti otəni mɨn nati tərah lak. Mətəu-inkonu iatəmki əhanəh nɨmei nɨməgɨm iətəm kəməhti iəu e kəpiel apɨn kəni kəmalis iəu. Nɨmei nɨməgɨm mɨn u, tətəgətun məmə iəu, slef rəha Iesu.

18 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn, iətəfaki məmə Iərmənɨg Iesu Krɨsto otəfɨnə rəhan nəuvɨriən kəm təmah. Əuəh.

* : Nanihluə, Ianihluə — Afin-to e tiksɨnəri.

* 1:4 Kəl 2:20

* 1:7 Uək 15:1,24

* 1:8 1Kor 16:22

* 1:10 1Təs 2:4

† 1:10 Nəghatiən rəha Pol u ikɨnu tətəgətun məmə in tətuhalpɨn nəghatiən eiuə mɨn nəuvein. Nətəmimi nəuvein kəutəni lan məmə in tətəghati əmə məmə otol nətəmimi kəutətəu təuvɨr əmə lan.

* 1:11 Mat 16:17

* 1:13 Uək 8:3

* 1:14 Uək 22:3

* 1:15 Aes 49:1; Kəl 2:7

‡ 1:16 Nanihluə, Ianihluə — Afin-to e tiksɨnəri.

§ 1:17 Məta nətəmimi nəuvein kəutəni məmə Pol təmos rəhan nanusiən təuvɨr o iətəmi pɨsɨn kəti, kəni tol lanəha rəhan nəghatiən təsəhruahruiən. Mətəu nian təmeruh rəkɨs Iesu, in təmuvən isəu kəti e nɨtəni Arepiə, kəni nətəmimi kohkə ikɨn məmə okotəfən nanusiən təuvɨr kəm in, mətəu Krɨsto əmə.

* 1:18 Uək 9:26-27

* 1:21-22 Uək 9:30

* 2:1 Uək 15:2

* 2:4 Kəl 1:7; 5:1,13

* 2:7-8 Uək 22:21

* 2:9 Nəghatiən Kris əhruahru tətəni nərgɨ Pitə u ikɨnu məmə, “Kefəs.”

* 2:10 Uək 11:29-30

* 2:12 Uək 11:3

* 2:16 Uək 15:10-11; Rom 3:20-28; Kəl 3:11

* 2:20 Kəl 1:4

* 3:6 Jen 15:6

* 3:10 Dut 27:26

* 3:11 Hab 2:4; Kəl 2:16

* 3:12 Lev 18:5

* 3:13 Dut 21:23; Rom 8:3

* 3:15-16 Jen 12:7; 13:15; 24:7

* 3:17 Eks 12:40

* 3:18 Rom 4:14

* 3:21 Rom 8:2-4

* 3:23 Kəl 4:3

* 3:24 Rom 10:4

* 3:26 Jon 1:12

* 3:27 Rom 6:3

* 3:28 Rom 10:12

* 3:29 Rom 4:13

* 4:3 “Nəukətɨ lou mɨn” — E nian əha, Nanihluə mɨn nɨkilah təhti məmə iətəmimi kəti təkeikei mɨtəu=pən suaru kəti mol lou mɨn nəuvein, kəni “nəsanəniən mɨn,” ilah okəsotoliən nərahiən kəm in, mətəu okotol nəuvɨriən kəm in motəfən natimnati təuvɨr kəm in. “Nəsanəniən mɨn” əha təhmen e uhgɨn mɨn rəhalah, uə iərmɨs mɨn, uə nati kəti əpəha e neai. Məta noliən təuvɨr mɨn u iətəm suah kəha təkeikei mol kotəhmen məmə suah kəha təkeikei məfaki kəm narmɨ nati kəti, uə məta in təkeikei mətuakəm (afin-to fes 10), uə məta in təkeikei mohamu nati miəgəh kəti məfən kəm rəhan uhgɨn. Nətəlɨgiən rəhalah məmə iətəmimi təkeikei mol noliən mɨn tol lanəha, kəni in otos nəuvɨriən mɨn. Nətəm Isrel tepət, rəhalah nətəlɨgiən iuəkɨr əmə e nətəlɨgiən rəha Nanihluə mɨn e nati u. Nɨkilah təhti məmə kəkeikei məhgi=pən suah kəti, kəni in təkeikei mɨtəu=pən lou mɨn rəha Mosɨs. Kəni nian otɨtəu=pən noliən mɨn u, kəni Uhgɨn otosmiəgəh in, mol təuvɨr kəm in. Kəni lou mɨn əha kəutarmənɨg e nətəmimi, motol məmə nətəmimi mɨn u slef rəhalah. Nətəmimi kəutəkeikei motol natimnati iətəm lou mɨn kəutəni. Mətəu Pol təməni məmə nətəm Isrel u kəutalkut pɨk o nɨtəu-pəniən lou rəha Mosɨs mɨne Nanihluə mɨn nətəm kəutalkut pɨk o noliən natimnati təuvɨr mɨn, suaru mil u kəsuoliən nɨkitəmi kəti tatuvi mɨn, məsoliən məmə in təhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn.

* 4:3 Kol 2:20

* 4:5 Jon 1:14; Rom 1:3

* 4:7 Rom 8:15-17

* 4:20 Jen 16 mɨne 21

† 4:27 Aes 54:1. Serə təməseməkiən mətəuarus təni məmə pətauəhli. Mətəu Hekər təmemək uəhai əmə.

* 5:3 E nauəuə u, nian Pol tətəghati e noliən rəha nəhgi-pəniən, in tətəghati e noliən rəha nəhgi-pəniən rəha nətəm Isrel. Noliən rəhalah in tol pɨsɨn e noliən rəha nətəm Entəni. Afin-to “əhgi=pən” e tiksɨnəri.

* 6:11 Pol təhrun əmə nəteiən nauəuə, mətəu e nian əha, nətəmimi tepət kəməutos iətəmi kəti mɨn məmə otətətei nəghatiən mɨn rəhalah. Suah kəti təməharəg ilau Pol mətei nəghatiən rəhan. Kəni Pol aru təmətei fes 11 u.

EFƏSƗS

1

2

3

4

5

6

Efəsɨs

Nauəuə iətəm Pol təmətei tuvən kəm nəfaki mɨn ikɨn Efəsɨs

Nəghatiən əkuəkɨr rəha nauəuə u Efəsɨs

?Pəh təmətei nauəuə u? Aposɨl Pol təmətei nauəuə u.

?Təmətei tatuvən kəm pəh? Təmətei nauəuə u tatuvən kəm niməfaki əpəha Efəsɨs, kəni molkeikei məmə ilah okotafin kəni motahli=pən tuvən kəm niməfaki pɨsɨn pɨsɨn mɨn iuəkɨr.

?Natɨgiən təhro lanu nian təmətei? Pol təmətuəuin niməfaki əpəha Efəsɨs, kəni mətatɨg ilah min ilah o nu kɨsɨl. Kəni in tolkeikei pɨk ilah, kəni ilah kotolkeikei pɨk in. Efəsɨs in taun asoli kəti e nɨtəni asoli u Esiə, kəni in ikɨn təuvɨr kəti məmə Pol otəni pətɨgəm nəghatiən ikɨn rəha Uhgɨn.

?Təmətei nauəuə u o nak? Pol tolkeikei məmə otəfəri nətəlɨgiən rəhalah. In tolkeikei məmə otəni pətɨgəm noliən əhruahru, mɨne uək rəha niməfaki, kəni nəghatiən u tatuvən kəm niməfaki e ikɨn mɨn rəfin.

1

1 Iəu Pol, u iəu aposɨl kəti rəha Krɨsto Iesu, iətəm Uhgɨn təmɨtəpɨn rəkɨs məmə iəu rəhan aposɨl. Iətəni təuvɨr kəm təmah rəfin nəfaki mɨn əpəha Efəsɨs iətəm nautaskəlɨm əskasɨk nəhatətəiən rəhatəmah e Krɨsto Iesu.*

2 Pəh Uhgɨn u Tatə rəhatah, mɨne Iərmənɨg Iesu Krɨsto, okuətuati e nəuvɨriən mɨne nəməlinuiən kəm təmah.

Nəuvɨriən iətəm Uhgɨn təməfən e Krɨsto

3 Nəni-viviən tatuvən o Uhgɨn u Tatə rəha Iərmənɨg Iesu Krɨsto rəhatah. E Krɨsto, in təmətuati e narmɨtah nəuvɨriən rəfin əha iətəm təmsɨpən e negəu e neai.* 4 Tol lanu, mətəu-inu nian Uhgɨn təməsol əhanəhiən neai mɨne nɨftəni, mətəu in təmɨtəpɨn itah məmə kəhuva kətiəh kitah Krɨsto, kəni məmə e nəhmtɨn, kitah kotəhruahru kəni kəseh-pəniən noliən tərah kəti e kitah.* 5 Mətəu-inu Uhgɨn tolkeikei pɨk itah, uərisɨg in təmol natimnati, mətəu in təmɨtəpɨn rəkɨs itah məmə okəhuva nenətɨn mɨn e Iesu Krɨsto. Nati əha tatɨtəu=pən əmə nəuian mɨne nati nak iətəm in tolkeikei.* 6 Təmol lanəha məmə kitah okotəni-vivi Uhgɨn o rəhan nəuvɨriən iətəm in təuvɨr tapirəkɨs, nəuvɨriən əha iətəm təmətuati əpnapɨn əmə kəm tah e Nətɨn iətəm in tolkeikei pɨk. 7 Mətəu-inu nɨra Krɨsto təmaiu, kitah kəməhuva kətiəh lan, kəni Uhgɨn təmɨtɨs itah e rəhatah noliən tərah mɨn, inəha təmafəl rəkɨs noliən tərah mɨn rəhatah. !Nɨpəhriəniən, nəuvɨriən rəha Uhgɨn in iahgin tapirəkɨs!* 8 Kəni təməfa nəuvɨriən əha iətəm təfɨgəm mapirəkɨs.

E neinatɨgiən mɨne nəhruniən mɨn rəfin rəhan, 9 nɨkin tagiən məmə təmol əpu kəm tah nati oneuən e nəlpəkauiən e rəhan nəghatiən, iətəm in otol e Krɨsto.* 10 Kəni inu nətəlɨgiən rəha nəlpəkauiən inəha. O nian kəti, e nian əhruahru rəhan, in otəhlman e natimnati rəfin e neai mɨne nɨftəni okəhuva məutatɨg ahgəl e narmənɨgiən rəha Krɨsto.*

11 Uhgɨn tatol natimnati rəfin tətuva təhmen əmə məmə inu təməni tol lanəha. Aupən aupən agɨn in təmɨtəpɨn itah məmə okəhuva rəhan mɨn nian təmiuvi=pa itah kəhuva motol kətiəh kitah Krɨsto.* 12 Təmol lanəha məmə itɨmah nəuanɨləuɨs mɨn rəha Isrel u iəmotaupən motəhatətə e Krɨsto, itɨmah iəkotol məmə nətəmimi okotləfəri nərgɨ Uhgɨn iətəm nəsanəniən asoli rəha nəhagəhagiən tətatɨg lan.

13 Kəni itəmah Nanihluə* mɨn, nəməhuva kətiəh itəmah Krɨsto nian itəmah mɨn nəmotətəu nəghatiən pəhriən, nanusiən rəha nosmiəgəhiən. Nəmotəhatətə lan, kəni Uhgɨn təfɨnə Narmɨn Rəhan kəm təmah təhmen e nəmtətiən kəti məmə itəmah rəhan mɨn. 14 Mətəu-inu kitah kəmotos Narmɨn Rəha Uhgɨn, kəni kitah kotəhrun vivi məmə Uhgɨn otəfa natimnati təuvɨr mɨn kəm tah iətəm in təməniəkɨs məmə in otol. Kitah okotos natimnati mɨn əha nian Uhgɨn otɨtɨs itah u rəhan mɨn. Inu otol məmə nətəmimi okotəni-vivi Uhgɨn mətəu-inu in ilɨs tapirəkɨs.*

Nəni-viviən mɨne nəfakiən rəha Pol

15-16 Mətəu-inu o natimnati mɨn u, iətəfaki o təmah nian rəfin mətəuarus=pa u rəueiu, kəni iatəni tagkiu kəm Uhgɨn o təmah nian rəfin. Noliən əha iəmətuəuin nian iəmətəu nanusiən e rəhatəmah nəhatətəiən e Iərmənɨg Iesu, mɨne rəhatəmah nolkeikeiən o nətəm kəutəfaki mɨn rəfin. 17 Iətəfaki o təmah kəm Uhgɨn iətəm in Uhgɨn rəha Iərmənɨg Iesu Krɨsto rəhatah, kəni in Tatə iətəm kətəni-vivi katɨsiai pɨk agɨn. Iətəfaki məmə in otəfɨnə narmɨn rəha neinatɨgiən mɨne nəhruniən məmə nəkotəhrun vivi in təhmɨn mɨn.*

18 Kəni iətəfaki mɨn məmə in oterəh e rəhatəmah nətəlɨgiən məmə onəkotəhrun nati nak nəmotələhu=pən əskasɨk rəhatəmah nətəlɨgiən lan, itəmah nətəm Uhgɨn təmauɨn e təmah. Kəni iətəfaki mɨn məmə onəkotəhrun məmə Uhgɨn otəfɨnə nati təuvɨr tapirəkɨs kəm təmah u nəutəhatətə e Krɨsto.†

19 Kəni iətəfaki mɨn məmə onəkotəhrun nəsanəniən rəhan məmə in iahgin pɨk agɨn, kəni nəsanəniən əha tatol uək e nəmiəgəhiən rəhatah nətəm kəutəni nɨpəhriən e Iesu.* Kəni nəsanəniən əha in təhmen əmə e rəhan nəsanəniən asoli 20 iətəm təmol Iesu təmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən, kəni təmol məmə in təmuva mətəharəg e nɨkalɨ Uhgɨn maru e negəu e neai, ikɨn ima nəsanəniən mɨne nɨsiaiən.* 21 Kəni Iesu in ilɨs e nətəmi asoli mɨn mɨne nepətiən mɨn rəfin, mɨne narmənɨgiən mɨn rəfin, mɨne nəsanəniən mɨn rəfin, mɨne nərgɨn mɨn rəfin, e nian u rəueiu, mɨne e nian iətəm otəpanuva.* 22 Kəni Uhgɨn təmələhu=pən natimnati rəfin agɨn kəutatɨg ahgəl narmənɨgiən rəhan, kəni mol in tuva rəhn-kapə natimnati rəfin, kəni inu otasiru e niməfaki.* 23 Kəni niməfaki in nɨpətɨ Iesu, kəni nəlpəkauiən rəha Uhgɨn e Krɨsto tətuva nɨpəhriəniən e niməfaki, kəni e noliən mɨn əmə əha, nəlpəkauiən rəha Uhgɨn o natimnati rəfin tətuva pəhriən e Krɨsto.*

2

Nəmiəgəhiən vi e Iesu

1 Itəmah u, aupən təhmen əmə məmə nəmohmɨs e narmɨtəmah mətəu-inu nəmotəhti nəuia Uhgɨn, kəni motol noliən tərah mɨn. 2 Nəmautan mautol noliən tərah rəha nɨftəni, kəni mautol nəuia iətəmi tətarmənɨg e nəsanəniən rəha nərahiən rəha nɨmagəuagəu, u Setən. In əmə əha narmɨn tərah iətəm tatol uək rəueiu e nəmiəgəhiən rəha nətəmi u kəutəhti nəuia Uhgɨn.* 3 Itɨmah mɨn iəmautatɨg lanəha təhmen əmə e lah nian kəti aupən. Nɨkitɨmah tolkeikei noliən tərah mɨn, kəni itɨmah iəmautol nərahiən əha iətəm kəmotol nɨkitɨmah tagiən. Nati nak iətəm təmsɨpən e nɨkitɨmah mɨne nətəlɨgiən tərah mɨn rəhatɨmah, mətəu itɨmah iəmautohtəu=pən əmə ilah. Kəni nian iəmotair, mətəu noliən tərah tɨnatɨg rəkɨs e nɨkitəmah, təhmen əmə məmə noliən tərah tɨnatɨg rəkɨs e nətəmi əpnapɨn mɨn. Kəni nɨki Uhgɨn tətahmə o noliən tərah mɨn rəhatɨmah, kəni in otəkeikei mol nalpɨniən kəm tɨmah.*

4 Mətəu Uhgɨn, in təriauəh e nolkeikeiən o tah, kəni rəhan nasəkəhruiniən o tah in iahgin pɨk. 5 Kəni nati əpnapɨn e nian əha təhmen məmə kəmohmɨs e narmɨtah o noliən tərah mɨn, mətəu in təmol itah kotəmiəgəh kitah Krɨsto mətəu-inu in tolkeikei pɨk itah. (Otətəlɨg-to lan. E nəuvɨriən rəhan, in təmosmiəgəh itəmah.)* 6 Kəni Uhgɨn təməfəri itah, kitah Krɨsto, kəni təmol məmə kitah kotəharəg kitah Krɨsto e negəu e neai.*

7 Uhgɨn təmol lanəha məmə e nian iətəm otəpanuva, in otəgətun rəhan nəuvɨriən iətəm in iahgin tapirəkɨs agɨn, kəni kitah kauteruh rəhan nəuvɨriən e noliən təuvɨr rəhan kəm tah e Krɨsto Iesu. 8 E nəuvɨriən asoli rəha Uhgɨn iətəm in təmətuati lan kəm təmah, in təmosmiəgəh itəmah e nəhatətəiən, kəni natimnati mɨn əha, səniəmə itəmah aru nəmotol, mətəu in nati kəti iətəm Uhgɨn tətəfa əpnapɨn əmə kəm təmah, 9 səniəmə e uək kəti iətəm itəmah nəmotol, kəni tol lanəha ko iətəmi kəti təsəfəri aruiən in ohni.* 10 Tol lanəha mətəu-inu in Uhgɨn iətəm tatol uək e nəmiəgəhiən rəhatah, kəni in təmol itah e Krɨsto məmə kitah okotol uək mɨn iətəm kotəuvɨr. Uək mɨn u, Uhgɨn tɨnol əpenə-penə rəkɨs lan məmə kitah okotol ilah.*

Ilah kəməhuva kətiəh e Krɨsto

11 Tol lanəha, itəmah onəsotaluiən məmə nian nəmotair, kəni itəmah səniəmə nəuanɨləuɨs rəha Isrel. Kəni nətəm Isrel nətəm kɨnəhgi=pən rəkɨs ilah, ilah kəmotəni məmə itəmah Nanihluə mɨn mətəu-inu kəsəhgi-pəniən itəmah. Mətəu nati u, in nati kəti iətəm katol əmə e nɨpətɨ iətəmimi, mətəu təsekiən nɨkilah. 12 Kəni onəsotaluiən məmə e nian əha, itəmah nəmotəhtul isəu o Krɨsto, itəmah səniəmə nətəm Isrel əhruahru, mətəu itəmah Nanihluə mɨn əmə, kəni nəniəskasɨkiən mɨn rəha nasiruiən rəha Uhgɨn kəm nətəm Isrel aupən iətəm kəməlis ilah lan e Uhgɨn, ko təsuvaiən məmə rəhatəmah. Nəmiəgəhiən rəhatəmah e nəhue nɨtəni u in təmol lanəha məmə, itəmah nəmotəruru agɨn Uhgɨn, kəni rəhatəmah nuhuiniən tɨkə agɨn məmə onəkəhuvən məutatɨg itəmah Uhgɨn əpəha e negəu e neai.* 13 Mətəu itəmah mɨn u aupən nəmotan isəu o Uhgɨn, nəməhuva kətiəh itəmah Krɨsto Iesu, kəni rəueiu nəməhuva pəhriən o Uhgɨn e nɨra Krɨsto.*

14 Tol lanəha mətəu-inu Krɨsto pɨsɨn əmə təmələhu nəməlinuiən, təməlis nəuanɨləuɨs rəha Isrel mɨne Nanihluə mɨn kəhuva kətiəh məmə ilah nətəm kətiəh mɨn əmə. Aupən, Lou rəha nəuanɨləuɨs mɨn rəha Isrel təməuəri ilah mɨne Nanihluə mɨn matol məmə ilah kautol tɨkɨmɨr, təhmen=pən əmə e nɨpəgləuahtəniəkɨs kəti tətəuəri nətəmimi əpəha e nɨtəuət kəti mɨne nətəmimi əpəha e nɨtəuət kəti mɨn. Mətəu Krɨsto təmɨrəuei nɨpəgləuahtəni əha.* 15 Təmol lanəha nian in təmɨmɨs e nɨgi kəməluau, kəni təmol məmə kitah okotəpəh nɨtəu-pəniən Lou mɨn rəfin rəha nətəm Isrel məmə okotəhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn. Krɨsto təmol lanəha məmə in otol nətəm Isrel mɨne Nanihluə mɨn kəhuva kətiəh lan. Kəni e noliən əha, in təmələhu nəməlinuiən.* 16 Kəni e nɨmɨsiən rəhan e nɨgi kəməluau, Krɨsto təmos ilah kəhuva kətiəh, kəni mit ilah mohtəlɨg=pən o Uhgɨn, kəni mol rəhalah tɨməti tamis.* 17 In təmuva mətəni pətɨgəm nəməlinuiən kəm təmah u aupən nəməutatɨg isəu o Uhgɨn, kəni mətəni pətɨgəm nəməlinuiən kəm tɨmah u iəməutatɨg iuəkɨr o Uhgɨn.* 18 Kəni rəueiu e nati nak iətəm Krɨsto təmol, kitah rəfin nətəm Isrel mɨne Nanihluə mɨn, kotəhrun nuvaiən o Tatə Uhgɨn e Narmɨn Rəhan kətiəh əmə.

19 Kəni tol lanəha, səniəmə itəmah iapɨspɨs mɨn uə nətəm ihluə, mətəu rəueiu itəmah natɨg mɨn e negəu e neai itəmah nətəm kəutəhatətə e Iesu, kəni itəmah nenətɨ Uhgɨn mɨn.* 20 Kitah kotəhmen e nimə kəti rəha Uhgɨn iətəm nəhlkɨ nimə in Krɨsto Iesu, kəni aposɨl mɨn mɨne iəni mɨn, ilah nəhlmɨ nimə asoli mɨn,* 21-22 kəni Krɨsto tatɨlpɨn itəmah Nanihluə mɨn e nimə əha təhmen e nəhlmɨ nimə mɨn, kəni tatuvləkɨn nəhlmɨ nimə mɨn rəfin məmə ilah okəhuva nimə əhruahru rəha nəfakiən kəm Iərmənɨg, iətəm Uhgɨn tətatɨg ikɨn e Narmɨn Rəhan.*

3

Pol təməni pətɨgəm nəlpəkauiən oneuən rəha Uhgɨn

1 Iəu Pol, iəməni pətɨgəm nanusiən rəha Krɨsto Iesu kəm təmah Nanihluə mɨn, kəni kəməfa iəu e kaləpus ohni, kəni iətatɨg ikɨnu rəueiu.*

2 Itəmah nəkotəhrun rəkɨs məmə Uhgɨn təməfa uək asoli u kəm iəu məmə iəkəni pətɨgəm nəuvɨriən rəhan kəm təmah.* 3 Təhmen e nəghatiən iətəm iəmətei rəkɨs kəm təmah, iətəni məmə Uhgɨn pɨsɨn əmə təmol əpu nati oneuən rəhan kəm iəu.* 4 Nian onəkotafin nəghatiən əha, kəni onəkotəhrun rəhak nəhruniən e nɨpətɨ nəghatiən rəha nəlpəkauiən oneuən rəha Uhgɨn e Krɨsto. 5 Uhgɨn təməsol əpuiən nati u kəm nətəm aupən, mətəu rəueiu tɨnol əpu e Rəhan Narmɨn kəm rəhan mɨn aposɨl mɨn mɨne iəni mɨn iətəm təmɨtəpɨn rəkɨs. 6 Nati oneuən əha məmə e nanusiən təuvɨr əmə, Nanihluə mɨn, ilah mɨn kəməhuva motəhmen e nətəm Isrel o nosiən nəuvɨriən rəha Uhgɨn, kəni ilah kəməhuva kətiəh, kəni kautos pəti nəuvɨriən rəha Uhgɨn e nəniəskasɨkiən rəhan e Krɨsto Iesu.*

7 E nəuvɨriən asoli iətəm Uhgɨn təməfa əpnapɨn əmə kəm iəu e nəsanəniən asoli rəhan, in təməfa uək u rəha nəni pətɨgəmiən nanusiən təuvɨr əha.* 8 Nati əpnapɨn iəu ləhtəni agɨn e nətəmimi rəfin rəha Uhgɨn, mətəu e nəuvɨriən rəhan, Uhgɨn təməfa uək u, məmə iəkəni pətɨgəm kəm təmah u Nanihluə mɨn, nəuvɨriən mɨn rəha Krɨsto iətəm ko kitah kəsotəhruniən ilah rəfin mətəu-inu ilah tepət naunun tɨkə,* 9 kəni iəkol əpu kəm nətəmimi rəfin noliən iətəm Uhgɨn təmol rəhan nəlpəkauiən oneuən otuva miet pətɨgəm. Uhgɨn u təmol natimnati rəfin, in təmətəhluaig e nəlpəkauiən əha nuvəh rəkɨs.

10 In təmol lanəha məmə rəueiu in otol pətɨgəm kəm iərmənɨg mɨn mɨne nepətiən mɨn əpəha e magəuagəu rəhan neinatɨgiən iətəm suaru rəhan tepət tepət. Kəni ilah okoteruh rəhan neinatɨgiən nian okoteh niməfaki. 11 Inu nəlpəkauiən rəhan iətəm tətatɨg itulɨn, kəni təmuva nɨpəhriəniən e Krɨsto Iesu, Iərmənɨg rəhatah. 12 Kəni mətəu-inu e Krɨsto mɨne rəhatah nəhatətəiən lan, kitah kotəhrun nuvaiən nian rəfin otəhtul e nəhmtɨ Uhgɨn məsotəgɨniən.* 13 Tol lanəha, iəkətapuəh o təmah məmə sotoliən məmə nətəlɨgiən rəhatəmah teiuaiu e nahməiən iətəm iətatɨg lan ikɨnu. Iətətəu nahməiən o təmah, kəni in otasiru e rəhatəmah nəmiəgəhiən.

Nəfakiən rəha Pol

14 Mətəu e natimnati mɨn əha iətəm iəu iəməni rəkɨs, kəni iətasiəulɨn mətəfaki kəm Uhgɨn Tatə, 15 iətəm in təmol nətəmimi mɨn rəfin e nəhue nɨtəni mɨn mɨne əpəha e negəu e neai. 16 Nəsanəniən mɨne nolkeikeiən mɨne neinatɨgiən rəha Uhgɨn in tepət təuvɨr tapirəkɨs, kəni iəkətapuəh o Uhgɨn məmə Narmɨn Rəhan otol nɨkitəmah təsanən e nati təuvɨr mɨn əha rəhan 17 məmə e nəhatətəiən rəhatəmah e Krɨsto, in otatɨg kətiəh e nɨkitəmah. Kəni iətəfaki mɨn məmə nəmiəgəhiən rəhatəmah oteiuaiu mamnɨm vivi e nolkeikeiən rəha Uhgɨn 18 məmə itəmah nətəmi rəfin iətəm nəutəhatətə e Krɨsto, onəkoteh vivi nolkeikeiən asoli rəha Krɨsto iətəm naunun tɨkə. In teiuaiu tapirəkɨs lokamnɨm apɨn. In təri tapirəkɨs məhau mɨn. Suaru rəhan taiu tapirəkɨs suaru rəha mɨtɨgar. In iahgin tapirəkɨs nəhue nɨftəni rəfin agɨn. 19 Nolkeikeiən əha rəha Krɨsto, ko kəsotəhrun rəfiniən mətəu-inu in iahgin pɨk, mətəu iətəfaki məmə onəkotəhrun vivi nolkeikeiən əha məmə Uhgɨn otəriauəh e nəmiəgəhiən rəhatəmah e noliən təuvɨr mɨn rəfin rəhan.

20 !Kəni pəh kotəfəri nərgɨ Uhgɨn! E nəsanəniən rəhan iətəm tatol uək e nəmiəgəhiən rəhatah, in təhrun noliən natimnati tapirəkɨs agɨn natimnati rəfin iətəm nɨkitah tətəhti uə kəutətapuəh ohni. 21 Pəh kitah niməfaki kotol kətiəh kitah Krɨsto Iesu mautəni-vivi Uhgɨn nian rəfin matuvən matuvən əmə lanko naunun tɨkə. !Əuəh!

4

Kitah kətiəh e Krɨsto

1 Uhgɨn aru təmauɨn e təmah məmə itəmah nəkəhuva rəhan mɨn nətəmimi, kəni təmauɨn itəmah məmə nəkəutaliuək e nəmiəgəhiən iətəm təhruahru agɨn. Tol lanəha, iəu Pol u iətatɨg e kaləpus o Iərmənɨg, iəkətapuəh əskasɨk o təmah məmə onəkotatɨg e nəmiəgəhiən təuvɨr kəti tol lanəha. 2 Otosiahu aru itəmah e natimnati rəfin, kəni məhuva itəmah nətəmi mətɨg, kəni nətəlɨgiən rəhatəmah otəfəməh, kəni nian suah kəti otol nati kəti təsəhmeniən e nəhmtɨtəmah, kəni nɨkitəmah otəsahmə uəhaiən ohni e nolkeikeiən rəha Uhgɨn.*

3 Narmɨn Rəha Uhgɨn təmuhapumɨn itəmah, tol lanəha onəkotalkut əskasɨk məmə nəkotatɨg kətiəh e nəməlinuiən.* 4 Kitah nɨpətɨn kətiəh əmə, kəni Narmɨn Rəha Uhgɨn kətiəh əmə, kəni itəmah nautələhu=pən əskasɨk rəhatəmah nətəlɨgiən e nati kətiəh əmə, nəuvɨriən iətəm Uhgɨn təmauɨn e təmah ohni. 5 Kəni Iərmənɨg kətiəh əmə, nəgətuniən kətiəh əmə, bəptais kətiəh əmə; 6 kəni kitah kəutəfaki kəm Uhgɨn kətiəh əmə u in rəhatah rəfin Tatə. In tətarmənɨg rəfin e tah, kəni tatol rəhan uək e nəmiəgəhiən rəfin rəhatah, kəni mətatɨg e nɨkitah rəfin.*

7 Mətəu Krɨsto təməuəri rəhan nəsanəniən kəm kitah rəfin agɨn kətiəh kətiəh o noliən uək pɨsɨn pɨsɨn mɨn.* 8 Tol lanəha, Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə,

“Nian in təməri ilɨs agɨn,

kəni miti pətɨgəm rəhan tɨkɨmɨr mɨn iətəm təmehpahu ilah.

Kəni təməfən nati təuvɨr kəm nətəmimi.”*

9 Eruh to nəghatiən əha məmə, “In təməri.” Nɨpətɨn təni məmə, Krɨsto təmaupən meiuaiu ləhtəni agɨn, ikɨnu e nəhue nɨftəni.* 10 Suah u iətəm təmeiuaiu=pa, in iətəmi kətiəh əmə iətəm in təməri mɨn ilɨs agɨn mapirəkɨs neai məmə in otəriauəh e ikɨn mɨn rəfin. 11 In iətəmi kətiəh əmə iətəm in təməfən nəsanəniən rəhan kəm nətəmimi pɨsɨn pɨsɨn mɨn məmə nəuvein okəhuva aposɨl mɨn, nəuvein okəhuva iəni mɨn, nəuvein okəhuva nətəmimi rəha nəni pətɨgəmiən nanusiən təuvɨr, nəuvein okəhuva pastə mɨn mɨne nəgətun mɨn.* 12 Krɨsto təmol lanəha məmə ilah okotasiru motol əpenə-penə e nətəmimi rəha niməfaki, kəni nətəmimi rəha niməfaki okotol uək rəha Uhgɨn məmə nɨpətɨ Krɨsto otəskasɨk, 13 mətəuarus kitah rəfin kəhuva motol kətiəh e nəhatətəiən rəhatah, mɨne nəhruniən e Nətɨ Uhgɨn, kəni motepət məhuva motəhmen e Krɨsto iətəm in təhruahru agɨn.*

14 Kəni kitah okotəpəh noliən mɨn rəha kəlkələh mɨn u nian rəfin kəutəuhlin rəhalah nətəlɨgiən e nati kɨnotəhatətə rəkɨs lan, təhmen e kɨnu kəti iətəm naiəh tatos. Nətəlɨgiən rəhatəmah tatol lanəha mətəu-inu suah kəti tətəgətun nati pɨsɨn, uə suah kəti mɨn tatiuvi rəhatəmah nətəlɨgiən e nəghatiən rəhan iətəm nɨkitəmah təhti məmə in təuvɨr, mətəu nɨpəhriəniən, suah kəha təteiuə. 15 Mətəu kəpə, kitah okəsotoliən lanəha. E nolkeikeiən, okotəni əmə nɨpəhriəniən. Kəni e noliən əha, e natimnati rəfin iətəm kautol, okotepət məhuva motəhmen e Krɨsto, iətəm in rəhn-kapə niməfaki. 16 Kəni Krɨsto tatol məmə rəhan mɨn nətəmimi kəhuva kətiəh, təhmen=pən əmə e nəuanɨləuɨs mɨn iətəm kautɨlpɨn nɨpətɨ iətəmimi. Nian nəuəlɨ-nəuəlɨ nɨpətɨn kautol vivi uək əhruahru rəhalah e nolkeikeiən, mol nɨpətɨn tatepət mətəskasɨk.*

Noliən vi rəha iəfaki mɨn

17 E nərgɨ Iərmənɨg iətəni əskasɨk kəm təmah məmə onəsotohtəu=pən mɨniən noliən rəha nətəmi mɨn u kəsotəniən nɨpəhriəniən e Uhgɨn. Nətəlɨgiən rəhalah tol nati əpnapɨn lan.* 18 Nəhruniən rəhalah tətan əmə əpəha tapinəpu ikɨn, kəni mautan isəu o nəmiəgəhiən iətəm Uhgɨn tətəfa mətəu-inu rəhn-kapə lah tiəkɨs kəni kəsotolkeikeiən məmə okotəhrun Uhgɨn, kəni kɨnotəruru nati. 19 Kəni məsotaulɨsiən e rəhalah noliən tərah mɨn, kəni mɨnotegəhan e noliən tərah mɨn kəutarmənɨg e nəmiəgəhiən rəhalah, təhmen e nɨtəuiən nɨpətan, mɨne noliən mɨn lanəha. Kəni nian rəfin kautolkeikei mɨn məmə okotol təhmɨn mɨn.

20 !Mətəu nian kəmotəgətun itəmah e Krɨsto, nəgətuniən əha in tol pɨsɨn agɨn e inəha! 21 Kəmətəgətun itəmah e noliən rəha Krɨsto, kəni itəmah rəhan mɨn, kəni kəgətun itəmah e nɨpəhriəniən iətəm tətatɨg lan. 22 Kəni kəməgətun itəmah məmə onəkotəhlman e rəhatəmah noliən əuas mɨn u kotərah, təhmen e nati pien kəti. Kəni motəpəh nətəlɨgiən əuas mɨn u kotərah. Nolkeikeiən tərah mɨn mɨne neiuə mɨn koatərəkɨn noliən mɨn mɨne nətəlɨgiən mɨn.* 23 Nəmiəgəhiən mɨne nətəlɨgiən rəhatəmah otəkeikei muva məuvɨr vivi mɨn.* 24 Kəni itəmah onəkotəkeikei məhuva nətəmimi vi mɨn e noliən mɨn mɨne nətəlɨgiən mɨn rəhatəmah, iətəm Uhgɨn təmol məmə okotəhmen lan, inu noliən mɨn iətəm nɨkin tətagiən lan, mɨne noliən mɨn əhruahru pəhriən.*

25 Tol lanəha, itəmah rəfin nəkotəkeikei motəpəh noliən rəha neiuəiən, mətəu nəkotəni nɨpəhriəniən kəm təmah mɨn, mətəu-inu kitah nəuəlɨ-nəuəlɨ nɨpətɨ Krɨsto.* 26 Nian nɨkim tətahmə, soliən noliən tərah, kəni alu uəhai əmə məsoliən niəməha tətatɨg lam mətəuarus mɨtɨgar tuvən miuvɨg,* 27 kəni məsəfəniən nəua nɨmahan kəti kəm Setən. 28 Iətəm tətakləh otəkeikei məhlan e noliən əha, mətəu in aru otəkeikei mol uək kəti e nəhlmɨn məmə otos məni nəuvein iətəm təhrun nəfəniən nasiruiən kəm ianrah mɨn.

29 Səniən nəghatiən tərah e nohlɨm, mətəu əni əmə nati təuvɨr iətəm otasiru e nətəmimi nian kotaliuək e suaru pɨsɨn pɨsɨn mɨn, məmə nəghatiən mɨn əha otasiru e lah.* 30 Sotoliən Narmɨn Rəha Uhgɨn tətəu nahməiən o noliən rəhatəmah, mətəu-inu in nəmtətiən rəhatəmah məmə itəmah rəha Uhgɨn, kəni in otos rəkɨs itəmah e noliən tərah mɨn e nian rəha nosmiəgəhiən.* 31 Kəni əraki rəfin e natimnati mɨn u: nahməiən e nɨkitəmah iətəm tətatɨg tatuvəh o nati kəti tərah iətəmi təmol e təmah; kəni əraki mɨn e noliən niəməha; mɨne noliən rəha nəni rahiən nətəmimi; mɨne noliən rəha nɨkitəmah mɨne nohlɨtəmah tɨtatɨperəh pɨk təhmen e kaluəluə; mɨne noliən rəha norgəhuiən; mɨne noliən mɨn rəfin iətəm okotol nərahiən kəm nətəmimi.* 32 Mətəu otəuvɨr o təmah mɨn, kəni motol nɨkitəmah tɨmətmətɨg o təmah mɨn. Kəni nəmə itəmah kəti otol nati tərah kəti kəm təmah kəti mɨn, kəni otalu əmə lan, təhmen=pən əmə məmə Uhgɨn təmalu e rəhatəmah noliən tərah mɨn mətəu-inu Krɨsto təmɨmɨs o təfagə tərah mɨn rəhatəmah.*

5

Nəmiəgəhiən e nəhagəhagiən

1 Tol lanəha, otalkut əskasɨk məmə onəkotɨsɨkəuvɨn Uhgɨn mətəu-inu itəmah nenətɨ Uhgɨn mɨn iətəm in tolkeikei pɨk itəmah.* 2 Kəni otaskəlɨm əskasɨk noliən rəha nolkeikeiən, təhmen əmə məmə Krɨsto təmolkeikei itah lan kəni muva mɨmɨs o tah, kəni nɨmɨsiən rəhan təhmen e sakrifais kəti iətəm kəmuvan e nɨgəm nəmiəvɨ nahnɨgəm təuvɨr iətəm kətəfən kəm Uhgɨn mol nɨkin tagiən lan.**

3 Mətəu-inu itəmah nətəmimi rəha Uhgɨn iətəm nəkotəhruahru, kəni itəmah onəsotol agɨniən noliən nati kəti məmə okəni rah itəmah ohni. Iatəni noliən tərah mɨn təhmen e nɨpətan mɨne nəman mɨne, kautit oneuən ilah mɨn; mɨne noliən tərah rəfin iətəm tol naulɨsiən o nəniən; mɨne nətəmimi mɨn u navərəs mɨn. 4 Kəni təsəuvɨriən məmə nəkotəni nəghatiən iətəm taulɨs o nəniən, uə nəghatiən alməli mɨn, uə nəuvsaniən tərah, uə nəpauəiən. Təsəhruahruiən məmə nəkotəni nəghatiən tərah mɨn əha. Mətəu otəni nəghatiən təuvɨr mɨn kəm Uhgɨn, məmə nɨkitəmah tagiən o natimnati iətəm in təmol o təmah. 5 Kəni nəkotəkeikei motəhrun nati u məmə, nətəmimi nətəm kautohtəu nɨpətan, uə nətəmimi nətəm kautol noliən tərah iətəm tol naulɨsiən o nəniən, uə nətəm kəutaumɨs, ilah mɨn əha ko kəsəhuvəniən e negəu rəha Krɨsto mɨne Uhgɨn, (nətəm kəutaumɨs kotəhmen e nətəmimi kəutəfaki kəm narmɨ nati mɨn, rəhalah nautə in uhgɨn rəhalah).*

6 Sotegəhaniən məmə suah kəti otiuvi=pən itəmah e nəghatiən eiuə mɨn rəhan u nɨpəhriən lan tɨkə. Mətəu-inu o noliən tərah mɨn əha, Uhgɨn nɨkin otərah kəni tol nalpɨniən kəm nətəmimi iətəm kəutəhti nəuian.* 7 Tol lanəha, nəsəhuvəniən motan pəti itəmah min ilah motol noliən tərah mɨn iətəm kautol.

8 Nian kəti aupən, napinəpuiən təmatarmənɨg e təmah, mətəu rəueiu itəmah nɨnəhuva o Krɨsto kəni nəhagəhagiən tɨnətarmənɨg e təmah.* Tol lanəha, otəni təhmen e nətəmi rəha nəhagəhagiən, 9 mətəu-inu nəhagəhagiən e nəmiəgəhiən rəhatəmah tətəuə e nəuvɨriən, mɨne nəhruahruiən, mɨne nɨpəhriəniən. 10 Kəni otalkut məmə onəkotəsal motəhrun noliən mɨn iətəm okotol Uhgɨn nɨkin tagiən lan. 11 Sotohtəu-pəniən nətəmimi rəha napinəpuiən motol noliən tərah mɨn itəmah min ilah. Nati təuvɨr mɨn e noliən mɨn əha tɨkə. Mətəu otəmki=pa noliən mɨn əha e nəhagəhagiən, kəni nətəmimi okotun məmə noliən mɨn əha kotərah. 12 Noliən oneuən mɨn rəha nətəmi u nətəm kəutəhti nəuia Uhgɨn, ilah noliən mɨn rəha naulɨsiən, kəni naulɨsiən asoli o nəni pətɨgəmiən noliən mɨn əha. 13 Mətəu natimnati rəfin iətəm kəhuva e nəhagəhagiən, nətəmimi koteruh vivi məmə ilah kotəhro lanu.* 14 Tol lanəha mətəu-inu nian nəhagəhagiən tətasiəgəpɨn nati kəti, kəni nətəmimi kauteruh əhruahru. O nati u kətəni məmə,

“Itəmah u nəutapɨli, otair-tə,

otəmiəgəh e nɨmɨsiən,

pəh Krɨsto otasiəgəpɨn itəmah.”*

15 Kəni əutətəu vivi itəmah o rəhatəmah noliən mɨn, məsotatɨgiən məmə nətəm kəutalməli mɨne, mətəu nəkotatɨg e neinatɨgiən, 16 kəni nian rəfin okəmə nəkoteruh suaru o noliən nəuvɨriən kəti, autol, mətəu-inu rəueiu kəutatɨg e nian rəha nərahiən tepət.* 17 Kəni tol lanəha, sotalməliən-tə, mətəu otəkeikei motalkut məmə onəkotəhrun nati nak iətəm Iərmənɨg tolkeikei. 18 Sotapɨsiən e wain mətəu-inu otiuvi=pən itəmah e nalməliən, mətəu təuvɨr məmə nəmiəgəhiən rəhatəmah otəriauəh əmə e Narmɨn Rəha Uhgɨn.* 19 Otəghati kəm təmah mɨn e nəpuən mɨn e Nauəuə rəha Nəpuən, mɨne nəpuən mɨn rəha niməfaki, mɨne nəpuən mɨn iətəm tatsɨpən e Narmɨn Rəha Uhgɨn.* Otani, kəni otani nəpuən mɨn e nɨkitəmah kəm Iərmənɨg, 20 kəni nəkotəkeikei məutəni kəm Tatə Uhgɨn məmə nɨkitəmah tagiən o natimnati rəfin, kəni otəni e nərgɨ Iərmənɨg Iesu Krɨsto.*

Noliən rəha nətəm kəmotol marɨt

21 Nian itəmah kəti tətəghati, sotaskəlɨmiən e rəhatəmah əmə nətəlɨgiən, mətəu otətəlɨg-to e nəghatiən rəhan, kəni motol mətəu-inu nəkotɨsiai Krɨsto.

22 Itəmah nɨpətan nətəm nɨnotol rəkɨs marɨt, otətəlɨg kəni motol nəghatiən rəha nəman mɨn rəhatəmah təhmen məmə nautol kəm Iərmənɨg. 23 Otol lanəha mətəu-inu iərman in tarmənɨg e rəhan pətan təhmen e Krɨsto in tarmənɨg e niməfaki u nɨpətɨn, kəni in rəhan Iosmiəgəh. 24 Niməfaki tətətəlɨg lan kəni matol nəghatiən rəha Krɨsto, kəni təhmen-əhmen əmə, nɨpətan nətəm kɨnotol rəkɨs marɨt okotəkeikei mautətəlɨg lan kəni motol nəghatiən rəha rəhalah mɨn nəman e natimnati rəfin.

25 Kəni itəmah nəman nətəm nɨnotol rəkɨs marɨt, otolkeikei rəhatəmah nɨpətan təhmen əmə məmə Krɨsto təmolkeikei niməfaki, kəni məfən rəhan nəmiəgəhiən ohni. 26 Təmol lanəha məmə in otol niməfaki otəhruahru, kəni təmeikuas lan e nəghatiən rəha Uhgɨn, təhmen e nəhu təteikuas e nətəmimi. 27 Təmol mɨn lanəha məmə Krɨsto təhrun nosiən rəhan niməfaki muva ohni, kəni niməfaki u təhruahru vivi, kəni kəseh-pəniən noliən tərah kəti lan, kəni in təuvɨr məhagəhag. Niməfaki əha in təhmen e pətan kəti iətəm kəmol=pən malə-malə kəm in məmə otol marɨt, kəni nati kəti tɨkə e nɨpətɨn iətəm təsəhruahruiən.

28 Kəni təhmen əmə lanəha, nəman okotəkeikei motolkeikei rəhalah nɨpətan mɨn təhmen məmə kautolkeikei aru əmə nɨpətɨlah. Iətəmi u in tolkeikei pɨk rəhan pətan, tolkeikei aru in. 29 Otətəlɨg-to, iətəmi kəti tɨkə iətəm tətəməki aru e nɨpətɨn, mətəu in tətaugɨn vivi kəni materuh vivi, təhmen əmə məmə Krɨsto tatol kəm niməfaki, 30 mətəu-inu kitah nəuvetɨn nɨpətɨn. 31 Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə, “Kəni o nati əha, suah kəti otiet rəkɨs e rəhan tatə mɨne mamə, kəni mol kətiəh ilau rəhan pətan, kəni ilau okiəuva matuol kətiəh e nɨpətɨlau mɨne nəmiəgəhiən rəhalau.”* 32 Nəghatiən əha in nəghatiən təuvɨr kəti iətəm təfɨgəm, kəni nɨpətɨn tətəhluaig. Mətəu iətəni məmə in nəghatiən əuhlin kəti məmə Krɨsto mɨne niməfaki, ilau kətiəh. 33 Mətəu nəghatiən əha tətuva mɨn o təmah. Kəni itəmah nəman kətiəh kətiəh onəkotolkeikei rəhatəmah nɨpətan mɨn təhmen e nautolkeikei aru mɨn itəmah. Kəni nɨpətan, nəkotəkeikei motɨsiai rəhatəmah nəman.

6

Noliən rəha kəlkələh mɨn mɨne tatə mɨne mamə

1 Itəmah kəlkələh mɨn. Otol nəuia tatə mɨn mɨne mamə mɨn rəhatəmah mətəu-inu itəmah rəha Iərmənɨg, kəni noliən u in təhruahru məmə itəmah onəkotol.* 2 Nəghatiən kəti e Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə, “Otəfən nɨsiaiən kəm rəhatəmah tatə mɨne mamə.” Nian Uhgɨn təməni lou u, məfən nəniəskasɨkiən tatɨg lan. Kəni lou u, təmaupən miet e lah iətəm nəniəskasɨkiən tətatɨg e lah.* 3 Nəmə nəkotol lou əha, nəniəskasɨkiən əha tətəni lanəha məmə, “natimnati mɨn e nəmiəgəhiən rəhatəmah otaiu təuvɨr, kəni natɨgiən rəhatəmah e nəhue nɨftəni u otəfəməh.”*

4 Tatə mɨn. Sotoliən təskasɨk e nenətɨtəmah mɨn məmə otol nɨkilah təpəou mahmə, mətəu oteh vivi ilah, motəgəu ilah e noliən rəhalah kəni motəgətun ilah e suaru rəha Iərmənɨg.*

Noliən rəha slef mɨn mɨne rəhalah iətəmi asoli mɨn

5 Slef mɨn. Onəkotol nəuia nətəmi asoli mɨn rəhatəmah e nəhue nɨtəni u, onəkotol e nɨsiaiən, mɨne nəgɨniən, kəni onəkotol e nɨkitəmah pəhriəniən təhmen əmə məmə rəhatəmah iətəmi asoli in Krɨsto.* 6 Kəni onəkotol nəuialah, mətəu səniəmə nian əmə iətəm ilah kauteruh itəmah lan məmə nɨkilah otagiən o təmah. Mətəu onəkotol nəuialah təhmen məmə itəmah slef mɨn rəha Krɨsto, kəni mautol noliən mɨn iətəm Uhgɨn tolkeikei e nɨkitəmah pəhriən. 7 Onəkotol rəhatəmah uək e nɨkitəmah rəfin, təhmen=pən əmə Iərmənɨg in rəhatəmah iətəmi asoli, səniəmə iətəmimi kəti əmə in rəhatəmah iətəmi asoli, 8 mətəu-inu nəkotəhrun məmə Iərmənɨg otəfɨnə nətəouiən kəm nətəmimi ərəfin e nati təuvɨr mɨn iətəm kəmotol, nati əpnapɨn nəmə in slef uə in iətəmi əpnapɨn əmə kəti.*

9 Kəni itəmah nətəmi asoli mɨn. Onəkoteh vivi mɨn əmə rəhatəmah slef mɨn lanəha. Məsotəghati əskasɨkiən kəm lah məmə ilah okotol nəuiatəmah, mətəu-inu nəkotəhrun məmə Iətəmi asoli rəhatəmah min ilah kətiəh əmə əpəha e negəu e neai, kəni in tatol təhmen-əhmen əmə kəm nətəmimi rəfin.*

Nuvəniən e natimnati
rəha Uhgɨn o nəluagɨniən

10 Naunun nəghatiən rəhak tol lanu. Otəhtul əskasɨk e Iərmənɨg mɨne rəhan nəsanəniən asoli. 11 Əhuvən e natimnati rəfin rəha Uhgɨn o nəluagɨniən məmə nəkotəhrun nosiən nəhtuliən rəhatəmah nian Setən tatol nəlpəkauiən eiuə o nohiən itəmah.* 12 Iətəni lanu mətəu kitah kəsotəluagɨniən kitah nətəmimi rəha nɨftəni, mətəu kəutəluagɨn kitah nati pɨsɨn iətəm kəsotafuiən, inəha iərmənɨg mɨn, mɨne nepətiən mɨn, mɨne nati iətəm kotəsanən e nərahiən rəha napinəpuiən rəueiu e nɨftəni, mɨne iərmɨs mɨn mɨne narmɨn mɨn e nɨmagəuagəu.* 13 Tol lanəha, əhuvən e natimnati rəfin rəha Uhgɨn o nəluagɨniən məmə nian nərahiən iətəm Setən tatol otuva, nəkotəhrun nəluagɨniən o nərahiən əha, kəni nian nəmotol əpenə-penə rəfin o nəluagɨniən, nəkotəhrun nosiən nəhtuliən rəhatəmah.

14 !Kəni, otol əpenə-penə! Nian nəkotəhtul əskasɨk o nəluagɨniən, rəhatəmah natimnati rəha nəluagɨniən tol lanu:

Otaskəlɨm əskasɨk nəghatiən pəhriən, inu təhmen e kətəuti iətəm nəmotəlis nəlugɨtəmah lan.

Otol noliən rəhatəmah otəhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn e nəhatətəiən, inu təhmen e aiən iətəm tatol pəsɨg e mankɨlahatəmi.*

15 Otol rəhatəmah nətəlɨgiən təskasɨk e nanusiən təuvɨr rəha nəməlinuiən, inu təhmen e put əskasɨk iətəm tətasiru e təmah o nəhtul əskasɨkiən.*

16 Kəni mɨne, nati kəti mɨn, otəhatətə əskasɨk e Uhgɨn, inu təhmen e sil u in timpə asoli kəti iətəm təhrun nəuiapɨsiən nɨfagə rəha Setən iətəm tatuəu.

17 Otəni nɨpəhriəniən məmə Uhgɨn təmosmiəgəh itəmah. Inu təhmen məmə natuvən e kəfəfau əskasɨk kəmol e aiən iətəm tətəhtərain rəhn-kapə təmi.

Otəhrun vivi Nauəuə Rəha Uhgɨn, inu təhmen məmə natos e nau rəha nəluagɨniən iətəm Narmɨn Rəha Uhgɨn tətəfɨnə kəm təmah.*

18 Kəni otegəhan=pən məmə Narmɨn Rəha Uhgɨn otit itəmah e rəhatəmah nəghatiən kəm Uhgɨn e nian rəfin, kəni otəghati kəm Uhgɨn e nəfakiən e noliən pɨsɨn pɨsɨn mɨn mɨne nətapuəhiən mɨn. Tol lanu, otəsal vivi, kəni motəfaki nian rəfin o iəfaki mɨn rəfin.*

19 Kəni otəfaki mɨn ohniəu məmə nian rəfin iətəghati, kəni Uhgɨn otəfa nəghatiən kəm iəu, məmə iəkəni pətɨgəm e nɨkin əsanən rəfin rəhak nati oneuən rəha nəniən təuvɨr iətəm Uhgɨn təmol əpu kəm tah.* 20 Kəni rəueiu, iəu iəni əhruin rəha Iesu Krɨsto, mətəu iətatɨg əmə e kaləpus kəməlis iəu e sen u aiən, mətəu-inu iətəni pətɨgəm nəniən təuvɨr əha. Iəkəkeikei məni pətɨgəm nəniən təuvɨr əha məsəgɨniən. Kəni otəfaki ohniəu məmə iəkol lanu.*

Naunun nəghatiən rəha Pol

21-22 Iəu iəkolkeikei məmə itəmah nəkotətəu nəniən rəhak, kəni tol lanəha, iəkahli=pɨnə Tikikəs tuvnə. In piatah keikei kəti iətəm tətaiu əskasɨk o uək rəha Iərmənɨg ikɨnu. In otəni pətɨgəm nəniən rəhatɨmah kəm təmah məmə iəu iətəhratɨg lanu, kəni nəniən əha otəfəri nətəlɨgiən rəhatəmah.*

23 Pəh Uhgɨn Tatə mɨne Iərmənɨg Iesu Krɨsto okuəfɨnə nəməlinuiən, mɨne nolkeikeiən, mɨne nəhatətəiən. 24 Pəh Uhgɨn otətuati e nəuvɨriən rəhan kəm nətəmimi rəfin iətəm kotolkeikei rəhatah Iərmənɨg Iesu Krɨsto e nolkeikeiən iətəm naunun tɨkə.

* 1:1 Uək 18:19-21; 19:1

* 1:3 Efəs 2:6

* 1:4 Jon 15:16

* 1:5 Jon 1:12

* 1:7 Efəs 2:7; Kol 1:14

* 1:9 Rom 16:25

* 1:10 Kol 1:16,20

* 1:11 Rom 8:28-29

* 1:13 Nanihluə, Ianihluə — Afin-to e tiksɨnəri.

* 1:14 2Kor 1:22

* 1:17 Kol 1:9

† 1:18 Nati təuvɨr u tətəghati e nəmiəgəhiən itulɨn itəmah Uhgɨn əpəha e negəu e neai.

* 1:19 Kol 1:11

* 1:20 Sam 110:1; 2Kor 13:4; Kol 2:12

* 1:21 Kol 1:16; 2:10

* 1:22 Sam 8:6

* 1:23 Rom 12:5; Efəs 4:10,15; Kol 1:18

* 2:2 Kol 3:7; Tait 3:3

* 2:3 Kol 3:6

* 2:5 Kol 1:21; 2:13

* 2:6 Kol 2:12

* 2:9 1Kor 1:29-31; 2Tim 1:9

* 2:10 Tait 2:14

* 2:12 Rom 9:4; Kol 1:21

* 2:13 Kol 1:20

* 2:14 1Kor 12:13

* 2:15 Kol 2:14

* 2:16 Sek 9:10; Kol 1:20,22

* 2:17 Aes 57:19

* 2:19 Efəs 3:6

* 2:20 1Kor 3:11

* 2:21-22 1Kor 3:16; 1Pitə 2:5

* 3:1 Fɨl 1:7,13

* 3:2 Kol 1:25

* 3:3 Efəs 1:9-10; Kol 1:26

* 3:6 Efəs 2:13,16-19

* 3:7 Kol 1:25

* 3:8 1Kor 15:9-10

* 3:12 Jon 14:6; Rom 5:2

* 4:2 Kol 3:12-13

* 4:3 Kol 3:14-15

* 4:6 1Kor 12:6

* 4:7 Rom 12:3,6

* 4:8 Sam 68:18

* 4:9 Jon 3:13

* 4:11 1Kor 12:28

* 4:13 Kol 1:28

* 4:16 Kol 1:18; 2:19

* 4:17 Rom 1:21; 1Pitə 1:14

* 4:22 Rom 8:13; Kol 3:9

* 4:23 Rom 12:2

* 4:24 Jen 1:26; Kol 3:10

* 4:25 Sek 8:16; Kol 3:8-9

* 4:26 Sam 4:4; Jem 1:19-20

* 4:29 Kol 4:6

* 4:30 Aes 63:10; Efəs 1:13-14; 1Təs 5:19

* 4:31 Kol 3:8

* 4:32 Mat 6:14; 18:22-35; Kol 3:12-13

* 5:1 Mat 5:48

* 5:2 Uvən meruh e tiksɨnəri nəghatiən u “sakrifais.”

* 5:2 Eks 29:18; Hip 10:10

* 5:5 1Kor 6:9-10; Kol 3:5

* 5:6 Rom 1:18; Kol 2:4,8

* 5:8 Jon 12:36; Efəs 2:13; Kol 1:13; 1Pitə 2:9

* 5:13 Jon 3:20-21

* 5:14 Aes 26:19; Rom 13:11

* 5:16 Kol 4:5

* 5:18 Luk 21:34

* 5:19 Kol 3:16

* 5:20 Kol 3:17

* 5:31 Jen 2:24; Mat 19:5

* 6:1 Kol 3:20

* 6:2 Uhgɨn təməfən lou tepət, kəni nəuvein nəniəskasɨkiən tɨkə e lah. Mətəu nian təməni lou u, məfən nəniəskasɨkiən tatɨg lan. Uərisɨg e lou u, təməni lou mɨn nəuvein iətəm nəniəskasɨkiən tətatɨg e lah. Mətəu lou u, təmaupən miet e lah iətəm nəniəskasɨkiən tətatɨg e lah.

* 6:3 Dut 5:16

* 6:4 Sam 78:4; Prov 22:6; Kol 3:21

* 6:5 Kol 3:22-23; Tait 2:9-10; 1Pitə 2:18

* 6:8 2Kor 5:10; Kol 3:24-25

* 6:9 Rom 2:11; Kol 4:1

* 6:11 Rom 13:12; 2Kor 10:4

* 6:12 1Pitə 5:8-9

* 6:14 Aes 11:5; 59:17; 1Təs 5:8

* 6:15 Rom 10:15

* 6:17 Hip 4:12

* 6:18 Luk 18:1; Kol 4:2; 1Təs 5:17

* 6:19 Kol 4:3-4; 2Təs 3:1

* 6:20 2Kor 5:20; Flm 9

* 6:21-22 Uək 20:4; Kol 4:7-8; 2Tim 4:12

FƗLƗPAI

1

2

3

4

Fɨlɨpai

Nauəuə iətəm Pol təmətei tuvən kəm nəfaki mɨn ikɨn Fɨlɨpai

Nəghatiən əkuəkɨr rəha nauəuə u Fɨlɨpai

?Pəh təmətei nauəuə u? Aposɨl Pol təmətei nauəuə u.

?Təmətei tatuvən kəm pəh? Təmətei tatuvən kəm niməfaki əpəha Fɨlɨpai.

?Natɨgiən təhro lanu nian təmətei? Nətəm Isrel, kəməhgi=pən ilah, mətəu Nanihluə* mɨn tepət, kəməsəhgi-pəniən ilah. Pol in təmem niməfaki əpəha Fɨlɨpai e rəhan naliuəkiən iətəm tatol keiu lan. Əpəha e niməfaki əpəha Fɨlɨpai, nətəm Isrel mɨne Nanihluə mɨn kəutəfaki pəti, nati əpnapɨn Nanihluə mɨn tepət, kəməsəhgi-pəniən ilah. Mətəu e nian əha, nəgətun eiuə mɨn nəuvein kəməhuva motəni məmə okəkeikei kəhgi=pən ilah, kəni nəmə kəsotoliən, Uhgɨn otəsosmiəgəhiən ilah.

?Təmətei nauəuə u o nak? 1. Nian Pol təmətatɨg e kaləpus əpəha Rom, nətəmimi rəha niməfaki əpəha Fɨlɨpai, kəmotahli=pən Epafrotaetəs məmə otəmki məni nəuvein muvən kəm in. Niməfaki əha inəha, əpəha Fɨlɨpai in təmaupən mahli=pən məni kəm Pol. Pol təmətei nauəuə u məmə otəni tagkiu o niməfaki əpəha Fɨlɨpai o natimnati iətəm kəmotahli=pən kəm in. 2. E nauəuə u, Pol təmahtɨpəsɨg e nəgətun eiuə mɨn u kəutəni məmə Nanihluə mɨn okəkeikei kəhgi=pən ilah məmə Uhgɨn təhrun nosmiəgəhiən ilah. 3. Pol tolkeikei məmə otəfəri nətəlɨgiən rəhalah, kəni məni=pən kəm lah məmə suaru kətiəh əmə məmə okotagiən lan. Iesu Krɨsto pɨsɨn əmə təhrun noliən nɨkilah tagiən, nati əpnapɨn məmə kəutatɨg e nian təuvɨr uə nian iəkɨs mɨn.

1

Pol təməni təuvɨr kəm lah

1 Iəu Pol, mɨne Timoti, slef mil rəha Krɨsto Iesu, iəutəni təuvɨr kəm təmah rəfin nətəm kəutəfaki kəm Krɨsto Iesu əpəha Fɨlɨpai, mɨne nətəmi asoli rəha niməfaki, mɨne dikon mɨn.

2 Pəh Uhgɨn u Tatə rəhatah, mɨne Iərmənɨg Iesu Krɨsto, otətuati e nəuvɨriən mɨne nəməlinuiən kəm təmah.

Pol təməfaki o nətəm Fɨlɨpai

3 Iəkolkeikei məmə iəkəni kəm təmah məmə nian mɨn rəfin iətəm nɨkik tətəhti itəmah, iətəni kəm rəhak Uhgɨn məmə nɨkik tagiən o təmah. 4 Kəni nian rəfin e rəhak rəfin nəfakiən o təmah rəfin, iətəfaki əmə e nagiəniən, 5 mətəu inko rəhatəmah nasiruiən lak e uək rəha nəni pətɨgəmiən nanusiən təuvɨr, e nətuəuiniən, nian nəmotəhatətə e nanusiən təuvɨr, mətəuarus=pa u rəueiu. 6 Tol lanəha iəkəhrun vivi məmə Uhgɨn iətəm təmətuəuin uək təuvɨr e nəmiəgəhiən rəhatəmah, in otəkeikei matol lanəha, kəni otəpanol naunun lan e nian Krɨsto Iesu otɨtəlɨg=pa mɨn.*

7 Nian rəfin, iəkolkeikei pɨk itəmah, kəni iəkəkeikei mətəu nagiəniən lanu mətəu-inko Uhgɨn təməfa rəhan nəuvɨriən nian təməfa uək u kəm tah. E nian iəmətatɨg e kaləpus, mɨne nian iəmətan əmə mətəhtul pətɨgəm o nanusiən təuvɨr məmə in nɨpəhriəniən, mətəu itəmah nəmotasiru lak. 8 Uhgɨn təhrun məmə iətəni pəhriən məmə iəkolkeikei məmə iəkeruh itəmah, mətəu-inu iəkolkeikei pɨk itəmah təhmen əmə məmə Iesu Krɨsto tolkeikei itəmah.

9 Kəni inu rəhak nəfakiən məmə rəhatəmah nolkeikeiən oteviə təhmɨn mɨn e nəhruniən nati mɨne neinatɨgiən rəfin 10 məmə itəmah onəkotəhrun neruhiən nati nak u in təuvɨr pɨk agɨn, kəni məmə onəkotəhruahru vivi, kəseruh-pəniən nati tərah kəti e təmah rəueiu mətəuarus nian iətəm Krɨsto otuva mɨn lan. 11 Pəh rəhatəmah nəmiəgəhiən otəuə e nəuan nəuvɨriən mɨne nəhruahruiən iətəm Iesu Krɨsto tatol e nəmiəgəhiən rəhatəmah, o nəni-viviən mɨne nəfəriən nərgɨ Uhgɨn.

Nian Pol əpəha e kaləpus, nətəmimi kəmotətəu nanusiən təuvɨr

12 Iəu mɨn nəuvein, iəkolkeikei məmə onəkotəhrun məmə nati əpnapɨn nahməiən u kəmol lak, mətəu təmasiru pɨk o nəni pətɨgəmiən nanusiən təuvɨr kəm nətəmimi tepət, 13 mətəu-inu tol lanəha, soldiə mɨn iətəm kautol kat o nimə rəha Sisə, mɨne nətəmi pɨsɨn pɨsɨn mɨn tepət, kɨnotəhrun rəkɨs məmə iəu iətatɨg e kaləpus mətəu iəu ioluək rəha Krɨsto.* 14 Kəni rəhak natɨgiən e kaləpus təmol məmə iəkəfaki mɨn iuəkɨr ilah rəfin kəmotəhatətə əskasɨk təhmɨn mɨn e Iərmənɨg, kəni matol nətəlɨgiən rəhalah təskasɨk o nəni pətɨgəmiən nəghatiən rəha Uhgɨn məsotəgɨniən.

15 Nɨpəhriəniən, nəuvein kəmotəni pətɨgəm nanusiən təuvɨr rəha Krɨsto mətəu-inu kəutetet iəu kəni motolkeikei məmə okotepət lak. Mətəu nəuvein kəutəni pətɨgəm əmə nanusiən təuvɨr rəha Krɨsto e nətəlɨgiən əhruahru. 16 Nətəmi mɨn u nətəlɨgiən rəhalah təhruahru əmə, ilah kəutəni pətɨgəm nanusiən təuvɨr mətəu-inu kotolkeikei iəu, kəni motəhrun məmə Uhgɨn təmələhu=pən iəu ikɨnu e kaləpus məmə iatəhtul pətɨgəm o nanusiən təuvɨr məmə in nɨpəhriəniən. 17 Mətəu nəuvein iətəm kautetet iəu, kəsotəni pətɨgəmiən Krɨsto e nɨkilah pəhriən, mətəu kautol əmə mətəu-inu kotolkeikei məmə okəfəri aru ilah, kəni nɨkilah təhti məmə okotol nərahiən kəm iəu rəueiu, nian iətatɨg e kaləpus. 18 Mətəu nati əha, in nati əpnapɨn əmə. Nəmə kautol e nɨkilah pəhriən uə kəpə, mətəu nati asoli məmə kəutəni pətɨgəm nanusiən təuvɨr rəha Krɨsto, kəni inu tatol nɨkik tətagiən.

19 Pəhriən, kəni nɨkik otagiən mɨn mətəu iəkəhrun məmə e nəua nəfakiən rəhatəmah, mɨne nasiruiən rəha Narmɨn rəha Iesu Krɨsto, in otəmiəgəh iəu e nərahiən u,* 20 təhmen əmə məmə iəkəhrun vivi kəni matələhu=pən rəhak nətəlɨgiən məmə Uhgɨn otəsegəhaniən məmə oiəkol nati kəti iətəm otol aulɨs iəu e nəhmtɨ Uhgɨn, kəni iəkəhrun mə iəu oiəsəgɨniən o nəni pətɨgəmiən nanusiən təuvɨr rəha Krɨsto. Mətəu rəueiu mɨne nian mɨn rəfin, nɨkik təskasɨk məmə, nəmə iatəmiəgəh uə iəkɨmɨs, mətəu iatɨsiai Krɨsto e nəmiəgəhiən rəhak.

21 Tol lanəha mətəu-inu nəmiəgəhiən rəhak in Krɨsto əmə, kəni nəmə iəkɨmɨs, in nati təuvɨr tapirəkɨs.* 22 Okəmə iətəmiəgəh əhanəh, in təuvɨr o noliən uək nəuvetɨn mɨn rəha Uhgɨn e nəhue nɨtəni. ?Kəni iəkɨtəpɨn iətəm pəhruvən? !Iəkəruru! 23 Rəueiu əha suaru keiu kətuəməhli aupən lak, mətəu iəkolkeikei ilau pəti. Iəkolkeikei pɨk məmə iəkəpəh natɨgiən u ikɨnu muvən meruh Krɨsto iətəm in təuvɨr agɨn mapirəkɨs natɨgiən u ikɨnu.* 24 Kəni iəkafu məmə iəkəkeikei matəmiəgəh e nəhue nɨtəni u o nasiruiən e təmah. 25 Kəni mətəu-inu iəkəhrun məmə inu in nɨpəhriəniən, kəni iəkəhrun məmə oiəkəmiəgəh o nasiruiən e təmah məmə nəhatətəiən rəhatəmah oteviə, kəni onəkotagiən e nəhatətəiən rəhatəmah. 26 Kəni e noliən əha, nian iəkuva mɨn meruh itəmah, nɨkitəmah otagiən nəkotəni-vivi Krɨsto Iesu, mətəu-inu iəu iəmɨtəlɨg=pa mɨn o təmah.

Nəhtuliən əskasɨk

27 Kəni nati asoli, itəmah onəkotəkeikei motol məmə noliən mɨn rəfin e nəmiəgəhiən rəhatəmah okotəfən nɨsiaiən kəm nanusiən təuvɨr rəha Iesu Krɨsto. Kəni nati əpnapɨn nəmə iəkuvnə uə iəsuvnəiən, pəh oiəkətəu məmə nəutalkut əskasɨk e nətəlɨgiən kətiəh əmə, kəni məmə itəmah rəfin, itəmah nəutalkut e nətəlɨgiən kətiəh əmə o nəhtul əskasɨkiən o nanusiən təuvɨr,* 28 kəni məmə nəsotəgɨniən e rəhatəmah mɨn tɨkɨmɨr. Inu nəmtətiən pəhriən kəti o lah məmə Uhgɨn otərəkɨn ilah, mətəu in otosmiəgəh itəmah. Uhgɨn otol natimnati mɨn əha rəfin. 29 Otol lanəha mətəu-inu in təmegəhan məmə onəkotəhatətə e Krɨsto, kəni nati kəti mɨn, məmə onəkotos mɨn nahməiən ohni. 30 Kitah rəfin, nərahiən əhmen əmə tatos itah, iətəm itəmah nəmoteruh e rəhak nəmiəgəhiən aupən, kəni rəueiu nəutətəu məmə iətatɨg əhanəh lan.

2

Kotəkeikei məutohtəupən suaru rəha Iesu Krɨsto

1 ?Nɨkitəmah təskasɨk e Krɨsto mətəu-inu nautol kətiəh itəmah min, uə kəpə? !Əuəh! ?Nəutətəu təuvɨr e nolkeikeiən rəhan, uə kəpə? !Əuəh! ?Məutauilɨm itəmah Narmɨn Rəha Uhgɨn, uə kəpə? !Əuəh! ?Mautol təuvɨr kəm təmah mɨn kəni məutasəkəhruin pɨk itəmah mɨn, uə kəpə? !Əuəh! 2 Təuvɨr, pəh nətəlɨgiən rəhatəmah tuva matol kətiəh; kəni motolkeikei itəmah mɨn; kəni mautol pəti uək e nətəlɨgiən kətiəh mɨne nɨkin təuvɨr. Konu, nəmə nautol natimnati mɨn əha, in otol nɨkik tagiən pɨk agɨn. 3 E noliən kətiəh əmə, sotoliən nati məmə itəmah nəkotəuvɨr motapirəkɨs itəmah mɨn nəuvein, kəni sotoliən nati kəti məmə nəkotəfəri aru itəmah lan. Mətəu otosiahu aru itəmah, kəni otətəlɨg pɨk e təmah mɨn nəuvein tapirəkɨs itəmah əmə. 4 Kəni otasiru e təmah mɨn e nəmiəgəhiən rəhatəmah. Təsəuvɨriən məmə suah kəti tateh aru əmə rəhan nəmiəgəhiən.*

5 Rəhatəmah nətəlɨgiən otəkeikei məhmen e nətəlɨgiən rəha Krɨsto Iesu iətəm tol lanu lan: 6 Krɨsto in təhmen əmə e Uhgɨn

mətəu in təməsalkutiən məmə in otaskəlɨm nepətiən rəha Uhgɨn,*

7 mətəu təməpəh rəhan nepətiən, kəni təmuva məhmen e ioluək əmə kəti, kəni təmair e nəhue nɨftəni muva iətəmimi əmə kəti.*

8 Kəni nian in iətəmi kəti, nɨpətɨn təhmen əmə e tah, in təmosiahu aru in, mol nəuia Tatə Uhgɨn e natimnati rəfin muva mətəuarus mɨmɨs. Kəni kəmol aulɨs in e nɨmɨsiən e nɨgi kəməluau.*

9 Mətəu-inu təmol lanəha, Uhgɨn təmləfəri agɨn in, kəni məfən nərgɨn kəm in iətəm tapirəkɨs nərgɨn mɨn rəfin,*

10 məmə e nərgɨ Iesu, natimnati rəfin iətəm kəutəmiəgəh ikɨn mɨn rəfin e neai, mɨne nəhue nɨftəni, mɨne nɨki nɨtəni ləhtəni u ikɨn nətəmi kəmohmɨs ikɨn, okotasiəulɨn motəfən nɨsiaiən kəm in,*

11 kəni ilah rəfin okotəni pətɨgəm məmə Iesu Krɨsto in Iərmənɨg. Kəni noliən əha tətəfən nɨsiaiən kəm Tatə Uhgɨn.*

Itəmah nəkotəhmen e nəhagəhagiən

12 Rəhak nətəmimi mɨn iətəm iəkolkeikei pɨk, nian kitah kəməutan, itəmah nəmautol nəuiak nian mɨn rəfin. Kəni rəueiu, mətəu-inu iətatɨg isəu o təmah, itəmah aru nəkotəkeikei məutalkut pɨk təhmɨn məmə nəkotol nəuiak e natimnati mɨn u: mətəu-inu nɨnotəhrun rəkɨs noliən əha rəha Krɨsto, otalkut əskasɨk o nɨtəu-pəniən suaru rəha nosmiəgəhiən. Otɨtəu=pən suaru əha e nəhmtɨ Uhgɨn motərəmrumɨn motəgɨn. 13 Kəni otɨtəu=pən suaru əha mətəu Uhgɨn tatol uək e nəmiəgəhiən rəhatəmah məmə onəkotolkeikei məmə nəkotol nəuian, kəni tətəfɨnə nəsanəniən kəm təmah məmə onəkotol pəhriən nəuian.

14 E natimnati rəfin iətəm nautol, sotəgahti-əghatiən ohni, kəni məsotorgəhuiən itəmah mɨn ohni 15 məmə nəmiəgəhiən rəhatəmah otəhruahru vivi, kəni kəseh-pəniən nərahiən kəti lan, kəni itəmah nenətɨ Uhgɨn nətəm noliən ekəu-ekəu tɨkə e təmah, nian nəutatɨg e nəlugɨ nətəm kotekəu-ekəu, iapinəpu mɨn. Kəni itəmah nəkotagəhag təhmen e məhau mɨn e nəhue nɨftəni, 16 nəutaskəlɨm vivi nəghatiən e nəmiəgəhiən. Kəni otol natimnati ərəfin məmə nian Krɨsto tuva mɨn, kəni iəkəfəri o təmah kəni oiəkəhrun məmə iəsaiu əpnapɨniən, nahgik təsɨkəiən o nati əpnapɨn əmə.* 17 Noliən rəhatəmah rəha nəhatətəiən e Uhgɨn təhmen e sakrifais* kəti kəm Uhgɨn. Nəmə iəkɨmɨs, kəni muva məhmen e sakrifais e wain iətəm katiuvi=pən ilau sakrifais rəhatəmah. Mətəu nati əpnapɨn əmə, nɨkik tagiən əmə kitah min itəmah. 18 Kəni e noliən kətiəh əmə, nɨkitəmah təkeikei magiən kitah min itəmah.*

Timoti mɨne Epafrotaetəs

19 Nəmə Iərmənɨg Iesu tegəhan, iəkolkeikei məmə iəkahli=pɨnə Timoti tuvnə meruh itəmah məmə nian iəkətəu nanusiən e təmah, iəu mɨn, nɨkik otagiən. 20 Suah kəti tɨkə mɨn u ikɨnu rəhan nətəlɨgiən təhmen e rəha Timoti, iətəm nɨkin təhti pɨk itəmah. 21 Nətəmi pɨsɨn pɨsɨn kəutətəlɨg aru e uək mɨn rəhalah, məsotətəlɨgiən e uək rəha Iesu Krɨsto.*

22 Mətəu itəmah nəkotəhrun məmə nian rəfin Timoti tatol əhro uək rəha Uhgɨn lanu, kəni rəhan uək in təuvɨr, kəni təhmen e suakəku tatol uək ilau rəhan tatə, in təmasiru lak e uək rəha nanusiən təuvɨr. 23 Mətəu-inu o nati əha, nɨkik tətəhti məmə nian oiəkəhrun məmə rəhak natɨgiən otəhro lanu, oiəkahli=pɨnə uəhai əmə tuvən meh itəmah, 24 kəni iətəhatətə e Iərmənɨg məmə otəsuvəhiən iəu mɨn iəkuvnə meh itəmah.

25 Mətəu nɨkik təhti məmə oiəkəkeikei mahli=pɨnə Epafrotaetəs tɨtəlɨg=pɨnə meh itəmah. In piak iətəm iətiəuva kətiəh matuol uək kətiəh, kəni mətuəluagɨn e nəluagɨniən kətiəh rəha Uhgɨn. Aupən, nəmotahli=pa e nərgɨtəmah məmə otuva məni pətɨgəm kəm iəu nanusiən rəhatəmah, kəni məmə otasiru lak.* 26 Mətəu rəueiu, in tolkeikei pɨk məmə oteruh rəfin itəmah, kəni mətətəu tərah pɨk mətəu-inu itəmah nɨnotətəu rəkɨs məmə in tatɨmɨs.† 27 Pəhriən, in təmatɨmɨs pɨk, iuəkɨr əmə tɨmɨs. Mətəu Uhgɨn təmasək əhruin pɨk in. Kəni masək əhruin mɨn iəu, nian təmol vivi in e nɨmɨsiən rəhan. Mətəu nəmə təmɨmɨs pəhriən, otol nɨkik tɨtəgɨt pɨk. 28 Mətəu-inu Uhgɨn təmol vivi in, kəni nɨkik tagiən pɨk o nahli-pɨnəiən məmə nɨkitəmah otagiən nian onəkoteruh, kəni məmə iəu iəkalu lan nɨkik təsəhti mɨniən nɨmɨsiən əha təmos. 29 Nɨkitəmah otəkeikei magiən məmə onəkoteruh mɨn, təhmen məmə in piatəmah kəti e Iərmənɨg. Kəni otəfən nɨsiaiən kəm nətəmi kotəhmen əmə lan, 30 mətəu-inu iuəkɨr in tɨmɨs o uək rəha Krɨsto, məsəgɨniən o rəhan nəmiəgəhiən e nian əskasɨk mɨn məmə in otasiru lak nian rəhatəmah suaru tɨkə o nasiruiən.

3

Suaru pəhriən o nosiən noliən əhruahru

1 Rəhak mɨn nətəmimi iətəm iəkolkeikei pɨk, pəh iəkəni nɨpɨlga nəghatiən nəuvetɨn mɨn. Otagiən o Iərmənɨg. Kəni iəkətei mɨn əmə nəghatiən kətiəh iətəm iəmətei kəm təmah aupən, mətəu səniəmə in nati tiəkɨs ohniəu, kəni in otasiru e təmah mahtɨpəsɨg e təmah o nəghatiən eiuə mɨn.

2 Rəueiu, iətəni kəm təmah məmə, !Onəutətəu itəmah o nətəmi u kəutəni məmə okəkeikei kəhgi=pən suah kəti məmə in otəhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn! !Nətəlɨgiən rəhalah tərah! !Ilah kəutuh məutərəkɨn əmə nəman! !Ilah kotəhmen e kuri arpɨn mɨn!* 3 Mətəu kitah u nenətɨ Uhgɨn pəhriən mɨn iətəm in təmətei rəkɨs noliən tərah mɨn e nɨkitah, kəni Narmɨn Rəha Uhgɨn tatol məmə kitah kotəhrun nəfakiən kəm Uhgɨn e rəhatah nəmiəgəhiən. Kəni kitah okotəfəri pɨk itah o Krɨsto Iesu kəni moutarəriə əmə lan, mətəu səniəmə in nati kəti iətəm kitah aru kəmotol e nɨpətɨtah o nosmiəgəhiən itah.* 4 Mətəu aupən, rəhak natimnati lanəha iətəm iəmətarəriə lan o nosmiəgəhiən iəu, nətəm Isrel kəmotakil məmə ilah kotəuvɨr agɨn.

Kəni nəmə suah kəti nɨkin təhti məmə təhrun narəriəiən əmə e natimnati tol lanəha, mətəu rəhak natimnati kotol lanəha tapirəkɨs agɨn.* 5 Tɨpɨk mɨn ilah nətəm Isrel əhruahru, kəni iəmsɨpən e nəuanɨləuɨs rəha Benjəmɨn. Nian iəmos nian eit əhruahru, kəni kəhgi=pən iəu.† Nəmə kətəni nətəm Isrel əhruahru, mə iəu kəti u! Aupən, iəu Farəsi kəti, kəni iəmatɨtəu=pən vivi Lou.* 6 Iəmolkeikei pɨk məmə nəfakiən kəm Uhgɨn in təhruahru agɨn, tol lanəha, iəmol nərahiən kəm nətəm kəutəhatətə e Iesu. Mətəu-inu e rəhak nətəlɨgiən, ilah kəmotol nəfakiən kəm Uhgɨn tamɨkmɨk.‡ Kəməseh=paiən nati tərah kəti mɨne e nəmiəgəhiən rəhak mətəu-inu iəmɨtəu=pən rəfin lou mɨn rəha nati Isrel.*

7 Mətəu natimnati mɨn rəfin əha iətəm iəmətarəriə e lah aupən, kəni nɨkik təhti ilah kotəuvɨr pɨk agɨn, mətəu rəueiu əha iateruh məmə ilah nati əpnapɨn əmə mətəu-inu inəhrun nati iətəm Krɨsto təmol.* 8 Mətəu təsoliən naunun əha ikɨn əha. Kəni rəueiu iətakil məmə natimnati rəfin agɨn, ilah nati əpnapɨn əmə mətəu-inu iateruh nati kəti iətəm in təuvɨr pɨk agɨn, məmə iəkəhrun Krɨsto Iesu, Iərmənɨg rəhak. Iəməpəh rəfin ilah o Iesu. Iətakil ilah təhmen e nɨmənərɨk məmə iəkəhrun vivi Krɨsto, 9 kəni məmə iəkuol kətiəh itɨmlau min. Kəni nəmə iəu aru iətalkut məmə iəkɨtəu=pən Lou, kəni Uhgɨn təseruhiən iəu məmə iəkəhruahru. Mətəu nəmə iətəhatətə əmə e Krɨsto, kəni in təteruh iəu məmə iəkəhruahru. Uhgɨn tatol əmə iəu iətəmi əhruahru e nəhatətiən rəhak.*

10 Iəkolkeikei məmə iəkəhrun təhmɨn mɨn Krɨsto, mɨne nəsanəniən iətəm Uhgɨn təmol in təmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən. Kəni iəkolkeikei məmə iəkuva iuəkɨr ohni nian iəkətəu nahməiən təhmen e nahməiən iətəm in təmətəu.* Kəni iəkolkeikei məmə iəkuva məhmen lan e nɨmɨsiən rəhan, 11 kəni e suaru əha, iəkəhrun nələhu-pəniən əskasɨk rəhak nətəlɨgiən lan məmə, iəu mɨn, Uhgɨn otol iəkəmiəgəh mɨn.

Pol təmalkut əskasɨk məmə in otəhrun təhmɨn Krɨsto

12 Iəsəniən məmə inos rəkɨs natimnati mɨn əha, kəni məmə e nəmiəgəhiən rəhak əha rəueiu, iəu iəkəhruahru vivi. Kəpə. Mətəu iəmɨtəu mətalkut pɨk məmə iəkos maskəlɨm natimnati mɨn əha rəhak, mətəu-inu Krɨsto Iesu təmɨtəu iəu kəni maskəlɨm tiəkɨs. Mol iəu rəhan, məmə iəkos natimnati mɨn əha.* 13 Piak mɨn, iəsəniən məmə inos rəkɨs natimnati mɨn əha. Kəpə. Mətəu iəu iəkəhmen e suah kəti tətaiu e naiuiən kəti, kəni nati kətiəh əmə iətəm iətalkut ohni, məmə iəkalu e natimnati e nəmtahk, mətalkut pɨk matos nəmnəhagiən o nati iətəm tətəməhli aupən lak, 14 kəni təhmen e suah kəti iətəm tətaiu məmə otaupən mos nətəouiən, kəni iəu iətaiu o nosiən nəua nalkutiən rəhak. Kəni nəua nalkutiən əha in nəmiəgəhiən vi e Krɨsto Iesu iətəm Uhgɨn təmauɨn lak məmə iəkos.*

15 Kəni kitah rəfin nətəm kɨnotəskasɨk rəkɨs e nəmiəgəhiən rəhatah, okotəkeikei motaskəlɨm nətəlɨgiən mɨn əha. Mətəu nəmə itəmah nəuvein nətəlɨgiən rəhatəmah tol pɨsɨn e nati u, pəh Uhgɨn otol tagəhag kəm təmah nətəlɨgiən iətəm təhruahru.* 16 Mətəu nati agɨn ko məmə kotohtəu=pən suaru iətəm kɨnotəhrun rəkɨs.

17 Piak mɨn, əhuva kətiəh məutohtəu=pən nɨmei nəhlkək, iətəm iəu inol rəkɨs nəkoteruh, kəni moteruh mətɨg nətəm kəutohtəu=pən nɨmei nəhlkɨtɨmah.* 18 Otɨtəu=pən nɨmei nəhlkɨtɨmah mətəu-inu inəni=pɨnə rəkɨs kəm təmah nian tepət, kəni rəueiu nəhu nəhmtək tətaiu ohni məmə, nətəmimi tepət rəhalah naliuəkiən tətəgətun məmə ilah tɨkɨmɨr mɨn rəha nanusiən təuvɨr rəha Krɨsto məmə in təmɨmɨs e nɨgi kəməluau. 19 Uhgɨn otərəkɨn ilah. Kautətəlɨg pɨk əmə e natimnati mɨn tərah u nɨkilah tolkeikei. Kəni natimnati mɨn əha, in uhgɨn rəhalah, kəni məutəfəri ilah o noliən natimnati iətəmi tol naulɨsiən, kəni motəfəri ilah o natimnati rəha nəhue nɨftəni.*

20 Mətəu kitah nətəmi rəha negəu e neai, kəutəhtahnin Iosmiəgəh iətəm otsɨpən e negəu e neai, u Iərmənɨg Iesu Krɨsto.* 21 Kəni in otəuhlin nɨpətɨtah əpəou rəha nəhue nɨftəni u, kəni mol təhmen e rəha Krɨsto nian təməmiəgəh e nɨmɨsiən. In otol lanəha e nəsanəniən rəhan iətəm otələhu=pən natimnati rəfin e rəhan narmənɨgiən.*

4

1 Tol lanəha, rəhak mɨn, otəhtul əskasɨk lankonu lan e Iərmənɨg. Iəkolkeikei itəmah kəni molkeikei pɨk məmə iəkeruh mɨn itəmah. Rəhak mɨn nətəmimi, nəmiəgəhiən rəhatəmah iətəm təhruahru tatol nɨkik tətagiən, kəni itəmah nəua nalkutiən rəhak iətəm təuvɨr agɨn.*

Pol təməfəri
nətəlɨgiən rəhalah

2 Iuotiə mɨne Sintike, iəkəni=pɨnə əskasɨk kəm təlau məmə nəkuəpəh noliən u məmə nəsuətəlɨgiən e təlau mɨn, mətəu-inu Iərmənɨg rəhatəlau pəti.

3 Əuəh, kəni ik mɨn,* iətəm kilau min ik kəmuol uək nuvəh rəkɨs, iəkolkeikei məmə nəkasiru e pəta mil u, mətəu-inu iəmol pɨk uək itɨmahal mil lau. Kəmuasiru lak mətuəni pətɨgəm nanusiən təuvɨr rəha Iesu Krɨsto, itɨmah Klemən mɨne piak mɨn nəuvein mɨn iətəm kəmotasiru e uək. Uhgɨn təmətei nərgɨlah e nauəuə rəha nəmiəgəhiən.*

4 Otagiən o Iərmənɨg nian rəfin. !Kəni iəkəni mɨn, otagiən! 5 Otol kəm nətəmimi məmə okoteruh məmə itəmah nətəmi rəhatəmah nətəlɨgiən tɨmətɨg. Kəni məsotaluiən məmə otəsuvəhiən Iərmənɨg tɨtəlɨg=pa mɨn.* 6 Nɨkitəmah təsəhti pɨkiən natimnati mɨn, nati əpnapɨn in nati asoli uə nati əkəku əmə, mətəu e natimnati mɨn rəfin, otəfaki=pən əmə kəm Uhgɨn o nati itəmah nəkotolkeikei. Kəni nian nəkotəfaki motətapuəh ohni, motəni kəm in məmə nɨkitəmah tagiən o rəhan nəuvɨriən.* 7 Kəni Uhgɨn otəfɨnə kəm təmah nəməlinuiən iətəm iahgin pɨk tapirəkɨs nəhruniən rəfin rəha nətəmimi. Kəni nəməlinuiən əha otarmənɨg vivi e nɨkitəmah mɨne nətəlɨgiən rəhatəmah mətəu-inu nəutəhatətə e Krɨsto Iesu.*

8 Kəni rəueiu piak mɨn, otətəlɨg e natimnati mɨn iətəm tol nɨpəhriəniən, iətəm tətaskəlɨm nɨsiaiən, iətəm təhruahru, iətəm noliən tərah tɨkə lan, iətəm kitah kotolkeikei, iətəm nərgɨlah kotəuvɨr, iətəm kotəuvɨr pɨk, iətəm nətəmimi kəutəni-vivi. Otətəlɨg e natimnati mɨn əha. 9 Otol nati nak iətəm iəməgətun itəmah lan, iətəm nəmotos e nəmiəgəhiən rəhatəmah, kəni otol mɨn nati nak iətəm iəu iəməni, kəni otol nati nak nəmoteh=pa lak. Nian nəkotol lanəha, kəni Uhgɨn iətəm tətəfɨnə nəməlinuiən kəm təmah, otətan itəmah min e nian mɨn rəfin.*

Pol nɨkin tagiən
o nasiruiən rəhalah

10 Nɨkik tagiən iətəni-vivi Iərmənɨg mətəu-inu nuvəh nəuvetɨn nəməsotasiruiən lak, mətəu əha rəueiu nɨkitəmah təhti mɨn iəu. Nɨpəhriəniən nəməutətəlɨg pɨk lak, mətəu suaru tɨkə məmə nəkotasiru lak. 11 Iəsəniən nati u mətəu-inu natimnati iətəm iəu iəkolkeikei tɨkə ohniəu, kəpə. Mətəu-inu rəueiu iəkəhrun suaru məmə nɨkik tagiən əmə nian rəfin, nati əpnapɨn rəhak natɨgiən in təuvɨr uə tərah. 12 Iəkəhrun suaru rəha nagiəniən nəmə rəhak natimnati tɨkə, uə nəmə rəhak natimnati tepət. Inəhrun rəkɨs suaru oneuən əha e nian rəfin, nəmə nəgək nauəniən tepət uə təkəku əmə, nəmə rəhak nautə tepət uə təkəku əmə. 13 Mətəu-inu Krɨsto tətəfa rəhan nəsanəniən kəm iəu, kəni iəkəhrun naliuəkiən e nəuvɨriən uə nərahiən.*

14 Mətəu itəmah nəmotol noliən təuvɨr nian nəmotasiru lak e nərahiən iətəm iəmatɨg lan. 15 Nɨpəhriəniən, itəmah nətəm Fɨlɨpai nɨnotəhrun rəkɨs məmə nian nəmotətuəuin mətətəu nanusiən təuvɨr e Iesu Krɨsto, nian iəmiet imatəmah ikɨn Masetoniə, itəmah əmə u nəmotasiru lak e məni. Niməfaki kəti mɨn tɨkə iətəm təməfa natimnati nəuvein kəm iəu.* 16 Kəni nian iəmuvən iuəkɨr əmə, e taun Təsalonaikə, mətatɨg əpəha ikɨn, nəmotahli=pa mɨn məni kəm iəu, kəni səniəmə mau kətiəh əmə. 17 Səniəmə iətəsal e məni məmə nəkotəfa kəm iəu, mətəu iəkolkeikei məmə Uhgɨn oteruh nəuvɨriən əha kəni mətəou itəmah lan.

18 Iəmos rəfin məni iətəm nəmotahli=pa kəm iəu, kəni in təhmen mapirəkɨs, mətəu nian Epafrotaetəs təmos natimnati mɨn u muva kəm iəu, rəueiu rəhak natimnati rəfin tepət. Itəmah nəmotəfən nati kəti kəm Uhgɨn təhmen e sakrifais iətəm nəmiəvɨn təuvɨr. In tatos əmə, nɨkin tətagiən ohni.

19 Kəni Uhgɨn rəhak in otəfɨnə kəm təmah natimnati rəfin iətəm təhruahru o nəmiəgəhiən rəhatəmah. Kəni rəhan rəfin nəfəniən kəutsɨpən e rəhan nautə tepət təuvɨr, kəni məutsɨpən e Krɨsto Iesu.

20 Pəh nətəmimi rəfin okotɨsiai Uhgɨn Tatə rəhatah tatuvən mətuvən naunun tɨkə. Əuəh.

Naunun nəghatiən rəha Pol

21 Iətəni təuvɨr kəm təmah rəfin iətəm nəutəhatətə e Krɨsto Iesu. Piatah mɨn, itɨmah milah u ikɨnu kəutəni mɨn təuvɨr kəm təmah. 22 Nətəmimi mɨn rəfin iətəm kəutəhatətə e Krɨsto Iesu, kəutəni=pɨnə təuvɨr kəm təmah, kəni ilah mɨn əpəha e nimə rəha Sisə kəutəni təuvɨr pɨk kəm təmah.

23 Pəh Iərmənɨg Iesu Krɨsto otətuati e rəhan nəuvɨriən kəm təmah rəfin.

* : Nanihluə, Ianihluə — Afin-to e tiksɨnəri.

* 1:6 1Kor 1:8

* 1:13 Uək 28:30

* 1:19 2Kor 1:11

* 1:21 Kəl 2:20

* 1:23 2Kor 5:8

* 1:27 Efəs 4:1; 1Təs 2:12

* 2:4 1Kor 10:24

* 2:6 Jon 1:1-2; 17:5

* 2:7 Jon 1:14; 2Kor 8:9

* 2:8 Hip 5:8; 12:2

* 2:9 Uək 2:33; Efəs 1:20-21; Hip 1:3-4

* 2:10 Rom 14:11

* 2:11 Rom 10:9

* 2:16 Dan 12:3; Fɨl 1:10; 1Təs 2:19

* 2:17 Nian tepət nətəm Isrel kotoh nati miəgəh mɨn məutuvan e nɨgəm əpəha e Nimə Rəha Uhgɨn məmə okotəfaki. Nian nəuvein kautiuvi=pən wain o nəhu e nati miəgəh iətəm nɨgəm tatus təhmen e nəfəniən kəm Uhgɨn.

* 2:18 Fɨl 3:1; 4:4

* 2:21 2Tim 4:10

* 2:25 Fɨl 4:18

† 2:26 Məta Epafrotaetəs təmətəu tərah mətəu-inu təsolkeikeiən məmə nɨkilah otahmə ohni o rəhan nɨmɨsiən.

* 3:2 Nətəmimi nəuvein rəha Isrel kəməutəgətun niməfaki məmə okəkeikei kəhgi=pən suah kəti, kəni in təkeikei mɨtəu=pən Lou rəha nətəm Isrel məmə in otəhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn. Mətəu Pol təsolkeikeiən ilah mətəu ilah kəuteiuə məutərəkɨn nəhatətəiən rəha niməfaki. Nətəmi mɨn əha kotəhmen e kuri arpɨn mɨn u kautol nərahiən.

* 3:3 Rom 2:29

* 3:4 Uək 22:3

† 3:5 Lou rəha nətəm Isrel tətəni məmə nian iəpəou iərman tɨnos nian eit əhruahru, kəni okəkeikei kəhgi=pən in.

* 3:5 Luk 1:59; Uək 23:6; 2Kor 11:22

‡ 3:6 Aupən Pol nɨkin təhti məmə Iesu Krɨsto in ieiuə kəti, kəni tol lanəha, Pol təmol nərahiən kəm niməfaki. Afin-to Uək 8:3; 22:4; 26:9-11.

* 3:6 Uək 8:3

* 3:7 Mat 13:44-46

* 3:9 Rom 3:21-22

* 3:10 Rom 6:3-5; 8:17

* 3:12 1Tim 6:12,19

* 3:14 1Kor 9:24

* 3:15 1Kor 2:6

* 3:17 1Kor 4:16

* 3:19 Rom 16:18

* 3:20 Efəs 2:6,19

* 3:21 1Kor 15:28,42-53

* 4:1 1Təs 2:19-20

* 4:3 Kəruru məmə iətəmi pəh u. Məta ioluək əha kəti rəha Pol, təhmen e Timoti uə Sailəs uə Luk uə suah kəti mɨn.

* 4:3 Luk 10:20

* 4:5 Hip 10:25; Jem 5:8-9

* 4:6 Mat 6:25-34; Kol 4:2

* 4:7 Aes 26:3; Jon 14:27; Kol 3:15

* 4:9 Rom 16:20

* 4:13 2Kor 12:10

* 4:15 2Kor 11:9

KOLOSI

1

2

3

4

Kolosi

Nauəuə iətəm Pol təmətei tuvən kəm nəfaki mɨn ikɨn Kolosi

Nəghatiən əkuəkɨr rəha nauəuə u Kolosi

?Pəh təmətei nauəuə u? Aposɨl Pol təmətei nauəuə u.

?Təmətei tatuvən kəm pəh? Təmətei tatuvən kəm niməfaki əpəha Kolosi, taun asoli kəti əpəha nɨtəni asoli Esiə.

?Natɨgiən təhro lanu nian təmətei? Kətəni məmə nəmə təhro Epafras təmətuəuin niməfaki əha Kolosi. Pol təsuvəniən meruh niməfaki əha, mətəu nəgətun eiuə nəuvein kəməhuva e niməfaki. Kəutəni məmə okotəkeikei motohtəu=pən suaru nəuvein rəha nətuakəmiən rəha nauəniən mɨne nəmnɨmiən, kəni motəfaki kəm nagelo mɨn, mautəni məmə Krɨsto in səniəmə ilɨs pɨk. Kautəni məmə kautos nəhruniən nəuvein iətəm kəutəhluaig, mautəni məmə nəhruniən mɨne noliən rəha iətəmimi in nati kəti iətəm tepət pɨk.

?Təmətei nauəuə u o nak? Pol təmətei nauəuə u məmə otətei rəkɨs nəgətuniən eiuə mɨn iətəm kəutatɨg e niməfaki. Molkeikei məmə otəni pətɨgəm məmə Krɨsto in ilɨs tapirəkɨs natimnati rəfin, kəni nəfaki mɨn okəsotarəriə e nəgətuniən eiuə mɨn əha, mətəu-inu ilah nati əpnapɨn əmə.

1

Pol təmətuəuin rəhan nəghatiən

1 Iəu Pol, u iəu aposɨl kəti rəha Krɨsto Iesu, iətəm Uhgɨn təmɨtəpɨn rəkɨs iəu. Itɨmlau piatah Timoti iətuatɨg, 2 kəni nɨkitɨmlau tətagiən məmə iəkuəghati kəm təmah e nauəuə u, iətəm iətuətei mətuahli=pɨnə kəm təmah nətəmimi rəha Uhgɨn əpəha Kolosi, inu piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn e Krɨsto iətəm nəutəhatətə əskasɨk lan. Itɨmlau iətuəfaki məmə nəuvɨriən mɨne nəməlinuiən rəha Uhgɨn Tatə rəhatah in otəkeikei mətatɨg o təmah.

Pol təməni-vivi Uhgɨn o nətəm Kolosi

3 Nian iəkəutəfaki o təmah kəm Uhgɨn u tatə rəha Iərmənɨg Iesu Krɨsto, kəni nian rəfin iəutəni tagkiu kəm in o rəhan uək e nəmiəgəhiən rəhatəmah, 4 mətəu-inu itɨmah iəmotətəu məmə rəhatəmah nəhatətəiən təskasɨk ohni mɨne nolkeikeiən rəhatəmah tatuvən o nətəmimi nətəm kəutəfaki.* 5 Nəhatətəiən mɨne nolkeikeiən rəhatəmah tol lanu lan mətəu itəmah nəkotəhrun vivi e nɨkitəmah məmə Uhgɨn otəfɨnə kəm təmah nati nak iətəm təmol əpenə-penə lan əpəha ilɨs e negəu e neai. Nəmotətəu rəkɨs natimnati mɨn əha e nəghatiən pəhriən, inu nanusiən təuvɨr rəha Iesu Krɨsto.

6 Ikɨn mɨn rəfin e nəhue nɨtəni mɨn, nətəmimi kəutəni pətɨgəmiən nanusiən təuvɨr, kəni tətəuə e nəuan mateviə matol vivi nəmiəgəhiən rəha nətəmimi tepət. Tol əmə məmə inu nian itəmah nəmotətəu motəhrun nɨpəhriəniən əha e nəuvɨriən rəha Uhgɨn, kəni tateviə mɨn matəuə e rəhatəmah nəmiəgəhiən.* 7 Inu suah u Epafras, tɨnəni rəkɨs nəghatiən u kəm təmah. In iətəmimi təuvɨr kəti iətəm in slef kəti rəha Krɨsto itɨmlau min iətəm tatos rəhatɨmlau nəghatiən. In iətəmimi kəti tətəhtul əskasɨk o noliən uək rəha Krɨsto, kəni mətasiru e təmah. 8 In təməni kəm tɨmlau nolkeikeiən rəhatəmah iətəm Narmɨn Rəha Uhgɨn təməfɨnə kəm təmah, kəni nautolkeikei nətəmimi lan.*

9 Tol lanu, nian itɨmah iəmotətəu nanusiən əha, kəni iəutəfaki e nian rəfin o təmah. Iəutətapuəh o Uhgɨn məmə in otətəlmɨn itəmah e rəhan nətəlɨgiən mɨne neinatɨgiən pəh nəkotəhrun vivi rəfin nəuian.*

10 Iautəfaki lanu məmə naliuəkiən rəhatəmah otəfən nɨsiaiən kəm Uhgɨn pəh tol nɨkin tətagiən ohni, kəni məmə rəhatəmah nəmiəgəhiən otəuə e nəuan iətəm təuvɨr o uək rəfin rəha Uhgɨn iətəm nautol. Pəh Uhgɨn otasiru e təmah məmə nəkotəhrun vivi in.

11 Iəutəfaki məmə nəsanəniən asoli rəha Uhgɨn otol itəmah nəkotəsanən e nian nərahiən otuva. Pəh onəutəhtul əskasɨk kəni nətəlɨgiən rəhatəmah təfəməh, kəni nagiəniən tətatɨg e təmah,* 12 kəni nəkotəni kəm Tatə Uhgɨn məmə nɨkitəmah tətagiən o natimnati iətəm təmol. In təmol itəmah nəkotəhruahru, məmə nəkotəhrun nosiən nautə rəha Uhgɨn iətəm otəpanuva. Onəkotos rəhatəmah nautə təhmen e nətəmimi rəfin iətəm kəutəfaki mautaliuək e nəhagəhagiən rəha Uhgɨn.

13 Kəni Uhgɨn təmol lanəha nian in təmos rəkɨs itah e narmənɨgiən rəha napinəpuiən, mɨnol itah kɨnəhuva e narmənɨgiən rəha Nətɨn iətəm in tolkeikei pɨk.* 14 Nətɨn təmos nɨmeitah, mos nalpɨniən rəhatah, kəni mɨtɨs itah e nalpɨniən rəha təfagə, inəha təmafəl itah e təfagə tərah mɨn rəhatah.*

Krɨsto in ilɨs tapirəkɨs natimnati rəfin

15 Nətɨ Uhgɨn iətəm nətəmimi kəmoteruh, in təhmen=pən əmə e rəhan tatə iətəm nətəmimi kəsotehiən.

Aupən aupən agɨn, nian nɨftəni mɨne neai mɨne natimnati mɨn rəfin kəmautohkə əhanəh, mətəu Nətɨn, in təmaupən matɨg rəkɨs. Kəni tol=pən in, in ilɨs tətarmənɨg e natimnati mɨn rəfin u.* 16 In ilɨs mətəu-inu in təmol natimnati mɨn rəfin e nəhue nɨftəni u, mɨne neai, natimnati iətəm kateh ilah uə kəsehiən ilah, u nagelo mɨn, mɨne iərmɨs mɨn, mɨne narmɨn tərah mɨn, mɨne iərmənɨg mɨn rəfin. Kəni in təmol natimnati mɨn rəfin u məmə rəhan.

17 Kəni in təmaupən matɨg rəkɨs e natimnati mɨn rəfin. Kəni natimnati mɨn rəfin kəutatɨg mətəu-inu nəsanəniən rəhan tətaskəlɨm ilah.*

18 Kəni in əmə tətəhtul aupən o niməfaki, kəni niməfaki in tatol uək təhmen=pən e nɨpətɨn, kəni in rəhn-kapə.

Kəni in nəukətɨ niməfaki, inəha in iətəmi iətəm in təmaupən məmiəgəh itulɨn e nɨmɨsiən.

Tol lanəha, in ilɨs e natimnati mɨn rəfin.*

19 Uhgɨn nɨkin tagiən məmə e nətəlɨgiən rəhan, nəmiəgəhiən mɨne nəsanəniən rəfin rəhan tətatɨg əmə e Krɨsto, kəni tol lanəha Krɨsto in ilɨs e natimnati mɨn rəfin.*

20 Kəni e Krɨsto, Uhgɨn təmələhu nəməlinuiən nian nɨra Krɨsto təmaiu e nɨgi kəməluau, kəni nətəmimi, mɨne nati miəgəh mɨn, mɨne nagelo mɨn, mɨne iərmɨs mɨn, mɨne natimnati mɨn rəfin kəməhuva motuhapumɨn ilah mɨn e Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn.

E Krɨsto əmə Uhgɨn təmol natimnati mɨn əha.*

21 Aupən ikɨn, itəmah nəməutan isəu o Uhgɨn, kəni itəmah tɨkɨmɨr mɨn rəhan e nətəlɨgiən rəhatəmah, kəni nəmautol təfagə tərah.* 22 Mətəu rəueiu əha, Uhgɨn təmol məmə itəmah nəməhuva motol kətiəh e təmah min e nɨmɨsiən rəha Krɨsto u nɨpətɨn təməhkul e nɨgi kəməluau. Uhgɨn təmol lanəha məmə otos itəmah nəkəhuva iuəkɨr ohni, kəni məutəhruahru e nəhmtɨn, kəni rəhatəmah noliən tərah mɨn tɨkə, kəni Uhgɨn otəseruhiən nɨpəgnəmtɨn tərah kəti e təmah mətəu nəkotəpiə.* 23 Natimnati mɨn u tol lanəha nəmə itəmah nəutəhtul əskasɨk e rəhatəmah nəhatətəiən e Iesu. Nəmotətəu nanusiən təuvɨr iətəm tətəgətun natimnati iətəm Uhgɨn otol kəm təmah əpəha e negəu e neai, kəni rəhatəmah nətəlɨgiən otəkeikei matəhtul əskasɨk e natimnati mɨn əha. Nanusiən təuvɨr u, iətəm nəmautətəu rəkɨs, kəmətanus pətɨgəm ikɨn mɨn e nɨtəni mɨn, kəni iəu Pol, Uhgɨn təmauɨn lak məmə iətəni pətɨgəm nanusiən təuvɨr əha.

Pol tatol uək rəha niməfaki

24 Nɨkik tagiən məmə iəkətəu nahməiən e nɨpətɨk o rəhatəmah nəhatətəiən. Krɨsto təmətəu nahməiən e nɨpətɨn məmə niməfaki otair. Kəni e suaru kətiəh əmə, iəu mɨn iətətəu nahməiən e nɨpətɨk o nɨpətɨ Krɨsto, u inu in niməfaki, məmə oteviə məskasɨk. Kəni tol lanu, uək iətəm Iesu təmətuəuin, iəkolkeikei məmə iəkasiru e uək rəha Iesu o niməfaki, kəni mətətəu naməhiən ohni. 25 Uhgɨn əmə təmləfəri iəu məmə iəkol uək e niməfaki rəhan. Rəueiu əha, iəkəhrun nasiruiən e təmah e uək iətəm Uhgɨn təmələhu=pən e nəhlmək. Rəhak uək məmə iətəni pətɨgəm nəghatiən mɨn rəfin rəha Uhgɨn pəh nəkotəhrun vivi, 26 nəghatiən əha in nəlpəkauiən oneuən rəha Uhgɨn iətəm təmətəhluaig o nətəmimi rəfin aupən ikɨn, mətəu rəueiu əha Uhgɨn tɨnɨtɨs nɨpətɨn kəm rəhan mɨn nətəmimi.*

27 Kəni Uhgɨn nɨkin tagiən əmə məmə otəni pətɨgəm natimnati təuvɨr mɨn rəha Iesu kəm təmah, nətəm Nanihluə* mɨn u kəsəniə məmə itəmah nətəm Isrel, məmə onəkotəhrun mɨn. Nəlpəkauiən oneuən iətəm təuvɨr rəha Uhgɨn, tol lanəha, Krɨsto təmos nɨkitəmah, kəni nəkotəhrun motəhatətə lan məmə onəkotos rəhan nəuvɨriən iətəm təuvɨr agɨn u əpəha e negəu e neai.

28 Kəni itɨmah iəutəni pətɨgəm Krɨsto kəm nətəmimi rəfin. Kəni iəutəni əskasɨk məutəhgi-pəri nɨkilah lan, kəni məutəgətun ilah e neinatɨgiən təuvɨr, məmə ilah kəhuva nəfaki mɨn iətəm kəutəhtul əskasɨk e rəhalah nəhatətəiən e Krɨsto. 29 Iatol uək əskasɨk o nati əha, kəni nian rəfin iatol uək əskasɨk pɨk e nəsanəniən asoli rəha Krɨsto iətəm tatol uək e nəmiəgəhiən rəhak.*

2

Nəkotəkeikei mətəhatətə əskasɨk e Iesu

1 Iəkolkeikei məmə nəkotəhrun məmə iəu iatol uək əskasɨk agɨn o təmah nətəm Kolosi, mɨne nətəm Laotɨsiə, mɨne nəuvein mɨn nətəm kəutəfaki mətəu iəsehiən ilah. 2 Iatol uək lanu o nəfəriən nətəlɨgiən rəhatəmah rəfin, kəni məmə nɨkitəmah rəfin otəsanən. Iəkolkeikei məmə itəmah onəkotolkeikei itəmah mɨn, kəni tol lanəha, onəkəhuva kətiəh e nətəlɨgiən mɨne nɨkin. Iatol uək o təmah məmə onəkotəhrun vivi motəhrun rəfin nəghatiən pəhriən rəha Uhgɨn iətəm aupən təmətəhluaig mətəu rəueiu tɨnietɨgəm=pa. Kəni nəlpəkauiən oneuən əha, in Krɨsto, 3 iətəm Uhgɨn təmoriarun neinatɨgiən mɨne nəhruniən təuvɨr mɨn rəfin rəhan tətatɨg lan.*

4 Iəu iətəghati lanu kəm təmah o nasisɨgiən e nəghatiən eiuə mɨn rəha nətəmimi iətəm tətəhiən o niuvi rəkɨsiən rəhatəmah nətəlɨgiən.* 5 Tol mə iətatɨg pau isəu o təmah, mətəu nɨkik təhti pɨk itəmah. Kəni nɨkik tagiən pɨk mətəu-inu iəmətəu məmə rəhatəmah nətəlɨgiən kətiəh əmə, kəni itəmah nəutəhatətə əskasɨk əmə e Krɨsto.*

Rəhatəmah nəmiəgəhiən otəkeikei mətatɨg əmə e Krɨsto.

6 Mətəu inko itəmah nəmotos Krɨsto Iesu məmə in Iərmənɨg rəhatəmah, kəni onəkotəkeikei məutohtəu=pən əskasɨk in. 7 Otaskəlɨm Krɨsto tiəkɨs təhmen e nokɨ nɨgi təteiuaiu mələs nɨftəni, kəni pəh rəhatəmah nəmiəgəhiən teviə məskasɨk lan. Pəh rəhatəmah nəhatətəiən otəkeikei meviə mətəskasɨk e nian rəfin, nəhatətəiən inu kəməgətun itəmah lan aupən. Kəni nian rəfin otəkeikei məutəni kəm Uhgɨn məmə nɨkitəmah təməri məriauəh e nagiəniən o natimnati iətəm təmol o təmah.*

8 Otətəu vivi itəmah məmə nətəmimi kəsotaskəlɨmiən kəni məsotiuvi mɨniən itəmah e nəgətuniən eiuə mɨn rəhalah. Nəgətun eiuə mɨn əha tatɨtəu=pən nətəlɨgiən rəha nətəmimi əmə mɨne nəukətɨ lou mɨn iətəm tətəghati e natimnati rəha nɨftəni əmə. Nəghatiən mɨn əha tatsɨpən e nətəlɨgiən əuas mɨn rəha nətəmimi, mətəu kəsotsɨpəniən e Krɨsto.

9 Kəni Krɨsto in Uhgɨn. Kəni in təmuva mos nɨpətɨ iətəmimi təhmen e tah, kəni natimnati rəfin rəha Uhgɨn tətatɨg lan.* 10 Kəni nian nəmotəhatətə e Krɨsto, kəni Uhgɨn in təməfən natimnati rəfin rəha nəuvɨriən kəm təmah. Kəni Krɨsto tətarmənɨg e nətəmimi mɨne natimnati rəfin u kəutarmənɨg e nəhue nɨftəni mɨne neai.* 11 Kəni nati kəti mɨn e Krɨsto. Nian itəmah nəmotəhatətə lan, kəni in təməhgi=pən itəmah. Mətəu səniəmə nəhgi-pəniən rəha nɨpətɨn u nətəmimi kautol, mətəu nəhgi-pəniən rəha nɨkitəmah iətəm Iesu təmol. In təmətei rəkɨs nətəlɨgiən mɨne noliən tərah mɨn e rəhatəmah nəmiəgəhiən.* 12 Kəni e nian kəməueiu itəmah e nəhu, in nəmtətiən kəti məmə nəmiəgəhiən aupən rəha təfagə tərah rəhatəmah kəutohmɨs kəni katɨtənɨm ilah Iesu. Kəni Uhgɨn təməmiəgəh mɨn itəmah e nəmiəgəhiən vi mɨn itəmah Iesu, mətəu-inu nəməutəhatətə e nəsanəniən asoli rəha Uhgɨn iətəm təmol Iesu təmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən.*

13 Aupən ikɨn, nian Uhgɨn təməsətei rəkɨs əhanəhiən noliən tərah mɨn e nɨkitəmah, kəni e nəhmtɨn, təhmen məmə itəmah nəmohmɨs rəkɨs e noliən tərah mɨn əha.* Mətəu nian nəməhuva motol kətiəh itəmah Iesu, kəni Uhgɨn təmosmiəgəh mɨn itəmah min. Uhgɨn təmafəl rəkɨs noliən tərah mɨn rəhatah malu lan.* 14 Nian kitah kəmautol noliən tərah, kəni kəmautəhti Lou rəha Mosɨs iətəm tətəni məmə okohmɨs o noliən tərah mɨn əha, kəni tatətu=pa nɨpəgnəmtɨ nəghatiən mɨn kəm tah. Mətəu Uhgɨn təməhti=pən nəghatiən mɨn əha e nɨgi kəməluau, kəni nəsanəniən rəhalah tɨkə.* 15 E nɨgi kəməluau əha, Krɨsto in təmehpahu nəsanəniən rəha iərmənɨg mɨn rəfin, kəni təmərəkɨn narmənɨgiən rəha iərmɨs mɨn təhmen=pən məmə in təmehpahu ilah e nəluagɨniən asoli kəti. Kəni rəueiu əha, in təmol rəhan tɨkɨmɨr mɨn kəməhuva nati əpnapɨn əmə e nəhmtɨ nətəmimi.

Iesu tətarmənɨg e təmah

16 Tol mɨn lanəha, nəsotətəlɨgiən e nəghatiən rəha nətəmimi nətəm kəutələhu pəsɨg məmə nəsotoliən natimnati nəuvein, məsotuniən nauəniən kəti uə məsotəmnɨmiən nəmnɨmiən kəti. Sotətəlɨgiən e nəghatiən rəhalah iətəm kəutəni məmə nəkol natimnati mɨn u e nian asim mɨn, uə e nian rəha məuɨg vi mɨn, uə e nian rəha Sapət.* 17 Lou mɨn u rəhalah əha kəutəghati lan, kəutəgətun=pən nɨpəhriəniən kəti iətəm tətuva, mətəu nɨpəhriəniən əha, in Krɨsto pɨsɨn əmə.*

18 Nətəmimi nəuvein kəutəfəri pɨk mətəu-inu ilah kəutəni məmə kɨnauteruh nəməhlairiən mɨn nəuvein iətəm nɨpətɨlah tatɨg. Ilah kəutəni kəm təmah məmə nəkotəkeikei motol natimnati nəuvein iətəm tətəgətun məmə rəhatəmah nətəlɨgiən teiuaiu, kəni itəmah onəkotəkeikei məutəfaki kəm nagelo mɨn. Sotohtəu-pəniən nətəlɨgiən rəhalah. Nətəlɨgiən mɨn əha iətəmimi əmə tatol. Kəni nəmə nəkotohtəu=pən nəghatiən rəhalah, itəmah onəkotəmkarəpən e rəhatəmah nəmiəgəhiən. Mətəu nətəmi mɨn əha kəutəfəri ilah o nati nɨpətɨn tɨkə. 19 Nətəmi mɨn əha kəsotaskəlɨmiən nəgətuniən pəhriən rəha Krɨsto tiəkɨs məsotoliən kətiəh ilah Krɨsto. Mətəu Iesu təhmen=pən məmə in rəhn-kapə niməfaki konu niməfaki in nɨpətɨ Krɨsto. E noliən kətiəh mɨn təhmen=pən e nɨpətɨ iətəmimi, u iətəm tatɨlpɨn ikɨn e nəuanɨləuɨs mɨn tatuvən e nɨkɨlkɨlin, kəni Krɨsto tatol mɨn nati kətiəh e niməfaki rəhan məmə niməfaki otəskasɨk, kəni mateviə e nəmiəgəhiən vi iətəm Uhgɨn tatol tateviə.*

Nəmotos nəmiəgəhiən vi mətəu itəmah nəmotol kətiəh e Krɨsto

20 Nian nəmotəhatətə e Krɨsto, in təhmen məmə nəmohmɨs itəmah min. Kəni mətəu-inu lou təsuvaiən o iətəmimi iətəm təmɨmɨs, kəni nəukətɨ lou mɨn iətəm tətəghati e natimnati rəha nəhue nɨftəni əmə, nəsanəniən rəhalah tɨkə məmə okotarmənɨg e təmah. Tol lanəha, iətətapuəh o təmah məmə, təhro itəmah nautohtəu=pən lou mɨn rəha nəhue nɨftəni mɨne, inəha nəghatiən əuas mɨn iətəm kəutəni məmə, 21 “Saskəlɨmiən nati u,” uə “Sun askəuvɨniən nati u,” uə “Sekiən nati u.”* 22 Mətəu nəghatiən mɨn u təmsɨpən e nətəlɨgiən rəha iətəmimi. Ilah kəutəghati əmə e natimnati rəha nəhue nɨftəni u, təhmen=pən e nauəniən nəuvein, mɨne nəmnɨmiən nəuvein. Mətəu natimnati mɨn u, ko təsasiruiən, kəni təsərəkɨniən nɨkitəmah, mətəu-inu e nian onəkotos uə nəkotun, kəni tɨkə mɨn.*

23 Iəkəhrun məmə nian nəuteruh nəghatiən mɨn əha, nəkotəni məmə kəta nəghatiən agɨn mɨn nəuvein. Ilah kəutəni məmə nətəmimi okotəfaki lanu lan uə lanəha lan, kəni ilah kəutəni məmə okotol rəhalah nətəlɨgiən teiuaiu lanu uə lanəha, kəni ilah kəutəni mɨn məmə nətəmimi okotəkeikei məuteruh vivi nɨpətɨlah mɨn lanu uə lanəha e noliən iətəm in tiəkɨs o nɨpətɨlah. Mətəu iətəni=pɨnə kəm təmah məmə nəghatiən mɨn əha, rəhalah nəsanəniən tɨkə məmə otahtɨpəsɨg e nətəlɨgiən tərah mɨn mɨne noliən tərah mɨn u nətəmimi kautol e nɨpətɨlah.

3

1 Mətəu-inu Uhgɨn təmosmiəgəh mɨn itəmah min Krɨsto, kəni tol lanəha, rəueiu əha itəmah onəkotəkeikei mautol nɨkitəmah tətatɨg əskasɨk e natimnati iətəm tətatɨg əpəha e negəu rəha Uhgɨn, ikɨn əha Iesu tətəharəg ikɨn e nɨkalɨ Uhgɨn maru, ikɨn əha, ikɨn ima nəsanəniən mɨne nɨsiaiən.* 2 Itəmah onəkotəkeikei mautol rəhatəmah nətəlɨgiən tətatɨg əmə e negəu rəha Uhgɨn, kəni pəh nətəlɨgiən rəhatəmah otəsatɨgiən e natimnati rəha nəhue nɨftəni u,* 3 mətəu-inu itəmah nəmohmɨs itəmah Krɨsto, inəha noliən rəha nəmiəgəhiən əuas rəhatəmah kəmohmɨs, kəni nəmiəgəhiən pəhriən rəhatəmah kəutəhluaig ilah Krɨsto iətəm tətatɨg e negəu e neai ilau Uhgɨn. Nəmiəgəhiən vi u, nətəmimi kəsoteruhiən. 4 Nəmiəgəhiən pəhriən rəhatəmah in e Krɨsto əmə. Kəni nian Krɨsto otɨtəlɨg=pa mɨn, kəni Uhgɨn otəgətun Krɨsto kitah min kəm nətəmimi rəfin, kəni ilah okoteruh nəuvɨriən mɨne nəsanəniən rəhan.

Suaru əhruahru

5 Mətəu itəmah onəkotəkeikei motəpəh agɨn noliən tərah mɨn rəha nəhue nɨftəni, noliən tərah tol mɨn lanu; nɨpətan mɨne nəman mɨne, kautit oneuən ilah mɨn; ilah kautol noliən tərah tol naulɨsiən o nəniən; ilah kotolkeikei pɨk ilah mɨn o noliən tərah; təfagə tərah tepət e rəhalah nətəlɨgiən; ilah navərəs, kəni noliən əha təhmen=pən məmə kəutəfaki kəm narmɨ nati mɨn, inəha, kəutləfəri natimnati mɨn rəha nəhue nɨftəni ilɨs tapirəkɨs Uhgɨn. 6 Noliən tərah mɨn əha tatol nɨki Uhgɨn tətahmə, kəni in otol nalpɨniən asoli kəm nətəmimi nətəm kautol noliən tərah mɨn əha.* 7 Aupən ikɨn, noliən tərah mɨn əha kəutarmənɨg e rəhatəmah nəmiəgəhiən, nəmautol ilah nian rəfin.

8 Mətəu rəueiu əha, nəkotəkeikei motos rəkɨs ilah e rəhatəmah nəmiəgəhiən, kəni otol mɨn lanəha: niəməha təsol mɨniən itəmah; nɨkitəmah mɨne nohlɨtəmah təsatɨpahal-atɨpahal pɨkiən təhmen e kaluəluə; soliən tərah kəm nətəmimi; səni rahiən nətəmimi; səniə nəghatiən iətəm tol naulɨsiən o nəniən.* 9 Soteiuəiən e təmah mɨn mətəu-inu itəmah nəmotəpeg rəkɨs nətəlɨgiən əuas rəhatəmah, kəni motəpəh rəhan noliən tərah mɨn,* 10 kəni nəməhuvən e nətəlɨgiən vi. Uhgɨn tətəfɨnə nəmiəgəhiən vi u kəm təmah, matol məmə itəmah onəkəhuva motol əmə məmə in mɨne. Kəni pəh nəkotəhrun vivi in.*

11 Mətəu e natimnati mɨn əha, in nati əpnapɨn əmə nəmə ik iətəm Isrel, uə səniəmə ik iətəm Isrel; nəmə kəməhgi=pən ik uə kəsəhgi-pəniən ik; nəmə nəmol vivi skul uə nəsol viviən skul; nəmə ik slef əmə kəti uə ik səniəmə slef kəti. Mətəu nati asoli in Krɨsto, kəni tətatɨg e nəmiəgəhiən rəhatah rəfin u kəutəhatətə lan.*

12 Uhgɨn təmolkeikei itəmah, kəni mɨtəpɨn itəmah məmə rəhan mɨn. Kəni tol mɨn lanu: nɨkitəmah otəkeikei matɨtəgɨt o nətəmimi; mautol təuvɨr kəm nətəmimi; rəhatəmah nətəlɨgiən otəkeikei mətatɨg ləhtəni; itəmah nətəm mətɨg; kəni nətəlɨgiən rəhatəmah otəfəməh. Otol nəghatiən mɨn əha, təhmen=pən məmə nəutəhuvən e napən vi rəha Uhgɨn. 13 Nian suah kəti otol nati kəti otəsəhmeniən e nəhmtɨtəmah, kəni nɨkitəmah otəsahmə uəhaiən ohni. Nəmə suah kəti tatol tərah e təmah kəti, pəh nəsotalpɨniən motos əmə tɨmɨs e nɨkitəmah, mətəu nəkotəkeikei məutalu lan kəni mautol təuvɨr əmə kəm iətəmi u. Sotaskəlɨm iəkɨsiən noliən tərah rəha iətəmimi təmol kəm təmah e nɨkitəmah, mətəu nəkotol təuvɨr kəm in, təhmen=pən əmə məmə Iərmənɨg təsaskəlɨm iəkɨsiən noliən tərah rəhatah e nɨkin, mətəu in tatol təuvɨr əmə kəm tah.* 14 Nati agɨn u iətəm otəkeikei mətatɨg e nɨkitəmah, in nolkeikeiən. Otos məhuvən lan təhmen=pən məmə napən təuvɨr rəha Uhgɨn. Nian onəkotolkeikei itəmah mɨn, kəni tol itəmah nəkəhuva kətiəh.

15 Otos nəməlinuiən rəha Krɨsto pəh in tətarmənɨg e nɨkitəmah, mətəu inko Uhgɨn təmauɨn e təmah məmə nəkəhuva motol kətiəh, kəni məutatɨg əmə e nəməlinuiən. Kəni nian rəfin otəni kəm Uhgɨn məmə nɨkitəmah tətagiən o natimnati iətəm in təmol kəm təmah. 16 Otəgətun itəmah mɨn e nəghatiən rəha Krɨsto, kəni motəni e nətəlɨgiən təuvɨr kəm təmah mɨn məmə nəkotəkeikei mautol, məsotəpəhiən. Otani nəpuən mɨn e Nauəuə rəha Nəpuən, mɨne nəpuən mɨn rəha niməfaki, mɨne nəpuən mɨn iətəm tatsɨpən e Narmɨn Rəha Uhgɨn. Otani ilah rəfin təhmen=pən e nəni-viviən kəti iətəm tatsɨpən e nɨkitəmah matuvən kəm Uhgɨn. Inəha e noliən mɨn əha, pəh nəghatiən təuvɨr rəha Krɨsto tətatɨg matəmiəgəh mateviə vivi e nɨkitəmah e nian mɨn rəfin. 17 Kitah u nəhlmɨ Iərmənɨg Iesu mɨn, kəni tol lanəha, natimnati rəfin u nautol, mɨne nəghatiən mɨn rəfin u nautəni, mətəu nəkotol əmə e nərgɨ Iərmənɨg Iesu. Kəni nian rəfin itəmah onəkotəkeikei motəni kəm Uhgɨn, tatə rəhatah, məmə nɨkitəmah tətagiən o natimnati iətəm Iesu təmol kəm təmah.*

Noliən əhruahru rəha tatə, mɨne mamə, mɨne kəlkələh mɨn

18 Nɨpətan, otɨsiai narmənɨgiən rəha nəman mɨn rəhatəmah, təhmen=pən əmə məmə pətan u in tətəfaki in otəkeikei mol lanəha.*

19 Kəni nəman, otolkeikei rəhatəmah nɨpətan, kəni motol təuvɨr kəm lah, mətəu sotoliən rəhatəmah narmənɨgiən məmə nəkotol=pən əmə rəhatəmah nɨpətan.*

20 Kəlkələh mɨn, otɨsiai rəhatəmah tatə mɨne mamə nian rəfin, mətəu-inu Iərmənɨg rəhatah nɨkin otagiən o noliən əha.*

21 Itəmah tatə mɨn, sotoliən nalpɨniən tapirəkɨs nərahiən iətəm kəlkələh mɨn kautol, məmə nɨkilah otahmə ohni. Mətəu nəmə nəkotol lanəha e lah, kəni rəhalah nətəlɨgiən in oteiuaiu.*

Noliən rəha slef mɨne rəhan iərmənɨg

22 Slef mɨn, nian rəfin onəkotəkeikei motol nəuia nətəmi asoli mɨn rəhatəmah, mətəu səniəmə nian əmə iətəm ilah kəuteh itəmah lan məmə nɨkilah otagiən o təmah. Mətəu itəmah onəkotəkeikei motol uək e nɨkitəmah pəhriən o nəfəniən nɨsiaiən kəm Uhgɨn.* 23 Uək nak iətəm nautol, otol e nɨkitəmah rəfin təhmen əmə məmə nautol uək rəha Iərmənɨg rəhatah, səniəmə nautol uək rəha iətəmimi əmə. 24 Mətəu-inu onəkotəkeikei motəhrun vivi məmə Iərmənɨg rəhatah in otəfɨnə nətəouiən əhruahru rəha natimnati mɨn iətəm nautol ilah. Nətəouiən əha Uhgɨn tɨnəni rəkɨs məmə otəfɨnə kəm nenətɨn mɨn. ?Kəni nəkotəhrun nati u? Nautol uək rəha suah əha Iərmənɨg pəhriən rəhatah, in Iərmənɨg Krɨsto. 25 Mətəu iətəmimi iətəm tatol tərah, in otos əhruahru mɨn nəuan nətəouiən rəhan o noliən tərah, mətəu-inu Uhgɨn, in tatol təhmen-əhmen əmə kəm nətəmimi rəfin.*

4

1 Itəmah nətəmi asoli mɨn u nəutarmənɨg, onəkotəkeikei mautol təhruahru kəni məhmen o rəhatəmah slef mɨn, mətəu-inu itəmah mɨn nəkotəkeikei motəhrun məmə rəhatəmah mɨn Iətəmi asoli in tətatɨg mɨn əpəha e negəu e neai.*

Pol təməgətun ilah

2 Itəmah onəkotəkeikei məutəghati=pən kəm Uhgɨn e nəfakiən e nian rəfin. Kəni nian onətəfaki, rəhatəmah nətəlɨgiən otəkeikei mətatɨg lan, kəni nian rəfin agɨn nəkotəkeikei məutəni kəm Uhgɨn məmə nɨkitəmah tətagiən o natimnati iətəm in təmol kəm təmah. 3 Kəni iəu iəkolkeikei məmə itəmah nəkotəkeikei mautəfaki mɨn o təmah mɨn, məmə Uhgɨn oterəh e suaru məmə iəkotəni pətɨgəm nəlpəkauiən oneuən rəha Uhgɨn e Krɨsto. Iəmatəni pətɨgəm nəghatiən u inu, kəni kahtɨpəsɨg=pən lak ohni e kaləpus. 4 Otəfaki məmə iətəni pətɨgəm nəghatiən əha təhruahru kəni məpɨə vivi təhmen əmə məmə iəkəkeikei mol lanəha.

5 Itəmah nətəm nəutəfaki, pəh nətəm kəsotəfakiən koteh=pən Iesu e noliən mɨn rəhatəmah, kəni e nian rəfin onəkotəkeikei mauteh vivi məmə noliən mɨn mɨne nəghatiən mɨn rəhatəmah otiuvi Nanihluə mɨn kəhuva o Iesu.* 6 Itəmah nəkotəkeikei məutəghati vivi kəm lah e nəghatiən mɨn əmə u iətəm təuvɨr kəni mətəhiən, kəni pəh ilah okotətəu nəghatiən mɨn əha məmə kotəuvɨr. Kəni itəmah onəkotəkeikei mətəhrun vivi suaru mɨn o nuhalpɨniən nəghatiən mɨn rəhalah iətəm kəutətapuəh o rəhatəmah nəhatətəiən e Iesu.

Pol təmahlipən
suah mil kətian o lah

7-8 Iətahli=pɨnə piatah iətəm təuvɨr, Tikikəs, in tatuvnə o təmah o nati keiu əmə məmə in otanus nəghatiən rəfin rəhatɨmah kəm təmah, kəni in otəfəri nətəlɨgiən rəhatəmah. In piatah kəti iətəm iəu iəkolkeikei pɨk. Nian rəfin in tətəhtul maru o nasiruiən lak e uək rəha Iərmənɨg.* 9 In tatuvnə ilau piatah Onesiməs. Nian rəfin in tətəhatətə əskasɨk e Iesu, kəni itɨmah iəkotolkeikei pɨk in. In iətəmi kəti rəhatəmah. Ilau okuəni kəm təmah nanusiən rəha natimnati rəfin u ikɨnu.*

Naunun nəghatiən rəha Pol

10 Aristakəs in tətatɨg e kaləpus itɨmlau mɨn. In tətahli=pɨnə nəghatiən təuvɨr kəm təmah. Kəni Mak, in pia Panəpəs, in mɨn tətahli=pɨnə nəghatiən təuvɨr rəhan kəm təmah. Itəmah nəmotos rəkɨs rəhak nəghatiən ohni. Nəmə in otuvnə imatəmah ikɨn, kəni nəkotit məhuvən mauteruh vivi.* 11 Kəni Josuə Jastəs, in mɨn tətahli=pɨnə nəghatiən təuvɨr rəhan kəm təmah. E nəuanɨləuɨs mɨn rəha Isrel iətəm kəutəhatətə e Iesu, suah milahal əmə əha, ilahal kəhlasiru lak e uək rəha negəu rəha Uhgɨn. Kəni suah milahal əha, ilahal kəhlasiru pɨk lak e nian əskasɨk mɨn iətəm tətuva e rəhak nəmiəgəhiən.

12 Epafras in rəhatəmah kəti iətəmimi, in mɨn tətahli=pɨnə nəghatiən təuvɨr kəm təmah. In iətəmimi kəti nian rəfin tatol uək rəha Iesu Krɨsto, kəni e nian rəfin in tətəfaki əskasɨk o təmah. In tətətapuəh o Uhgɨn məmə itəmah onəkotəhtul əskasɨk, kəni mohməhtə motəhrun vivi natimnati rəfin iətəm Uhgɨn tolkeikei. 13 Iəkəhrun nəniən kəm təmah məmə suah u in tatol uək əskasɨk o nasiruiən e təmah, mɨne nətəm Laotɨsiə, mɨne nətəm Hierapolɨs. 14 Toktə Luk iətəm kitah kotolkeikei pɨk, mɨne suah u Timəs, ilau mɨn kətuahli=pɨnə nəghatiən təuvɨr kəm təmah.* 15 Otahli=pən mɨn rəhak nəghatiən təuvɨr kəm piatah mɨne nəuvɨnɨtah mɨn əpəha Laotɨsiə, mɨne pətan əha Nimfa, mɨne nətəm kəutəfaki e nian mɨn rəfin əha iman ikɨn.

16 Mətəu e nian onəkotafin rəkɨs rəhak u nauəuə, kəni motəkeikei motahli=pən kəm nətəm Laotɨsiə məmə ilah okotafin mɨn kəm nətəmimi rəha niməfaki əha ikɨn. Kəni e noliən kətiəh mɨn, itəmah onəkotəkeikei motafin mɨn nauəuə rəha nətəm Laotɨsiə.

17 Kəni itəmah nəkotəkeikei motəni=pən kəm Akipəs məmə in otəkeikei mol rəfin uək iətəm Iərmənɨg rəhatah in təməfən kəm in məmə otol.*

18 Iəu Pol, iatos pen mətətei əmə e nəhlmək nəghatiən u rəha nəniən təuvɨr kəm təmah. Sotaluiən məmə kəməfən iəu e kaləpus, kəni kəlis iəu e sen, kəni iətatɨg əhanəh.

Pəh Uhgɨn otətuati e rəhan nəuvɨriən tətatɨg o təmah.*

* 1:4 Efəs 1:15-16

* 1:6 Efəs 1:13; 1Pitə 1:4

* 1:8 Kol 4:12; Flm 23

* 1:9 Efəs 1:16-17

* 1:11 Efəs 1:19; 3:16

* 1:13 Luk 22:53; Efəs 2:2

* 1:14 Efəs 1:7

* 1:15 Jon 1:18; 2Kor 4:4

* 1:17 Jon 1:1; 8:58

* 1:18 Uək 26:23; Efəs 1:22-23; Nəh 1:5

* 1:19 Kol 2:9

* 1:20 Efəs 1:10

* 1:21 Rom 5:10; Efəs 2:12

* 1:22 Rom 5:10; Efəs 5:27

* 1:26 Rom 16:25-26; Efəs 3:2-9

* 1:27 Nanihluə, Ianihluə — Afin-to e tiksɨnəri.

* 1:29 Efəs 3:7,20; Fɨl 4:13

* 2:3 1Kor 1:24,30

* 2:4 Rom 16:18

* 2:5 1Kor 5:3

* 2:7 Efəs 3:17

* 2:9 Jon 1:14,16

* 2:10 Efəs 1:21-22

* 2:11 Rom 2:29

* 2:12 Rom 6:4

* 2:13 Nian iətəmimi kəti təsəhatətə əhanəhiən e Iesu Krɨsto, rəhan təfagə taskəlɨm matɨg isəu o Uhgɨn. Rəhan nəmiəgəhiən pəhriən ilau Uhgɨn tɨkə, kəni təhmen məmə narmɨn təmɨmɨs.

* 2:13 Efəs 2:1,4-5

* 2:14 Efəs 2:14-16; 1Pitə 2:24

* 2:16 Rom 14:1-13

* 2:17 Hip 8:5

* 2:19 Efəs 2:21; 4:16

* 2:21 Kəl 4:3,9; 1Tim 4:3

* 2:22 Mat 15:9

* 3:1 Mak 12:36; 16:19; Efəs 1:20

* 3:2 Mat 6:33

* 3:6 Rom 6:6,11; Efəs 4:19; 5:3-6

* 3:8 Efəs 4:25-29; 5:4

* 3:9 Efəs 4:22,25

* 3:10 Efəs 4:24

* 3:11 Kəl 3:28

* 3:13 Efəs 4:2,32

* 3:17 1Kor 10:31; Efəs 5:20

* 3:18 Efəs 5:22

* 3:19 Efəs 5:25

* 3:20 Efəs 6:1

* 3:21 Efəs 6:4

* 3:22 Efəs 6:5-8

* 3:25 Rom 2:11

* 4:1 Efəs 6:9

* 4:5 Efəs 5:15-16

* 4:7-8 Efəs 6:21-22

* 4:9 Flm 10-12

* 4:10 Uək 12:12; 13:13; 15:37-39; 2Tim 4:11

* 4:14 Kol 1:7; Flm 23-24

* 4:17 Flm 2

* 4:18 1Kor 16:21

1 TƏSALONAIKƏ

1

2

3

4

5

1 Təsalonaikə

Nauəuə iətəm Pol təmaupən mətei tuvən kəm nəfaki mɨn ikɨn Təsalonaikə

Nəghatiən əkuəkɨr rəha nauəuə u 1 Təsalonaikə

?Pəh təmətei nauəuə u? Aposɨl Pol təmətei nauəuə u.

?Təmətei tatuvən kəm pəh? Təmətei tatuvən kəm niməfaki əpəha Təsalonaikə.

?Natɨgiən təhro lanu nian təmətei? Pol təmətuəuin niməfaki əpəha Təsalonaikə e nu keiu o kɨsɨl əmə tɨnuvən rəkɨs, kəni in niməfaki vi kəti. Nətəmimi rəha niməfaki okotəkeikei moteviə e nəmiəgəhiən rəhalah. Ilah nəuvein, kəməhuvən e nian iəkɨs mɨn mətəu-inu kəutəhatətə e Krɨsto. Kəni nəuvein kəsotəhrun viviən nian iətəm Iesu otɨtəlɨg=pa mɨn lan e nəhue nɨftəni. Nəuvein nɨkilah təhti məmə Iesu otuva uəhai mɨn əmə. Kəni motəruru məmə nətəmimi kəmohmɨs uərisɨg e Iesu tɨtəlɨg=pa mɨn, otəhro e lah.

?Təmətei nauəuə u o nak? Pol təmətei nauəuə u məmə otəfəri nətəlɨgiən rəhalah, kəni mol nəhatətəiən rəhalah təskasɨk. Kəni molkeikei məmə otəfən nəgətuniən nəuvein iətəm təhruahru o nɨtəlɨg=pa mɨniən rəha Iesu Krɨsto.

1

Pol təməni təuvɨr kəm lah

1  Iəu Pol, mɨne Sailəs,* mɨne Timoti, iəhləni təuvɨr kəm təmah mɨn u niməfaki ikɨn Təsalonaikə, u itəmah u nətəmimi rəha Tatə Uhgɨn mɨne Iərmənɨg Iesu Krɨsto.

Pəh Uhgɨn otətuati e rəhan nəuvɨriən mɨne nəməlinuiən kəm təmah.

2 Nian rəfin, iəhləni=pən kəm Uhgɨn məmə nɨkitɨmahal tətagiən o təmah rəfin, kəni məhləfaki o təmah e nəfakiən rəhatɨmahal. 3 Nian iəhləfaki kəm Tatə Uhgɨn, nɨkitəmahal tagiən mətəu-inu nian rəfin nɨkitɨmahal tətəhti nati kɨsɨl, kəti u rəhatəmah uək iətəm tatsɨpən e nəhatətəiən rəhatəmah, mɨne rəhatəmah uək əskasɨk o nasiruiən e nətəmimi iətəm tatsɨpən e nolkeikeiən rəhatəmah, mɨne noliən rəha nəhtul əskasɨkiən rəhatəmah e nian iəkɨs mɨn iətəm kəutəhuva e rəhatəmah nəmiəgəhiən, kəni nəkotol lanəha mətəu-inu nəmotələhu=pən əskasɨk rəhatəmah nətəlɨgiən e Iərmənɨg Iesu Krɨsto.

4 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn iətəm Uhgɨn tolkeikei itəmah. Nɨkitɨmahal tagiən mɨn o təmah mətəu-inu iəkləhrun məmə Uhgɨn təmɨtəpɨn itəmah. 5 Kəni iəkləhrun nati u, mətəu-inu nanusiən təuvɨr iətəm iəməhləni kəm təmah, səniəmə təmuva e nəghatiən əmə, mətəu təmuva mɨn e nəsanəniən, mɨne Narmɨn Rəha Uhgɨn, kəni kitah kotəhrun vivi məmə in nɨpəhriəniən. Kəni nian kitah kəməutatɨg, nəkotəhrun məmə noliən rəhatɨmah in təuvɨr məmə otasiru e təmah. 6 Kəni iəmleruh məmə itəmah nəmotɨsɨkəuvɨn itɨmahal mɨne Iərmənɨg e noliən u: nəmotos pau nahməiən asoli, mətəu nəmotos nəghatiən e nɨkin agiən iətəm Narmɨn Rəha Uhgɨn təməfɨnə.

7 Tol lanəha, e noliən rəhatəmah nəmotəgətun suaru təuvɨr kəti kəm nəfaki mɨn əpəha Masetoniə mɨne Akaiə kotɨsɨkəuvɨn itəmah. 8 Nəmotəni pətɨgəm nəghatiən rəha Uhgɨn təhmen e təui təmasək kətəu ikɨn mɨn rəfin, kəni səniəmə əpəha Masetoniə mɨne Akaiə əmə, mətəu nətəmimi ikɨn mɨn rəfin kɨnotəhrun rəkɨs rəhatəmah nəhatətəiən. Tol lanəha, iəsləni pətɨgəmiən nanusiən rəha nəhatətəiən rəhatəmah, 9 mətəu-inu nətəmimi rəha Masetoniə mɨne Akaiə, ilah aru kəutəni pətɨgəm məmə nian iəməhuva moteruh itəmah, nɨkitəmah tagiən o nətəuiən nəghatiən rəhatɨmahal. Kəutəni pətɨgəm məmə itəmah nəmotəuhlin nəmtahtəmah e narmɨ nati mɨn u kəmol əmə ilah, kəni mautəhuərisɨg e Uhgɨn iətəm tətəmiəgəh, kəni in Uhgɨn pəhriən, 10 kəni nəutəhtahnin Nətɨn məmə otɨtəlɨg=pa mɨn e negəu e neai muva mɨn e nəhue nɨftəni. Nətɨn u in Iesu, iətəm təmɨmɨs e nɨgi kəluau, kəni Uhgɨn təmosmiəgəh in e nɨmɨsiən. Kəni in otosmiəgəh itah e nalpɨniən mɨne niəməha rəha Uhgɨn iətəm tətuva.

2

Uək rəha Pol
əpəha Təsalonaikə

1 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn. Nəkotəhrun məmə nian itɨmahal iəmluva mɨhleruh itəmah, nuvaiən rəhatɨmahal, in səniəmə tol nati əpnapɨn əmə lan, mətəu təmol nəuan. 2 Kəni itəmah nəkotəhrun məmə inəha Fɨlɨpai, nətəmimi kəmotol tərah e tɨmahal, kəni motahi motəni rah itəmahal, mətəu Uhgɨn rəhatah təmasiru e tɨmahal, kəni itɨmahal iəsləgɨniən e nəni pətɨgəmiən rəhan nanusiən təuvɨr kəm təmah, nati əpnapɨn nətəmimi kəmotalkut məmə okotəniəhu itɨmahal.* 3 Tol lanəha mətəu-inu rəhatɨmahal nəghatiən o niuviən rəhatəmah nətəlɨgiən təsɨsɨpəniən e nətəlɨgiən tərah mɨn uə nɨkin iətəm təsəhruahruiən, kəni iəslalkutiən o neiuəiən e təmah. 4 Kəpə, iəsloliən lanəha. Mətəu nian iəhləghati, iəkləhrun məmə Uhgɨn təməsal=pən rəkɨs e nɨkitɨmahal, kəni məni məmə itɨmahal iəkləhmen məmə iəkləni pətɨgəm nanusiən təuvɨr, kəni in təmələhu=pən e nəhlmɨtɨmahal. Kəni iəsləghatiən məmə nətəmimi nɨkilah otagiən o tɨmahal, mətəu iəhləghati məmə Uhgɨn nɨkin otagiən o tɨmahal, kəni in Uhgɨn iətəm tətəsal=pən e nɨkitɨmahal.* 5 Nəkotəhrun məmə itɨmahal iəsluvaiən o təmah məmə iəkliuvi nətəlɨgiən rəhatəmah e nəghatiən ətəhiən mɨn. Kəni iəsləni pətɨgəmiən nanusiən təuvɨr kəm təmah məmə iəklos rəhatəmah məni. Kəni Uhgɨn, in təhrun nɨkitɨmahal məmə nəghatiən u in nɨpəhriəniən. 6 Itɨmahal iəsluvaiən məmə itəmah kəti uə iətəmimi əpnapɨn əmə kəti otəfəri itɨmahal.

7 Kəni nati kəti mɨn, mətəu-inu itɨmahal aposɨl milahal rəha Krɨsto, iəkləhrun nəniən məmə nəkotəkeikei motɨsiai itɨmahal təhmen e iətəmi asoli milahal, mətəu iəməsloliən. Nian kəməutatɨg, noliən rəhatɨmahal tɨmətɨg təhmen e mamə kəti iətəm tateh vivi nenətɨn mɨn, matol tɨmətɨg o lah. 8 Nɨkitɨmahal tagiən məmə iəkləni pətɨgəm nanusiən təuvɨr, mətəu səniəmə məmə iahləni pətɨgəm əmə, mətəu iəmhlol natimnati rəfin iətəm iəkləhrun noliən məmə otasiru e təmah. In təhmen məmə iəmhləfɨnə nəmiəgəhiən rəhatɨmahal, mətəu-inu itɨmahal iəmhlolkeikei itəmah, kəni nəməhuva rəhatɨmahal nətəmimi. 9 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn. ?Nɨkitəmah təhti, uə kəpə, uək əskasɨk iətəm iəmahlol? Nian itɨmahal iəməhləni pətɨgəm nanusiən təuvɨr rəha Uhgɨn kəm təmah, itɨmahal iəmahlol uək e nəhlmɨtɨmahal ləplapɨn mətəuarus=pən lapɨn o nosiən məni məmə iəslətapuəhiən o məni o təmah.*

10 Itəmah mɨne Uhgɨn, nəmoteruh kəni motəhrun nəni pətɨgəmiən məmə nian iəməhlatɨg kitah min itəmah nəfaki mɨn, noliən rəhatɨmahal in təhruahru, kəni Uhgɨn tətagiən lan, kəni iətəmimi kəti təsosiən nɨpəgnəmtɨn kəti iətəm tərah o tɨmahal. 11 Itəmah nəkotəhrun məmə itɨmahal iəmahlol təuvɨr kəm təmah rəfin təhmen e tatə kəti tateh vivi nenətɨn mɨn. 12 Kəni e noliən kətiəh əmə, iahlem əskasɨk itəmah, kəni mahləfəri rəhatəmah nətəlɨgiən, məhlətapuəh əskasɨk məmə nəmiəgəhiən rəhatəmah otəhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn, kəni nɨkin tagiən lan. Uhgɨn u, tətauɨn e təmah məmə nəkəhuva e narmənɨgiən mɨne nəuvɨriən rəhan.*

13 Kəni nian rəfin, itɨmahal iəhləni tagkiu kəm Uhgɨn mətəu-inu nian nəmotos nəghatiən rəha Uhgɨn iətəm nəmotətəu o tɨmahal, kəni motos tatɨg e nɨkitəmah, kəni nɨkitəmah təsəhtiən məmə in nəghatiən rəha nətəmimi əmə, mətəu nɨkitəmah təhti məmə in nəghatiən rəha Uhgɨn, kəni pəhriən in nəghatiən rəhan. Kəni nəghatiən u tatol uək e nəmiəgəhiən rəhatəmah, u nətəm nəutəni nɨpəhriəniən lan.* 14 Kəni piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn. Nətəmimi imatəmah əhruahru ikɨn, kəmotol tərah e təmah mətəu-inu nəməutəhatətə e Krɨsto Iesu. Itəmah nəkotəhmen e nətəmimi rəha niməfaki mɨn rəha Uhgɨn əpəha ikɨn Jutiə. Ilah nətəm Isrel əhruahru, mətəu rəhalah aru nətəmi asoli mɨn kəmotol nərahiən e lah nian kəmotəhatətə e Krɨsto Iesu.* 15 Nətəmi asoli mɨn u, kəmotuhamu Iərmənɨg Iesu, mɨne iəni mɨn, kəni motəhgi pətɨgəm itɨmah iəkohiet. Noliən rəhalah tatol nɨki Uhgɨn təsagiəniən, kəni ilah tɨkɨmɨr mɨn o nətəmimi rəfin,* 16 mətəu-inu nətəmi asoli mɨn u kəutalkut məmə okotəniəhu itɨmah o nəghatiən kəm Nanihluə* mɨn məmə Uhgɨn otosmiəgəh ilah. E noliən əha, ilah kotoriarun rəhalah noliən tərah mətəuarus təhmen. Mətəu rəueiu əha, niəməha mɨne nalpɨniən rəha Uhgɨn tɨnuva o lah.

Pol təmolkeikei məmə oteruh ilah

17 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn. Nian iəmhluvən isəu o təmah nian nəuan nəuvetɨn əmə, mətəu iəmhlolkeikei pɨk məmə iəkleruh mɨn itəmah. Nɨpəhriəniən, nɨpətɨtah isəu o tah mɨn mətəu nətəlɨgiən rəhatah kətiəh. Kəni iəməhlalkut pɨk məmə iəklɨtəlɨg mɨhleruh itəmah, 18 mətəu-inu iəmhlolkeikei məmə iəkluvnə o təmah. Iəu, Pol, iəmalkut nian tepət, mətəu Setən təmahtɨpəsɨg e suaru o tɨmahal. 19 ?Təhro iəklolkeikei pɨk məmə iəkleruh mɨn itəmah? ?Tol lanəha mətəu-inu, nian Iərmənɨg Iesu otuva mɨn, pəh mɨn u iəmlələhu=pən nətəlɨgiən əskasɨk rəhatɨmahal e lah məmə ilah nəua uək təuvɨr rəhatɨmahal? ?Kəni nɨkitɨmahal otagiən mɨn o pəh mɨn? ?Kəni pəh mɨn u in rəhatɨmahal nətəuiən iətəm nɨkitɨmahal otagiən e lah? ?Itəmah, uə kəpə? Əuəh, itəmah u.* 20 Nɨpəhriəniən, itɨmahal iəhlətəu təuvɨr o təmah, kəni nɨkitɨmahal tagiən o təmah.

3

1 Tol lanəha, nian nɨkitɨmahal təməpəou kəni iuəkɨr nɨkitɨmahal tɨtəgɨt, mətəu-inu itɨmahal iəkləruru məmə nəutatɨg təuvɨr uə kəpə, kəni itɨmahal iəmhlegəhan məmə iəu mɨne Sailəs iəkuatɨg Atens,* 2 iəmuahli=pɨnə Timoti məmə in otuvnə meruh itəmah. In piatah kəti iətəm tatol uək rəha Uhgɨn itɨmahal min o nəni pətɨgəmiən nanusiən təuvɨr rəha Krɨsto. In təmuvnə o təmah məmə otasiru e təmah məfəri rəhatəmah nətəlɨgiən, kəni mol itəmah nəutəhtul əskasɨk e rəhatəmah nəhatətəiən,* 3 məmə nərahiən iətəm tətuva o təmah rəueiu, ko təsoliən nɨkitəmah təhti pɨk. Nəkotəhrun rəkɨs məmə in nətəlɨgiən rəha Uhgɨn məmə nətəmimi okotol tərah e tah lanəha.* 4 Nɨpəhriəniən, nian iəməhlatɨg kitah mɨn itəmah, iəməhləkeikei məhləni kəm təmah məmə okol tərah e təmah. Kəni itəmah nəkotəhrun vivi məmə tɨnuva mol nɨpəhriən lan təhmen əmə məmə itɨmahal iəmhləni mɨne. 5 Kəni o nati əha, nian iəməsəhruniən məmə natɨgiən rəhatəmah təhro, kəni nɨkik təməpəou kəni iuəkɨr nɨkik tɨtəgɨt, kəni iəmahli=pɨnə Timoti məmə otuvnə meruh-to rəhatəmah nəhatətəiən, məmə tatəskasɨk əhanəh, uə kəpə. Iəməgɨn məmə e suaru kəti, Setən u iətəmimi rəha nəfən-əfəniən, in təməfən-əfən kəm təmah, kəni nəkotəmkarəpən e nəhatətəiən rəhatəmah, kəni uək rəhatɨmahal in tol nati əpnapɨn əmə.

Timoti təməni pətɨgəm nanusiən təuvɨr

6 Kəni rəueiu əha, Timoti təmɨtəlɨg=pa mɨn o tɨmlau, kəni matos nanusiən təuvɨr e rəhatəmah nəhatətəiən mɨne nolkeikeiən. Təməni=pa kəm tɨmlau məmə nɨkitəmah tətəhti əhanəh itɨmahal, təhmen əmə məmə itɨmahal iəklolkeikei məmə iəkleruh itəmah.* 7 Tol lanəha, piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn, nati əpnapɨn iəmhlatɨg e nərahiən, kəni mɨhlətəu nahməiən, mətəu nanusiən rəha nəhatətəiən rəhatəmah təməfəri rəhatɨmahal nətəlɨgiən o təmah. 8 Nian iəmlos nanusiən məmə nautəhtul əskasɨk əhanəh o Iərmənɨg, kəni iəklətəu məmə inhlos mɨn nəmiəgəhiən. 9 Nian iəkləhtul e nəhmtɨ Uhgɨn, nagiəniən rəhatɨmahal o təmah in iahgin, kəni iəkləni kəm Uhgɨn məmə nɨkitɨmahal tagiən pɨk o təmah. 10 E nian rəfin, lənian mɨne lapɨn, iəhləfaki əskasɨk məmə iəkleruh mɨn itəmah, kəni mɨhləgətun itəmah e nati nak nəkotəruru əhanəh məmə rəhatəmah nəhatətəiən oteviə məskasɨk.

11 Kəni pəh rəhatah Uhgɨn aru, u Tatə rəhatah, mɨne Iərmənɨg Iesu rəhatah, kuol suaru rəhatɨmahal məmə iəkluvnə mɨhleh itəmah. 12 Pəh Iərmənɨg otol nolkeikeiən rəhatəmah otepət məri məriauəh o təmah mɨne nətəmimi rəfin, təhmen e nolkeikeiən rəhatɨmahal o təmah tepət. 13 Pəh in otol nɨkitəmah otəsanən məmə, nian Iərmənɨg Iesu tətuva mɨn ilah rəhan mɨn nətəmimi, kəni nəkotəhtul e nəhmtɨ rəhatah Uhgɨn u Tatə rəhatah, kəni nəkotəhlan kəni noliən tərah tɨkə e təmah.

4

Nəmiəgəhiən rəhatəmah təkeikei mol Uhgɨn nɨkin tagiən

1 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn, rəueiu iəkəkeikei məghati e natimnati mɨn nəuvein. Iəmləgətun rəkɨs itəmah e noliən iətəm nəkotol məmə Uhgɨn nɨkin otagiən o təmah. Kəni pəhriən, onəkotol lanəha. Kəni rəueiu iəhlətapuəh o təmah kəni məhlətapuəh əskasɨk e Iərmənɨg Iesu məmə nautol təhmɨn mɨn lanko. 2 Otol lanəha mətəu-inu itəmah nəkotəhrun suaru iətəm iəmləgətun itəmah lan, kəni Iərmənɨg Iesu təməfa nepətiən məmə iəkləgətun itəmah lan.

3 Nətəlɨgiən rəha Uhgɨn məmə in təmələhu kalɨn itəmah məmə rəhan mɨn məmə nəkotol nati iətəm təhruahru vivi: sotohtəu-pəniən suaru rəha nɨpətan mɨne nəman iətəm kautit oneuən ilah mɨn.* 4 Itəmah kətiəh kətiəh nəkotəkeikei motarmənɨg e nɨpətɨtəmah e noliən iətəm təuvɨr məhruahru kəni kɨsiai. 5 Sotoliən noliən rəha nɨtəu-pəniən nətəlɨgiən əskasɨk o nit oneuəniən pətan uə iərman. Noliən əha rəha nətəm kəsotəfakiən motəruru Uhgɨn.* 6 Kəni e natimnati mɨn əha, sotoliən tərah e piatəmah mɨn e nakləhiən e pətan rəha iətəmi pɨsɨn. Iərmənɨg otol nalpɨniən kəm nətəmimi mɨn u iətəm kautol noliən mɨn iətəm tol lanəha, kəni inhləni rəkɨs nati u kəm təmah o nəhgi-pəriən itəmah. 7 Tol lanəha mətəu Uhgɨn təməsauniən e tah məmə okotamɨkmɨk e nəhmtɨn, okotatɨg e nəmiəgəhiən iətəm kəmotələhu kalɨn məmə rəhan.* 8 Tol lanəha, iətəm tətəuhlin nəmtahn e nəghatiən əha, səniəmə tətəuhlin nəmtahn kəm iətəmimi, mətəu tatəuhlin nəmtahn kəm Uhgɨn iətəm təməfa Narmɨn Rəhan kəm təmah.*

9 Nəkotəhrun rəkɨs noliən rəha nolkeikeiən itəmah iəfaki mɨn, kəni təsəhmeniən mɨn məmə iəkətei e nauəuə, mətəu Uhgɨn tɨnəgətun rəkɨs itəmah o nolkeikeiən itəmah mɨn.* 10 Kəni pəhriən, nəkotolkeikei piatah mɨn rəfin ikɨn Masetoniə. Mətəu, piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn, iəklətapuəh əskasɨk məmə nəkautol təskasɨk təhmɨn lanko lan.

11 Itəmah nəkotəkeikei motalkut o nɨtəu-pəniən suaru rəha nəmiəgəhiən iətəm in təməlinu, kəni motol aru rəhatəmah uək, kəni nəkautol uək e nəhlmɨtəmah məmə nauəniən rəhatəmah mɨne natimnati mɨn otəhmen, təhmen əmə məmə iəmhləni mɨne kəm təmah.* 12 Otol lanəha məmə rəhatəmah nəmiəgəhiən otiuvi=pa nɨsiaiən rəha nətəm ihluə mɨn, kəni itəmah nəsotarəriəiən e suah kəti.

Nuvaiən rəha Iərmənɨg

13 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn. Iəklolkeikei məmə itəmah onəkotəhrun itəmah mɨn nəuvein u kɨnohmɨs rəkɨs, məmə kɨnəhro e lah. Kəni iəslolkeikeiən məmə itəmah nəkotasək təhmen e nətəmimi nətəm kəsotələhu-pəniən rəhalah nətəlɨgiən e Uhgɨn u təhrun nauməhtuliən e nətəmimi e nɨmɨsiən. Ilah okotəkeikei motasək pɨk. Mətəu kitah okəsotasək pɨkiən, mətəu inu 14 kitah kəutəhatətə məmə Iesu təmɨmɨs kəni məmiəgəh mɨn, kəni nɨkitah təhrun məmə nian Iesu otuva mɨn, kəni Uhgɨn otol məmə, nətəmi mɨn u nətəm kɨnotəhatətə rəkɨs e Iesu nian kəmohmɨs, okəhuva mɨn ilah Iesu.* 15 Kəni iəhləni kəm təmah nəghatiən əhruahru rəha Iərmənɨg məmə, kitah u nətəm kəutəmiəgəh əhanəh məutatɨg mətəuarus nuvaiən rəha Iərmənɨg, pəhriən kitah okəsotaupəniən e nətəmi mɨn u nətəm kəmotaupən mohmɨs.

16 Mətəu Iərmənɨg əhruahru əmə otsɨpəri e negəu e neai meiuaiu=pa, kəni məni pətɨgəm əfəməh, kəni iətəmi asoli rəha nagelo mɨn otagət əfəməh, kəni nətəmimi okotətəu təui rəha Uhgɨn, kəni nətəmi mɨn u nətəm kɨnotəhatətə rəkɨs Iesu nian kəmohmɨs, okotəmiəgəh motaupən motəri.* 17 Kəni uərisɨg lan, kitah nətəm kəutəmiəgəh əhanəh, okotəri kitah min ilah e nɨmalɨ nəpuə məmə okoteruh Iərmənɨg e magəuagəu. Kəni tol lanəha, okotatɨg kitah Iərmənɨg naunun tɨkə. 18 Tol lanəha, otəfəri nətəlɨgiən rəhatəmah mɨn e nəghatiən mɨn u.

5

1 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn. Təuvɨr əmə məmə iəsəteiən kəm təmah e nian əhruahru rəha natimnati mɨn əha, 2 mətəu-inu itəmah nəkotəhrun rəkɨs məmə nian iətəm Iərmənɨg otuva mɨn e nəhue nɨftəni u təhmen e iakləh iətəm tətuva lapɨn, nian nətəmimi əpnapɨn kotəruru məsotəhtul maruiən ohni.* 3 Nian nətəmimi kəutəni məmə, “Natimnati rəfin təməlinu, kəni nərahiən tɨkə,” kəni nalpɨniən mɨne niəməha rəha Uhgɨn otuva uəhai əmə o lah, kəni ko nətəmimi kəsotagɨmiən, təhmen e pətan iətəm nəmtahn tətahmə o neməkiən, nahməiən tətuva uəhai əmə, kəni ko pətan əha otəsagɨmiən.*

4 Mətəu piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn, iateruh məmə nəsotəhtuliən e napinəpuiən e natimnati mɨn əha, kəni nuvaiən rəha nian əha otəsoliən itəmah nəkotauɨt təhmen e nətəmimi u kotauɨt nian iakləh kəti təmuva. 5 Itəmah rəfin nenətɨ nəhagəhagiən mɨne nenətɨ nianiən. Kitah səniəmə nətəmimi rəha lapɨn mɨne napinəpuiən.* 6 Kəni tol lanəha, pəh kəsotoliən təhmen e nətəmi mɨn u kəutapɨli, mətəu pəh kotair kəni mauteruh vivi rəhatah nətəlɨgiən mɨne rəhatah noliən mɨn, 7 mətəu nətəmimi mɨn u kəutapɨli, ilah kəutapɨli lapɨn, kəni nətəmi mɨn u kəutapɨs, ilah kəutapɨs lapɨn. 8 Mətəu pəh kitah kotarmənɨg e noliən mɨn rəhatah, mətəu-inu kitah nətəmi rəha nianiən. Pəh kotaskəlɨm noliən rəha nəhatətəiən mɨne nolkeikeiən məmə nəpaliən kəti, inu təhmen e soldiə kəti iətəm tətəfən napən təhmen e aiən iətəm tətəməhli pəsɨg e nɨmankɨlahatəmi məmə nəpaliən kəti. Kəni pəh kotələhu=pən əskasɨk rəhatah nətəlɨgiən e Uhgɨn məmə nəpaliən kəti, inu təhmen e soldiə kəti iətəm tɨtaharu=pən kəfəfau əskasɨk kəmol e aiən iətəm tətəhtərain rəhn-kapə təmi məmə nəpaliən kəti.*

9 Pəh kotol lanəha mətəu Uhgɨn təməsauɨn rəkɨsiən e tah məmə niəməha mɨne nalpɨniən rəhan otuva o tah, mətəu təmɨtəpɨn itah məmə in otosmiəgəh itah e rəhatah Iərmənɨg Iesu Krɨsto. 10 Təmɨmɨs o tah məmə kitah kotəhrun natɨgiən pəti kitah min nəmə kautəmiəgəh uə kəmohmɨs.* 11 Tol lanəha, onəkotəfəri rəhatəmah mɨn nətəlɨgiən, kəni otasiru e təmah mɨn məmə nəkotol nəhatətəiən rəhatəmah təskasɨk. Pəhriən, inu noliən itəmah nəkotol u rəueiu.

Naunun nəghatiən rəha Pol

12 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn. Rəueiu iəklətapuəh o təmah məmə nəkotɨsiai nətəmi mɨn u kautol uək əskasɨk itəmah min ilah, kəni məutarmənɨg e təmah e Iərmənɨg, kəni məutagət asoli e təmah nian nəkotəmkarəpən motol tərah. 13 Otɨsiai vivi ilah motolkeikei ilah o uək iətəm kautol, kəni motatɨg e nəməlinuiən kəni məsotetetiən e təmah mɨn.

14 Kəni piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn, iəhlətapuəh əskasɨk məmə nəkotagət əskasɨk e nətəmi mɨn u kəutəlpah məsotoliən nati kəti. Otəfəri nətəlɨgiən rəha nətəmi nɨkilah təpəou. Otasiru e nətəmi rəhalah nəsanəniən tɨkə. Otol rəhatəmah nətəlɨgiən təfəməh o nətəmimi rəfin.* 15 Nəmə iətəmi kəti otol nati kəti təsəhmeniən e təmah, kəni itəmah nəsotalpɨniən nɨtai nərahiən, mətəu nian rəfin, itəmah nəkotəkeikei motalkut məmə nəkotol təuvɨr kəm təmah mɨn mɨne nətəpɨsɨn pɨsɨn mɨn.*

16 Nɨkitəmah otəkeikei mətagiən nian rəfin;* 17 kəni motəghati kəm Uhgɨn e nəfakiən nian rəfin; 18 kəni nian rəfin otəni kəm Uhgɨn məmə nɨkitəmah tagiən, nati əpnapɨn nəkotatɨg e nəuvɨriən, uə nərahiən. Otol nati milahal əha mətəu-inu ilahal nəuia Uhgɨn o təmah e Krɨsto Iesu.*

19 Sotalɨfu əpɨsiən nɨgəm rəha Narmɨn Rəha Uhgɨn;* 20 sotəniən məmə nəghatiən iətəm Uhgɨn təməfən kəm iətəmi kəti in tol nati əpnapɨn əmə lan. 21 Otaupən pɨpɨm moteruh kəni motakil vivi natimnati rəfin, kəni otaskəlɨm tiəkɨs nati iətəm təuvɨr, 22 kəni motəpəh natimnati rəfin iətəm tərah.*

23 Pəh Uhgɨn pɨsɨn əmə iətəm in Uhgɨn rəha nəməlinuiən, otol itəmah məmə rəhan pɨsɨn əmə u itəmah. Pəh Uhgɨn otol məmə nəmiəgəhiən rəfin rəhatəmah okotəhruahru, e narmɨtəmah mɨne e nətəlɨgiən rəhatəmah mɨne e nɨpətɨtəmah. Kəni nɨpəgnəmtɨn kəti tɨkə mə otəhkul=pən e təmah, nian rəhatah Iərmənɨg Iesu Krɨsto tətuva mɨn.* 24 Iətəm tətauɨn e təmah, nian rəfin tatol rəhan nəghatiən, kəni in otol natimnati mɨn əha.

25 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn. Otəfaki o tɨmah.* 26 Otəni təuvɨr kəm təmah mɨn təhmen məmə itəmah kətiəh əmə e Krɨsto. 27 E nərgɨ Iərmənɨg, iətəni əskasɨk kəm təmah məmə nəkotafin nauəuə u kəm piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn rəfin.

28 Pəh rəhatəmah Iərmənɨg Iesu Krɨsto otətuati e rəhan nəuvɨriən kəm təmah.

* 1:1 E nəghatiən Kris, nərgɨn u Sailəs in “Silfanus”

* 2:2 Uək 16:19-24; 17:1-9

* 2:4 Kəl 1:10

* 2:9 Uək 20:34

* 2:12 Uək 20:31

* 2:13 2Təs 2:13

* 2:14 Uək 17:5

* 2:15 Uək 9:23,29; 13:45,50; 14:2,5,19

* 2:16 Nanihluə, Ianihluə — Afin-to e tiksɨnəri.

* 2:19 Fɨl 2:15-16; 4:1; 2Təs 1:4

* 3:1 Uək 17:15

* 3:2 Uək 16:1-3

* 3:3 2Tim 3:12

* 3:6 Uək 18:5

* 4:3 1Təs 5:23; 1Pitə 1:16

* 4:5 1Kor 6:13

* 4:7 Hip 12:14

* 4:8 Luk 10:16; 2Kor 1:22

* 4:9 Jon 13:34

* 4:11 Efəs 4:28

* 4:14 Rom 14:9; 1Kor 15:3-4,12

* 4:16 1Kor 15:51-52

* 5:2 Mat 24:42-43; 2Pitə 3:10; Nəh 3:3

* 5:3 Mat 24:39; Luk 21:34-35

* 5:5 Rom 13:12

* 5:8 Aes 59:17; Efəs 6:14,17

* 5:10 Rom 14:8-9; 1Təs 4:14

* 5:14 2Təs 3:6,11

* 5:15 Rom 12:17; 1Pitə 3:9

* 5:16 Fɨl 4:4

* 5:18 Efəs 5:20

* 5:19 Efəs 4:30

* 5:22 1Jon 4:1

* 5:23 2Təs 3:3

* 5:25 Kol 4:3; 2Təs 3:1

2 TƏSALONAIKƏ

1

2

3

2 Təsalonaikə

Nauəuə iətəm tatol keiu lan iətəm Pol təmətei tuvən kəm nəfaki mɨn ikɨn Təsalonaikə

Nəghatiən əkuəkɨr rəha nauəuə u 2 Təsalonaikə

?Pəh təmətei nauəuə u? Aposɨl Pol təmətei nauəuə u.

?Təmətei tatuvən kəm pəh? Təmətei tatuvən kəm niməfaki əpəha Təsalonaikə.

?Natɨgiən təhro lanu nian təmətei? Nətəmimi tepət e niməfaki, kautol nəruruiən e nuvaiən rəha Iesu. Kəutos nian iəkɨs tepət, kəni nəuvein nɨkilah təhti məmə inəha nəmtətiən iətəm tətəgətun məmə otəsuvəhiən, Iesu tɨtəlɨg=pa mɨn. Kəsotəhrun viviən nɨpətɨ nauəuə aupən rəha Pol (inu 1 Təsalonaikə). Kəni nəuvein kəutəni məmə Iesu otɨtəlɨg=pa uəhai əmə, kəni ko kəsotol uək pɨkiən. Mətəu ilah kəuteiuə əmə məutəlpah, məutəpəh noliən rəha uək. Kəni Pol tətəni kəm lah məmə ilah kotəkeikei mautol uək nian kəutəhtahnin nɨtəlɨg=paiən rəha Iesu.

?Təmətei nauəuə u o nak? Pol təmətei nauəuə u məmə otələhu əhruahru nətəlɨgiən rəhalah e nɨtəlɨg=paiən rəha Iesu. Kəni in təmolkeikei məmə ilah okotəhtul əskasɨk mɨtəu=pən suaru əhruahru.

1

Pol təməni təuvɨr kəm lah

1 Iəu Pol, mɨne Sailəs*, mɨne Timoti, iəhləni təuvɨr kəm təmah u niməfaki ikɨn Təsalonaikə. Itəmah nəməhuva kətiəh o Uhgɨn rəhatah Tatə, mɨne Iərmənɨg Iesu Krɨsto.

2 Pəh Uhgɨn Tatə, mɨne Iərmənɨg Iesu Krɨsto okuətuati e rəhalau nəuvɨriən mɨne nəməlinuiən kəm təmah.*

Nəni-viviən mɨne nəfakiən rəha Pol

3 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn. Nian rəfin itɨmahal iəhlətəu məmə iəkləkeikei məhləni kəm Uhgɨn məmə nɨkitɨmahal tagiən o təmah. Kəni təhruahru əmə məmə iəklol lanəha, mətəu-inu nian rəfin nəhatətəiən rəhatəmah tətuva mətəskasɨk, kəni nian rəfin itəmah rəfin nautolkeikei pɨk itəmah mɨn, kəni nolkeikeiən mɨne nəhatətəiən əha katueviə mətuəri mətuəskasɨk. 4 Tol lanəha, itɨmahal iəhləni pətɨgəm kəm nətəmimi rəha niməfaki rəha Uhgɨn e ikɨn mɨn rəfin məmə nɨkitɨmahal tagiən pɨk o təmah. Itɨmahal iəhləni lanəha mətəu-inu nian rəfin, itəmah nautəhtul əskasɨk e nəmiəgəhiən rəhatəmah e Krɨsto, kəni məutaskəlɨm əskasɨk əhanəh nəhatətəiən rəhatəmah, nati əpnapɨn nətəmi ihluə kautol tərah e təmah, kəni mol itəmah nəutətəu nahməiən tepət.*

5 Natimnati mɨn əha tətəgətun məmə noliən rəha Uhgɨn o nakiliən nətəmimi, in təhruahru əmə. Nautos nahməiən o Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn, kəni nəuan nəhtuliən əskasɨk e nərahiən rəhatəmah, okeruh=pən itəmah məmə itəmah nəkotəhruahru o nuvəniən e Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn. 6 Tol lanəha mətəu-inu noliən rəha Uhgɨn in təhruahru, kəni in otol nalpɨniən kəm nətəmi mɨn u kautol nərahiən kəm təmah,* 7 kəni o nian kəti in otəfɨnə nəmeigiən kəm təmah iətəm nautos nahməiən, kitah min itəmah. Natimnati mɨn əha okəhuva motol nɨpəhriəniən nian Uhgɨn otol pətɨgəm Iərmənɨg Iesu iətəm otsɨpən e negəu e neai. In otuva e nɨgəm iətəm tatuəu pɨk ilah rəhan nagelo mɨn iətəm kotəsanən.* 8 In otol nalpɨniən kəm iətəmi mɨn u kotəruru Uhgɨn kəni məsotohtəu-pəniən nanusiən təuvɨr rəha Iərmənɨg Iesu rəhatah.* 9 Uhgɨn otol nalpɨniən kəm lah e nərahiən iətəm naunun tɨkə. Kəni otahtɨpəsɨg itulɨn ilah e nəhmtɨ Iərmənɨg mɨne nəhagəhagiən asoli rəha nəsanəniən asoli rəhan.* 10 Nati u otuva e nian Iesu tətuva mɨn. In otos nəni-viviən o natimnati iətəm təmol kəm nəfaki mɨn rəhan, kəni narmɨlah otiuvɨg ohni, itəmah mɨn itəmah min ilah mətəu-inu nəmotəhatətə e rəhatɨmahal nəghatiən iətəm iəmhləni kəm təmah.*

11 Kəni o natimnati mɨn u, nian rəfin iəhləfaki o təmah məmə okeruh=pən itəmah məmə itəmah nəkotəhruahru o nuvəniən e Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn. Kəni iəhləfaki məmə Uhgɨn otol uək e nəsanəniən rəhan məmə, nətəlɨgiən təuvɨr iətəm nəkotolkeikei məmə nəkotohtəu=pən, mɨne uək mɨn iətəm tatsɨpən e nəhatətəiən rəhatəmah, okotol nəuan.* 12 Itɨmahal iəhləfaki lanəha məmə kəfəri nərgɨ Iərmənɨg Iesu o natimnati iətəm təmol e nəmiəgəhiən rəhatəmah, kəni in otəfəri itəmah. Natimnati mɨn əha otuva e nəuvɨriən rəha Uhgɨn rəhatah mɨne Iərmənɨg Iesu Krɨsto.

2

Iətəmi Tatol Təfagə Tərah Agɨn Nian Rəfin

1 Piak mɨne nəuvɨnɨk mɨn. Pəh iəkləghati o nian rəha Iərmənɨg Iesu Krɨsto otuva mɨn lan, kəni Uhgɨn otuhapumɨn kitah min Krɨsto lan. 2 Iəhlətapuəh məmə nɨkitəmah təsəhti pɨkiən, kəni məsotauɨtiən e nəghatiən eiuə kəti u nətəmimi nəuvein kətəni məmə Nian Rəha Uhgɨn tɨnuva rəkɨs.* Kəpə, neiuəiən əmə. Mətəu kətəni məmə itɨmahal iəmhlətei nəghatiən u e nauəuə kəti, uə məhləni pətɨgəm nəghatiən kəti rəha Uhgɨn, uə məhləni pətɨgəm nanusiən kəti. Mətəu kəpə, nəghatiən əha təsɨsɨpəniən e tɨmahal. 3-4 Sotoliən iətəmimi kəti teiuə e təmah e nəghatiən kəti e Nian Rəha Uhgɨn, mətəu-inu nian əha otəsuvaiən mətəuarus nian nətəmimi okəhuva tɨkɨmɨr mɨn rəha Uhgɨn motol nəluagɨniən ilah min. Kəni Uhgɨn otol pətɨgəm Iətəm Tatol Təfagə Tərah Agɨn Nian Rəfin,* In otuva tɨkɨmɨr e natimnati mɨn rəfin iətəm nətəmimi kəutəfaki ohni, mɨne natimnati rəfin iətəm kəutəni məmə rəhalah uhgɨn mɨn. In əmə u otəfəri aru in ilɨs e natimnati mɨn rəfin. Kəni in otuvən məharəg e Nimə Rəha Uhgɨn, kəni məni məmə in Uhgɨn. Mətəu Uhgɨn otərəkɨn pəhriən tətəu=pən əmə rəhan nəlpəkauiən aupən rəkɨs.*

5 ?Təhro? ?Nəmotalu məmə nian iəmətatɨg kitah min itəmah, iəmətəni=pɨnə natimnati mɨn u? 6 Kəni nɨnotəhrun nati nak iətəm tətahtɨpəsɨg e iətəmi əha rəueiu, məmə Uhgɨn otol pətɨgəm in e nian əhruahru rəhan. 7 Nəsanəniən oneuən rəha Təfagə Tərah Agɨn tɨnatol rəkɨs uək. Mətəu iətəmi iətəm tətahtɨpəsɨg e nəsanəniən əha, in otol lanəha mətəuarus=pən Uhgɨn otos rəkɨs. 8 Kəni Uhgɨn otol pətɨgəm Iətəm Tatol Təfagə Tərah Agɨn Nian Rəfin. Nian Iərmənɨg Iesu otuva mɨn, in otərəkɨn suah u e nɨmətagi e nohlɨn, kəni mərəkɨn agɨn e nəhagəhagiən rəhan.* 9 Iətəm Tatol Təfagə Tərah Agɨn Nian Rəfin otuva mol uək rəha Setən e nəsanəniən rəhan, kəni in otol nati apɨspɨs eiuə mɨn, mɨne nəmtətiən eiuə mɨn, mɨne nati eiuə mɨn iətəm otol narmɨ nətəmimi tiuvɨg, 10 mɨne nərahiən pɨsɨn pɨsɨn mɨn rəfin iətəm kəuteiuə e nətəmi mɨn u kəutaliuək e suaru tatuvən e nalpɨniən. Uhgɨn otərəkɨn ilah mətəu-inu kəmotəni əskasɨk məmə kəsotolkeikeiən nɨpəhriəniən iətəm təhrun nosmiəgəhiən ilah. 11 O nətəlɨgiən əha, Uhgɨn tahli=pən kəm lah nati kəti təsanən iətəm tatol nətəlɨgiən rəhalah tətalməli məmə okotəni nɨpəhriəniən e neiuəiən. 12 Kəni tahli=pən məmə otəni pətɨgəm nalpɨniən rəha nətəmimi rəfin nətəm kəsotəniən nɨpəhriəniən e nɨpəhriəniən, mətəu kautətəu təuvɨr agɨn e noliən tərah mɨn.

Nəfaki mɨn okotəkeikei motəhtul əskasɨk

13 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn iətəm Iərmənɨg tolkeikei itəmah. Nian rəfin iəkləkeikei məhləni tagkiu kəm Uhgɨn o təmah, mətəu-inu e nətuəuiniən Uhgɨn təmɨtəpɨn itəmah məmə otosmiəgəh itəmah. In otol lanəha e uək rəha Narmɨn Rəhan iətəm tatələhu kalɨn itəmah məmə rəhan, kəni otosmiəgəh itəmah e nəhatətəiən rəhatəmah e nɨpəhriəniən.* 14 Uhgɨn təmauɨn e təmah o natimnati mɨn əha e nanusiən təuvɨr iətəm iəhləni pətɨgəm, məmə kitah kəhuva kətiəh kitah rəhatah Iərmənɨg Iesu Krɨsto e rəhan nɨsiaiən, mɨne nəsanəniən, mɨne nəhagəhagiən. 15 Tol lanəha, piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn, otəhtul əskasɨk kəni motaskəlɨm nəgətuniən iətəm iəmhləfɨnə kəm təmah e nəghatiən iətəm təmiet e nohlɨtɨmahal, mɨne nəghatiən iətəm nəmotafin e nauəuə iəmlahli=pɨnə.

16 Uhgɨn rəhatah Tatə təmolkeikei itah, kəni e nəuvɨriən rəhan təməfəri nɨkitah naunun tɨkə, kəni təmol məmə kitah okotələhu=pən əskasɨk rəhatah nətəlɨgiən lan. Kəni pəh rəhatah Iərmənɨg Iesu Krɨsto aru ilau Uhgɨn Tatə, 17 okuəfəri nɨkitəmah kəni muol itəmah nəkotəsanən e noliən təuvɨr mɨn rəfin iətəm nautol, mɨne nəghatiən təuvɨr mɨn rəfin iətəm nautəni.

3

Pol təmətapuəh o nəfakiən

1 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn. Inu naunun nəghatiən. Otəfaki o tɨmahal məmə nəghatiən rəha Iərmənɨg otuvən uəhai əmə ikɨn mɨn rəfin, kəni nətəmimi okotɨsiai motohtəu=pən, təhmen əmə e təmah nətəm nəmotɨsiai in məutohtəu=pən. 2 Kəni otəfaki o tɨmahal məmə Uhgɨn otos rəkɨs itɨmahal o nətəm kotərah, mətəu-inu səniəmə nətəmimi rəfin kəutəhatətə e Iərmənɨg. 3 Mətəu Iərmənɨg, nian rəfin tatol rəhan nəghatiən, kəni in otol itəmah nəkotəsanən, kəni mateh vivi itəmah o Setən məmə otəsərəkɨniən itəmah. 4 Kəni kitah kotəhrun vivi e Iərmənɨg məmə rəueiu itəmah nautol nati nak itɨmahal iəmhləni=pɨnə kəm təmah, kəni onəkotəkeikei mautol lankonu.* 5 Pəh Uhgɨn otit nɨkitəmah e suaru rəha nolkeikeiən rəha Uhgɨn mɨne noliən rəha Krɨsto o nəhtul əskasɨkiən nian nərahiən otuva.

Soliən noliən rəha nəlpahiən

6 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn. E nərgɨ Iərmənɨg Iesu Krɨsto, iəhləni əskasɨk kəm təmah məmə nəkotəhtul isəu o piatah mɨn iətəm kautol noliən rəha nəlpahiən, kəni məsotatɨgiən mətɨtəu=pən nəgətuniən iətəm nəmotos o tɨmahal.* 7 Itəmah aru nəkotəhrun məmə nəkotəkeikei məutohtəu=pən noliən iətəm iəmahlol. Nian iəməhlatɨg kitah min itəmah, iəməsləlpahiən,* 8 kəni iəmlos nəhmtɨ nauəniən o nətəmimi, iəməslos əpnapɨniən. Mətəu iəmahlol uək pɨk, lapɨn mɨne lənian, iəmahlol uək e nəhlmɨtɨmahal mahlos məni o nauəniən məmə iəsləfɨnəiən uək əskasɨk o təmah e nehiən itɨmahal.* 9 Təhruahru o təmahal məmə iəklətapuəh o təmah məmə nəkoteruh itɨmahal, mətəu itɨmahal iəməsloliən lanəha mətəu-inu itəmahal iəklolkeikei məmə iəkləgətun itəmah e noliən iətəm təhruahru məmə nəkotohtəu=pən.* 10 Kəni nian iəməhlatɨg əha kitah min itəmah, iəmhləfɨnə lou u məmə, “Nəmə iətəmi təlpah, kəni kəsəfəniən nauəniən kəm in.”

11 Iəhləni lanu mətəu-inu iəmlətəu məmə nətəmimi nəuvein ko itəmah min ilah kəutəlpah, ilah kəsotoliən uək kəti, ilah kəutəfən rəhalah kərəsei məmə kotəu rəkɨs nəghatiən mɨn lan, mətəu kəsotoliən uək.* 12 E nərgɨ Iərmənɨg Iesu Krɨsto, iəhləni kəni məhləkeikei kəm nətəmimi iətəm kotol lanəha məmə okotəkeikei motəpəh negəsiən motatɨg mətɨg əmə, kəni motol uək o nətəouiən nauəniən nɨglah* 13 Kəni itəmah piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn, sotəpəouiən e noliən nati əhruahru.*

14 Nəmə nətəmimi nəuvein kəsotohtəu-pəniən rəhatɨmahal nəghatiən e nauəuə u, kəni nəkotəkeikei motol məmə nətəmimi okotəhrun məmə ilah pəh. Kəni məsotəghatiən agɨn kəm lah pəh nəkotol ilah kotaulɨs o nəlpahiən rəhalah. 15 Mətəu nəsoteruhiən ilah məmə rəhatəmah tɨkɨmɨr mɨn, mətəu ilah piatəmah mɨn, kəni təuvɨr məmə nəkotagət asoli e lah məmə okotair asoli e rəhalah nətəlɨgiən.*

Naunun nəghatiən

16 Kəni pəh Iərmənɨg rəha nəməlinuiən, in pɨsɨn əmə otəfɨnə nəməlinuiən nian rəfin e noliən mɨn rəfin. Pəh Iərmənɨg tətatɨg itəmah min itəmah.

17 Iəu Pol, iatos pen mətətei əmə e nəhlmək nəghatiən u rəha nəniən təuvɨr kəm təmah. Kəni e nauəuə mɨn rəfin iəkətei lanu məmə nəkotəhrun in rəhak nauəuə. Inu noliən rəha nəteiən rəhak.

18 Pəh rəhatah Iərmənɨg Iesu Krɨsto otətuati e rəhan nəuvɨriən kəm təmah rəfin.

* 1:1 E nəghatiən Kris, nərgɨn u Sailəs in “Silfanus.”

* 1:2 Rom 1:7

* 1:4 2Kor 7:4; 1Təs 2:19

* 1:6 Rom 12:19

* 1:7 1Təs 3:13

* 1:8 Aes 66:15

* 1:9 Aes 2:10

* 1:10 Kol 3:4

* 1:11 Kol 1:9; 1Təs 1:2-3

* 2:2 Nian Rəha Uhgɨn, in nian iətəm Iərmənɨg Iesu Krɨsto otɨtəlɨg=pa mɨn lan makil nətəmimi rəfin.

* 2:3-4 1Tim 4:1; 1Jon 2:18; 4:3

* 2:3-4 Esik 28:2; Dan 11:36

* 2:8 Aes 11:4; Nəh 19:15

* 2:13 Efəs 1:4; 2Təs 1:3

* 3:4 2Kor 7:16; Kəl 5:10

* 3:6 Rom 16:17

* 3:7 Fɨl 3:17

* 3:8 1Təs 2:9

* 3:9 1Kor 9:4; 1Təs 1:6

* 3:11 1Tim 5:13

* 3:12 1Təs 4:11

* 3:13 Kəl 6:9

* 3:15 1Təs 5:14

1 TIMOTI

1

2

3

4

5

6

1 Timoti

Nauəuə iətəm Pol təmaupən mətei tuvən kəm Timoti

Nəghatiən əkuəkɨr rəha nauəuə u 1 Timoti

?Pəh təmətei nauəuə u? Aposɨl Pol təmətei nauəuə u.

?Təmətei tatuvən kəm pəh? Təmətei tatuvən kəm Timoti. Timoti in iətəm aluə kəti iətəm təmair e taun u Listra. Mamə rəhan in nəuanɨləuɨs kəti rəha Isrel, kəni rəhan tatə in Ianihluə* kəti. Timoti in niəli kəti rəha Pol, kəni nian rəfin kətian əpəha ikɨn mɨn matuəni pətɨgəm nanusiən təuvɨr rəha Iesu Krɨsto. Pol tolkeikei pɨk Timoti, tol lanəha kəni in tətauɨn e Timoti məmə təhmen e nətɨn əhruahru.

?Natɨgiən təhro lanu nian təmətei? Pol təmətəu məmə nəgətun eiuə nəuvein e niməfaki əpəha Efəsɨs, kəni mol in tahli=pən Timoti məmə otuvən mələhu əhruahru neiuəiən əha. Nəmə təhro, Timoti təmuva təhmen e pastə rəha niməfaki əha Efəsɨs, nati əpnapɨn məmə in iətəm aluə əmə. Nəgətun eiuəiən mɨn əha kautəgətun məmə nətəmimi okotəkeikei motətəu=pən nətəlɨgiən rəhalah e noliən rəha nətəmimi o nosiən nəmiəgəhiən iətəm naunun tɨkə. Kəutəni məmə nətəmimi okotəkeikei motəhrun nɨpətɨ nəghatiən oneuən mɨn, kəni motol natimnati nəuvein iətəm ilah kəmautəni.

?Təmətei nauəuə u o nak? Pol təmətei nauəuə u mətəni pətɨgəm nətəlɨgiən nəuvein rəhan kəm Timoti mətəfəri rəhan nətəlɨgiən, kəni məmə otasiru e niməfaki rəha Efəsɨs. Pol tətəghati e noliən təuvɨr mɨn rəha nəfakiən, mɨne neruh viviən nətəm kəutəfaki. Kəni mətəni pətɨgəm noliən təuvɨr mɨn iətəm nətəmi asoli mɨn rəha niməfaki mɨne nəfaki mɨn u okotohtəu=pən. Kəni naunun nəghatiən iətəm Pol təməni kəm Timoti tətəni məmə, in otəkeikei muva iətəmi təuvɨr kəti rəha noliən uək rəha Iesu Krɨsto. Kəni rəhan noliən otəkeikei məhruahru vivi.

1

Pol təməni təuvɨr kəm Timoti

1 Timoti. Iəu Pol, iatəni təuvɨr kəm ik. Kəni iəu aposɨl kəti rəha Krɨsto Iesu mətəu-inu Uhgɨn u iətəm təmosmiəgəh itah, mɨne Krɨsto Iesu iətəm tətəfa nuhuiniən, ilau əmə kəmuahli=pa iəu məmə iəkol uək u. 2 Rəhalau nəhatətəiən e Krɨsto təhmen-əhmen əmə, kəni tol lanəha, in təhmen=pən əmə məmə ik nətɨk pəhriən.

Pəh Uhgɨn Tatə rəhatah ilau Krɨsto Iesu, Iərmənɨg rəhatah, okuətuati e rəhalau nəuvɨriən kəm ik, kəni muasəkəhruin ik, kəni muələhu nəməlinuiən tətatɨg ohnik.*

Pol təmolkeikei məmə Timoti otahtɨpəsɨg
e nəgətun eiuə mɨn

3 Aupən ikɨn e nian iəmatuvən Masetoniə, kəni iəu iəməni kəm ik məmə iəu iəkolkeikei pɨk məmə onətatɨg Efəsɨs, kəni rəhak nətəlɨgiən tatol əmə lankonu lan. Nətəmimi nəuvein əha ikɨn kəutatɨg nətəm ilah kəutəgəu nəgətuniən pəhriən rəha Uhgɨn məutəgətun nətəmimi lan. Mətəu ik onakahtɨpəsɨg e lah məmə okəsotoliən noliən əha. 4 Ilah okotəkeikei motəpəh noliən mɨn əha iətəm kəutəni namsu eiuə mɨn mautos nərgɨ lus mɨn aupən mɨn ikɨn mautol məmə nərgɨ lus mɨn rəhalah təfəməh. Kəni okotəfəri ilah aru lan. Nəghatiən mɨn əha kautiuvi=pa əmə tɨməti, mətəu inko kəsotasiruiən e nətəmimi məmə ilah okotəhrun nəlpəkauiən rəha Uhgɨn inu okotəhatətə əmə lan.*

5 Mətəu nəua nəghatiən u rəhalau məmə nolkeikeiən tətəri e nɨkitəmah. Nolkeikeiən tətəri e nɨki iətəmi kəti nian noliən tərah mɨn rəfin iətəm təhrun məmə kəməutatɨg lan aupən, in təməpəh rəkɨs ilah, nɨkin təuvɨr vivi, kəni tətəhatətə pəhriən əmə e Iesu. 6 Nətəmimi nəuvein kɨnotəpəh noliən əhruahru u, kəni ilah kɨnotəruru rəkɨs rəhalah suaru, mətəu kəutohtəu=pən nəghatiən alməli mɨn əha. 7 Ilah kotolkeikei məmə nətəmimi kəutəni məmə ilah koteinatɨg vivi e Lou rəha Uhgɨn, mətəu ilah kəsotəhrun agɨniən nɨpətɨ nəghatiən iətəm kəutəni, nati əpnapɨn nɨkilah təhti məmə kotəhrun agɨn.

8 Kitah kotəhrun vivi lou rəha Uhgɨn məmə təuvɨr nəmə kitah kotəhrun vivi uək rəha Lou kəni mautohtəu=pən e noliən iətəm Uhgɨn tolkeikei.†* 9 Nian rəfin kitah okotəkeikei motəhrun məmə Lou təməsuvaiən o nətəm kotəhruahru, mətəu Lou təmuva məmə otəgətun kəm nətəmimi məmə ilah nətəmimi rəha nol rahiən: nətəm kəsotɨsiaiən Uhgɨn mɨne nol təfagə tərah; nətəm rəhalah noliən tekəu-ekəu kəutəuhlin nəmtahlah o nəfakiən; nətəm kəmotuhamu rəhalah tatə mɨne mamə; nətəm kəutuhamu əhanəh itəmi; 10 nəman mɨne nɨpətan nətəm kɨnotol rəkɨs marɨt, mətəu kautan əpnapɨn; nəman kautit aru ilah mɨn kəni nɨpətan kautit aru ilah mɨn; nətəmimi kəutələs iətəmi kəti motaskəlɨm mautol səlɨmin təhmen e iol əhruin; mɨne nətəm kauteiuə e nian kəutəghati e kot; mɨne nətəm kauteiuə əpnapɨn əmə; mɨne nətəm kautol noliən tərah pɨsɨn mɨn nəuvein. Əuəh, in nɨpəhriəniən məmə Lou in rəha nətəmimi nətəm kautol natimnati rəfin əha iətəm tətərəkɨn nəghatiən əhruahru mɨn. 11 Nəghatiən əhruahru mɨn u, kəutəni pətɨgəm nanusiən təuvɨr rəha nəsanəniən əhagəhag rəha Uhgɨn, Uhgɨn u iətəm təuvɨr məhruahru. Nanusiən u in təməfa kəm iəu məmə iəkəni pətɨgəm.

Pol nɨkin təmagiən o Krɨsto

12 Iəu iətəni tagkiu kəm Krɨsto Iesu, Iərmənɨg rəhatah, iətəm tətəfa nəsanəniən kəm iəu o uək u, mətəu-inu in tateh iəu məmə iəkaskəlɨm vivi rəhan uək məsəpəhiən, kəni in təmələhu=pa uək u mətahli=pa iəu məmə iəkol.* 13 Aupən iəmətəghati rah e nərgɨn, kəni iəmatoh nətəm kəutəfaki matol tərah e Iesu. Nati əpnapɨn iəu iəmatol pau lanu lan, mətəu in təmasək ohniəu mətəu-inu iəməsəni əhanəhiən nɨpəhriəniən lan, kəni iəməruru məmə nati nak iətəm iəu iəmatol in tərah.* 14 Mətəu nolkeikeiən rəha Iərmənɨg rəhatah in iahgin pɨk ohniəu, mapirəkɨs noliən tərah mɨn rəhak. Kəni tatətəlmɨn nɨkik o nəhatətəiən lan mɨne nolkeikeiən iətəm tatsɨpən e Krɨsto Iesu.

15 Inu nəghatiən tətəni pəhriən, kəni kitah kotəkeikei motəni nɨpəhriəniən lan: Krɨsto Iesu təmuva e nəhue nɨftəni məmə otosmiəgəh nətəm kotərah. Kəni iəu iətəmi iəkərah agɨn mapirəkɨs rəfin ilah.* 16 Mətəu Uhgɨn təmasək ohniəu, iətəm iəkərah agɨn, təhmen e nəmtətiən kəti iətəm tətəgətun məmə nətəlɨgiən rəhan təfəməh, naunun tɨkə, tatuvən o nətəm kotərah, pəh nətəmimi nəuvein koteruh kəni məhuərisɨg e suaru kətiəh əmə məmə okotəhatətə e Iesu kəni in tosmiəgəh ilah məfən nəmiəgəhiən itulɨn kəm lah. 17 !Kotəni-vivi Uhgɨn! Pəh kotɨsiai Uhgɨn rəhatah. In Iərmənɨg itulɨn; in təsɨmɨsiən; kəseruhiən in; kəni in pɨsɨn əmə in Uhgɨn. Pəh kotəfəri nərgɨn tatuvən matuvən matuvən naunun tɨkə. Əuəh.

18 Kəni inəha nətɨk Timoti. Inu rəhak nəghatiən təhmen=pən e nəghatiən rəha iəni mɨn nətəm kəmautəni kəm ik aupən. Ik onəkəkeikei maskəlɨm nəghatiən mɨn əha pəh tol rəham nətəlɨgiən təskasɨk, kəni ik onəkəluagɨn vivi e nəluagɨniən rəha nəhatətəiən. 19 Askəlɨm rəham nəhatətəiən təskasɨk, kəni ol noliən iətəm ik nəkəhrun məmə in təhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn. Mətəu nətəmimi nəuvein ilah kautol noliən nəuvein iətəm ilah kotəhrun məmə tərah, kəni kəmotərəkɨn rəkɨs rəhalah nəhatətəiən, təhmen e iətəmi kəti təmləfən negəu təri e nɨmas təhapu-əhapu agɨn mərah. 20 Suah mil u Haemeneəs mɨne Aleksantə ilau kəmian motol kətiəh əmə ilah nətəmi mɨn u. Iəu inegəhan=pən rəkɨs e lau e nəhlmɨ Setən məmə okuəhrun məmə okuəkeikei məsuəni rahiən Uhgɨn.*

2

Noliən rəha nəfakiən

1 Nati aupən iətəm iəkolkeikei məmə iəkəni, in tol lanu lan. Iəu iətəni əskasɨk kəm təmah məmə itəmah nəkotəkeikei motəfaki kəm Uhgɨn o nətəmimi rəfin, kəni motəni tagkiu kəm Uhgɨn o natimnati iətəm in təmol ilah. 2 Kəni e nian rəfin itəmah onəkotəkeikei mautəfaki o nətəm kəutarmənɨg mɨne nətəmi asoli mɨn rəhatah məmə kitah rəfin okotatɨg e nəməlinuiən kəni motatɨg mətɨg, pəh kitah kotɨsiai vivi Uhgɨn kəni rəhatah naliuəkiən in təhruahru. 3 Noliən rəha nəfakiən mɨn u in təuvɨr pɨk, kəni in otol Uhgɨn Iosmiəgəh rəhatah nɨkin otagiən lan. 4 Uhgɨn u, in tolkeikei məmə otosmiəgəh nətəmimi rəfin, kəni molkeikei məmə ilah okotəhrun motəni nɨpəhriəniən e nəghatiən pəhriən rəhan.

5 Otəfaki o nətəmimi rəfin məmə ilah okotəhatətə e Uhgɨn mətəu-inu Uhgɨn kətiəh əmə tətatɨg, kəni suah kətiəh əmə tətəhtul in suaru o nosiən nətəmimi muvən motol kətiəh ilah Uhgɨn, iətəmimi əha Krɨsto Iesu. 6 E nian əhruahru, in əmə təməfa rəhan nəmiəgəhiən o nətəouiən suaru rəha nətəmimi rəfin məmə otɨtɨs ilah e təfagə tərah rəhalah. Kəni inu tətəgətun məmə Uhgɨn tolkeikei məmə otosmiəgəh nətəmimi rəfin.* 7 Kəni e nəghatiən əha, Uhgɨn təməfəri iəu məmə iəu aposɨl kəti rəhan o nəni pətɨgəmiən nanusiən təuvɨr u kəm Nanihluə* mɨn, nətəmimi nətəm kəsəniə məmə nətəm Isrel, kəni təməfəri iəu məmə iəgətun kəti rəha nəhatətəiən pəhriən. Iəu iatəni pəhriən, iəseiuəiən.*

8 Kəni ikɨn mɨn rəfin, iəkolkeikei məmə nəman okotəghati kəm Uhgɨn e nəfakiən. Kəni nian kautəfəri nəhlmɨlah məmə okotəfaki kəm Uhgɨn, iəkolkeikei məmə nəmiəgəhiən rəhalah otəhruahru, kəni nɨkilah təsahməiən, kəni məsotahiən ilah mɨn.

9 Kəni iəu iəkolkeikei məmə nɨpətan u nəfaki mɨn okəhuvən e rəhalah napən iətəm təhruahru kəni mətəhtərain vivi ilah, məsotiuviən nətəlɨgiən rəha nəman, kəni məsotoliən məmə nətəmimi okoteh o nəfəriən. Kəni ilah kəsotoliən nəuanulah məmə okotəfəri ohni. Kəni ilah kəsəhuvəniən e natimnati mɨn o niuviən nətəlɨgiən rəha nətəmimi, iatəni natimnati mɨn təhmen=pən e napən mɨn iətəm nəhmtɨlah tiəkɨs, uə nati kəti kəmol e aiən u kol tətoraip-oraip, uə nati kəti kəmol e perəl inu kəpiel iətəm nəhmtɨn tiəkɨs.* 10 Mətəu iəkolkeikei məmə nɨpətan u nəfaki mɨn, rəhalah nətəlɨgiən otəsuvəniən o malə-malə rəha nɨpətɨlah məmə okeruh, mətəu okotol malə-malə e nəmiəgəhiən rəhalah, inəha ilah okotol noliən mɨn iətəm otasiru e nətəmimi, noliən mɨn iətəm təhruahru o nɨpətan nətəm kəutəni məmə ilah kəutəfaki kəm Uhgɨn.*

11 Nian nəman okotəgətun e niməfaki, nɨpətan okotəkeikei mautətəlɨg məsotagətiən, kəni motəkeikei motosiahu ilah, kəni motɨsiai nəgətun mɨn, kəni motətəu=pən nəgətun mɨn əha nətəm kəutəgətun. 12 Iəu iəsegəhaniən e nɨpətan məmə okotəgətun kəni motarmənɨg e nəman.* Ilah okotəkeikei məsotagətiən, 13 mətəu-inu aupən ikɨn, Uhgɨn təmaupən mol Atəm, uərisɨg ikɨn təpanol Iv.* 14 Kəni səniəmə Atəm u Setən təmeiuə lan aupən kəni tol nəuian, mətəu Iv u təmol nəuia Setən kəni matgəhli lou rəha Uhgɨn.* 15 Mətəu Uhgɨn otosmiəgəh nɨpətan nian ilah kautol əhruahru uək rəhalah, inu neməkiən mɨne neh viviən kəlkələh mɨn. Mətəu ilah kotəkeikei məutaskəlɨm əskasɨk noliən rəha nəhatətəiən, mɨne noliən rəha nolkeikeiən nətəmimi, mɨne noliən rəha nəmiəgəhiən iətəm təhruahru.*

3

Nətəmi asoli mɨn rəha niməfaki

1 Inu nəghatiən tətəni pəhriən məmə, “Nəmə iətəmimi kəti tolkeikei məmə in otuva iətəmi asoli kəti rəha niməfaki, kəni uək u, in uək təuvɨr agɨn kəti iətəm in tolkeikei.”

2 Kəni iətəmi asoli tol lanəha:

okəkeikei kəseh-pəniən noliən tərah kəti lan;

in məsol-pəniən rəhan pətan;

in təhrun nəni aruiən e nɨkin məmə otəpəh noliən natimnati iətəm tərah kəni mol əmə nati iətəm təuvɨr;

tatol natimnati e nəhruniən;

katɨsiai in;

tateh vivi nətəmimi nətəm kautəhuvən iman ikɨn;

in iəgətun təuvɨr kəti;

3 səniəmə iətəmimi kəti rəha napɨsiən uə nəhtiən itəmi;

mətəu in iətəmi mətɨg;

səniəmə in iətəmi rəhan nəghatiən tɨtatɨperəh pɨk təhmen e kaluəluə;

nɨkin təsuvən pɨkiən e məni;

4 in otəkeikei mətarmənɨg vivi e rəhan mɨn, kəni mol məmə rəhan kəlkələh mɨn kautol nəuian mautɨsiai vivi. 5 ?Mətəu nəmə in təruru narmənɨg viviən o rəhan mɨn, kəni in otəhro əhanəh marmənɨg e niməfaki rəha Uhgɨn?

6 Iətəmimi tətəhatətə vi əmə e Iesu, in təsəhmeniən məmə otos uək u, məta in tətəfəri pɨk in, kəni Uhgɨn tol nalpɨniən kəm in təhmen e inəha təmol e Setən u iəfəri pɨk.*

7 Kəni iətəmi asoli, rəhan noliən otəkeikei məuvɨr məhruahru məmə nətəm kəsotəfakiən okotəni məmə in iətəmi təuvɨr. Nəmə təsoliən, məta nəuanɨkulu rəha Setən toh pɨkɨn, kəni nərgɨn otərah.*

Dikon mɨn,
nətəm kəutasiru e niməfaki

8 E noliən əhmen əmə, dikon mɨn, rəhalah nəmiəgəhiən otəkeikei məhruahru vivi, kəni məutəni əmə nɨpəhriəniən e nian rəfin. Nətəm kəutapɨs uə kotolkeikei pɨk məni, kəsotəhmeniən o naskəlɨmiən uək u. 9 Ilah nətəmimi nətəm kotəhrun məmə noliən tərah kəti təsatɨgiən e lah, kəni mautaskəlɨm əskasɨk nəghatiən pəhriən mɨn rəha Iesu Krɨsto iətəm Uhgɨn təmol əpu. 10 Nətəmimi kotol lanəha, niməfaki otəkeikei makil vivi rəhalah nəmiəgəhiən, nəmə kəseh-pəniən nati kəti tərah e lah, kəni ilah okotos uək rəha dikon.

11 Kəni təhmen-əhmen əmə, nɨpətan rəha dikon mɨn,* ilah mɨn okotəkeikei motol rəhalah nəmiəgəhiən təhruahru vivi. Təsəuvɨriən məmə ilah nɨpətan nətəm kəutəni nɨkalɨtəmi, uə nɨpətan rəha napɨsiən, mətəu ilah nɨpətan nətəm nətəmimi kəutəhatətə e lah e nian rəfin.*

12 Suah kəti iətəm tatos uək rəha dikon, in otəkeikei mos rəhan pətan kətiəh əmə, kəni in otəkeikei mətarmənɨg vivi e rəhan mɨn kəlkələh mɨn mɨne rəhan lahuənu. 13 Nətəmimi nətəm kautol vivi uək rəha dikon, nərgɨlah in təuvɨr lan, kəni rəhalah nətəlɨgiən in otəskasɨk pɨk o naskəlɨmiən nəhatətəiən rəhalah e Krɨsto Iesu.

Nəukətɨ nəhatətəiən rəhatah

14 Rəueiu əha, nian iətətei nauəuə u kəm ik, nɨkik tətəhti məmə, otəsuvəhiən kəni iəkuvnə meruh ik. 15 Mətəu nəmə iəsuvnə uəhaiən, kəni nauəuə u in otəni natimnati rəfin iətəm kitah nenətɨ Uhgɨn okotohtəu=pən. Inu kitah u nətəm kəutəfaki, kəni Uhgɨn rəhatah tətəmiəgəh mətatɨg naunun tɨkə. Kitah nətəm kəutəfaki u kəutaskəlɨm nəghatiən pəhriən, kəni mauteh vivi. 16 Nɨpəhriəniən, nəghatiən pəhriən rəha Iesu Krɨsto iətəm Uhgɨn təmol əpu, in nati apɨspɨs iətəm in iahgin, kəni tol lanəha:

Krɨsto in təmuva iətəmimi kəni nətəmimi kəmoteruh.

Kəni Narmɨn Rəha Uhgɨn tətəgətun vivi məmə Iesu təhruahru vivi pɨk.

Kəni nagelo mɨn kəmoteruh in.

Kəni nətəmimi kəutəni pətɨgəm nanusiən təuvɨr rəhan kəm nətəmimi ikɨn pɨsɨn pɨsɨn mɨn.

Kəni nətəmimi rəha nəhue nɨftəni u kəutəhatətə lan.

Kəni Uhgɨn təmos muvən ilɨs e neai mətatɨg ilau min.*

4

Nəgətun eiuə mɨn

1 Narmɨn Rəha Uhgɨn tətəni pətɨgəm vivi məmə e nian mɨn uərisɨg Iesu otəpanuva lan, nətəmimi nəuvein okotəpəh nɨtəu-pəniən noliən pəhriən rəha nəhatətəiən e Uhgɨn. Ilah okotohtəu=pən narmɨn eiuə mɨn kəni motohtəu=pən nəgətuniən rəha iərmɨs mɨn. 2 Nəgətuniən mɨn əha kautsɨpən e nəgətun mɨn nətəm kəutəni məmə rəhalah nəghatiən in nɨpəhriəniən, mətəu ilah kəuteiuə, kəni məsotoliən nati iətəm kəutəni. Nətəmi mɨn əha, nətəlɨgiən rəhalah tekəu-ekəu agɨn, kəni kɨnotəruru nakiliən məmə nəghatiən pəhriən iə, kəni nəghatiən eiuə iə. 3 Ilah kəutəgətun nətəmimi məutəni məmə okəsotoliən marɨt, kəni məutəgətun ilah məmə okəsotuniən nauəniən mɨn nəuvein. Mətəu Uhgɨn təmol nauəniən mɨn əha məmə okotun ilah. Kəni kitah u kəutəfaki kotəhrun nɨpəhriəniən, kotəhrun nosiən, motəfaki motəni tagkiu kəm Uhgɨn ohni, kəni motun,* 4 mətəu-inu natimnati rəfin iətəm Uhgɨn təmol ilah kotəuvɨr əmə.* Nati kəti tɨkə məmə okəsotuniən. Kitah kotəhrun nuniən natimnati rəfin nəmə kitah kotəfaki motəni tagkiu kəm Uhgɨn ohni, 5 mətəu-inu Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə ilah kotəuvɨr, kəni kitah kəutəfaki ohni. Kəni rəueiu, nauəniən mɨn əha kotəuvɨr əmə.

Ioluək təuvɨr rəha Krɨsto Iesu

6 Nəmə nətəni pətɨgəm nəghatiən u kəm piatah mɨn mɨne nəuvɨnɨtah mɨn, kəni ik ioluək təuvɨr kəti rəha Krɨsto Iesu. Kəni tətəgətun məmə ik iətəmimi kəti iətəm natun nəghatiən təuvɨr mɨn rəha nəhatətəiən mɨne nəgətuniən əhruahru, kəni mətəmiəgəh lan, kəni rəham nəmiəgəhiən tatɨtəu=pən nəghatiən rəfin mɨn əha.

7 Əpəh, sətəlɨgiən e nəghatiən eiuə mɨn iətəm nətəlɨgiən rəha Uhgɨn tɨkə lan, nəghatiən mɨn təhmen e namsu əpnapɨn mɨn iətəm nɨpətɨn tɨkə. Mətəu əgətun aru rəham nəmiəgəhiən məmə tətɨtəu=pən Nauəuə Rəha Uhgɨn.* 8 Noliən rəha neruh viviən nɨpətɨm məmə in otəsanən, in təuvɨr o natimnati mɨn nəuvein, mətəu nəmə natəgətun aru rəham nəmiəgəhiən e noliən rəha Uhgɨn, kəni in təuvɨr məmə otasiru e natimnati rəfin e nəmiəgəhiən rəha nəhue nɨftəni u, mɨne rəha nəmiəgəhiən itulɨn.

9 Inu nəghatiən tətəni pəhriən, kəni kotəkeikei motəni nɨpəhriəniən lan. 10 Konu kitah kautol pɨk uək o nəgətun aruiən rəhatah nəmiəgəhiən e noliən əha, mətəu-inu kɨnotəhatətə rəkɨs e Uhgɨn u tətəmiəgəh kəni mətatɨg itulɨn, kəni in Iosmiəgəh mətəhan nəhlmɨn kəm nətəmimi rəfin, mətəu in tatosmiəgəh əmə nətəmi mɨn u nətəm kəutəhatətə lan.*

11 Əgətun natimnati mɨn əha kəm nətəmimi, kəni məni=pən kəm lah məmə okotəkeikei mautohtəu=pən. 12 Segəhaniən lam məmə nətəmimi okoteh iahu ik mətəu-inu ik iətəm aluə əmə kəti. Mətəu ol rəham nəmiəgəhiən təhruahru vivi məmə nətəmimi okoteruh məmə ik iətəm təmɨməhtə, kəni ilah kotəhrun nɨtəu-pəniən ik e nəghatiən mɨn, mɨne naliuəkiən, mɨne nolkeikeiən, mɨne nəhatətəiən, mɨne nol əhruahruiən.* 13 Ol natimnati mɨn əha, kəni nati kɨsɨl mɨn əha ikɨn. Onəkəkeikei mol vivi ilahal mətəuarus iəkuvnə: afin Nauəuə Rəha Uhgɨn kəm nətəmimi, kəni məni pətɨgəm Nauəuə Rəha Uhgɨn, kəni məgətun Nauəuə Rəha Uhgɨn. 14 Timoti. Uhgɨn təməfɨnə rəhan nəsanəniən kəm ik o noliən uək rəhan nian eldə mɨn rəha niməfaki kəmotələhu=pən nəhlmɨlah lam, kəni iəni mɨn nəuvein rəhalah kəmotəni pətɨgəm nəghatiən iətəm Uhgɨn təməni lam. Səpəhiən nəsanəniən əha, mətəu ol uək rəha Uhgɨn lan.*

15 Ik onəkəkeikei matol uək mɨn u, kəni rəham nətəlɨgiən otəkeikei mətatɨg əskasɨk e natimnati mɨn u pəh nətəmimi kotəhrun nehiən məmə rəham nəmiəgəhiən mɨne rəham uək tateviə vivi. 16 Ateh vivi noliən mɨn e nəmiəgəhiən rəham, kəni ol rəham nəgətuniən məmə in tətəhruahru e nian rəfin. Onəkəkeikei mətalkut əskasɨk məmə onəkol natimnati mɨn əha, mətəu-inu nəmə nəkol, kəni onəkosmiəgəh itəmah nətəm kəutətəlɨg lam.

5

Noliən rəha nɨsiaiən
o nəghatiən kəm nətəmimi

1 Sagət əskasɨkiən e nauəhli mɨn, mətəu əghati kəm lah e nɨsiaiən məmə nəkiuvi rəhalah nətəlɨgiən, təhmen əmə məmə ilah rəham tatə əhruahru mɨn. E noliən kətiəh mɨn əmə, ol təhmen əmə kəm nətəm aluə təhmen əmə məmə ilah piam əhruahru mɨn. 2 Əghati mətɨg e nɨsiaiən kəm nɨpətauəhli mɨn təhmen məmə rəham mamə əhruahru mɨn. Rəham nəghatiən mɨne noliən mɨn kəm nɨpətan mɨtə otəkeikei məhruahru agɨn, təhmen məmə ilah nəuvɨnɨm mɨn.

Noliən rəha neruh viviən nɨpətalɨmɨs mɨn

3 Niməfaki otəkeikei mateh vivi nɨpətalɨmɨs mɨn u kəmɨmɨs ərin ilah, kəni iətəmi kəti tɨkə mə otateruh ilah. 4 Mətəu pətalɨmɨs kəti u nenətɨn mɨn əha ikɨn uə namipɨn mɨn əha ikɨn, ilah okotəkeikei motaupən motəhrun məmə uək rəha nətəm kəutəfaki, ilah okotaupən moteh vivi aru rəhalah mɨn. Noliən u təhmen əmə məmə kəutəfən nɨtai nati kəm mamə mɨne tatə mɨne kəha mɨn, kəni nati u tatol nɨki Uhgɨn tətagiən ohni.

5 Mətəu pətalɨmɨs iətəm tətatɨg pɨsɨn agɨn əmə, iətəmimi tɨkə o neruhiən, in tətələhu=pən əskasɨk rəhan nuhuiniən tətatɨg e Uhgɨn. Inəha e nian rəfin, lapɨn mɨne e nərauiə, in tətəfaki kəm Uhgɨn məmə otətasiru lan. Pətalɨmɨs tol lanəha, təhruahru agɨn məmə niməfaki otasiru lan. 6 Mətəu pətalɨmɨs u tətətəlɨg pɨk e natimnati rəha nɨftəni o nətəuiən təuvɨr lan, in tətəmiəgəh, mətəu e narmɨn in tɨnɨmɨs rəkɨs. 7 Ik onəkeikei məni=pən nəghatiən mɨn əha kəm niməfaki məmə ilah okotəkeikei motol pəh nətəmimi kəsotəni rahiən ilah. 8 Suah kəti otəkeikei meh vivi rəhan mɨn, kəni maupən meh vivi rəhan əhruahru mɨn. Mətəu nəmə in təsoliən, tətəgətun məmə təməuhlin nəmtahn e noliən rəha nəfakiən, in tərah mapirəkɨs iətəm təsəfakiən.

9 Nəmə nəkətei=pən nərgɨ pətalɨmɨs kəti e nauəuə rəha nasiruiən məmə niməfaki otasiru lan, rəhan nu in otəkeikei mos sikɨste, pətan u təmətatɨg vivi ilau rəhan u iərman. 10 Kəni in pətauəhli kəti iətəm nətəmimi kautɨsiai in o rəhan noliən təuvɨr mɨne nasiruiən mɨn iətəm in tatol, təhmen məmə in tateh vivi rəhan nəsualkələh; kəni nian iapɨspɨs mɨn okəhuva iman ikɨn, tatol təuvɨr kəm lah; kəni matosiahu aru in mətasiru e nətəm kautəfaki;* kəni mətasiru e ianrah; kəni rəhan nətəlɨgiən təskasɨk məmə otol uək mɨn iətəm təuvɨr.

11 Mətəu sətei-pəniən nərgɨ pətalɨmɨs mɨn nətəm kəsotəpətauəhli əhanəhiən e nauəuə rəha nasiruiən, mətəu-inu uərisɨg nəmə nətəlɨgiən rəha nol mɨniən marɨt tɨnuva məskasɨk e nɨkilah e Krɨsto, kəni ilah kotəni məmə okotol mɨn marɨt. 12 Kəni Uhgɨn in otakil mol nalpɨniən kəm lah mətəu-inu kəmotatgəhli rəhalah nonauvɨl iətəm kəmotol kəm in aupən.† 13 Kəni nati tərah kəti mɨn, məta ilah kotəlpah kəni motos noliən rəha nuvəniən e nimə mɨn rəfin mautəni nəghatiən iətəm nɨpətɨn tɨkə. Uərisɨg ilah kəhuva motərah pɨk o nosiən musmus e nəghatiən rəha iətəpɨsɨn, kəni ilah kotolkeikei məmə okotəni pɨk nəghatiən rəha nətəpɨsɨn, kəni ilah kəutəni nəghatiən mɨn nəuvein iətəm təsəhmeniən məmə okotəni.* 14 Kəni iəu iətəni kəm nɨpətan mɨtə mɨn kəmɨmɨs ərin ilah məmə təuvɨr ilah okotol mɨn marɨt, kəni motos nətɨlah mɨn, kəni moteh vivi ilah. Kəni nəmə kotol lanəha, kəni məsotəfəniən nəua nɨmahan kəm tɨkɨmɨr məmə okotəni rah itah.* 15 Mətəu pətalɨmɨs nəuvein kɨnotalelin ilah e suaru təuvɨr kəni mɨnautohtəu=pən Setən.

16 Nɨpətan mɨn u kəutəfaki okotəkeikei mauteruh vivi pətalɨmɨs mɨn rəhalah, məsotəhlman-pəniən e lah kəm niməfaki məmə oteruh ilah. Kəni niməfaki in otateruh əmə pətalɨmɨs mɨn u rəhalah nətəmimi kohkə agɨn məmə okauteruh ilah.

Uək rəha nətəmi asoli rəha niməfaki

17 Eldə mɨn nətəm kəutarmənɨg vivi e uək rəha niməfaki, niməfaki otəkeikei mɨsiai ilah, kəni motətəou ilah. Kəni nəgətun mɨn mɨne nətəm kəutəni pətɨgəm Nauəuə Rəha Uhgɨn, ilah kautəhtul aupən məmə okɨsiai ilah kətəou ilah. 18 Mətəu-inu Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə, “Nian nati miəgəh kəti tatol rəham uək, kəni nakəkeikei maugɨn.”‡ Kəni tətəni mɨn məmə, “Nian iətəmi kəti tatol uək, mətəu okəkeikei kətəou in lan.”*

19 Sətəlɨgiən e nəghatiən rəha iətəmimi kətiəh əmə iətəm tətəni məmə eldə kəti rəha niməfaki təmol noliən tərah, mətəu nəmə iətəmimi keiu uə kɨsɨl kəhləni, kəni nətətəlɨg e rəhalahal nəghatiən.*

20 Kəni nəmə iətəmi asoli kəti rəha niməfaki tatol nati kəti tərah, kəni nətagət əskasɨk lan e nəhmtɨ nətəmimi rəfin rəha niməfaki, kəni tol lanəha nətəmimi okotəgɨn e noliən nati tərah mɨn.*

21 E nəhmtɨ Uhgɨn, mɨne Iesu, mɨne nagelo mɨn iətəm Uhgɨn təmɨtəpɨn rəkɨs ilah, iəu iətəni əskasɨk kəm ik məmə ik onəkəkeikei mətətəu=pən nəghatiən rəhak e noliən iətəm in təhruahru. Ik onəsoliən noliən kəti kəm iətəmi kəti, kəni matɨg mol noliən pɨsɨn mɨn kəm iətəmi kəti mɨn. Mətəu onəkol təhmen-əhmen əmə kəm lah rəfin.

22 Səfəri uəhaiən iətəmi kəti məmə in otos uək kəti rəha niməfaki, inu mə nəkotələhu=pən nəhlmɨtəmah motəfaki lan. Mətəu-inu nəmə in iətəmi kəti iətəm rəhan əha ikɨn noliən tərah, kəni rəhan noliən tərah otatɨg lam, təhmen lanu məmə ik mɨn nəmos rəhan noliən tərah. Mətəu ol əmə rəham nəmiəgəhiən tətəuvɨr vivi mətəhruahru e nian rəfin.

23 Səmnɨm əməiən nəhu. Os wain nəuan nəuvetɨn mol o rəham nɨmɨsiən, pəh otasiru e nərfəm.

24 Nətəmimi nəuvein kitah rəfin kotəhrun məmə ilah nolrah nati, kəni kotəhrun məmə Uhgɨn otol nalpɨniən kəm lah. Mətəu nətəmimi nəuvein mɨn, rəhalah təfagə tərah tətəhluaig əhanəh əha rəueiu, mətəu uərisɨg okəpaneruh.

25 Kəni təhmen-əhmen əmə, nian tepət uək təuvɨr mɨn, kitah kotəhrun əmə. Mətəu nəuvein əha ikɨn iətəm kəutəhluaig əha rəueiu, mətəu nɨpəhriəniən, okəmaneruh ilah.

6

Noliən əhruahru o slef mɨn

1 Slef mɨn nətəm kəutəfaki okotəkeikei motɨsiai nətəmi asoli mɨn rəhalah. Noliən əha in otahtɨpəsɨg e nətəmimi u kəsotəfakiən məmə kəsotəni rahiən nərgɨ Uhgɨn, mɨne nəgətuniən rəhatah.* 2 Mətəu slef mɨn nətəm rəhalah nətəmi asoli ilah mɨn nəfaki, ilah okəsotoliən noliən əha u kotəni məmə, “Ei. Iətəmi asoli əha in piatah əmə kəti,” kəni ilah məsotɨsiai viviən. Mətəu ilah okotəkeikei motol əhruin pɨk nati kəm lah e nɨkilah pəhriən, mətəu-inu rəhalah nətəmi asoli mɨn ilah nəfaki mɨn nətəm noluək mɨn kotolkeikei ilah.*

Nəgətuniən neiuəiən mɨn
mɨne natimnati vivi mɨn pəhriən

Natimnati mɨn u, ik onəkəkeikei mətəgətun nətəmimi lan. Kəni e nian rəfin, ik onəkəkeikei mətəghati əskasɨk kəm lah o nɨtəu-pəniən.

3 Mətəu nətəmimi nəuvein kəutəgətun nəghatiən nəuvein iətəm tol pɨsɨn e nəghatiən əha rəhak, kəni ilah kəutəni məmə nəgətuniən rəha Iərmənɨg rəhatah Iesu Krɨsto, in neiuəiən, mautəni məmə nəgətuniən rəha noliən rəha nəmiəgəhiən iətəm Uhgɨn tolkeikei, in neiuəiən.* 4 Nətəmimi mɨn əha kautol lanəha ilah kəsotəhrun agɨniən nati kəti, kəni ilah nətəm kəutəfəri pɨk ilah. Ilah kəutalməli o nuvəniən məghati pɨk o nəghatiən mɨn iətəm tatiuvi=pa niəməha, o nəghatiən mɨn iətəm nətəmimi kəutəməki e lah mɨn ohni. Noliən u in tatol nətəmimi kəutɨtgərah ilah mɨn, kəni məutəhapu-əhapu ilah mɨn, kəni məutəghati rah e nərgɨlah mɨn, kəni məutətəlɨg rah e lah mɨn. 5 Kəni e nian rəfin ilah kautol tɨməti. Inu noliən rəha nətəmimi nətəm rəhalah nətəlɨgiən tərah, ilah kəutəluei e nəghatiən pəhriən. Ilah, nɨkilah təhti məmə noliən rəha nəhatətəiən e Uhgɨn in noliən kəti o nosiən məni mɨne nautə mɨn.*

6 Mətəu nati təuvɨr pɨk səniəmə kitah kautos məni mɨne nautə. Nati təuvɨr pɨk məmə kitah okotaliuək e noliən iətəm Uhgɨn tolkeikei. Kəni məutagiən əmə, nati əpnapɨn nəmə rəhatah nautə təkəku uə tepət,* 7 mətəu-inu nian kitah kəmotair=pa e nəhue nɨftəni u, kəni kəməsotosiən nati kəti məhuva. Kəni e nian okohmɨs lan, ko kəsotos mɨniən nati kəti mohtəlɨg.* 8 Mətəu nəmə nɨgtah nauəniən mɨne napən təhmen əmə, kəni kitah kotagiən.

9 Nətəmimi nətəm kotolkeikei pɨk məmə rəhalah nautə otepət, tɨmətɨg əmə o lah məmə okotol noliən tərah mɨn tepət. In təhmen=pən e nalɨg kəti iətəm otələs ilah e nəuan nalməliən rəha nərahiən, kəni ilah kotolkeikei məmə okotol natimnati tepət rəha nalməliən, kəni natimnati tepət iətəm tərah o lah. Kəni nolkeikeiən rəha natimnati tərah mɨn əha okotərəkɨn-ərəkɨn nəmiəgəhiən rəhalah. 10 Mətəu-inu noliən rəha nolkeikei pɨkiən məni, in nəukətɨ natimnati tərah tepət. Kəni nətəmimi nəuvein ilah kautəhtul iəkɨs o nɨtəu-pəniən suaru u, kəni ilah kɨnəhuvən rəkɨs isəu o noliən rəha nəhatətəiən, kəni ilah kautol natimnati mɨn nəuvein iətəm tətərəkɨn aru nɨkilah, kəni kautos nərahiən tepət lan.*

Nəghatiən təuvɨr rəha Pol tatuvən kəm Timoti

11 Mətəu ik Timoti, iətəmi rəha Uhgɨn, aiu=pən isəu o noliən tərah mɨn əha. Ik onəkəkeikei malkut pɨk o nɨtəu-pəniən noliən əhruahru, iətəm Uhgɨn tolkeikei. Rəham nəhatətəiən otəkeikei məskasɨk, kəni ik onəkəkeikei molkeikei nətəmimi. Askəlɨm əmə rəham nəhatətəiən lanko, tatuvən naunun tɨkə. Kəni onəkeikei muva ik iətəmi mətɨg kəti.* 12 Onəkəluagɨn vivi e nəluagɨniən rəha nəhatətəiən. Kəni maskəlɨm vivi nəmiəgəhiən itulɨn iətəm Uhgɨn təmauɨn lam ohni. Aupən rəkɨs, in təmauɨn lam ohni nian nəməni pətɨgəm nəhatətəiən rəham e Iesu e nəhmtɨ nətəmimi tepət.*

13 E nəhmtɨ Uhgɨn, iətəm tətəfa nəmiəgəhiən kəm natimnati rəfin, kəni e nəhmtɨ Krɨsto Iesu iətəm təməni pətɨgəm vivi nəghatiən pəhriən e nəhmtɨ Pontiəs Pailət, iətəghati əskasɨk kəm ik lanu lan:* 14 Ol natimnati mɨn u, kəni məsəpəhiən kəti mətəuarus=pən Iərmənɨg rəhatah Iesu Krɨsto otuva 15 e nian əhruahru iətəm Uhgɨn təməni. Uhgɨn iətəm kitah okotəkeikei mautəni-vivi e nian rəfin, in pɨsɨn əmə tətarmənɨg e natimnati rəfin. In Kig rəha kig mɨn rəfin, kəni Iərmənɨg rəha iərmənɨg mɨn rəfin.* 16 In əmə təsɨmɨsiən mətatɨg itulɨn, rəhan nətuəuiniən tɨkə, kəni naunun tɨkə. Ikɨn tətatɨg ikɨn, nəhagəhagiən tasiə matɨtəlau lan, kəni ko kəsaniən iuəkɨr ohni. Suah kəti təseh əhanəhiən in, kəni ko iətəmi kəti təsəhruniən nehiən nian kəti. Nian rəfin kitah okotəkeikei motɨsiai in, kəni məutəni pətɨgəm rəhan nəsanəniən mɨne narmənɨgiən mautəhuvən mautəhuvən naunun tɨkə. Tol lanəha lan. Əuəh.

Nəfaki mɨn u rəhalah nautə tepət

17 Əghati əskasɨk kəm nətəm kautəfaki nətəm rəhalah nautə rəha nəhue nɨftəni u tepət. Əni məmə ilah okəsotəfəri pɨkiən ilah, kəni kəsotəhatətəiən e rəhalah məni u tepət. Məni in rəha rəueiu əmə, mətəu olauɨg mɨne tɨkə mɨn. Ilah okotəkeikei motəhatətə əmə e Uhgɨn iətəm tətəfa natimnati təuvɨr tepət kəm tah məmə kitah okotətəu təuvɨr lan.* 18 Əghati əskasɨk kəm lah məmə rəhalah noliən təuvɨr mɨn, mɨne rəhalah nasiruiən təuvɨr mɨn otepət. Kəni nɨkilah otəkeikei magiən o nətuatiən kəm nətəmimi. 19 E noliən əha, in təhmen məmə ilah kautələhu natimnati təuvɨr mɨn tepət, təhmen=pən əmə məmə kəmotasə təuvɨr o nəmiəgəhiən iətəm otəpanuva. Kəni ilah kotəhrun nosiən nəmiəgəhiən, iətəm nəmiəgəhiən pəhriən.*

Naunun nəghatiən rəha Pol

20 Timoti, ik onəkəkeikei mateh vivi natimnati mɨn iətəm Uhgɨn təmələhu=pən rəkɨs e nəhlməm. Əpəh kəni məhtul isəu o nəghatiən mɨn iətəm nɨpətɨlah tɨkə kəni kəsotəfəniən nɨsiaiən kəm Uhgɨn, kəni nəghatiən mɨn iətəm kəsotəhruahruiən e Nauəuə Rəha Uhgɨn. Nəghatiən mɨn əha kətəni məmə kautəfa nəhruniən, mətəu kəpə, kauteiuə. 21 Mətəu nətəmimi nəuvein kautəhuərisɨg e nəghatiən eiuə mɨn əha, kəni mɨnotəmkarəpen e suaru rəha nəhatətəiən pəhriən.

Pəh Uhgɨn otətuati e rəhan nəuvɨriən kəm təmah.*

* : Nanihluə, Ianihluə — Afin-to e tiksɨnəri.

* 1:2 Uək 16:1-3; Tait 1:4

* 1:4 1Tim 4:7; Tait 1:14

† 1:8 Nəgətun eiuə mɨn əha, nian rəfin kəutəghati pɨk e Lou. Kəni məutəni məmə ilah kəutəhruahru mətəu-inu ilah kotəhrun vivi Lou. Mətəu nol rah nati mɨn, Uhgɨn təməfən Lou kəm lah məmə Lou otəgətun ilah məmə ilah nətəm kotərah.

* 1:8 Rom 7:12,16

* 1:12 Uək 9:15; 1Kor 15:9-10; Kəl 1:15-16

* 1:13 Uək 8:3; 9:1-5

* 1:15 Luk 19:10

* 1:20 1Kor 5:5; 2Tim 4:14-15

* 2:6 Rom 3:29-30; Kəl 1:4

* 2:7 Nanihluə, Ianihluə — Afin-to e tiksɨnəri.

* 2:7 Uək 9:15; Kəl 2:7-8; 2Tim 1:11

* 2:9 1Pitə 3:3-5

* 2:10 1Tim 5:10

* 2:12 1Kor 14:34

* 2:13 Jen 2:7,21-22; 1Kor 11:8-9

* 2:14 2Kor 11:3; Kəl 3:1-6

* 2:15 Jen 3:6-16

* 3:6 Tait 1:6-9

* 3:7 2Kor 8:21

* 3:11 Suaru keiu o nəuhliniən nəghatiən u “nɨpətan” e fes u. 1. Nɨpətan rəha dikon mɨn 2. Nɨpətan nətəm kautos uək rəha dikon.

* 3:11 Tait 2:3

* 3:16 Mak 16:19; Kol 1:23; 1Jon 2:18

* 4:3 Jen 9:3; Rom 14:6; 1Kor 10:30-31

* 4:4 Jen 1:31

* 4:7 1Tim 1:4

* 4:10 1Tim 2:3-4

* 4:12 Tait 2:15

* 4:14 2Tim 1:6

* 5:10 Nəghatiən Kris əhruahru tətəni məmə, “Kəni təteikuas e nəhlkɨ nətəmimi rəha Uhgɨn.” — Noliən əha tətəgətun məmə in pətan kəti tatosiahu aru in; kəni nɨkin tagiən o nasiruiən e nətəmimi.

† 5:12 E nian əha, pətalɨmɨs mɨn nəuvein kəmotos nonauvɨl rəhalah kəm Uhgɨn məmə okəsotoliən marɨt, kəni ilah okol əmə uək rəha niməfaki. Kəni nəmə pətalɨmɨs kəti tolkeikei məmə in otol mɨn marɨt, kəni in otatgəhli rəhan nonauvɨl iətəm təmol kəm Uhgɨn.

* 5:13 2Təs 3:11

* 5:14 1Kor 7:9

‡ 5:18 Nəghatiən əhruahru rəha Kris tətəni məmə, “Nian kau kəti tatol uək rəham tatevɨg-evɨg e nəua wit, kəni nəmə tolkeikei məmə otun kəti, kəni səlis-ərainiən nohlɨn.” Eruh mafin e tiksɨnəri e noliən rəha nətəm Isrel e noliən uək e wit. Pol tətəghati e nati miəgəh, mətəu nɨpəhriəniən, nɨpətɨ nəghatiən tətəghati e nətəmimi.

* 5:18 Dut 25:4; Mat 10:10; 1Kor 9:9

* 5:19 Dut 17:6; 2Kor 13:1

* 5:20 Efəs 5:11

* 6:1 Efəs 6:5

* 6:2 Flm 16

* 6:3 Kəl 1:6-9

* 6:5 2Tim 3:8; 4:4; Tait 1:14

* 6:6 Fɨl 4:11-12; 1Tim 4:8; Hip 13:5

* 6:7 Job 1:21

* 6:10 Efəs 5:5

* 6:11 2Tim 2:22

* 6:12 1Kor 9:25-26; 2Tim 4:7

* 6:13 Jon 18:36-37

* 6:15 Nəh 17:14

* 6:17 Luk 12:20-21

* 6:19 Mat 6:20

* 6:21 1Tim 1:6; 2Tim 2:18

2 TIMOTI

1

2

3

4

2 Timoti

Nauəuə iətəm tatol keiu lan iətəm Pol təmətei tuvən kəm Timoti

Nəghatiən əkuəkɨr rəha nauəuə u 2 Timoti

?Pəh təmətei nauəuə u? Aposɨl Pol təmətei nauəuə u.

?Təmətei tatuvən kəm pəh? Təmətei tatuvən kəm Timoti. Kəni in molkeikei məmə ilah mɨn əpəha e niməfaki rəha Efəsɨs, məmə okotafin. Afin e “Nəghatiən Əkuəkɨr Rəha Nauəuə u 1 Timoti” o nəhruniən məmə Timoti in pəh.

?Natɨgiən təhro lanu lan nian təmətei? Nian kəpmən rəha Rom tətaskəlɨm Pol əpəha Rom, in təsatɨgiən e kaləpus, mətəu in təmətatɨg e rəhan kəti nimə, kəni soldiə mɨn kəmautatɨg ilah min mauteruh vivi məmə in otəsagɨmiən. Naunun japtə rəha Uək Mɨn tətəghati e nian mɨn əha. Kəni əmeiko kəpmən təmahli pətɨgəm in, kəni taliuək əmə mətan o nu keiu. Mətəu rəueiu əha, tɨnuvən mɨn e kaləpus əpəha Rom, kəni kaləpus əha in tərah pəhriən ikɨn. Nauəuə rəha Uək Mɨn təsəghatiən e nian əha, nauəuə tɨnol naunun rəkɨs. Kaləpus əha in tətəpu ikɨn, kəni tiəkɨs o nətəmimi o nuvəniən məsal=pən lan. Luk əmə ilau min. Pol təmolkeikei məmə Timoti otuva meh mətəu-inu in rəhan niəli təuvɨr. Kəni in molkeikei məmə Timoti in otəmki nauəuə mɨn rəhan.

?Təmətei nauəuə u o nak? Pol təməhrun məmə otəsuvəhiən kohamu in tɨmɨs. Tol lanəha, in təmətei nauəuə u o nələhu-pəniən niməfaki e nəhlmɨ nətəmi asoli pɨsɨn mɨn nəuvein təhmen e Timoti. Nian iəkɨs mɨn kəutəhuva o niməfaki, kəni Pol in tolkeikei məmə Timoti otətaskəlɨm Nanusiən Təuvɨr, kəni matəhtul əskasɨk e nəhatətəin rəhan, kəni məsəgɨniən e nəni pətɨgəmiən Nanusiən Təuvɨr, kəni in otəhtul maru o nətəuiən nahməiən e nɨpətɨn nəmə nərahiən otuva.

1

Pol təməni təuvɨr kəm Timoti

1 Iəu Pol, u iəu aposɨl kəti rəha Krɨsto Iesu, iətəm Uhgɨn təmɨtəpɨn rəkɨs iəu məmə rəhan, kəni mahli=pa iəu məmə iəkəni pətɨgəm rəhan nəniəskasɨkiən rəha nəmiəgəhiən itulɨn e Krɨsto Iesu. 2 Iətəni təuvɨr kəm ik Timoti, nətɨk iətəm iəkolkeikei pɨk ik.

Pəh Uhgɨn Tatə mɨne Krɨsto Iesu rəhatah Iərmənɨg okuəfɨnə rəhalau nəuvɨriən, mɨne nasəkəhruiniən, mɨne nəməlinuiən kəm ik.*

Pol təməfəri nətəlɨgiən rəha Timoti

3 Nian rəfin lapɨn mɨne lənian, iətəfaki ohnik, kəni mətəni tagkiu kəm Uhgɨn ohnik. Kəni iatol uək rəhan təhmen=pən əmə e tɨpɨk mɨn, kəni iəkəhrun məmə noliən tərah kəti təsatɨgiən lak.* 4 Nɨkik tətəhti nəhu nəhmtəm, kəni iəkolkeikei pɨk məmə iəkeruh mɨn ik pəh nɨkik otagiən. 5 Nɨkik tətəhti nəhatətəiən pəhriən rəham iətəm təhmen=pən əmə e nəhatətəiən iətəm təmaupən mətatɨg e rəham kəha Lois mɨne rəham mamə Iunis, kəni iəkəhrun pəhriən məmə rəueiu in tɨnatɨg lam.*

6 Kəni tol lanəha, iətəni mɨn kəm ik məmə onəkelel nɨgəm rəha nəsanəniən iətəm Uhgɨn təməfɨnə o noliən rəhan uək. Uhgɨn təməfɨnə nəsanəniən əha nian iəmələhu=pən nəhlmək mətəfaki=pɨnə lam.* 7 Ol uək e nəsanəniən əha, mətəu-inu Uhgɨn təsəfaiən kəm tah nɨkin rəha nəgɨniən, mətəu təməfa nɨkin rəha nəsanəniən, mɨne nɨkin rəha nolkeikeiən, mɨne nɨkin iətəm tatol noliən mɨn iətəm in təhrun məmə kotəhruahru.*

8 Kəni inəha, saulɨsiən o nəni pətɨgəmiən Iərmənɨg, kəni saulɨsiən lak iətəm iətatɨg e kaləpus o nərgɨn. Iətətəu nahməiən o nanusiən təuvɨr, kəni nəmə nian əskasɨk tətuva ohnik, nəkəkeikei mol məmə iəu mɨne e nəsanəniən iətəm Uhgɨn tətəfɨnə kəm ik. 9 Uhgɨn təmosmiəgəh itah kəni mauɨn e tah məmə kitah okəhuva rəhan mɨn nətəmimi nətəm kotasim, kəni təməsoliən o nati kəti iətəm kitah kəmotol, mətəu in təmol e rəhan aru əmə nətəlɨgiən, mɨne nəuvɨriən. Nian Uhgɨn təməsol əhanəhiən nɨftəni mɨne, mətəu in təmələhu rəkɨs nəlpəkauiən məmə in otəfən rəhan nəuvɨriən kəm tah e Krɨsto Iesu,* 10 mətəu rəueiu, in təmol əpu nəuvɨriən əha kəm tah e nuvaiən rəha Iosmiəgəh rəhatah, Krɨsto Iesu. Kəni Krɨsto təmohapɨs nɨmɨsiən mɨne rəhan nəsanəniən, kəni təmasiəgəpɨn mol əpu suaru rəha nəmiəgəhiən u naunun tɨkə, kəni kitah kauteh e nanusiən təuvɨr əha.*

11 Kəni Uhgɨn təmɨtəpɨn iəu məmə iəu iəgəhati, mɨne aposɨl, mɨne iəgətun o nanusiən təuvɨr əha.* 12 Tol lanəha iətətəu pɨk nahməiən ohni u ikɨnu e kaləpus. Mətəu iəsaulɨsiən, mətəu-inu iəkəhrun məmə pəh u iətəhatətə lan, kəni məhrun vivi məmə in təhrun neh viviən nati nak iətəm in təmələhu=pa e nəhlmək o naunun nian.*

13 Ɨtəu=pən əmə suaru rəha nəgətuniən u təhruahru iətəm iəməni kəm ik, kəni ol nati u e nəhatətəiən mɨne nolkeikeiən e Krɨsto Iesu. 14 E nasiruiən rəha Narmɨn Rəha Uhgɨn iətəm tətatɨg e nɨkitah, kəni ateruh vivi nati təuvɨr iətəm Uhgɨn təmələhu=pən e nəhlməm.*

15 Nəkəhrun məmə rəhak mɨn nətəmimi əpəha Esiə, ilah Fukeləs mɨne Hermokenəs, ilah rəfin kəmotagɨm rəkɨs motəpəh iəu.

16 Pəh Iərmənɨg otasəkəhruin Onesiforəs mɨne rəhan mɨn, mətəu-inu nian tepət təmasiru lak mətəfəri rəhak nətəlɨgiən. Kəni təməsaulɨsiən məmə iəmətatɨg e kaləpus. 17 Nɨpəhriəniən, nian in təmuva Rom, təməsal pɨk lak mətəuarus meruh iəu. 18 !Pəh Iərmənɨg otasəkəhruin in e naunun nian! Ik nəkəhrun vivi natimnati təuvɨr mɨn iətəm təmol kəm iəu əpəha Efəsɨs.

2

Soldiə təuvɨr rəha Krɨsto Iesu

1 Ik u nətɨk, pəh Uhgɨn otol nɨkim təsanən e nəuvɨriən iətəm tatsɨpən e Krɨsto Iesu. 2 Nəmətəu rəkɨs natimnati mɨn u iətəm iəməgətun ik lan e nəhmtɨ nətəmimi tepət. Kəni os rəhak nəghatiən mələhu=pən e nəhlmɨ nətəmimi nəuvein nətəm nətəni nɨpəhriəniən e lah, kəni ilah okotəhrun nəgətuniən nətəmimi nəuvein mɨn lan. 3 Nian nərahiən otuva, mətəu əhtul əskasɨk kitah min ik, təhmen e soldiə təuvɨr kəti rəha Krɨsto Iesu.* 4 E nian rəha nəluagɨniən, soldiə kəti təsoliən natimnati rəha nətəmimi əpnapɨn əmə, mətəu tatol əmə uək rəha soldiə mətəu-inu, in tolkeikei məmə rəhan iətəmi asoli rəha soldiə mɨn, nɨkin otagiən lan. 5 Kəni e noliən əhmen əmə lanəha, iətəmi tətaiu məmə in otol win, in otəkeikei mɨtəu=pən lou mɨn rəha naiuiən, mətəu nəmə təsoliən, kəni in otəsosiən nətəouiən rəha nol winiən.* 6 Təhruahru əmə mɨn lanəha məmə iətəmi tatol pɨk uək e nasumiən, in otaupən məulək lan.* 7 Ətəlɨg vivi e nati nak iətəni kəm ik. Iərmənɨg otasiru lam o nəhruniən nɨpətɨ nəghatiən mɨn u.

8 Ətətəlɨg e Iesu Krɨsto u nəuanɨləuɨs rəha Tefɨt, kəni Uhgɨn təmosmiəgəh in e nɨmɨsiən. Kəni inu nanusiən təuvɨr iətəni pətɨgəm.* 9 Kəni iətətəu nahməiən o nanusiən təuvɨr əha, kəni nɨpəhriəniən, kəməlis iəu e sen təhmen=pən məmə iəu iakləh kəti uə iohamu itəmi. Mətəu kəsəlisiən nəghatiən rəha Uhgɨn.* 10 Tol lanəha, iətəhtul əskasɨk e nahməiən mɨn rəfin rəhak o nasiruiən e nətəmimi nətəm Uhgɨn təmɨtəpɨn ilah, məmə in otosmiəgəh ilah e Krɨsto Iesu, kəni ilah okotatɨg e nəuvɨriən əhagəhag rəha Uhgɨn, iətəm naunun tɨkə.

11 Inu nəghatiən tətəni pəhriən məmə,

Okəmə kəhuva kətiəh e Krɨsto e nɨmɨsiən rəhan,

kəni okotəmiəgəh mɨn kitah min.*

12 Okəmə kautəhtul əskasɨk e nian əskasɨk mɨn,

kəni kitah okotarmənɨg mɨn kitah min.

Okəmə kitah kotəniapɨn lan,

kəni in otəniapɨn e tah.*

13 Okəmə kitah kəsotoliən rəhatah nonauvɨl,

mətəu in tatol rəhan nonauvɨl,

mətəu-inu Uhgɨn otəkeikei matol rəhan noliən nian rəfin.*

Ioluək təuvɨr rəha Uhgɨn

14 Natimnati mɨn u, onəkəkeikei mətəni mətɨsɨmaru lan kəm rəham mɨn nətəmimi. Əni əskasɨk kəm lah lanəha məmə, “Iatəni e nərgɨ Uhgɨn məmə itəmah nəsotorgəhuiən o nɨpətɨ nəghatiən mɨn.” Norgəhuiən lanəha təsasiruiən e iətəmi kəti, mətəu tətərəkɨn əmə nətəmimi nətəm kəutətəu.* 15 Alkut əskasɨk məmə onəkuva ioluək təuvɨr iətəm nian Uhgɨn tateruh rəham uək, in təhrun nəniən məmə, “Əuəh, nəmol təuvɨr,” kəni nəsaulɨsiən o rəham uək, mətəu-inu nətəgətun əhruahru nəghatiən rəha nɨpəhriəniən.*

16 Mətəu əpəh nəghatiən mɨn u tol tanpən əmə iətəm kotərah məsotɨsiaiən Uhgɨn, mətəu-inu nətəmimi nətəm kəutəghati lanəha, nəmiəgəhiən rəhalah tatuvən matuvən əmə o noliən mɨn iətəm Uhgɨn təməki lan.* 17 Nəgətuniən rəhalah in təhmen=pən əmə e nɨməgɨm pien iətəm tətəmahali matepət matol iahgin. Suah mil u kuol lanu lan, ilau u Haemeneəs mɨne Filitəs,* 18 iətəm kɨnəmkarəpən rəkɨs e suaru rəha nɨpəhriəniən. Katuəni məmə Uhgɨn təmol itah kotəmiəgəh mɨn rəkɨs e nɨmɨsiən, kəni ko Uhgɨn təsəfa mɨniən nɨpətɨtah vi nian Iesu tuva mɨn. Kəni suah mil u kətuərəkɨn nəhatətəiən rəha nətəmimi nəuvein. 19 Mətəu tol pau lanəha, nimə iətəm Uhgɨn tatuvləkɨn tətəhtul tiəkɨs, kəni təmətei=pən lan məmə, “Iərmənɨg təhrun nətəmi mɨn u rəhan mɨn,” mɨne, “Nətəmi mɨn u kəutəni məmə ilah nətəmimi rəha Iərmənɨg okotəkeikei motəpəh noliən tərah mɨn.”*

20 Ətəlɨg-to lan. E nimə rəha iətəmi rəhan nautə tepət, kətɨm pɨsɨn pɨsɨn mɨn tepət. Kəməu nəuvein e nɨmanɨviuv təuvɨr agɨn. Kəməu nəuvein e nɨmasiə mətu.* Uək rəha kətɨm vi, in uək asoli iətəm katɨsiai. Kəni uək rəha kətɨm əuas, in uək əpnapɨn əmə iətəm tol naulɨsiən təhmen əmə o nosiən nɨmənərɨk. 21 Okəmə iətəmi kəti tatol rəhan nəmiəgəhiən tətəhlan vivi mətəpəh noliən rəha naulɨsiən, in təhrun noliən uək asoli iətəm katɨsiai, kəni Uhgɨn otələhu kalɨn məmə rəhan pɨsɨn əmə, kəni mol əpenə-penə məmə otol uək təuvɨr mɨn.

22 Aiu muvən isəu o noliən tərah mɨn iətəm tateviə e nɨki nətəm aluə. Kəni ɨtəu=pən vivi suaru rəha natimnati mɨn u: noliən iətəm təhruahru, mɨne nəhatətəiən, mɨne nolkeikeiən, mɨne nəməlinuiən. Ɨtəu=pən suaru əha itəmah nətəmi mɨn u nətəm kautətapuəh o nasiruiən rəha Iərmənɨg e nɨkilah iətəm təuvɨr.* 23 Əpəh magɨm rəkɨs e nəghatiən alməli mɨn iətəm nɨpətɨlah tɨkə. Nəghatiən mɨn əha kautiuvi=pa əmə norgəhuiən.* 24 Ioluək rəha Iərmənɨg, ko in təsorgəhuiən, mətəu in otəkeikei matol təuvɨr kəm nətəmimi rəfin, kəni otəkeikei muva iətəmi rəha nəgətuniən, kəni rəhan nətəlɨgiən təfəməh. 25 Okəmə nətəmimi nəuvein kəutəni rah rəhan nəgətuniən, kəni in otəkeikei məgətun vivi ilah e noliən mətɨg əmə. Kəni nəmə təhro Uhgɨn otegəhan məmə ilah okotəuhlin rəhalah nəmiəgəhiən, məmə ilah okotəhrun nɨpəhriəniən. 26 Kəni ilah okəhuva mɨn e nətəlɨgiən təuvɨr, kəni motagɨm rəkɨs e lalɨg rəha Setən, iətəm təmaskəlɨm ilah kəni kautol nəuian.

3

Noliən tərah mɨn iuəkɨr o Naunun Nian

1 Mətəu onəkəkeikei məhrun nəghatiən u məmə nian əskasɨk mɨn okəhuva iuəkɨr o Naunun Nian.* 2 Tol lanəha mətəu-inu, nətəmimi okautətəlɨg aru əmə e lah mɨn, kəni ilah okotolkeikei pɨk məni. Nətəmimi nətəm kəutəni aru əmə nati, məutəfu aru ilah mɨn, məutəni rah nətəmimi mɨne Uhgɨn, məutəhti nəuia tatə mɨne mamə, məutəpəh nəniən tagkiu e nɨkilah, kəni okəsotɨsiaiən Uhgɨn. 3 Rəhalah nolkeikeiən otarfu, məsotaluiən e nərahiən kəti okol e lah. Okəsotarmənɨgiən e noliən mɨn rəhalah. Nɨkilah otagiən o nərəkɨniən nətəmimi mɨne nərgɨlah. Okotəməki e nati iətəm təuvɨr. 4 Ilah kəuɨt kəsuə mɨn, kəni okotol natimnati tərah nəuvein mətəu kəsotətəlɨgiən məmə nati nak otiet lan. Kəni ilah okotəfəri aru ilah, kəni ilah okotolkeikei pɨk natimnati o nətəuiən təuvɨr e nɨpətɨlah, mətəu ilah okəsotolkeikeiən Uhgɨn. 5 Okotol noliən mɨn rəha nəfaki mɨn məmə nətəmimi okoteruh, mətəu ilah okəsotolkeikeiən məmə nəsanəniən rəha Uhgɨn otəuhlin nɨkilah. Uvən isəu o nətəmimi mɨn u.*

6 Əpəh əmə ilah mətəu-inu nəuvein kauteh suaru o nuvəniən lahuənu mɨn, kəni mautiuvi rəkɨs nətəlɨgiən rəha nɨpətan nətəm rəhalah nətəlɨgiən təsəskasɨkiən. Təfagə tərah mɨn rəha nɨpətan mɨn u, in tiəkɨs pɨk o lah, kəni noliən tərah mɨn tepət iətəm ilah kautolkeikei, kautiuvi=pən ilah. 7 Kəni nɨpətan mɨn əha kautətəlɨg vivi e nəghatiən mɨn rəfin rəha nətəmi mɨn əha, mətəu ko kəsotəhruniən nəghatiən rəha nɨpəhriəniən. 8 Aupən ikɨn, Janes mɨne Jampres kəmətuəməki e Mosɨs,* kəni e noliən əhmen əmə lanəha, nətəmimi mɨn əha kautəhti nəghatiən rəha nɨpəhriəniən. Nətəmimi mɨn u, rəhalah nətəlɨgiən təriauəh e noliən tərah mɨn, kəni noliən rəha nəhatətəiən rəhalah in neiuəiən əmə in əmə.* 9 Mətəu nəgətuniən eiuə rəhalah, ko təsəhtuliən tuvəh, mətəu-inu nətəmimi rəfin okoteruh məmə ilah kəsotəhruniən nati iətəm kəutəghati lan, kotəhmen=pən əmə e suah mil əha.

Nəghatiən rəha Pol kəm Timoti

10 Mətəu ik, Timoti, ik nəmətəu=pən rəhak nəgətuniən, mɨne noliən rəha nəmiəgəhiən rəhak, mɨne nati nak iətəm iəkolkeikei məmə iəkol, mɨne rəhak nəhatətəiən, mɨne noliən rəha nətəlɨgiən rəhak iətəm təfəməh, mɨne rəhak nolkeikeiən, mɨne nəhtul əskasɨkiən rəhak, 11 kəni nəkəhrun nian əskasɨk mɨn iətəm tətuva e rəhak nəmiəgəhiən, mɨne noliən tərah mɨn iətəm katol lak. Kəni nəkəhrun noliən əskasɨk mɨn iətəm kəmol lak əpəha Antiok, mɨne Ikoniəm, mɨne Listra.* Mətəu Iərmənɨg təmos rəkɨs iəu e natimnati mɨn rəfin əha.* 12 Nɨpəhriəniən, nətəmimi rəfin nətəm kotolkeikei məmə okotol noliən iətəm Uhgɨn tolkeikei, kəni motol e Krɨsto Iesu, nətəmimi okotol tərah kəm lah,* 13 mətəu nian kətiəh mɨn əmə, nol təfagə tərah mɨn mɨne nətəmimi rəha neiuəiən,† ilah okotol noliən tərah məhuvən motol nətəm kotərah agɨn. Ilah nətəm kəteiuə e lah,‡ kəni ilah okoteiuə pɨk agɨn e nətəmimi.

14 Mətəu ik, Timoti, onəkeikei mətɨtəu=pən əmə natimnati təuvɨr mɨn iətəm kəməgətun ik lan nətəm nəməni əskasɨk rəkɨs nɨpəhriəniən lan, mətəu-inu ik nəkəhrun vivi nətəmimi nətəm kəmotəgətun ik lan. 15 Kəni nian nəmatəkəku mətəuarus=pa u rəueiu, nəməhrun Nauəuə Rəha Uhgɨn iətəm təhrun nəfɨnəiən neinatɨgiən məmə nəkəhrun nosiən nəmiəgəhiən itulɨn lan o nəhatətəiən e Krɨsto Iesu. 16 Nəghatiən mɨn rəfin e Nauəuə Rəha Uhgɨn, kəmotsɨpən əmə e nohlɨ Uhgɨn, kəni kəutasiru e tah. Kəutəgətun itah natimnati tepət. Mautəni əpu noliən tərah mɨn rəhatah, mautəgəu əhruahru itah, kəni məutəgətun itah e noliən mɨn iətəm kotəhruahru.* 17 Kautol əpenə-penə itah u nətəmimi rəha Uhgɨn məmə kitah kəhuva nətəmimi nətəm kotəhrun noliən uək təuvɨr mɨn rəfin.

4

1 Timoti, oiəkəni=pɨnə nəghatiən keikei kəti kəm ik e nəhmtɨ Uhgɨn mɨne Krɨsto Iesu iətəm otakil noliən rəha nətəmimi rəfin, nətəm kautəmiəgəh mɨne nətəm kəmohmɨs, kəni oiəkəni=pɨnə nəghatiən u mətəu-inu in otuva mɨn mətarmənɨg. Kəni inəha, iətəkeikei mətəuvahag əskasɨk mətəni kəm ik məmə, 2 əni pətɨgəm nəghatiən rəha Uhgɨn, kəni əhtul maru o nəni pətɨgəmiən, nati əpnapɨn məmə otɨmətɨg əmə, uə tiəkɨs. Uhalpɨn nati məgəu əhruahru noliən rəha nətəmimi, əniəhu noliən tərah rəha nətəmimi, kəni məuvahag məfəri nətəlɨgiən rəha nətəmimi. Kəni nian natol uək mɨn u, rəham nətəlɨgiən otəkeikei məfəməh, kəni rəham nəgətuniən otəkeikei məhruahru vivi məuvɨr.

3 Nəkəkeikei mol lanəha mətəu-inu, nian iətəm tətuva, nətəmimi okəsotolkeikeiən məmə okotətəlɨg e nəghatiən pəhriən. Mətəu nɨkilah əmə otit ilah mɨn, kəni ilah okotos iəgətun pɨsɨn pɨsɨn mɨn motolkeikei məmə nəgətun mɨn okotəhli matəlgɨlah motəgətun nəghatiən mɨn iətəm ilah əmə kotolkeikei.* 4 Kəni ilah okotəuhlin nɨmatəlgɨlah o nətəlɨgiən e nəghatiən pəhriən, kəni məhuvən məutətəlɨg e nonagei eiuə mɨn.

5 Mətəu ik, ateh vivi rəham nətəlɨgiən mɨne rəham noliən mɨn e nian mɨn rəfin, nati əpnapɨn nati pɨsɨn pɨsɨn mɨn kəutəhuva e rəham nəmiəgəhiən, kəni əhtul əskasɨk nian nərahiən tətuva, kəni uvən məni pətɨgəm nanusiən təuvɨr, kəni ol rəfin uək iətəm Uhgɨn təməfɨnə kəm ik məmə onəkol.

6 Timoti, ol natimnati mɨn əha, mətəu-inu otəsuvəhiən, iəu iəkɨmɨs. Kəni rəueiu nəmiəgəhiən rəhak təhmen e wain iətəm kɨnatiuvi=pən e oltə məmə okol sakrifais lan.** 7 E rəhak nəluagɨniən təuvɨr rəha nəhatətəiən, iəmatu vivi e nəhlmək, kəni e rəhak naiuiən, iəu iəmaiu vivi rəkɨs mətəuarus=pa naunun naiuiən, kəni iəu iəmətaskəlɨm vivi noliən əhruahru rəha nəhatətəiən kəni iəməsəpəhiən uək rəha nəni pətɨgəmiən nanusiən təuvɨr.* 8 Kəni rəueiu, Iərmənɨg iətəm rəhan nakiliən təhruahru vivi, in təmol əpenə-penə e nətəouiən rəhak, inu kəfəfau rəha iətəm tatol win e rəhan naiuiən, kəni in otəfəfau=pa kəm iəu e nian rəha nakiliən mətəu-inu in təmakil iəu məmə rəhak nəmiəgəhiən təhruahru. Kəni səniəmə iəu pɨsɨn əmə, mətəu otəfən kəm nətəmimi rəfin nətəm kotolkeikei mautəhtahnin məmə in otuva mɨn.*

Pol təməni pətɨgəm nanusiən rəha in mɨn nəuvein

9 Əsal uəhai əmə rəham suaru məmə onəkuva meh iəu, 10 mətəu-inu Timəs, u tolkeikei pɨk nati rəha nɨftəni u, in tɨnəpəh iəu mɨnuvən Təsalonaikə. Kresens tɨnuvən rəkɨs Kəlesiə, kəni Taitəs tɨnuvən rəkɨs Talmesiə. 11 Mətəu Luk pɨsɨn əmə itɨmlau min. Təuvɨr məmə nian nətuva, onəkit Mak itəlau min, mətəu-inu in təhrun nasiruiən e uək rəhak.* 12 Iəmahli=pən rəkɨs Tikikəs tuvən əpəha Efəsɨs. 13 Kəni nian nəkuva, onəkos rəhak kot iətəm iəmələhu kəm Karpəs əpəha Troas, kəni onəkos mɨn rəhak nauəuə mɨn iətəm kəmaiu-aiu,† kəni iəkolkeikei pɨk mɨn məmə onəkos nauəuə mɨn u kəmol e nɨlosɨ sipsip.*

14 Suah u Aleksantə u iətəmimi rəha noliən uək e aiən, in təmatol tərah lak. Iərmənɨg otəfən nɨtai nətəouiən rəhan o natimnati mɨn əha.* 15 Kəni ik mɨn, atətəu ik o suah konu, mətəu-inu tətahtɨpəsɨg e nəghatiən mɨn rəhatah.

16 Nian iəmaupən məhtul e kot məmə iəkəni pətɨgəm nəghatiən mɨn rəhak, suah kəti təməsəhtul pətɨgəmiən masiru lak, mətəu nətəmimi rəfin kəmotagɨm motəpəh iəu. Pəh Uhgɨn nɨkin otəsəhtiən natimnati rəfin iətəm ilah kəmotol. 17 Mətəu Iərmənɨg təməhtul e nɨkalɨk məfa nəsanəniən kəm iəu məmə iəkəni pətɨgəm vivi nəghatiən rəhan, kəni pəh Nanihluə‡ mɨn okotətəu. Kəni təmləfətɨgəm iəu e nohlɨ laion.§ 18 Iərmənɨg otos rəkɨs iəu e nərahiən mɨn rəfin iətəm okol kəm iəu, kəni in otaskəlɨm vivi iəu, kəni mos iəu iəkuvən e negəu e neai, ikɨn tətarmənɨg ikɨn. Pəh okətəfəri nərgɨn tatuvən matuvən naunun tɨkə. Əuəh.

Naunun nəghatiən

19 Iatəni təuvɨr kəm Prisilə mɨne Akuilə, mɨne Onesiforəs mɨne rəhan mɨn.* 20 Erastəs təməsɨtəu=paiən iəu, in əpəha Korən. Kəni nian iəmiet Maelitəs, mupəh Trofiməs tətatɨg mətəu-inu in tatɨmɨs.* 21 Alkut pɨk məmə nəkuva uəhai əmə u ikɨnu, uərisɨg nian rəha nətəpuiən. Iupuləs tətəni təuvɨr kəm ik, kəni Putens, mɨne Linus, mɨne Klotiə, mɨne piatah mɨn rəfin u ikɨnu kəutəni təuvɨr kəm ik.

22 Pəh Iərmənɨg tətatɨg itəlau min. Pəh Uhgɨn otəfɨnə rəha nəuvɨriən kəm təmah.

* 1:2 Uək 16:1; 1Tim 1:2

* 1:3 Uək 23:1

* 1:5 Uək 16:1

* 1:6 1Tim 4:14

* 1:7 Rom 8:15

* 1:9 Efəs 2:8-9; Tait 3:5

* 1:10 Hip 2:14

* 1:11 1Tim 2:7

* 1:12 Suaru pɨsɨn o nəuhliniən fes 12b: “kəni məhrun vivi məmə in təhrun neh viviən nati nak iətəm iəu iəmələhu=pən e nəhlməm o naunun nian.”

* 1:14 1Tim 6:20

* 2:3 2Tim 1:8

* 2:5 2Tim 4:8

* 2:6 1Kor 9:7

* 2:8 Rom 1:3; 1Kor 15:4

* 2:9 Efəs 3:1,13; Fɨl 1:12-14

* 2:11 2Kor 4:11

* 2:12 Mat 10:33

* 2:13 Rom 3:3-4; Tait 1:2

* 2:14 1Tim 6:4; Tait 3:9

* 2:15 1Tim 4:6

* 2:16 1Tim 4:7

* 2:17 1Tim 1:20

* 2:19 Nam 16:5; Aes 52:11; Jon 10:14; 1Kor 8:3

* 2:20 Nəghatiən əhruahru rəha Kris tətəni məmə, “E nimə rəha iətəmi rəhan nautə tepət, pɨlet pɨsɨn pɨsɨn mɨn tepət. Kəmol nəuvein e aiən u kol tətoraip-oraip, nəuvein e sɨlfə, nəuvein e nɨgi, nəuvein e nɨftəni.”

* 2:22 1Tim 6:11

* 2:23 1Tim 4:7

* 3:1 1Tim 4:1

* 3:5 Mat 7:15,21; Tait 1:16

* 3:8 Janes mɨne Jampres, ilau iəmki nərɨk mil rəha kig rəha Ijɨp. Nərgɨlau tɨkə e Nauəuə Rəha Uhgɨn, mətəu ilau əha ikɨn e nauəuə pɨsɨn mɨn rəha nətəm Isrel.

* 3:8 Eks 7:11

* 3:11 Uək 13:50; 14:5; 14:19

* 3:11 Sam 34:19

* 3:12 Mat 16:24; Jon 15:20; Uək 14:22

† 3:13 “nətəmimi rəha neiuəiən” — Nɨpətɨn məmə ilah nətəmimi nətəm kəutəni məmə ilah kautol nati kəti məmə okoteiuə e nətəmimi nəuvein. Inu təhmen e nətəmimi nətəm Pol tətəni kəm Timoti. Ilah kəutəni məmə ilah nəgətun mɨn rəha niməfaki, mətəu kəpə, kəuteiuə. Səniəmə rəha niməfaki. Kəutəni əmə rəhalah əmə nətəlɨgiən mɨn məmə okoteiuə e nətəmimi.

‡ 3:13 Setən uə nətəmimi pɨsɨn mɨn okoteiuə e lah.

* 3:16 Rom 15:4

* 4:3 1Tim 4:1

* 4:6 Fɨl 2:17

* 4:6 Nian nəuvein, nian nətəm Isrel kautol naunun e lafet, kəni məutauvəregɨn wain məmə kautol sakrifais lan tatuvən kəm Uhgɨn. Təsuvəhiən nəmiəgəhiən rəha Pol tol naunun, kəni in təməni məmə nəmiəgəhiən rəhan təhmen e wain u tatol naunun e lafet lan.

* 4:7 1Tim 6:12

* 4:8 1Kor 9:24-25

* 4:11 Uək 15:37-39; 2Kor 8:23; Kol 4:14

† 4:13 E nian əha, nauəuə rəfin kəmaiu-aiu. Kotos mapepe əfəməh kəti kəni kəmaiu-aiu.

* 4:13 Uək 20:6

* 4:14 Aes 59:18; Rom 2:6

‡ 4:17 Nanihluə, Ianihluə — Afin-to e tiksɨnəri.

§ 4:17 Nəghatiən mɨn nəuvein e fes mɨn 9-17, təhmen əmə e nəghatiən mɨn nəuvein e Sam 22.

* 4:19 Uək 18:2; 2Tim 1:16-17

* 4:20 Uək 19:22; 20:4; Rom 16:23

TAITƏS

1

2

3

Taitəs

Nauəuə iətəm Pol təmətei tuvən kəm Taitəs

Nəghatiən əkuəkɨr rəha nauəuə u Taitəs

?Pəh təmətei nauəuə u? Aposɨl Pol təmətei nauəuə u.

?Təmətei tatuvən kəm pəh? Pol təmətei nauəuə u tatuvən kəm Taitəs. Taitəs in Ianihluə* kəti iətəm təməhatətə e Krɨsto. Pol təmiuvi=pa in o Krɨsto, kəni Taitəs təmol uək tepət ilau Pol təhmen əmə e Timoti. Kauteh nərgɨn nian tepət e Niutestɨmɨn.

?Natɨgiən təhro lanu lan nian təmətei? Pol mɨne Taitəs kəmian e nɨtəni u Krit, kəni ilau kəmuətuəuin niməfaki kəti u ikɨnu. Pol təmiet mɨn, mətəu təməni=pən kəm Taitəs məmə in otətatɨg mol rəfin uək iətəm tətatɨg ikɨn əha. Krit in nɨtəni kəti iətəm təriauəh vivi e noliən tərah mɨn, nətəmimi kauteiuə pɨk nian rəfin, məutauən pɨk, kəni məutəlpah. Nəuvein kautəhuva e niməfaki kəni məutəni nəghatiən kəuteiuə tepət məmə okotos məni lan.

?Təmətei nauəuə u o nak? Pol tolkeikei məmə otasiru e Taitəs e rəhan mɨn uək əpəha e niməfaki əpəha Krit. Taitəs otəkeikei məfəri nətəmimi məmə okəhuva eldə mɨn o nehiən niməfaki. Kəni Pol tətəghati e noliən rəha nəghatiən kəm nətəmimi mɨn u kəsotohtəu-pəniən nətəlɨgiən rəha Taitəs. Kəni məfən nəgətuniən nəuvein rəha nəhatətəiən mɨne naliuəkiən əhruahru. Kəni in təməni məmə Taitəs otasisɨg viviən e nəgətuniən eiuə mɨn. Naunun nəghatiən təməni məmə otahli=pa iətəmimi kəti tuva masiru e niməfaki, kəni Taitəs in otəkeikei muva mɨn masiru e Pol.

1

Pol təməni təuvɨr kəm Taitəs

1 Taitəs. Iəu Pol, iətətei nauəuə u kəm ik. Iəu slef kəti rəha Uhgɨn, kəni iəu aposɨl kəti rəha Iesu Krɨsto. Təmahli=pa iəu məmə iəkasiru e nətəmimi nətəm Uhgɨn təmɨtəpɨn rəkɨs ilah məmə rəhan mɨn, məfəri nəhatətəiən rəhalah, masiru e lah məmə okotəhrun nəgətuniən pəhriən. Nian nətəmimi kəutohtəu=pən nəgətuniən pəhriən əha, kəni rəhalah nəmiəgəhiən otəhruahru kotəhmen=pən e noliən iətəm Uhgɨn tolkeikei. 2 Kitah kotəhrun nɨpəhriəniən əha, kəni motəhatətə lan. Kəni e noliən əha, rəhatah nətəlɨgiən tətatɨg əskasɨk rəkɨs məmə okotos nəmiəgəhiən itulɨn. Aupən rəkɨs agɨn iətəm Uhgɨn təməsol əhanəhiən natimnati rəfin, mətəu Uhgɨn tɨnəni rəkɨs nəmiəgəhiən itulɨn əha, məmə in otol lanəha. Kəni kitah kotəhrun əmə in təseiuəiən nian kəti mɨne.* 3 Kəni e nian əhruahru iətəm Uhgɨn təməni, in təmol məmə nətəmimi okotəhrun nəghatiən rəhan. Ilah kotəhrun mətəu-inu Uhgɨn Iosmiəgəh rəhatah təməni mələhu nəghatiən kəti məmə təməfa uək u tətatɨg e nəhlmək məmə iəu iəkəni pətɨgəm nəghatiən əha rəha nəmiəgəhiən itulɨn.

4 Taitəs, rəhalau nəhatətəiən kətiəh, kəni e noliən rəha nəhatətəiən, in təhmen əmə məmə ik nətɨk pəhriən.

Rəhak nəfakiən məmə Uhgɨn Tatə rəhatah ilau Krɨsto Iesu, Iosmiəgəh rəhatah, pəh okuəfɨnə rəhalau nəuvɨriən kəm ik, kəni muələhu nəməlinuiən tətatɨg ohnik.*

Uək rəha Taitəs əpəha Krit

5 E nian iəmiet Krit, kəni iəmələhu ik nətatɨg məmə onəkol rəfin uək iətəm tətatɨg, kəni məmə onəkəfəri eldə mɨn rəha niməfaki mɨn, e taun mɨn rəfin e nɨtəni Krit təhmen əmə mə inu iəməni mɨne kəm ik.

6 Eldə mɨn rəha niməfaki, nəmiəgəhiən rəhalah otəkeikei məhruahru agɨn, kəni noliən tərah kəti tɨkə lan. Kəni ilah məsotol-pəniən rəhalah mɨn nɨpətan, kəni rəhalah kəlkələh mɨn okotəkeikei motəhatətə e Uhgɨn, kəni məsotan əpnapɨniən motol natimnati təsəhmeniən, kəni məsotəhtiən nəuia rəhalah tatə mɨne mamə məmə nətəmimi okotəni rah ilah ohni. 7 Nəmiəgəhiən rəha eldə mɨn rəha niməfaki otəkeikei məhruahru vivi mətəu-inu ilah kautos uək asoli rəha Uhgɨn. Ilah nətəm kəuteh vivi nətəmimi, okotəkeikei motol lanəha məmə kəsotəfəri aruiən ilah, məutəkeikei kəm nətəmimi məmə okotohtəu=pən nətəlɨgiən rəhan kəni nɨkilah təsəmei uəhaiən. Kəni okəsotol uəhaiən niəməha. Səniəmə ilah nətəmimi rəha napɨsiən uə nəməuiən, kəni səniəmə ilah nəumɨs mɨn nətəm kautolkeikei pɨk məni məutaiu e noliən tərah mɨn məmə okotos.

8 Mətəu nəmiəgəhiən rəhalah in otəkeikei mol mɨn lanu. Ilah okotəkeikei mauteruh vivi nətəmimi nətəm kəutəhuva imalah ikɨn. Ilah nətəm kotolkeikei məmə okotol əmə natimnati iətəm təuvɨr, kəni noliən rəhalah in tətəgətun məmə ilah nətəm mətəh, kəni koteinatɨg. Ilah nətəmi rəha nɨtəu-pəniən nəghatiən rəha Uhgɨn. Rəhalah nəmiəgəhiən in otəkeikei məhruahru vivi e nəhmtɨ Uhgɨn. Ilah kotəhrun nəni aruiən e nɨkilah məmə okotəpəh noliən natimnati iətəm tərah kəni mautol əmə nati iətəm təuvɨr. 9 Ilah okotəkeikei motəhatətə əskasɨk e nəghatiən rəha nanusiən təuvɨr məmə in nɨpəhriəniən təhmen=pən məmə kəməgətun ilah lan. Kəni inəha, ilah koteinatɨg vivi o nəgətuniən nətəmimi e nəgətuniən pəhriəniən iətəm in təhruahru məmə ilah okotohtəu=pən. Kəni nian nətəmimi nəuvein okotəni nəghatiən mɨn iətəm tol pɨsɨn e nəgətuniən pəhriən, kəni nətəmi asoli mɨn rəha niməfaki okotəgətun əhruahru ilah motəni=pən kəm lah məmə rəhalah nəgətuniən in neiuəiən.*

10 Iətəghati mɨn lanu mətəu-inu nətəmimi tepət e niməfaki əpəha Krit kotəməki e nɨpəhriəniən u. Ilah, nəghatiən rəhalah tətatɨperəh pɨk təhmen e kaluəluə, mətəu nuhuən lan tɨkə, kəni mautiuvi rəkɨs nətəmimi nəuvein e nəgətuniən eiuə mɨn rəhalah. Nətəmimi tepət rəha Isrel nətəm kəutəhatətə e Krɨsto, ilah kəutəhtul əskasɨk o Lou rəhalah, məutəni məmə okəkeikei kəhgi=pən nətəmimi məmə Uhgɨn otosmiəgəh ilah. Ilah nəgətun eiuə mɨn.* 11 Ahtɨpəsɨg e nəghatiən rəhalah məmə okəsotəgətuniən e niməfaki nəgətuniən əha kotərah iətəm kəsotəhruahruiən məmə okotəgətun, mətəu-inu nəgətuniən rəhalah tətərəkɨn-rəkɨn nəhatətəiən rəha nəuanɨləuɨs mɨn rəfin rəha nətəmimi nəuvein. Ilah kautəgətun neiuəiən əha mətəu-inu kotolkeikei məmə okotos məni lan, mətəu kəsotaulɨsiən ohni.*

12 Iətəm Krit kəti aupən, in iəni kəti rəhalah, in mɨn təməni mɨn lanu məmə, “Nətəm Krit, ilah nətəmi rəha neiuəiən nian rəfin. Kəni ilah kotəhmen e kuri arpɨn mɨn. Kəni ilah nəlpah, nian rəfin ilah kotolkeikei əmə məmə kəutauən.” 13 Mətəu nəghatiən rəha iəni u, in tol əmə nɨpəhriəniən. Kəni tol lanəha, ahi ilah məni=pən kəm lah məmə rəhalah nəgətuniən in neiuəiən, pəh ilah okotəhatətə əmə e nəghatiən pəhriən,* 14 kəni ilah okəsotohtəu-pəniən nonagei rəha nətəm Isrel mɨne nəghatiən rəha nətəm kəutəpəh nəghatiən pəhriən.* 15 Kəni nəkotəhrun məmə nətəmimi nətəm kotəhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn, nati tɨkə iətəm otol ilah kotamɨkmɨk. Mətəu nətəmimi nətəm kəutamɨkmɨk e nəhmtɨ Uhgɨn mətəu-inu ilah kəsotəhatətəiən e Iesu, kəti noliən kəti tɨkə iətəm otol ilah kotəhruahru. Kəni tol lanəha, nətəlɨgiən mɨne nɨkilah pəti kəsuəhruahruiən, kəni ilah kotəruru nakiliən nati iətəm təuvɨr, mɨne nati iətəm tərah. 16 Ilah kəutəni məmə kotəhrun Uhgɨn, mətəu noliən rəhalah tətəgətun məmə kəuteiuə, ilah kəutəuhlin nəmtahlah kəm Uhgɨn. Nətəmimi mɨn əha kotərah agɨn, motalməli məutəhti nəuia Uhgɨn, kəni ko ilah kəsotoliən nati təuvɨr kəti mɨne.*

2

Nəgətuniən iətəm təhruahru

1 Mətəu ik Taitəs, ik onəkeikei məgətun vivi nətəmimi e nəgətuniən iətəm tətɨtəu=pən nəghatiən əhruahru e Iesu. 2 Ik onəkəkeikei nəgətun nauəhli mɨn məmə e naliuəkiən rəhalah, ilah okotan mətɨg, kəni məsotəmnɨm pɨkiən wain, kəni noliən rəhalah otəkeikei məhruahru vivi pəh nətəmimi okotɨsiai ilah, kəni ilah okotəkeikei mautəni aruiən e nɨkilah məmə kotəpəh noliən natimnati tərah kəni mautol əmə nati iətəm təuvɨr. Nəhatətəiən rəhalah otəkeikei mamnɨm vivi e nəghatiən rəha Uhgɨn. Kəni ilah okotəkeikei motolkeikei nətəmimi. Kəni motəkeikei motəhtul tiəkɨs e nian iəkɨs mɨn u kəutəhuva e rəhalah nəmiəgəhiən.

3 Kəni e noliən əhmen əmə lanəha, nəkəkeikei məgətun vivi nɨpətauəhli mɨn məmə ilah okotəkeikei motol noliən iətəm təhruahru məmə otəfən nɨsiaiən kəm Uhgɨn. Kəni ilah okəsotəniən nɨkalɨ nətəmimi. Kəni səniəmə nɨpətan rəha napɨsiən. Mətəu ilah okotəkeikei motəgətun nəmiəgəhiən əhruahru.* 4 Inəha, ilah okotəgətun nɨpətan mɨn e suaru iətəm ilah okotolkeikei rəhalah mɨn nəman mɨne nenətɨlah mɨn. 5 Ilah okotəkeikei motəgətun nɨpətan məmə ilah nɨpətan mətɨg nətəm kotəhrun nəni aruiən e nɨkilah məmə kotəpəh noliən natimnati tərah kəni mautol əmə nati iətəm təuvɨr. Kəni ilah kəsotan əpnapɨniən, kəni mautɨsiai rəhalah mɨn nəman, kəni mauteh vivi natimnati mɨn rəha lahuənu, kəni ilah mautol təuvɨr kəm nətəmimi. Nian kautol noliən tol mɨn lanəha, kəni motəniəhu nətəmimi məmə kəsotəni rahiən nəgətuniən rəha Uhgɨn.

6 Kəni təhmen əmə mɨn, otəghati əskasɨk kəm nətəm aluə məmə ilah kotəhrun nəni aruiən e nɨkilah məmə kotəpəh noliən natimnati tərah kəni mautol əmə nati iətəm təuvɨr. 7 Kəni ik, e natimnati rəfin, onəkol əmə nati əhruahru mɨn, pəh ilah okotətəu=pən nati nak natol. Nian onəkəgətun, nəmiəgəhiən rəham otəkeikei məhruahru, mol nəghatiən rəham təfɨgəm.* 8 Ik onəkəkeikei mətəni əmə nəghatiən pəhriən, məmə nətəmimi okəsotəniən neiuəiən lan. Pəh in otol rəham tɨkɨmɨr mɨn okotaulɨs lan mətəu-inu ilah kəsoteh-pəniən noliən tərah kəti mɨne lam, kəni məsotəniən nati tərah kəti e tah.*

9 Əgətun vivi slef mɨn məmə ilah okotol nəuia rəhalah iətəmi asoli mɨn e natimnati rəfin, məmə nɨkilah otagiən o uək rəhalah. Slef mɨn okəsotəniən nɨtai nəghatiən rəha nətəmi asoli mɨn rəhalah,* 10 kəni məsotakləhiən kəm lah, mətəu nian rəfin ilah okotəkeikei mautol natimnati əhruahru mɨn, məmə rəhalah nətəmi asoli mɨn okotəni nɨpəhriəniən e rəhalah uək. Kəni okəkeikei motəhrun məmə nian rəfin uək rəhalah otəkeikei mətəuvɨr. E noliən iətəm okotol e natimnati rəfin, otəgətun məmə nəgətuniən rəha Uhgɨn Iosmiəgəh rəhatah, in təhruahru məuvɨr, kəni nətəmimi okotolkeikei məutohtəu=pən.

11 Ik onəkəkeikei məgətun natimnati mɨn rəfin əha mətəu-inu Uhgɨn təmerəh rəkɨs e suaru o nətəmimi rəfin məmə otosmiəgəh ilah lan nian otəfən rəhan nəuvɨriən kəm lah. 12 Nəuvɨriən əha rəha Uhgɨn tətəgətun məmə nian kitah kəutatɨg əhanəh e nəhue nɨftəni, kotəkeikei motəpəh nɨtəu-pəniən noliən tərah mɨn mɨne natimnati tərah mɨn rəha nəhue nɨftəni iətəm kauteviə e nɨkilah, mətəu okotan mətɨg, kəni nəmiəgəhiən rəhatah otəhruahru vivi motəhmen=pən məmə kitah nətəmimi rəha Uhgɨn.* 13 Nəmiəgəhiən rəhatah in otəkeikei matol mɨn lanu lan nian kitah okautəhtahnin nian Iesu Krɨsto, rəhatah Uhgɨn əsanən mɨne rəhatah Iosmiəgəh, in otuva mɨn lan e nepətiən əhagəhag rəhan. Nian əha in təuvɨr pɨk agɨn, kəni kitah kotəhrun məmə otəpanuva, kəni matol nɨkitah tətagiən. 14 Iesu nɨkin təmagiən məmə otɨmɨs o tah, kəni mətəou nəmiəgəhiən rəhatah mos rəkɨs e nəsanəniən rəha noliən tərah mɨn rəfin, kəni mafəl vivi itah məmə kitah okəhuva rəhan mɨn nətəmimi nətəm kotolkeikei məmə kautol əmə nati iətəm təuvɨr.*

15 Natimnati mɨn u, onatəgətun ilah e niməfaki. Əfəri nətəlɨgiən rəhalah məmə okautohtəu=pən Iərmənɨg, kəni məghati əskasɨk kəm nətəm kəutohtəu=pən nəghatiən eiuə mɨn. Uhgɨn təməfɨnə uək əha kəm ik, kəni əghati mɨn lanu lan. Soliən məmə iətəmimi kəti otəni rah ik. Segəhaniən məmə iətəmi kəti otəni məmə rəham nəghatiən in nati əpnapɨn əmə. Nətəmimi rəfin okotəkeikei motɨsiai rəham nəghatiən.*

3

Noliən rəha nəfaki mɨn

1 Taitəs, əni=pən vivi mɨn kəm rəham nətəmimi məmə okotɨsiai nətəmi asoli mɨne kəpmən rəhalah. Okotəkeikei mautol nəuialah, kəni mautəhtul maru e nian rəfin o noliən uək iətəm otasiru e nətəmimi.* 2 Kəni ilah okəsotəghati eiuəiən o nərəkɨniən nərgɨ nətəmimi, kəni okəsotoliən tɨməti, mətəu ilah nan mətɨg əmə kəni mautol təuvɨr kəm nətəmimi, kəni mautosiahu rəhalah nətəlɨgiən mautɨsiai nətəmimi rəfin.

3 Kautol mɨn lanu mətəu aupən kitah kotərah kəmotəhmen əmə e lah. Kəni Uhgɨn təmasiru e tah nian kitah mɨn kəmautol noliən tərah mɨn əha, kitah ianməli mɨn. Kəməsotoliən nəuia Uhgɨn. Nəfən-əfəniən rəha nərahiən təmərəkɨn itah. Kəni noliən tərah mɨn rəhatah iətəm kitah kəmautolkeikei, kəmautarmənɨg e tah. Kitah kəmautol əmə nəuialah, kəni kəmautol noliən tərah rəfin. Kəni kəmautolkeikei natimnati mɨn rəha nətəpɨsɨn. Noliən tərah rəhatah təmol məmə nətəmimi kotəməki e tah, kəni kitah kəmautəməki e tah mɨn.*

4 Mətəu nian nolkeikeiən mɨne nəuvɨriən rəha Uhgɨn Iosmiəgəh rəhatah təmietɨgəm=pa, 5 kəni in təmosmiəgəh itah, mətəu səniəmə təmol mətəu-inu kitah nətəmi əhruahru. !Kəpə! In təmosmiəgəh itah mətəu-inu təmasəkəhruin itah. In təmosmiəgəh itah nian Narmɨn Rəha Uhgɨn təmafəl rəkɨs noliən tərah mɨn, kəni kotair vi mɨn, kəni Narmɨn təməuiək e nɨkitah.* 6 Iesu Krɨsto Iosmiəgəh rəhatah, in suaru iətəm Uhgɨn tatətəlmɨn nɨkitah tətəri e Narmɨn Rəhan, kəni tatol e nɨkin agiən.* 7 In təmol itah kotəhruahru e nəhmtɨn e nəuvɨriən rəhan məmə okotəhatətə e rəhan nəghatiən iətəm təməni kəm tah məmə o nian kəti, kitah kotatɨg itulɨn kitah min. 8 Inu nəghatiən kəti in nəghatiən pəhriən.

Kəni iəu iəkolkeikei məmə onəkəgətun vivi nətəmimi lan məmə okotəhrun vivi. Nəgətuniən mɨn əha okotasiru e nəfaki mɨn məmə rəhalah nətəlɨgiən otətatɨg əskasɨk əmə e noliən natimnati iətəm təuvɨr. Nəgətuniən mɨn u ilah kotəuvɨr kəni okotasiru vivi e nətəmimi. 9 Mətəu nəkəpəh nəghatiən alməli mɨn iətəm nətəmimi kəutəni tol mɨn lanu lan: kautos nərgɨ lus mɨn aupən mɨn ikɨn mautol məmə nərgɨ lus mɨn rəhalah təfəməh, kəni okotəfəri ilah aru lan; kəni mautetet ilah mɨn kəni mautəniəhu ilah mɨn o nɨpətɨ nəghatiən rəha Lou rəha Mosɨs. Əpəh əmə nəghatiən mɨn u mətəu-inu ko təsasiruiən e iətəmi kəti mɨne, kəni rəhan nəuvɨriən tɨkə.* 10 Nəmə iətəmi kəti tatol nətəmimi kəutəuəri ilah mɨn o nəghatiən tol mɨn lanəha, onəkuvən məghati əskasɨk kəm in kəni məniəhu. Mətəu nəmə tatol mɨn, kəni nəkuvən mɨn məniəhu mɨn. Nəmə nəməniəhu pau mau keiu, mətəu in tatəkeikei e rəhan noliən, kəni otəhtul=pən isəu ohni motəpəh.* 11 Mətəu ik nəkəhrun məmə iətəmi kəti tol lanu lan, rəhan nətəlɨgiən tərah kəni tatol kekəu-ekəu, kəni matol təfagə tərah e nəhmtɨ Uhgɨn. Rəhan əmə noliən tətəgətun məmə in iol rah nati.

Naunun nəghatiən rəha Pol

12 Oiəkahli=pɨnə suah mil u kəti, Ateməs uə Tikikəs otuvnə meh ik. Nian otuvnə, ik onəkəkeikei məsal uəhai əmə e suaru mə onəkuvnə meh iəu əpəha taun Nikopolɨs, mətəu-inu iəu iəmolkeikei məmə iəkuvən matɨg ikɨn e nian rəha nətəpuiən.* 13 Kəni iətəmimi keiu, Apolos mɨne Sinəs u in ieinatɨg e lou,* ilau katualiuək e rəhalau naliuəkiən, mətəu ik onəkasiru e lau məmə natimnati rəfin rəhalau otəkeikei matɨg.*

14 Rəhatah nətəmimi okotəkeikei motəhrun vivi suaru o noliən uək kəni mautol nati iətəm təuvɨr məmə ilah kotəhrun nasiruiən e nətəmimi nəuvein nətəm rəhalah natimnati təsəhmeniən. Təsəuvɨriən məmə ilah kotatɨg əpnapɨn əmə.*

15 Nətəmi mɨn u nətəm itɨmah iəutatɨg kəutahli=pɨnə nəghatiən təuvɨr kəm təmah. Kəni əni təuvɨr kəm nəfaki mɨn nətəm kotolkeikei itɨmah.

Pəh Uhgɨn otəfɨnə rəhan nəuvɨriən kəm təmah.

* : Nanihluə, Ianihluə — Afin-to e tiksɨnəri.

* 1:2 Kol 1:27

* 1:4 Rom 1:7; 2Kor 8:23; Kəl 2:3

* 1:9 1Tim 3:2-7; 2Tim 2:24-26

* 1:10 1Tim 4:7

* 1:11 2Tim 3:5-6; 1Pitə 5:2

* 1:13 2Tim 4:2

* 1:14 1Tim 4:7

* 1:16 1Jon 1:6; 2:4

* 2:3 1Tim 3:11

* 2:7 1Tim 4:12

* 2:8 1Pitə 2:15

* 2:9 1Tim 6:1

* 2:12 1Jon 2:16

* 2:14 Eks 19:5; Dut 7:6; Esik 37:23; Kəl 1:4; 1Pitə 2:9

* 2:15 1Tim 4:12

* 3:1 Rom 13:1-7; 1Pitə 2:13-14

* 3:3 1Kor 6:9-11; Efəs 2:1-2; 5:8

* 3:5 2Tim 1:9; Hip 10:22

* 3:6 Uək 2:17-18

* 3:9 2Tim 2:14,16

* 3:10 Mat 18:15-17

* 3:12 Efəs 6:21-22; Kol 4:7-8

* 3:13 Ieinatɨg e lou — Suah kəti iətəm təhrun vivi lou rəha kot, kəni in tətəghati rəha nətəmimi nətəm kautəhuvən e kot.

* 3:13 Uək 18:24; 1Kor 3:5-6

* 3:14 Efəs 4:28

FƗLIMON

Fɨlimon

Nauəuə iətəm Pol təmətei tuvən kəm Fɨlimon

Nəghatiən əkuəkɨr rəha nauəuə u Fɨlimon

?Pəh təmətei nauəuə u? Aposɨl Pol təmətei nauəuə u.

?Təmətei tatuvən kəm pəh? Təmətei tatuvən kəm Fɨlimon əpəha e niməfaki ikɨn Kolosi. Ilau niəli təuvɨr mil. Fɨlimon in iətəmimi kəti iətəm tatos slef mɨn.

?Natɨgiən təhro lanu lan nian təmətei? E nian əha, nətəmimi tepət kautos slef. Kəni nəfaki mɨn nəuvein mɨn, ilah mɨn kautos slef mɨn. Fɨlimon, rəhan kəti əha ikɨn slef, nərgɨn u, Onesiməs. Mətəu Onesiməs, məta in təmakləh e məni nəuvein rəha Fɨlimon, kəni əmeiko, in magɨm. Nəmə Fɨlimon oteruh Onesiməs, lou rəha Rom tətəni məmə Fɨlimon təhrun nohamuiən tɨmɨs. Mətəu Onesiməs təmeruh Pol əpəha e kaləpus ikɨn Rom, kəni Pol təməni pətɨgəm Nanusiən Təuvɨr kəm in, kəni təməhatətə e Iesu Krɨsto. Kəni Onesiməs in təmasiru e Pol. Kəni Pol təmahli=pən in tɨtəlɨg=pən o Fɨlimon. Pol təməni kəm Fɨlimon məmə nati əpnapɨn Onesiməs in slef rəhan, mətəu rəueiu in pian e Iesu Krɨsto.

?Təmətei nauəuə u o nak? Pol təmətei nauəuə u mətətapuəh o Fɨlimon məmə otalu e noliən rəha Onesiməs, kəni mos in tɨtəlɨg=pa mɨn. Nati əpnapɨn məmə in rəhan slef, mətəu Pol tolkeikei məmə Fɨlimon oteruh Onesiməs təhmen əmə məmə in pian kəti e Iesu Krɨsto. Nətəmimi nəuvein, nɨkilah təhti məmə Apia (fes 2) in pətan rəha Fɨlimon, kəni Akipəs in nətɨn.

1

1 Iəu Pol, iətəm iətatɨg e kaləpus o Krɨsto Iesu, itɨmlau piatah Timoti, iətuəni təuvɨr kəm ik Fɨlimon. Ik iətəmi keikei iətəm iəkuolkeikei pɨk, kəni kitahal kahlol uək kətiəh əmə rəha Iesu. 2 Kəni iətuəni təuvɨr kəm nəuvɨnɨtah Apia, mɨne Akipəs iətəm kitah soldiə mɨn kəutəluagɨn rəha Uhgɨn, kəni iətuəni təuvɨr kəm nətəmimi rəha niməfaki nətəm kəutəhuva mautəfaki e rəham nimə.*

3 Pəh Uhgɨn u Tatə rəhatah, mɨne Iərmənɨg Iesu Krɨsto okuəfɨnə nəuvɨriən mɨne nəməlinuiən kəm təmah.

Nəfakiən rəha Pol

4 E nian mɨn rəfin iətəm iətəfaki ohnik, mətəni tagkiu kəm Uhgɨn ohnik, 5 mətəu-inu iəmətəu nəhatətəiən rəham e Iərmənɨg Iesu, mɨne nolkeikeiən rəham iətəm tatuvən o niməfaki mɨn rəfin. 6 Kəni iateruh noliən rəham, məmə nətəfən e nɨkim agiən mətəu-inu e rəham nəhatətəiən. Kəni iətəfaki məmə noliən əha otasiru lam məmə onəkəhrun vivi, kəni mos nati vi mɨn rəfin rəha Uhgɨn iətəm tətəfa kəm tah e Krɨsto. 7 Piak, iətəfaki lanu lan mətəu-inu rəham nolkeikeiən təmol nɨki nətəm kəutəfaki kotətəu təuvɨr, kəni nian iəmətəu, iəu mɨn, nɨkik təmagiən kəni tətəfəri rəhak nətəlɨgiən.*

Nətapuəhiən rəha Pol

8 Tol lanəha, e Krɨsto iəsəgɨniən o nəniən kəm ik məmə onəkol nati kəti iətəm nəkəkeikei mol, 9 mətəu iəsoliən lanəha. Iətətapuəh əmə e nolkeikeiən. Iəu Pol iauəhli kəti iətatɨg e kaləpus o Krɨsto Iesu. 10 Iətətapuəh e suah kəti e rəhak nɨpəhriəniən məmə nəkos e nɨkim agiən. Iətəmi əha in təmuva təhmen=pən e nətɨk nian iəmətatɨg e kaləpus, inu Onesiməs, rəham slef.* 11 Aupən, in təməsol viviən uək kəm ik, mətəu rəueiu in təhrun nol viviən uək təuvɨr kəm lau pəti.*

12 Kəni rəueiu, iətahli=pɨnə mɨn suah u, iətəmimi iətəm iəkolkeikei pɨk. 13 Nəmə tətatɨg itɨmlau min, nɨkik tagiən ohni, kəni in otatos nɨmeim mətasiru lak nian iətatɨg u ikɨnu e kaləpus o nanusiən təuvɨr. 14 Mətəu iəsolkeikeiən məmə iəkol nati kəti ik nəsegəhaniən lan. Kəni nəmə natol nati təuvɨr, iəkolkeikei məmə tatsɨpən əmə e nɨkim agiən, mətəu səniəmə nati iəu iatəkeikei kəm ik məmə nəkol.

15 Iəsəhruniən, nəmə təhro Onesiməs təmagɨm o nian əkuəkɨr məmə onəkos mɨn in tɨtəlɨg=pa mɨn nəutatɨg agɨn, 16 mətəu səniəmə in otol mɨn əmə slef rəham, kəpə. Mətəu rəueiu əha, in iətəmimi təuvɨr tapirəkɨs agɨn slef kəti, in pialau təuvɨr. Iəu iəkolkeikei pɨk in, mətəu ik onəkolkeikei pɨk in tapirəkɨs, mətəu-inu in slef rəham, kəni in piam e Iərmənɨg.*

17 Nəmə nateruh iəu məmə kilau kəmiəuva kətiəh e uək mɨne nolkeikeiən rəha Krɨsto, kəni tol lanəha, iətətapuəh məmə nian in otuvnə, nəkos in e nɨkim agiən təhmen=pən əmə lak. 18 Nəmə təmol nati kəti tərah lam, uə təmos nati kəti rəham kəni məsətəouiən, pəh nəkələhu=pən tətatɨg e kauɨn rəhak. 19 Kəni inəha rəueiu, Iəu Pol, iətətei e nəhlmək — pəh iəu iəpanətəou.† Mətəu təuvɨr məmə nəsaluiən e rəham kauɨn asoli agɨn ohniəu, u tol lanu məmə, iəmasiru lam kəni nəmos rəham nəmiəgəhiən itulɨn. 20 Piak, iəkolkeikei məmə onəkətuəuin matətəou rəham kauɨn kəm iəu, kəni ol nati u iətətapuəh ohni e nərgɨ Iərmənɨg, kəni ol nɨkik tətəu təuvɨr e Krɨsto. 21 Iətətei nauəuə u kəm ik mətəu-inu iəkəhrun məmə onəkol nəuiak, kəni onəkol tapirəkɨs nati nak iətəm iətətapuəh ohni.

22 Kəni nati kəti mɨn, ol əpenə-penə rəhak kəti rum mətəu-inu iəmələhu=pən rəhak nətəlɨgiən e Uhgɨn məmə in otos iəu iəkɨtəlɨg=pɨnə mɨn o təmah, inu nəua nəfakiən rəhatəmah.*

Naunun nəghatiən rəha Pol

23 Epafras, itɨmlau min iətuatɨg e kaləpus o nərgɨ Krɨsto Iesu, kəni in tətəni təuvɨr kəm təmah.* 24 Kəni Mak, mɨne Aristakəs, mɨne Timəs, mɨne Luk, nətəm itɨmah iautol pəti uək, ilah mɨn kəutəni=pɨnə təuvɨr kəm təmah.*

25 Pəh Iərmənɨg Iesu Krɨsto otəfɨnə rəhan nəuvɨriən kəm təmah rəfin.

* 1:2 Kol 4:17; 2Tim 2:3

* 1:7 2Kor 7:4

* 1:10 1Kor 4:15; Kol 4:9

* 1:11 Nərgɨn u “Onesiməs” in təni məmə, “iətəmimi iətəm təhrun noliən uək təuvɨr.”

* 1:16 1Tim 6:2

† 1:19 Pol təhrun əmə nəteiən nauəuə, mətəu e nian əha, nətəmimi tepət kəməutos iətəmi kəti mɨn məmə otətətei nəghatiən mɨn rəhalah. Suah kəti təməharəg ilau Pol mətei nəghatiən rəhan. Kəni Pol aru təmətei fes 19 u.

* 1:22 Fɨl 1:25; 2:24

* 1:23 Kol 1:7

* 1:24 Kol 4:10-14

HIPRUS

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

Hiprus

Nauəuə iətəm kəmətei tuvən kəm nətəm Isrel

Nəghatiən əkuəkɨr rəha nauəuə u Hiprus

?Pəh təmətei nauəuə u? Kitah kotəruru məmə pəh təmətei nauəuə u. Iətəm təmətei nauəuə u təməsəniən nərgɨn e nauəuə. Iətəm təmətei təməsehiən Iesu Krɨsto. Mətəu təmətəu Nanusiən Təuvɨr o nətəmimi pɨsɨn pɨsɨn mɨn nətəm kəmoteruh Iesu. Kəni iətəmi u, in təhrun nəghatiən rəha Oltestɨmɨn, mɨne noliən rəha nətəm Isrel aupən. Kəmə təhro Panəpəs uə Apolos kəti təmətei nauəuə u mətəu-inu ilau kuəhrun natimnati mɨn əha. Kəni ilau kuepət e niməfaki. Nətəmimi nəuvein, nɨkilah təhti məmə Pol təmətei, mətəu nɨkitah təsəhtiən lanəha mətəu-inu e letə tepət rəha Pol, təmələhu=pən nərgɨn, mətəu nərgɨn tɨkə e nauəuə u.

?Təmətei tatuvən kəm pəh? Təmətei nauəuə u kəm nətəm Isrel nətəm kəutəhatətə e Krɨsto Iesu, mətəu nəmə təhro nəuvein kəmohtəlɨg=pən nəuvetɨn e noliən rəha nɨtəu-pəniən Lou rəha Mosɨs. Nəmə təhro ilah kəsotəhrun viviən nəukətɨ Nanusiən Təuvɨr.

?Natɨgiən təhro lanu nian təmətei? E nian əha, nətəm Isrel kautərəkɨn nətəm Isrel nətəm kəutəhatətə e Iesu Krɨsto. Nɨkilah təpəou ohni. Təuvɨr məmə ilah okotətəu məmə nəhatətəiən rəhalah in nɨpəhriəniən, kəni Iesu in Krɨsto iətəm Uhgɨn təməni məmə otahli=pa.

Təmətei nauəuə u o nak? E nian əha nətəmimi nəuvein e niməfaki, nɨkilah təhti məmə noliən rəha nɨtəu-pəniən Lou rəha Mosɨs e Oltestɨmɨn, in ilɨs tapirəkɨs noliən rəha nəhatətəiən e Iesu Krɨsto. Mətəu noliən mɨn lanəha rəha Oltestɨmɨn, ilah narmɨn mɨn əmə rəha natimnati mɨn iətəm Iesu otol. Kəmotətei nauəuə u məmə nətəmimi okoteruh motəhrun məmə Iesu Krɨsto in ilɨs tapirəkɨs natimnati mɨn rəfin, təhmen e iəni mɨn, mɨne nagelo mɨn, mɨne Mosɨs, mɨne Eron mɨne pris mɨn. Noliən rəha nəhatətəiən e Iesu Krɨsto in təuvɨr pɨk tapirəkɨs noliən rəha nɨtəu-pəniən lou rəha Mosɨs. Inu, in nɨpəhriəniən mətəu-inu natimnati rəfin rəha Oltestɨmɨn təmuva mol nɨpəhriəniən lan e Iesu Krɨsto. Kəni nɨmɨsiən əmə rəhan in təhmen əmə məmə otos rəkɨs noliən tərah mɨn rəha nətəmimi.

1

Krɨsto təmol əpu Uhgɨn kəm tah

1 Aupən ikɨn, Uhgɨn təmətəni* nəghatiən rəhan, mətəu təmətəni asoli əmə kəm tɨpɨtah mɨn e iəni mɨn e nian tepət mɨne e suaru pɨsɨn pɨsɨn mɨn. 2 Mətəu rəueiu əha, kɨnotevɨg=pən e naunun nian,† kəni tɨnətəghati əhruahru kəm tah e Nətɨn, iətəm in təməfəri məmə otarmənɨg e nautə rəfin rəha tatə rəhan.‡ Kəni e Nətɨn əha, in təmol natimnati rəfin e nəhue nɨftəni.§ 3 Nətɨ Uhgɨn in nəhagəhagiən rəha nəuvɨriən mɨne nəsanəniən rəha Uhgɨn.* In təməru əhruahru əmə rəhan tatə e natimnati rəfin.† In tətəmkərain natimnati rəfin e nəsanəniən rəha nəghatiən rəhan.‡ Nian in təmɨmɨs rəkɨs məmə otafəl rəkɨs rəhatah noliən tərah mɨn,§ kəni in təməharəg e nəven maru rəha kig, ikɨn ima rəha nepətiən mɨne nɨsiaiən, e negəu e neai.*

Nətɨ Uhgɨn u, in ilɨs tapirəkɨs nagelo mɨn

4 Tol lanəha, Uhgɨn təməfəri rəkɨs Nətɨn u, kəni in ilɨs tapirəkɨs nagelo mɨn, təhmen=pən məmə nərgɨn u iətəm Uhgɨn təməfən kəm in, in ilɨs pɨk tapirəkɨs nərgɨlah rəfin.† 5 Uhgɨn təməsəni agɨniən kəm agelo kəti rəhan məmə,

“Ik nətɨk.

Rəueiu inuva rəham tatə əhruahru.”‡

Mətəu in təməghati lanəha kəm Iesu. Kəni Uhgɨn təməsəni agɨniən kəm agelo kəti məmə,

“Iəu tatə rəham,

kəni ik onəkuva nətɨk.”

Mətəu in təməghati lanəha kəm Iesu.§

6 Mətəu e nian Uhgɨn tahli=pa Nətɨn iətəm təmaupən mair* tuva e nətuəuiniən, kəni in təni məmə,

“Pəh rəhak rəfin nagelo mɨn,

nɨpənəgɨlah tek nɨftəni e nɨsiaiən, motəni-vivi in.”

7 Nian Uhgɨn tətəghati e nagelo mɨn, in tətəni məmə,

“Iəu iəmol rəhak nagelo mɨn

ilah kotəhmen e nɨmətagi iətəm tətan ikɨn mɨn rəfin, matol rəhak uək.

Ilah noluək mɨn rəhak, təhmen e nɨgəm.”†‡

8 Mətəu təmətəghati e Nətɨn kəni mətəni məmə,

“Uhgɨn, rəham narmənɨgiən otətatɨg itulɨn, naunun tɨkə.

Nətarmənɨg maskəlɨm neim rəham, kəni rəham narmənɨgiən in təhruahru agɨn.

9 Ik nəmolkeikei əmə nəhruahruiən

kəni mətəməki e noliən ekəu-ekəu mɨn.

Tol lanəha, iəu u, rəham əhruahru Uhgɨn,

iəu iəmələhu aupən ik, kəni ik ilɨs e ik mɨn nəuvein.

Kəni iəmol=pən kalɨku e rəhm-kapə e nɨsiaiən,

matol nɨkim tagiən tapirəkɨs ik mɨn nəuvein.”§

10 Kəni Uhgɨn tətəni=pɨnə mɨn kəm in məmə,

“Iərmənɨg, e nətuəuiniən, ik nəmol natimnati mɨn e nəhue nɨftəni u,

mol in təskasɨk.

Kəni e nəhlməm aru əmə,

ik nəmol natimnati rəfin iətəm kəutatɨg e neai.

11 Natimnati mɨn rəfin u, ilah okəpanohkə,

ilah okotəuas təhmen e napən iətəm təməmnəmɨt,

mətəu ik nətatɨg itulɨn əmə.*

12 Ik onəkaiu-aiu ilah,

təhmen əmə məmə iətəmimi təmaiu-aiu rəhan napən.

Ik onəkəuhlin natimnati mɨn u,

təhmen e iətəmimi təmɨtɨs rəhan napən,

məmə in otətəuti e in pɨsɨn.

Mətəu ik, nətatɨg itulɨn əmə lanko,

kəni ko nəsɨmɨsiən nian kəti.”†

13 Uhgɨn təməsəni=pən agɨniən kəm agelo kəti rəhan məmə,

“Ik əharəg e rəhak maru, ikɨn ima rəha nepətiən mɨne nɨsiaiən,

kəni mətəhtahnin.

Pəh iəu iəkosiahu rəham mɨn tɨkɨmɨr mɨn,

mol ilah kotəhmen e napən kəti iətəm nətafəl nəhlkəm lan.”‡§

14 Mətəu nagelo mɨn, ilah noluək mɨn əmə. Nagelo mɨn, ilah narmɨn mɨn nətəm Uhgɨn təmahli=pa ilah məmə kəutəsal o nətəmimi nətəm otosmiəgəh ilah.

2

Nəniəhuiən iətəmi
o nuvəniən e naiəh

1 Iesu in ilɨs pɨk. Tol lanəha, təuvɨr məmə kitah okotətəlɨg vivi e nati nak iətəm kitah kəmotətəu,* məmə nəghatiən eiuə mɨn u otəsələsiən itah təhmen e naiəh rəha nɨtəhi tatələs nəhlɨn. 2 Nəghatiən rəha Lou† iətəm nagelo mɨn kəmautəni pətɨgəm‡ in nɨpəhriəniən, kəni nətəmimi ilah okotos nalpɨniən o nəhtiən nɨpɨlga Lou nati əpnapɨn iahgin uə təkəku agɨn. 3 ?Tol lanəha, kəni kitah okotəhro lanu motagɨm nəmə kitah kautol nati əpnapɨn əmə e nosmiəgəhiən asoli əha rəha Iesu? Nosmiəgəhiən u, Iərmənɨg Iesu təmaupən məni pətɨgəm, kəni nətəmimi mɨn u nətəm kəmotətəu, ilah kəmotəgətun kəm tah məmə in nɨpəhriəniən.§ 4 Uhgɨn təmatɨg mol mɨn nəfɨgəmiən o nəghatiən əha e noliən nəmtətiən mɨn, mɨne natimnati mɨn iətəm narmɨ nətəmimi tatiuvɨg ohni, mɨne nati apɨspɨs mɨn, mɨne nəfaiən nəsanəniən mɨn rəha Narmɨn Rəha Uhgɨn o noliən uək.*

Iesu təmuva məhmen e pian mɨn

5 Nagelo mɨn ko kəsotarmənɨgiən e nəhue nɨftəni iətəm otəpanuva, iətəm kəutəghati lan.† 6 Mətəu-inu Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə,

“Iətəmimi in nati əpnapɨn əmə,

mətəu ik, nɨkim tətəhti in, ik nəsaluiən lan,

kəni ik nateh vivi nətɨ iətəmimi.‡

7 Ik nəmosiahu in, teiuaiu ləhtəni məkəku e nagelo mɨn,

konu məfən narmənɨgiən mɨne nepətiən mɨne nɨsiaiən kəm in.

8 Kəni ik məfən nepətiən məmə in otarmənɨg e natimnati rəfin.”§*

Rəueiu əha, tətəni məmə, “natimnati rəfin,” nɨpətɨn u məmə Uhgɨn təsəpəhiən nati kətiəh mɨne məmə iətəmimi təsarmənɨgiən lan. Mətəu kitah kəsoteh əhanəhiən natimnati mɨn əha kəhuva. 9 Mətəu nati kətiəh kitah kauteh, inu Iesu, iətəm “e nian əkuəkɨr əmə nəmosiahu in teiuaiu ləhtəni məkəku e nagelo mɨn,” kəni rəueiu əha “kɨnəfən nepətiən mɨne nɨsiaiən kəm in” mətəu-inu in təmos nahməiən mɨmɨs o tah. Əuəh, e nəuvɨriən rəha Uhgɨn, Iesu təmɨmɨs o nətəmimi rəfin e nəhue nɨftəni.†

10 Uhgɨn təmol natimnati mɨn rəfin mətəu-inu in təmolkeikei lanəha, kəni natimnati rəfin kəutatɨg=pən e nəhlmɨn.‡ Tol lanəha, in təuvɨr agɨn mɨne məhruahru məmə Uhgɨn təmol məmə Iesu otuva suaru o nosmiəgəhiən nɨmənin nətəmimi tepət kəhuva nenətɨ Uhgɨn məhuva motatɨg e nəhagəhagiən rəha nəuvɨriən mɨne nəsanəniən rəhan. Kəni təuvɨr məhruahru məmə e nətəlɨgiən rəha Uhgɨn, Iesu təkeikei mətəu nahməiən e nɨmɨsiən məmə in otuva iətəmi təhmen agɨn məmə otosmiəgəh ilah.§*

11 Iesu in tatol rəhan nətəmimi kotasim, məmə rəha Uhgɨn əmə, kəni mətafəl rəhalah noliən tərah mɨn.† Kəni Iesu mɨne rəhan mɨn nətəmimi, rəhalah tatə kətiəh əmə. Tol lanəha, kəni Iesu in təsaulɨsiən məmə otauɨn e lah u məmə pian mɨn mɨne nəuvɨnɨn mɨn.‡ 12 In təməni=pən kəm Uhgɨn məmə,

“Iəu, oiəkəni pətɨgəm ik mɨne natimnati mɨn iətəm ik nəmol kəm piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn.

Oiəkani nəpuən məni-vivi ik e nuhapumɨniən asoli e nəhmtɨlah.”§

13 In tətəni mɨn məmə,

“Iəu oiəkələhu=pən nəhatətəiən rəhak e Uhgɨn.”*

Kəni mətəni mɨn məmə,

“Iəu u, itɨmah kəlkələh mɨn iətəm Uhgɨn təməfa kəm iəu.”†

14 Kəlkələh mɨn əha, Iesu tətəghati e lah, ilah nɨpətɨlah mɨne nɨralah əha ikɨn. Ilah u nətəmimi agɨn mɨn. O nati u, Iesu təməkeikei muva e nəhue nɨftəni mos nɨpətɨn mɨne nɨran təhmen əmə e lah, məmə in otuva pialah pəhriən.‡ Təmol lanəha məmə in otɨmɨs, kəni nɨmɨsiən rəhan, in otoharɨs oharɨs nəsanəniən rəha Iərmɨs u Setən, iətəm tətaskəlɨm nəsanəniən rəha nɨmɨsiən.§ 15 Nətəmimi kəutəgɨn e nɨmɨsiən,* nəgɨniən rəhalah tətaskəlɨm-ərain ilah nian rəfin, təhmen əmə məmə ilah slef mɨn. Mətəu Iesu in təmɨmɨs məmə otiuvi rəkɨs nətəmi mɨn u, məmə səniəmə ilah slef mɨn. In təmɨtɨs ilah. 16 Kotəhrun əsas məmə səniəmə in təmasiru e nagelo mɨn, mətəu in təmasiru e nəuanɨləuɨs mɨn rəha Epraham.†

17 Iesu təkeikei mos nɨpətɨn mɨne nɨran lanəha, məmə in otuva mol təhmen e pian mɨn e noliən mɨn rəfin,‡ məmə in təhrun nasəkəhruiniən§ itah, kəni kəutarəriə lan. In otəkeikei muva mol lanəha, təgətun məmə in pris asoli agɨn pəhriən, tatol uək rəha Uhgɨn, kəni məmə in otɨlpɨn niəməha rəha Uhgɨn. 18 Kəni rəueiu əha, nian Setən təfən-əfən kəm lah, kəni Iesu təhrun nasiruiən e lah, mətəu-inu in mɨn, in tɨnətəu rəkɨs nahməiən nian Setən təməfən-əfən=pən kəm in.*

3

Iesu in tapirəkɨs Mosɨs

1 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn, Uhgɨn təmauɨn* pəti e tah o nuvəniən e negəu e neai, kəni mol məmə kitah nətəmi asim. Mətəu-inu Iesu tətasiru lanəha e tah, itəmah onəkotəkeikei motətəlɨg pɨk e Iesu əha, in aposɨl† kəni in pris asoli agɨn rəha nəfakiən rəhatah iətəm kitah kautəni pətɨgəm. 2 Uhgɨn təməfəri Iesu məmə in otol uək u, kəni in təmol nəuia Uhgɨn e natimnati rəfin, təhmen e Mosɨs aupən təmol nəuia Uhgɨn e rəhan uək mɨn rəfin, məmə in tateh vivi nimə rəha Uhgɨn, inu nətəmimi rəha Uhgɨn.‡ 3 Ilau pəti katuol nəuia Uhgɨn, mətəu iətəmi təmuvləkɨn nimə, nətəmimi kautəfəri nərgɨn ohni tapirəkɨs nimə iətəm in təmol. Kəni e noliən əhmen əmə, təhruahru məmə Uhgɨn otəfəri Iesu tapirəkɨs Mosɨs. 4 Kəni nimə mɨn rəfin, nətəmimi kautuvləkɨn, mətəu Uhgɨn in təmuvləkɨn natimnati rəfin iətəm tətatɨg. 5 Mosɨs in ioluək kəti e nɨpəgnəua nimə rəha Uhgɨn, iətəm tatol nəuia Uhgɨn, mateh nimə rəhan, inu nətəmimi rəha Uhgɨn. Kəni nəmiəgəhiən rəha Mosɨs tətəgətun=pən natimnati iətəm Uhgɨn otəpanəgətun.

6 Krɨsto, in mɨn tatol nəuia Uhgɨn. Mətəu səniəmə in ioluək əmə kəti təhmen e Mosɨs. In Nətɨn, kəni tatos nepətiən o narmənɨgiən e rəhan nimə. Kəni nəmə kitah kəsotəgɨniən, kəni motalkut məmə okotəhtul əskasɨk§ o nati u iətəm kitah kəmotələhu=pən nətəlɨgiən rəhatah lan, kəni motəfəri ohni, kəni nɨpəhriəniən məmə kitah u, nətəmimi rəhan, kitah rəhan nimə.*

Auteh məha-məha itəmah e nəhatətəiən rəhatəmah

7 Nəghatiən u inu, Narmɨn Rəha Uhgɨn təməni kəm iətəmi u təmətei e Nauəuə Rəha Uhgɨn, kəni Uhgɨn təməni məmə,

“Rəueiu əmə, onəkotəkeikei məutətəlɨg e nəuiak,

8 məsotoliən rəhn-kapə təmah təskasɨk pɨk,

təhmen e tɨpɨtəmah mɨn ilah kəmautol lanəha aupən məutəhti nəuiak, Uhgɨn rəhalah,

nian ilah kəmautek askəuvɨn iəu, Uhgɨn rəhalah, əpəha ikɨn təpiə-məpiə ikɨn. †

9 Ikɨn əha, tɨpɨtəmah mɨn kəmotəkeikei kəm iəu məmə okoteruh rəhak nəsanəniən,

nati əpnapɨn ilah kəmoteruh pau natimnati mɨn iətəm iəmatol o nu fote.‡

10 Kəni iəu iəmol niəməha kəm lah, kəni mətəni məmə,

‘Nɨkilah tətan isəu ohniəu nian rəfin.

Kəni ilah motəpəh noliən nati iətəm iətəni kəm lah.’

11 Niəməha təmol iəu,

kəni iəmos nonauvɨl kəti məni məmə,

‘Ilah ko kəsəhuvəniən ikɨn katos nəmeigiən ohniəu ikɨn.’ ”§*

12 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn, auteh vivi itəmah mɨn o nati u. Otol məmə nɨkitəmah aru otəsərahiən kəni kəti təsəpəhiən nəhatətəiən, mol məmə nəkotəuhlin=pən itəmah isəu o Uhgɨn iətəm tətəmiəgəh məsanən agɨn. 13 Uhgɨn təməni “Rəueiu əmə,” kəni nian u “rəueiu” tətatɨg əhanəh. Tol lanəha, nəkotəkeikei məutəghati rəueiu kəm təmah mɨn, mauteh məha-məha itəmah mɨn nian rəfin, məmə noliən tərah otəseiuəiən e təmah kəti mol rəhn-kapə təskasɨk o Uhgɨn. 14 Mətəu-inu nəmə kitah kotəhtul məha-məha motətəuarus=pən naunun, motəhatətə e Uhgɨn təskasɨk miəkɨs, təhmen əmə məmə inu kəmotətuəuin motəhatətə vi əmə lan, kəni tətəgətun məmə kitah kɨnautos pəti natimnati mɨn rəha Krɨsto. 15 Mətəu sotaluiən e nəghatiən iətəm kəməni məmə,

“Rəueiu əmə, onəkotəkeikei motətəlɨg e nəuiak

məsotoliən rəhn-kapə təmah təskasɨk pɨk,

təhmen e tɨpɨtəmah mɨn ilah kəmautol lanəha aupən

mautəhti nəuiak, Uhgɨn rəhatəmah.”†

16 ?Kəni pəh mɨn u nətəm kəmotətəu pau nəuia Uhgɨn, məsotoliən? Ilah u Mosɨs təmit rəkɨs ilah Ijɨp.‡ 17 ?Nɨpəh mɨn u kəmotol Uhgɨn niəməha tol o nu fote? Ilah u, nətəm kəmotol noliən tərah, kəni motəmei mohmɨs mautəməhl-məhli əpnapɨn əmə əpəha təpiə-məpiə ikɨn.§ 18 ?Kəni nɨpəh mɨn u Uhgɨn təmətəghati e lah, matos nonauvɨl məmə ilah okəsəhuvəniən mohiet pətɨgəm ikɨn katos nəmeigiən ohni ikɨn? In təmətəghati kəm nətəmimi nətəm kəmotəhti nəuian.* 19 Kəni kitah koteruh məmə kəməsegəhaniən e lah məmə okohiet pətɨgəm ikɨn katos nəmeigiən ikɨn ohni, mətəu-inu ilah kəsotəhatətəiən lan.

4

Ikɨn katos nəmeigiən o Uhgɨn ikɨn

1 Mətəu kitah u, Uhgɨn təməni-əskasɨk rəkɨs məmə kitah kotəhrun nuvəniən ima ikɨn katos nəmeigiən ohni ikɨn, kəni nəniəskasɨkiən u, tətəhtul əhanəh, materəh o tah. Tol lanəha, pəh kitah kotətəu itah, kəni motəgɨn məmə kitah kəti kol məta təsosiən nəmeigiən əha, 2 mətəu-inu kitah kɨnotətəu rəkɨs nanusiən təuvɨr məmə Uhgɨn təmol əpenə-penə ikɨn kəti o nəmeigiən rəhatah, təhmen əmə məmə inu nətəmi aupən kəmotətəu nəghatiən lan. Mətəu nəghatiən əha, təməsasiruiən e lah, mətəu-inu ilah kəmautətəu əmə, məsotəhatətəiən lan. 3 Kitah nətəm kəmotəhatətə əmə lan, kitah kotəhrun nuvəniən imə, ikɨn katos nəmeigiən ohni ikɨn. Mətəu rəha nətəmimi mɨn u nətəm kəsotəhatətəiən lan, Uhgɨn təməni məmə,

“Niəməha təmol iəu, kəni iəkos nonauvɨl kəti, məni məmə,

‘Ilah ko kəsəhuvəniən ikɨn katos nəmeigiən ikɨn ohniəu ikɨn.’ ”*

Təməni lanəha, nati əpnapɨn məmə tɨnol əpenə-penə rəkɨs ikɨn katos nəmeigiən ohni ikɨn nian in təmətuəuin matol nəhue nɨftəni. 4 Kitah kotəhrun məmə tɨnol əpenə-penə rəkɨs lan, mətəu-inu Nauəuə Rəha Uhgɨn in tətəghati e Sapət, mətəni məmə, “Təmol nəhue nɨftəni, kəni e nian səpɨn lan, Uhgɨn təməmeig e rəhan uək.”† 5 Mətəu ikɨn mɨn nəuvein e Nauəuə Rəha Uhgɨn, Uhgɨn tətəni məmə, “Ilah ko kəsəhuvəniən ikɨn katos nəmeigiən ohniəu ikɨn.”‡

6 Tol lanəha, ikɨn katos nəmeigiən o Uhgɨn ikɨn əha, in tətatɨg əhanəh məmə nətəmimi okəhuvən ikɨn. Mətəu nətəmimi mɨn u aupən nətəm kəmotətəu nanusiən təuvɨr, ilah kəmotəmkarəpən e nuvəniən ikɨn katos nəmeigiən ohni ikɨn, mətəu-inu kəmotəhti nəuia Uhgɨn. 7 Konu, uərisɨg lan, tol=pən Uhgɨn təmələhu mɨn nian kəti mɨn o nuvəniən ikɨn katos nəmeigiən ohni ikɨn. Nian əha, inu rəueiu. Uhgɨn təməni pətɨgəm nati u kəm Tefɨt məmə,

“Rəueiu əmə, onəkotəkeikei motətəlɨg e nəuian

məsotoliən rəhn-kapə təmah təskasɨk pɨk.”§

8 Nɨkitəmah təhti to suah u Josuə* aupən. Nəmə Josuə təməfən nəmeigiən pəhriən kəm lah nian in təmit ilah məhuvən Kenan, konu Uhgɨn ko təsəni mɨniən məmə otələhu nian kəti mɨn məmə in nian rəha nuvəniən ima ikɨn katos nəmeigiən ohni ikɨn.† 9 Kəni tol lanəha, kəni in təməni nian pɨsɨn kəti mɨn, nian əha ikɨn tətatɨg əhanəh o rəhan nətəmimi məmə okəhuvən motos nəmeigiən, e noliən kətiəh əmə iətəm Uhgɨn təməmeig lanəha e rəhan uək mɨn aupən, e nian rəha Sapət. 10 Mətəu-inu iətəmi tatuvən imə məmə otos nəmeigiən u, in otəmeig e rəhan uək, təhmen əmə e Uhgɨn iətəm təməmeig e rəhan uək aupən.‡ 11 O nati u, kitah okotalkut əskasɨk məmə okəhuvən imə motos nəmeigiən u. Təsəuvɨriən məmə kitah kəti, otɨtəu=pən noliən rəha nətəm aupən nətəm kəmotəhti nəuia Uhgɨn, motəmei.

12 Mətəu-inu Nəghatiən Rəha Uhgɨn,§ in tətəmiəgəh məsanən e uək rəhan.* Kəni in təhmen e nau rəha nəluagɨniən tasɨlə e nɨkalɨn pəti mil.† In təhrun nətarerehiən materuh əhruahru nətəlɨgiən mɨn mɨne nɨkin pɨsɨn pɨsɨn mɨn e nətəmimi, təhmen əmə e nau iətəm tətətarereh materuh ikɨn tətəhtərain mɨn ikɨn e nɨkɨlkɨlitəmi mɨne nəhu imə ikɨn. In tətakil nətəlɨgiən mɨn mɨne noliən oneuən mɨn e nɨkitəmi.‡ 13 Uhgɨn tateruh natimnati mɨn rəfin e nəhue nɨftəni tətəməhli pətɨgəm əmə e nəhmtɨn. Kəni kitah okotəkeikei motəni pətɨgəm rəfin agɨn natimnati iətəm kəmotol kəm Uhgɨn u inu.§

Iesu in təmuva pris asoli agɨn iətəm təuvɨr mapirəkɨs

14 Tol lanəha, pəh kitah kotaskəlɨm əskasɨk nəhatətəiən rəhatah iətəm kɨnotəni pətɨgəm rəkɨs, mətəu-inu kitah kautos pris asoli agɨn kəti rəhatah in iahgin. Inu Iesu, Nətɨ Uhgɨn, iətəm tɨnuvən rəkɨs imə e negəu e neai.* 15 Rəhatah pris asoli agɨn, in Pris kəti iətəm tətətəu vivi nɨkitah, mətətəu vivi məmə otəhro itah kəsotəhmeniən; mətəu-inu natimnati rəfin iətəm tatek askəuvɨn itah e nəmiəgəhiən rəhatah, natimnati kətiəh mɨn əmə, kɨnotek askəuvɨn rəkɨs in e rəhan nəmiəgəhiən. Rəhatah pris asoli agɨn, in tɨnəhrun rəkɨs rəhatah nəpəouiən mɨn.† (Mətəu nati kətiəh əmə ko, in təsoliən nati tərah kəti.) 16 O nati u, pəh kitah kəsotəgɨniən o nuvəniən iuəkɨr o jeə rəha kig u,‡ tətəfən rəhan nəuvɨriən kəm tah. Kəni ikɨn əha, in otasəkəhruin itah, kəni məfa nəuvɨriən kəm tah e nɨkin agiən, e nian rəha nərahiən otuva o tah.§

5

1 Kitah kotəhrun məmə nian rəfin Uhgɨn tatɨtəpɨn suah kəti kəni mətəfəri in məmə otuva pris asoli agɨn, məmə in suaru rəha nətəmimi okəhuvən o Uhgɨn. In suaru rəhalah o nəfəniən natimnati kəm Uhgɨn, kəni in matol sakrifais o rəhalah noliən tərah mɨn.* 2 Rəueiu əha, pris asoli agɨn u, in iətəmimi kəti, kəni in təhrun noliən tɨmətɨg əmə o nətəmimi,† nətəm kotəruru agɨn nati iətəm təhruahru, ilah kotagɨm rəkɨs e suaru. In təhrun noliən tɨmətɨg o nətəmimi mətəu-inu in mɨn təsəhmeniən, mətəu-inu in mɨn təhrun noliən təfagə tərah.‡ 3 In tatol təfagə tərah lanəha, kəni tol məmə e nian rəha sakrifais, in otəkeikei mol sakrifais o rəhan aru təfagə, kəni matɨg mol mɨn rəha nətəmimi mɨn.§

4 Iətəmi kəti ko təsəniən məmə in otol uək rəha pris asoli agɨn, mətəfəri aru in. Kəpə, Uhgɨn otəkeikei mauɨn e rəhan kəti iətəmimi məmə in otol uək u, təhmen əmə məmə inu təmauɨn e Eron aupən.*† 5 Tol lanəha, Krɨsto in təməsəfəri aruiən in məmə in pris asoli agɨn. Mətəu Uhgɨn in təmɨtəpɨn, kəni məni=pən kəm in məmə,

“Ik nətɨk.

Rəueiu inuva rəham tatə əhruahru.”‡

6 Kəni ikɨn kəti mɨn e Nauəuə Rəha Uhgɨn,§ in tətəni məmə

“Ik pris kəti təhmen e Melkisɨtek aupən,*†

kəni ik onəkol uək rəha pris nian rəfin,

matuvən matuvən naunun tɨkə.”

7 E nəmiəgəhiən rəha Krɨsto e nəhue nɨftəni u, in tətəfaki kəm Uhgɨn, mətətapuəh o nasiruiən, mətasək əfəməh, nəhu nəhmtɨn tətaiəh. Uhgɨn tatos nəsanəniən o nosmiəgəhiən in e nɨmɨsiən. Kəni in təmatɨsiai Uhgɨn, kəni matol nəuian,‡ kəni o nati u, Uhgɨn təmətəu in.§ 8 Nati əpnapɨn məmə Krɨsto in Nətɨ Uhgɨn, mətəu in təmətəu nahməiən. Tol lanəha, nahməiən rəha Iesu, təmol in təhrun vivi nɨpətɨ noliən nəuia Uhgɨn,* 9 kəni təmuva iətəmi təhmen agɨn rəha noliən uək rəha pris asoli agɨn rəhatah. Kəni in təmol suaru o nosmiəgəhiən itulɨn rəhan nətəmimi mɨn u kautol nəuian, matos vivi ilah, matuvən matuvən naunun tɨkə. 10 Kəni Uhgɨn təməfən nərgɨn u kəm in, məmə in pris asoli agɨn təhmen əmə e suah u Melkisɨtek aupən.†

11 Itɨmah iəmotos nəghatiən tepət məmə iəkotəni=pɨnə kəm təmah, məmə Iesu in pris asoli agɨn təhmen e Melkisɨtek. Mətəu tiəkɨs pɨk o nəni-viviən ilah rəfin kəm təmah, mətəu-inu itəmah nəutəlpah pɨk o nətəuiən nati kəti kəni motəhrun. 12 Itəmah nəmotəhatətə nuvəh rəkɨs, kəni təuvɨr məmə itəmah nɨnəhuva rəkɨs nəgətun mɨn rəha nəghatiən rəha Uhgɨn. Mətəu kəpə, itəmah nautol əmə lanəha. Rəueiu əha, kəkeikei kəgətun mɨn itəmah, tətuəuin mɨn, e nəukətɨ nəghatiən mɨn rəha Uhgɨn. Nɨpəhriəniən u, itəmah nəsotəhmeniən o nuniən nauəniən əskasɨk mɨn, mətəu nəkotəhmen əmə məmə nəutəmah əhanəh.‡ 13 Mətəu e nətəmimi mɨn u nətəm kəutəmah əhanəh lanəha, ilah u iəpəou mətmətɨg mɨn, kəutəkəku əhanəh, kəsoteinatɨg vivi əhanəhiən o nəhruniən nəgətuniən mɨn rəha noliən əhruahru. 14 Mətəu nauəniən əskasɨk in nɨg nətəmi rəhalah nəhruniən tɨnɨməhtə rəkɨs, nətəm kəmotəgətun rəhalah nətəlɨgiən o nəhruniən natimnati pɨsɨn pɨsɨn mɨn iətəm təhruahru mɨne iətəm tərah, kəni ilah mautol iətəm təuvɨr,§ in əmə in əmə.

6

1 Tol lanəha, təuvɨr məmə kitah okəsotəgətun mɨniən nəukətɨ* nəgətuniən rəha nəhatətəiən e Krɨsto, mətəu pəh kitah okautəkeikei mautol məmə okohməhtə e Iesu Krɨsto. Kitah kɨnotəuhlin rəkɨs itah e noliən mɨn iətəm kotəhrun niti-pəniən itəmi e nɨmɨsiən.† Kitah kɨnotəhatətə rəkɨs e Uhgɨn. Təhmen əmə məmə kɨnotafəl rəkɨs nɨmei nimə. Nian əha rəueiu in rəha nuvləkɨniən nimə. 2 Kitah kɨnotəhrun rəkɨs nəgətuniən mɨn rəha noliən pɨsɨn pɨsɨn mɨn rəha nəueiuiən mɨne nələhu-pəniən nəhlmɨtəmi e rəhn-kapə iətəmimi o nəfakiən lan. Kəni kitah kɨnotəhrun rəkɨs məmə kitah okotauməhtul mɨn e nɨmɨsiən, kəni motəhrun mɨn məmə Uhgɨn otakil nətəmimi, kəni məfən nalpɨniən itulɨn rəhan kəm nətəm kautol təfagə tərah. Natimnati mɨn u, kitah kɨnotəghati rəkɨs lan, təsəuvɨriən məmə kitah kəutɨsɨmaru e nəghatiən kətiəh mɨn əmə nian rəfin. 3 Kəni kitah okəhuva nətəmimi nətəm kɨnohmətə rəkɨs okəmə Uhgɨn təmegəhan e tah.

4 ?Okotalkut məmə okotol lanu lan, mətəu təhro e nətəmimi nətəm kəməhuva o Uhgɨn mətəu rəueiu kɨnotəpəh Uhgɨn motəuhlin mɨn nəmtahlah o Krɨsto? Ilah kəha, ilah nətəm kəmoteh nəhagəhagiən,‡ kəni kɨnotun askəuvɨn rəkɨs nauəniən e negəu e neai iətəm Uhgɨn tətəfa,§ kəni mɨnautəhrun məmə in təuvɨr, kəni mɨnautos rəkɨs o Narmɨn Rəha Uhgɨn.* 5 Kəni ilah u, nətəm kɨnotəhrun askəuvɨn rəkɨs məmə nəghatiən rəha Uhgɨn in təuvɨr,† ilah kɨnotətəu rəkɨs nəsanəniən rəha Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn iətəm otəsuvəhiən tuva. 6 Mətəu nəmə ilah kəmotəuhlin nəmtahlah o Uhgɨn, suaru kəti tɨkə mɨn məmə okotəuhlin=pa mɨn ilah o Uhgɨn.‡ Ilah kəmotərəkɨn aru əmə ilah, mətəu-inu təhmen=pən əmə məmə kɨnotəhti=pən mɨn əmə Nətɨ Uhgɨn e nɨgi kəməluau, motəfəri mɨn e nəhmtɨ nətəmimi, kəni ilah mɨnəutəuvsan mɨn lan, məutərəkɨn.

7 Nɨkim təhti-to nati u. Nɨftəni u tatos vivi nuhuən iətəm tətəfuv, in nauəniən tepət lan rəha nətəmi mɨn u kautol uək ikɨn. Uhgɨn nɨkin tagiən pɨk ohni, kəni nəuvɨriən rəhan tətatɨg lan. 8 Mətəu nɨftəni iətəm kapɨli-apɨli mɨne manuvehli tateviə əmə ikɨn, in təsəuvɨriən o nati kəti. Tɨnətaiu əmə o nərəkɨniən. E naunun, nɨgəm otus natimnati iətəm kəutatɨg lan.

9 Piak mɨn, nati əpnapɨn iəu iətəghati lanu kəm təmah, mətəu iəkəhrun vivi məmə itəmah nəsotəhmeniən e nɨftəni tərah kəha. Iəkəhrun vivi məmə itəmah nautos natimnati mɨn u iətəm təuvɨr mapirəkɨs, iətəm Uhgɨn təməfɨnə kəm təmah mətəu-inko in tatosmiəgəh itəmah. 10 Uhgɨn ko təsaluiən e rəhatəmah uək mɨn nəmotol mətəu-inu Uhgɨn rəhan noliən təhruahru əmə nian rəfin. Kəni ko in təsoliən nati əpnapɨn e noliən təuvɨr rəha nolkeikeiən iətəm nəmotol kəm in, kəni mautol əhanəh, nian nəmotasiru e rəhan mɨn nətəmimi.§ 11 Itɨmah iəkotolkeikei məmə itəmah rəfin nəkautəkeikei mautos nolkeikeiən iətəm nəkautol, mautol məmə otatuvən e naunun, kəni itəmah nəkotos nati konu iətəm nəmautələhu=pən əskasɨk rəhatəmah nətəlɨgiən lan.* 12 Itɨmah iəsotolkeikeiən məmə nəkotəlpah, mətəu iəkotolkeikei məmə onəkotos noliən† rəha nətəmimi mɨn ko nətəm kəmotaiu aupən. Ilah kəmotəhatətə əskasɨk e Uhgɨn kəni mautol rəhalah nətəlɨgiən təfəməh.‡ Mautol lanəha, kəni rəueiu, ilah kɨnotos rəkɨs natimnati iətəm Uhgɨn təməni əskasɨk rəkɨs məmə rəhalah.§

Rəhatah agke tətatɨg e negəu e neai

13 Nəniəskasɨkiən kəti tol lanu, iətəm Uhgɨn təməni kəm Epraham aupən. Nian Uhgɨn təmol nəniəskasɨkiən rəhan, kəni nərgɨn kəti tɨkə mɨn məmə in otos mol nəniəskasɨkiən lan rəhan təfɨgəm. Mətəu-inu nərgɨn in ilɨs tapirəkɨs nərgɨn mɨn rəfin. Tol lanəha, Uhgɨn təmos nonauvɨl aru əmə e nərgɨn, mətəni məmə,* 14 “Iəu oiəkəhlman e rəhak nəuvɨriən kəm ik, iahgin. Iəu oiəkol rəham nəuanɨləuɨs otepət.”† 15 Mətəu-inu Epraham rəhan nətəlɨgiən təfəməh, in təmətəhtahnin matuvən matuvən, mətəuarus nian in təmos natimnati mɨn u iətəm Uhgɨn təməniəkɨs məmə otəfən kəm in.‡

16 Nian iətəmimi tatos nonauvɨl e nərgɨ iətəmi asoli kəti rəhan,§ kəni nonauvɨl u rəhan tətəlis rəhan nəghatiən təfɨgəm. Kəni nətəmimi okotəkeikei motəhatətə e rəhan nəghatiən, ko kəsorgəhu mɨniən ohni.* 17 Uhgɨn təmos nonauvɨl e nərgɨn lanəha, mətəu-inu in tolkeikei məmə otol nətəmimi mɨn u nətəm okotos natimnati mɨn iətəm in təməniəskasɨk,† ilah okotəhrun vivi məmə rəhan nəlpəkauiən, ko təsəuhliniən nian kəti.‡ 18 Uhgɨn tatos nonauvɨl lanəha məmə otəfəri nətəlɨgiən rəhatah u, nətəm kɨnohiet rəkɨs motagɨm kəni məutarəriə lan. Kəni pəh kitah kotaskəlɨm əskasɨk noliən əha iətəm Uhgɨn tɨnəfa rəkɨs kəm tah, məmə kitah okotarəriə əskasɨk e nəniəskasɨkiən mɨn rəhan. Nati mil u, nəniəskasɨkiən mɨne nonauvɨl rəhan, ilau ko kəsuəuhlin mɨniən nian kəti, mətəu-inu Uhgɨn, təseiuəiən nian kəti.

19 Kitah kotələhu=pən rəhatah nətəlɨgiən təskasɨk o nosiən natimnati mɨn əha, tol lanəha, mol məmə nuhuiniən u, in təhmen e agke kəti iətəm tətaskəlɨm vivi rəhatah nəhatətəiən,§ məmə nati kəti otəsəlauəliən lan kəni məsiuvi rəkɨs mɨniən itah. Nuhuiniən u tatiti=pən itah kautəhuvən=pən e napən rəha Ikɨn Tasim Agɨn Ikɨn mautəhuvən ikɨnu ima Uhgɨn əpəha ilɨs e negəu e neai.* 20 Ikɨn əha, Iesu tɨnuvən rəkɨs ikɨn rəhatah lan, məmə oterəh e suaru rəhatah.† In təmuva rəkɨs pris asoli agɨn‡ təhmen əmə e pris u Melkisɨtek§ aupən, kəni in otatos uək u nian rəfin, naunun tɨkə.

7

Melkisɨtek

1 Suah u, Melkisɨtek,* in kig rəha Salem,† kəni in pris rəha Uhgɨn u Ilɨs Pɨk Agɨn. Aupən, nian Epraham təmuvən e nəluagɨniən ilah kig mɨn, kəni in təmol win e lah. Kəni in mɨnɨtəlɨg mɨnətuva. Melkisɨtek, in təmuvən meruh Epraham e suaru, kəni in təməfaki mətapuəh=pən kəm Uhgɨn məmə otəhlman e nəuvɨriən kəm Epraham. 2 Kəni Epraham, təmos rəkɨs tait‡ e rəhan natimnati mɨn iətəm təmol win lan e nəluagɨniən, kəni məfən kəm Melkisɨtek. Melkisɨtek u, nɨpətɨ nərgɨn konu, “Kig rəha Nəhruahruiən.” Kəni nərgɨn kəti mɨn u, kətauɨn lan məmə Kig rəha Salem, nɨpətɨn u məmə, “Kig rəha Nəməlinuiən.” 3 Nauəuə Rəha Uhgɨn təməsəghatiən e rəhan tatə mɨne mamə mɨne nəuanɨləuɨs mɨn. Kəni təsəniən nian təmair lan, mɨne nian iətəm təmɨmɨs lan. Təhmen əmə məmə in təməsɨmɨsiən, in tatol əhanəh uək rəha pris. Tol lanəha, nəkeruh məmə in təhmen nəuvetɨn e Nətɨ Uhgɨn u in pris itulɨn kəti.§

4 Nɨkim təhti-to Melkisɨtek. In iətəmi asoli kəti. Nati əpnapɨn məmə tɨpɨtah u Epraham in iətəmi asoli, mətəu in təmətɨsiai pɨk Melkisɨtek, mətəfən rəhan tait kəm in rəha natimnati mɨn iətəm təmol win lan e nəluagɨniən.* 5 Kitah kotəhrun məmə, e nu mɨn rəfin, nətəm Isrel ilah kotəkeikei mautəfən rəhalah tait kəm nəuanɨləuɨs mɨn rəha Lifai, ilah u pris mɨn, təhmen=pən əmə məmə inu Lou rəha Uhgɨn tətəni mɨne. Nati əpnapɨn məmə pris mɨn əha ilah mɨn nəuanɨləuɨs mɨn rəha Epraham, təhmen e nətəmimi mɨn rəfin rəha Isrel, mətəu pialah mɨn u nətəm Isrel, kotəkeikei mautəfən tait kəm lah.

6 Melkisɨtek u, in səniəmə nəuanɨləuɨs kəti rəha Lifai. Mətəu in təmos tait mɨn u rəha natimnati rəha Epraham. Kəni in təməfaki=pən kəm Uhgɨn məmə otəhlman e nəuvɨriən rəhan† kəm Epraham u, Uhgɨn təməfən rəhan nəniəskasɨkiən kəm in. 7 Kəni təhruahru agɨn məmə iətəmimi iətəm tatos nərgɨn asoli otəfaki məmə Uhgɨn otəhlman e nəuvɨriən tatuvən e iətəmimi iətəm ləhtəni əmə lan. 8 Kəni pris mɨn nətəm kautos tait u, ilah nətəmimi əmə, nətəm okəmanohmɨs. Mətəu Melkisɨtek u, in tatos tait, kətəni məmə in tətəmiəgəh.‡§ 9 Epraham təmətəou rəhan tait tatuvən kəm Melkisɨtek lanəha, kəni kəhrun nəniən məmə Lifai iətəm tatos tait rəha Isrel, in mɨn təməfən tait kəm Melkisɨtek mətəu-inu Lifai in mipɨn tərah rəha Epraham. 10 Mətəu-inu nian Melkisɨtek təmeruh Epraham, Lifai təməsair əhanəhiən. Mətəu nian Epraham təmətəou lanəha tait tuvən kəm Melkisɨtek, in təhmen əmə məmə rəhan u nəuanɨləuɨs, Lifai, in mɨn təmətəou=pən tait kəm Melkisɨtek, mətəu-inko in tɨnətatɨg rəkɨs e nɨpətɨ rəhan kəha.*

Krɨsto təhmen e Melkisɨtek

11 Pris mɨn rəfin rəha Isrel kəmotsɨpən e nəuanɨləuɨs rəha Lifai. Uhgɨn təməni məmə pris mɨn kəha okautol natimnati pɨsɨn pɨsɨn mɨn. Kəni uək rəhalah, in nəukətɨ Lou iətəm Uhgɨn təməfən kəm nətəm Isrel. Mətəu uək mɨn rəfin iətəm pris mɨn kəmotol, kəsotəhmeniən† o noliən rəfin natimnati iətəm Uhgɨn tolkeikei e nətəlɨgiən mɨne nɨki nətəmimi.‡ Tol lanəha, pris kəti mɨn təkeikei muva. In təsɨsɨpəniən e nəuanɨləuɨs rəha Lifai mɨne Eron,§ mətəu-inu uək rəha pris mɨn əha təsəhmeniən. Kəpə. Pris pɨsɨn kəti təkeikei muva iətəm in təhmen e Melkisɨtek. 12 Nian noliən rəha nɨtəpɨniən pris tətəuhlin, kəni Lou okəkeikei kəuhlin mɨn. 13 Otəkeikei mol lanu lan mətəu-inu, kitah kəutəghati e Iərmənɨg rəhatah, iətəm təmsɨpən e nəuanɨləuɨs pɨsɨn kəti iətəm iətəmi kəti tɨkə e nəuanɨləuɨs əha təmol uək e oltə təhmen e pris kəti. 14 Kitah kɨnotəhrun rəkɨs məmə Iərmənɨg rəhatah in təmsɨpən e nəuanɨləuɨs rəha Juta,* kəni nian Lou rəha Mosɨs təmətəghati e uək rəha pris mɨn, in təməsəghati agɨniən e nəuanɨləuɨs u.

15 Mətəu təuvɨr əmə, mətəu-inu kitah kinotəhrun məmə pris kəti mɨn təmuva rəkɨs, iətəm təhmen e Melkisɨtek. 16 Lou təməni məmə pris mɨn kotəkeikei motsɨpən e nəuanɨləuɨs rəha Lifai, kəni nati əpnapɨn Iesu təsɨsɨpəniən e nəuanɨləuɨs əha, mətəu in təmuva pris kəti. Kəni in təmos uək rəha pris e nati kəti iətəm təsanən mapirəkɨs Lou, mapirəkɨs nəuanɨləuɨs rəha Lifai. In təmos uək rəha pris e nəsanəniən rəha nəmiəgəhiən u rəhan iətəm naunun tɨkə. † 17 Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə,

“Ik pris kəti təhmen e Melkisɨtek‡ aupən,

kəni ik onatol uək rəha pris nian rəfin,

matuvən matuvən naunun tɨkə.”

18 Kəmələhu kalɨn Lou aupən, mətəu-inu rəhan nəsanəniən tɨkə, in təsasiruiən, ko təsoliən nati kəti.§ 19 Mətəu-inu Lou əha, təruru nələhu əhruahruiən nati kəti.* Kəni rəueiu əha, noliən pɨsɨn kəti iətəm təuvɨr mapirəkɨs, in tɨnos nɨmein, məmə kitah okotələhu=pən rəhatah nətəlɨgiən lan. Kəni in suaru rəhatah u, o nuvəniən iuəkɨr o Uhgɨn.†

20 Uhgɨn təməni əskasɨk məmə Krɨsto in otol uək rəha pris matuvən matuvən naunun tɨkə, kəni təmos nonauvɨl ohni, məmə rəhan nəghatiən otəfɨgəm. Mətəu təməsosiən nonauvɨl lanəha o pris mɨn aupən. 21 Mətəu Uhgɨn təmos əmə nonauvɨl nian Iesu təmuva pris. Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə,

“Iərmənɨg təmos nonauvɨl kəti,

kəni ko otəsəuhliniən nətəlɨgiən rəhan.‡

In tətəni məmə,

‘Ik onəkol uək rəha pris nian rəfin,§

matuvən matuvən naunun tɨkə.’ ”

22 Uhgɨn təmos nonauvɨl lanəha, matol məmə Iesu tuva mol suaru iətəm tatol kitah kotəhrun əsas məmə nəniəskasɨkiən rəha nasiruiən in təuvɨr, mapirəkɨs nəniəskasɨkiən u aupən.*

23 Aupən, pris mɨn ilah tepət, mətəu-inu kətiəh tol uək matuvən matuvən mɨmɨs ko, kəti tos nɨmein, mol uək matuvən matuvən, mɨmɨs mautol əmə lanəha. Ilah kəsotol itulɨniən uək. 24 Mətəu Iesu, in otos uək rəha pris rəhatah matuvən matuvən naunun tɨkə, mətəu-inko, in tətatɨg itulɨn. 25 Tol lanəha, in təhrun nosmiəgəh itulɨn agɨniən itah u, kotɨlpɨn itah min məmə kəhuvən o Uhgɨn, mətəu-inu in tətəmiəgəh itulɨn mətəghati rəhatah lan kəm Uhgɨn.†

26 O nati u inu, in pris asoli agɨn‡ iətəm in təhmen o nasiruiən e tah. In tasim, kəni məhruahru vivi, in təsoliən noliən tərah. In tol pɨsɨn agɨn e nətəm kautol təfagə tərah, kəni in ilɨs tapirəkɨs ilah əpəha e negəu e neai. 27 In tol pɨsɨn e pris asoli agɨn mɨn u aupən. Nian rəfin, e nian ilah kautol sakrifais rəha nian əha, kotəkeikei motaupən mautol sakrifais o nafəl rəkɨsiən təfagə tərah rəhalah.§ Uərisɨg lanko, ilah kəpanotol mɨn sakrifais kəti mɨn, o nafəl rəkɨsiən təfagə tərah rəha nətəmimi mɨn.* Mətəu nian Iesu tategəhan məmə in otol sakrifais aru e rəhan nəmiəgəhiən, o noliən tərah mɨn rəha nətəmimi,† kəni mau kətiəh əmə‡ in təhmen məuaou. 28 Lou in tətəfəri pris mɨn nətəm kəsotəhmeniən.§ Mətəu nonauvɨl rəha Uhgɨn, iətəm tatuərisɨg e Lou, in tətəfəri Nətɨn u,* iətəm təuvɨr məhmen agɨn† o noliən uək u, matuvən naunun tɨkə.

8

Iesu in pris asoli agɨn təuvɨr mapirəkɨs

1 Kitah kəutəghati e nati u,* mətəu nəukətɨn tol lanu. Kitah kautos pris asoli agɨn kəti, təhruahru əmə e iətəmi u iəmatəni.† In tɨnətəharəg rəkɨs‡ e nɨkalɨn maru rəha Iətəmi asoli əpəha ilɨs e negəu e neai, ikɨn ima rəha nepətiən mɨne nɨsiaiən. 2 In tatol uək əpəha Ikɨn Tasim Ikɨn e negəu e neai, inu Nima Tapolɨn pəhriən§ iətəm Uhgɨn əmə təmiuvi. Səniəmə iətəmimi iətəm təmiuvi Nima Tapolɨn əha.*†

3 Kəməfəri rəfin pris asoli agɨn mɨn u aupən, məmə okautəfən natimnati mɨn kəm Uhgɨn, kəni mautol sakrifais. E suaru kətiəh əmə, rəhatah u pris asoli agɨn, in mɨn otəkeikei məfən sakrifais kəti kəm Uhgɨn.‡ 4 Nəmə in tətatɨg əha e nəhue nɨftəni u, kəni ko səniəmə in pris kəti, mətəu-inu pris mɨn əpəha ikɨn kəutatɨg nətəm kautəfən natimnati kəm Uhgɨn, təhmen əmə məmə inu Lou təməni mɨne. 5 Pris mɨn u, ilah kautol rəhalah uək e narmɨ nimə əmə iətəm tatɨsɨkəuvɨn§ natimnati mɨn iətəm tətatɨg e negəu e neai. Tol lanəha nian Uhgɨn təməni=pən kəm Mosɨs aupən, məmə otem Nima Tapolɨn Asim, in təməni məmə,

“Onəkəkeikei mateh vivi məmə onəkol natimnati mɨn u təhruahru təhmen əmə e rəhak mak iətəm iəmol mətəgətun rəkɨs ik lan əpəha ilɨs e nɨtəuət asoli.”*

6 Mətəu rəueiu, Iesu, pris asoli agɨn u rəhatah, in tɨnos rəhan uək iətəm təuvɨr pɨk agɨn mapirəkɨs uək rəha pris mɨn aupən. Kəni e noliən kətiəh əmə, Iesu in suaru rəha nəniəskasɨkiən vi rəha nasiruiən u iətəm in təuvɨr mapirəkɨs nəniəskasɨkiən əuas rəha nasiruiən, mətəu-inu nəniəskasɨkiən vi u, in tətəhtul-pəri e nəghatiən mɨn iətəm kotəuvɨr motapirəkɨs.†

7 Nəmə nəniəskasɨkiən əuas təməhmen pəhriən agɨn, kəni Uhgɨn təməsəniən məmə nəniəskasɨkiən vi otuva mos nɨmein. Mətəu nəniəskasɨkiən u əuas təsəhmeniən,‡ tol lan əha, nəniəskasɨkiən vi təkeikei muva. 8 Mətəu Uhgɨn təmeruh nərahiən rəha nətəmimi, kəni məni məmə,

“Nian əha ikɨn otəpanuva,

iətəm iəu, oiəkol nəniəskasɨkiən vi rəha nasiruiən rəha nəuanɨləuɨs mɨn rəha Isrel mɨne nəuanɨləuɨs mɨn rəha Juta.

9 Nəniəskasɨkiən rəha nasiruiən u,

in otol pɨsɨn agɨn e nəniəskasɨkiən əuas rəha nasiruiən,

iətəm iəu iəmol kəm tɨpɨlah mɨn aupən,

e nian u iətəm iəu iəmos nəhlmɨlah matit ilah mohiet rəkɨs Ijɨp.

Oiəkol nəniəskasɨkiən vi rəha nasiruiən,

mətəu-inu ilah kəməsotaskəlɨmiən nəniəskasɨkiən u iətəm iəu iəmol kəm lah aupən,

kəni tol məmə iəu iəməpəh ilah məuhlin=pən nəmtahk kəm lah.§

10 Kəni iəu, Iərmənɨg, iətəni pətɨgəm məmə,

e nian iətəm otəpanuva,

iəu oiəkol nəniəskasɨkiən vi kəti rəha nasiruiən* kəm nəuanɨləuɨs mɨn rəha Isrel.

Oiəkəfən rəhak lou mɨn e rəhalah nətəlɨgiən,

kəni iəkətei rəkɨs=pən e nɨkilah,†

kəni iəu iəkuva mol Uhgɨn əhruahru rəhalah,

kəni ilah okəhuva motol rəhak əhruahru nətəmimi.‡

11 Ilah kəti ko təsuvəniən məgətun nətəm iman ikɨn məmə,

‘Ik onəkəkeikei məhrun Iərmənɨg u.’

Kəni iətəmimi kəti ko təsuvəniən məni=pən nəghatiən u kəm pian,

mətəu-inu ilah rəfin okotəhrun iəu,§

tətuəuin e nətəmi əpnapɨn mɨn

muvən mətəuarus=pən nətəm kautos nərgɨn asoli mɨn.

12 Mətəu-inko, iəu, oiəkasəkəhruin ilah o rəhalah noliən mɨn iətəm təsəhruahru agɨniən.

Iəu oiəkafəl rəkɨs noliən tərah mɨn rəhalah,

kəni iəu oiəkalu e noliən tərah mɨn rəhalah.”*†

13 Nian Uhgɨn tətəghati e nəniəskasɨkiən rəha nasiruiən u, məmə in nəniəskasɨkiən vi, in tətəni məmə tateruh nəniəskasɨkiən rəha nasiruiən aupən, tɨnəuas rəkɨs, məmə ko təsoliən mɨn nati kəti əha rəueiu. Kəni nati u tɨnəuas u ko təsol mɨniən nati kəti, otəsuvəhiən təsatɨg mɨniən.

9

Ikɨn Tasim Ikɨn e nəhue nɨftəni mɨne Ikɨn Tasim Ikɨn e negəu e neai

1 Kəni e nəniəskasɨkiən rəha nasiruiən iətəm təmaupən matɨg, nətəm Isrel kəmotəkeikei motohtəu=pən suaru əhruahru mɨn o nəfakiən. Kəni Nima Tapolɨn Asim, in rəha nəhue nɨftəni əmə u. 2 Nətəmi aupən u, kəmotiuvi Nima Tapolɨn Asim u,* mautol nəuan kəti əpəha nəlugɨn əhruahru, kəmotətɨhli nəuan keiu. Nəuan iətəm tətaupən lan, kautəni məmə Ikɨn Tasim Ikɨn.† E nəuan əha, kəmotələhu=pən nati kətaharu-pəri lait lan‡ ikɨn, mɨne tepɨl kəti iətəm kəməlɨn-pəri pɨret asim mɨn lan.§

3 Kəmiuvi pəsɨg=pən napən e nəuan uərisɨg, kəni nəuan əha, kətəni məmə, “Ikɨn Tasim Agɨn Ikɨn.”* 4  Ikɨn əha, nati kəti əha ikɨn kəmol e aiən u kol tətoraip-oraip, iətəm katəmki=pən nati pien-pien lan, katuvan. Kəni ikɨn əha, Bokɨs rəha Nəniəskasɨkiən Rəha Nasiruiən† tətəharəg əha ikɨn. Bokɨs u kəmol e nɨgi, kəni kəuveg e aiən u kol tətoraip-oraip. Kəni e nɨpəgnəua Bokɨs əha, pətəl kəti əha ikɨn kəmol e aiən u kol tətoraip-oraip, kəmargɨn=pən pɨret u mana,‡ nəuan nəuvetɨn ikɨn. Konu kəmələhu=pən mɨn kasɨkɨn rəha Eron e Bokɨs u, kasɨkɨn u aupən Uhgɨn təmol teviə mɨn.§ Kəni kəpiel mil keiu əha ikɨn, iətəm kuepin-epin, kəmətei rəkɨs=pən Lou ilah ten e lau.* 5 Kəni ilɨs e rəhn-kapə Bokɨs u, narmɨ Jerəb rəha Nəhagəhagiən,† ilau keiu əha ikɨn. Kətiauvi pəsɨg nɨməlməlɨlau o Ikɨn Katɨlpɨn Niəməha rəha Uhgɨn Ikɨn.‡§ Mətəu ko iəsəniən natimnati mɨn u, mətei əlkələh.

6 Nian kəmotəlɨn vivi rəfin natimnati mɨn u, pris mɨn kotəhrun nuvəniən imə miet e nəuan iətəm tətaupən nian ilah kautol uək rəha nəfakiən.* 7 Mətəu pris asoli agɨn, in əmə təhrun nuvəniən imə e Ikɨn Tasim Agɨn Ikɨn. Mətəu ko təsuvəniən nian rəfin.† In təhrun nuvəniən nian kətiəh əmə e nu mɨn rəfin.‡ Kəni nian in tatuvən, in təkeikei mos nɨrə, kəni mol sakrifais lan o noliən tərah rəhan,§ kəni matɨg mol mɨn o noliən tərah rəha nətəmimi,* iətəm ilah kotəruru məmə kautol təfagə tərah.

8 Kəni e natimnati mɨn u, Narmɨn Rəha Uhgɨn tətəgətun məmə, nian Nima Tapolɨn Asim aupən təmətəhtul əhanəh, kəni suaru† tɨkə əhanəh o tah o nuvəniən e Ikɨn Tasim Agɨn Ikɨn. 9 In təhmen əmə e narmɨ nati kəti‡ iətəm tətəgətun e nian u iətəm kotatɨg lan u rəueiu. Natimnati mɨn iətəm pris mɨn kautəfən kəm Uhgɨn, mautol sakrifais lan kəm in,§ natimnati mɨn u, kəsotəhmeniən o nələhu əhruahruiən nɨki nətəmimi nətəm kəutəhuva o nəfakiən. 10 Mətəu-inu nəfakiən əuas aupən, in tətəgətun əmə suaru mɨn iətəm kautəni pɨk noliən rəha nauəniən* mɨne nəmnɨmiən† mɨne neikuasiən.‡ Natimnati mɨn u, ilah nati rəha nɨpətɨtəmi əmə. Mətəu noliən mɨn əha, ilah katipə fɨgəm əmə kəti rəha nətəmimi, matuvən mətəuarus=pən nian Uhgɨn otəuhlin natimnati mɨn rəfin kəhuva motɨvi mɨn.§

Nɨmɨsiən rəha Iesu
in sakrifais kəti iətəm in təuvɨr mapirəkɨs agɨn

11 Mətəu rəueiu əha, Krɨsto tɨnuva rəkɨs, kəni in pris asoli agɨn iətəm təməmki natimnati təuvɨr mɨn, mɨnuva.* Kəni in təmuvən imə e Nima Tapolɨn Asim iətəm təuvɨr təhmɨn mɨn, mapirəkɨs iətəm təmaupən.† Nimə əha, in səniəmə nati kəti iətəm nətəmimi kəmotol, kəni səniəmə nati kəti rəha nəhue nɨftəni u. 12 Nian Krɨsto təmuvən imə e Ikɨn Tasim Agɨn Ikɨn, təməsuvəniən e nu mɨn rəfin, təhmen e pris asoli agɨn mɨn aupən kəmautol. In təmol mau kətiəh əmə, kəni təhmen, mətəu-inu in təsosiən nɨra nəni mɨne nɨra kau muvən imə məmə otos rəkɨs təfagə tərah. Kəpə, in təmos aru əmə nɨran, muvən imə, kəni in əmə təmətəou nəhmtɨtah mɨtɨs itah e təfagə tərah mɨn.‡

13 E noliən rəha nəniəskasɨkiən rəha nasiruiən aupən, kəmol=pən nɨra nəni mɨne kau, uə nəuanəhmtau e kau iətəm kəmuvan əhtuv e oltə, kol=pən e iətəmi kəti iətəm tamɨkmɨk e nəhmtɨ Uhgɨn məmə nɨpətɨn taruətuəh, namɨkmɨkiən tɨkə lan. 14 Mətəu nɨra Iesu§ in tatos nəsanəniən asoli tapirəkɨs natimnati mɨn u.* Krɨsto in təmol aru sakrifais lan, e nəsanəniən rəha Narmɨn iətəm tətatɨg itulɨn. In sakrifais kəti iətəm təhruahru agɨn, nərahiən kəti tɨkə lan. Tol lanəha, kəni nɨran in tatos nəsanəniən, təhmen o nafəliən nɨkitəmah† o noliən mɨn iətəm kotəhrun niti-pəniən itəmi e nɨmɨsiən, məmə itəmah onəkotəfaki əmə kəm Uhgɨn iətəm tətəmiəgəh.‡

15 O natimnati mɨn u iətəm Iesu təmol, in suaru o nosiən nəniəskasɨkiən vi rəha nasiruiən.§ Uhgɨn təmauɨn e nətəmimi rəhan, kəni məni əskasɨk kəm lah məmə natimnati təuvɨr mɨn u, in rəhalah. Kəni natimnati mɨn u, ko kəsohkəiən nian kəti,* mətəu okəutatɨg itulɨn. Ilah okotos natimnati mɨn u, mətəu-inu rəueiu nɨmɨsiən rəha Krɨsto in tɨnətəou rəkɨs nəhmtɨ təfagə tərah rəha nətəmimi mɨn u nətəm kəmotatgəhli Lou rəha nəniəskasɨkiən rəha nasiruiən iətəm təmaupən matɨg.

16 Nəmə Iesu təsɨmɨsiən lanəha, kəni rəhan nətəmimi okəsotosiən natimnati təuvɨr mɨn iətəm in təməniəkɨs məmə rəhalah. Mətəu-inu nəmə iətəmi kəti tol nəniəskasɨkiən kəti məmə rəhan natimnati otuvən o iətəmi pɨsɨn kəti nian in otɨmɨs, kəni iətəmi u in otəkeikei mɨmɨs pɨpɨm, konu nəniəskasɨkiən rəhan in otətatɨg mətəmiəgəh. 17 Nəniəskasɨkiən kəti tol lanəha, təsatɨgiən məsəmiəgəhiən nian iətəmimi təməni tətatɨg əhanəh. Rəhan nəniəskasɨkiən in otətatɨg matəmiəgəh əmə nian in tɨnɨmɨs rəkɨs. 18 O natimnati mɨn u, e nəniəskasɨkiən rəha nasiruiən aupən, nɨra nati miəgəh kəti təkeikei maiəh, təgətun məmə nati kəti təmɨmɨs, kəni otol məmə nəniəskasɨkiən in tətəmiəgəh mətatɨg.

19 Tol lanəha, nian Mosɨs in təməni pətɨgəm rəkɨs nəghatiən mɨn rəfin rəha Lou kəm nətəmimi, kəni uərisɨg lan, in təmos nɨmeimei sipsip kəmol tərarəuv mɨne nəhlmɨ nɨgi u hisop, məuveri=pən e nɨra nətɨ kau mɨne nɨra nəni mɨne nəhu, kəni morarəgrəg=pən nɨrə e nauəuə rəha Lou mɨne nətəmimi mɨn.† 20 Kəni in təməni=pən kəm lah məmə, “Inu nɨra nati miəgəh kəti iətəm təmɨmɨs o noliən nəniəskasɨkiən rəha nasiruiən rəha Uhgɨn tətatɨg mətəmiəgəh. Kəni itəmah nəkotəkeikei mautɨsiai, mautol nəuian.”‡ 21 E noliən kətiəh əmə, Mosɨs təmol=pən nɨrə e Nima Tapolɨn Asim mɨne natimnati mɨn iətəm kəmos o nəfakiən. 22 Lou tətəni məmə pris otəkeikei matol=pən nɨrə e natimnati tepət, iuəkɨr natimnati rəfin, məmə ilah okotasim. Kəni nəmə nɨrə təsaiuiən ohni, kəni Uhgɨn ko təsafəliən təfagə tərah.§

23 Tol lanəha, nɨrə rəha noliən sakrifais, in təmaiəh o noliən natimnati mɨn u kotasim. Mətəu Nima Tapolɨn Asim mɨne natimnati mɨn rəhan əha ikɨn, ilah narmɨ natimnati mɨn əmə* iətəm tatəpsen=pən natimnati iətəm kəutatɨg e negəu e neai. Mətəu nəfakiən o natimnati iətəm tol nɨpətɨ nati agɨn mɨn, iətəm kəutatɨg e negəu e neai, nɨra nati miəgəh təsəhmeniən o noliən ilah kotasim. Okəkeikei kol sakrifais kəti iətəm təuvɨr mapirəkɨs. 24 Iesu in təsuvəniən imə e Ikɨn Tasim Ikɨn rəha nəhue nɨftəni u, iətəm nətəmimi əmə kəmotol. Nimə kəha, in narmɨ nati əmə rəha Ikɨn Tasim Ikɨn pəhriən əpəha ilɨs e negəu e neai. Mətəu Iesu təmuvən e negəu e neai, kəni rəueiu əha in tətəhtul e nəhmtɨ Uhgɨn, kəni nɨmɨsiən rəhan in sakrifais rəhatah matos nɨmeitah.†

25 Kəni nian Iesu təmol aru sakrifais e rəhan nəmiəgəhiən, in rəhan noliən tol pɨsɨn e pris asoli agɨn u aupən. E nəniəskasɨkiən rəha nasiruiən u aupən, pris asoli agɨn otəkeikei muvən imə e Ikɨn Tasim Agɨn Ikɨn kəni mos nɨra nati miəgəh, səniəmə nɨran aru, mol sakrifais lan. Təkeikei matol lanəha e nu mɨn rəfin. Mətəu Krɨsto təmuvən e Ikɨn Tasim Agɨn Ikɨn e negəu e neai, təmos aru nɨran kəni mol sakrifais lan mau kətiəh əmə kəni tɨnəhmen. 26 Nəmə Krɨsto təmatol sakrifais lanəha e nu mɨn rəfin, təhmen e pris mɨn u aupən, in otəkeikei mətəu nahməiən nian tepət tətuəuin e nian Uhgɨn təmol nɨftəni. Mətəu rəueiu, kitah kɨnotatɨg e naunun nian, in təmiet pətɨgəm=pa mau kətiəh əmə,‡ məmə otol aru sakrifais e rəhan nəmiəgəhiən o nos rəkɨsiən təfagə tərah. Kəni rəhan sakrifais, in naunun.

27 Kitah nətəmimi, Uhgɨn tɨnələhu nian əhruahru rəhatah kətiəh kətiəh məmə okohmɨs lan, mau kətiəh əmə. Kəni uərisɨg lanko, in otakil rəhatah noliən mɨn.§ 28 Kəni Krɨsto təmol aru sakrifais lan, mau kətiəh əmə,* məmə in otatipə e təfagə rəha nətəmimi tepət.† Kəni uərisɨg, nian otatɨtəlɨg=pa mɨn,‡ in otəsuvaiən mɨn o nos rəkɨsiən təfagə tərah. Kəni nətəmimi nətəm kəutəhtahnin, nəumɨs tus ilah ohni, ilah u, Krɨsto otəsuva mɨniən məmə in otakil ilah, mətəu otuva mɨn məmə in otosmiəgəh ilah.§

10

Sakrifais rəha Iesu, təmol nian kətiəh əmə, kəni in tɨnəhmen

1 Natimnati mɨn rəha Lou, ilah kotəhmen e narmɨ nati* iətəm otəsuvəhiən kəhuva, mətəu ilah səniəmə nɨpətɨ nati. E nu kətiəh kətiəh mɨn rəfin pris mɨn kotəkeikei mautol əmə sakrifais lanko. Mətəu nati əpnapɨn məmə ilah kautol sakrifais, mətəu Lou in təruru noliən nəfaki mɨn nətəm kəhuva o Uhgɨn kotəhruahru e nəhmtɨn, mətəu-inu ilah narmɨ sakrifais agɨn əmə, mətəu ilah səniəmə nɨpətɨ nati. 2 Nəmə sakrifais mɨn ilah kotəhmen, motəhrun noliən nətəmimi kotəhruahru. Kəni nəfaki mɨn kotəhrun nələhuiən motəpəh noliən rəha sakrifais, mətəu-inko nɨkilah tɨnəruən rəkɨs mau kətiəh əmə təhmen. Kəni nəmə tɨnafəl rəkɨs nɨkilah lanəha, kəni ilah kəsotətəu mɨniən tərah o rəhalah noliən tərah. Mətəu, kəpə, ilah kautətəu əhanəh tərah. 3 Tol lanəha, e nu mɨn rəfin, ilah kautol pau sakrifais, mətəu nati u tatol əmə məmə ilah ko kəsotaluiən e noliən tərah mɨn rəhalah, 4 mətəu-inu nɨra nəni mɨne kau in təruru agɨn nos rəkɨsiən təfagə tərah.†

5 Tol lanəha, nian Krɨsto tuva e nəhue nɨftəni, in təməni=pən kəm Uhgɨn məmə,

“Ik nəkəpəh sakrifais mɨn mɨne natimnati mɨn kəutəfɨnə kəm ik.

Mətəu ik nəmol=pən nɨpətɨk kəti məmə iəkuvən lan.”‡

6 Kəmotuvan əhtuv natimnati e oltə təhmen e nəfakiən rəhalah otuvnə ohnik,

kəni mautol sakrifais o nafəl rəkɨsiən təfagə.

Mətəu nati əpnapɨn kautol lanəha,

mətəu kəsotoliən məmə nɨkim tagiən o lah.

7 Kəni iəu iətəni məmə,

“Kəmətei nəghatiən kəti tətatɨg e Nauəuə Rəha Uhgɨn iətəm tətəghati lak məmə,

‘Uhgɨn, iəu u, iəmuva o noliən rəham nətəlɨgiən.’ ”§

8 E nəghatiən u aupən ikɨn, Krɨsto təmaupən məni məmə,

“Ik nəkəpəh sakrifais mɨn

mɨne natimnati mɨn iətəm kautəfɨnə kəm ik,

mɨne natimnati mɨn iətəm katuvan əhtuv e oltə,

mɨne sakrifais mɨn iətəm katol o nafəl rəkɨsiən təfagə.

Natimnati mɨn u, ik nəkəpəh,

kəni kəsoliən məmə nɨkim tagiən o lah,”

(nati əpnapɨn məmə ilah kautohtəu=pən suaru iətəm Lou təməni.) 9 Kəni uərisɨg, Krɨsto tətəni mɨn məmə, “Iəu u, iəmuva məmə iəkol nətəlɨgiən rəham.” E nəghatiən u rəhan, in tatoh rəkɨs nəniəskasɨkiən əuas rəha nasiruiən, məmə in otələhu nəniəskasɨkiən vi rəha nasiruiən kəti. 10 Kəni Iesu Krɨsto təmol nətəlɨgiən rəha Uhgɨn tol lanu. In təmol sakrifais aru e nɨpətɨn,* mau kətiəh əmə,† məmə otol kitah kotasim, kitah u rəhan mɨn nətəmimi.‡

11 Nian rəfin, pris mɨn ilah kautəhtul mautol uək rəha nəfakiən, mautol sakrifais, mautol nati kətiəh əmə nian rəfin, o nafəl rəkɨsiən noliən tərah. Mətəu sakrifais mɨn u, ilah kəsotəhmen agɨniən o nos rəkɨsiən təfagə tərah nian kəti. 12 Mətəu pris u rəhatah, tɨnol rəkɨs rəhan sakrifais mau kətiəh əmə, kəni sakrifais əha in təhmen məuaou o nafəl rəkɨsiən noliən tərah rəha nətəmimi tatuvən matuvən naunun tɨkə. Kəni nian tɨnələhu rəkɨs lanəha rəhan sakrifais, kəni in tɨnətəharəg§ e nəhlmɨ Uhgɨn maru, ikɨn ima nepətiən mɨne nɨsiaiən. 13 Kəni ikɨn əha, in tətəhtahnin əmə məmə Uhgɨn otol rəhan tɨkɨmɨr mɨn kotəhmen e napən iətəm tətafəl nəhlkɨn lan,* 14 mətəu-inu e noliən sakrifais mau kətiəh əmə əha, Krɨsto təmol məmə rəhan nətəmimi nətəm Uhgɨn təmələhu məmə rəhan, ilah mɨn u kɨnotəhruahru e nəhmtɨn, matuvən matuvən, naunun tɨkə.

15 Kəni Narmɨn Rəha Uhgɨn, in mɨn tətəni-vivi natimnati mɨn u kəm tah. In təməni məmə,

16 “Iərmənɨg tətəni məmə,

‘Nian iətəm otəpanuva,

oiəkol nəniəskasɨkiən vi rəha nasiruiən kəm rəhak nətəmimi tol lanu lan.

Iəu oiəkəfən lou mɨn rəhak e nɨkilah,

kəni oiəkətei rəkɨs=pən e nətəlɨgiən rəhalah.’ ”†

17 Kəni in tətəni mɨn məmə,

“Iəu oiəkalu e rəhalah noliən tərah mɨn,

kəni nɨkik otəsəhti mɨniən noliən mɨn rəhalah nətəm kəutatgəhli Lou.”‡

18 Nian Uhgɨn tətafəl rəkɨs noliən tərah mɨn rəha iətəmi kəti, kəni tol məmə ko təsəhmeniən, məmə in otol mɨn sakrifais tuvən kəm Uhgɨn ohni.

Pəh kotəhtul əskasɨk
e rəhatah nəhatətəiən

19 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn. Tol lanəha, kəni nɨra Iesu təmol məmə kitah kotəhrun nuvəniən imə Ikɨn Tasim Agɨn Ikɨn, kəni məsotəgɨniən. 20 Rəueiu əha, Iesu in təmətei suaru vi kəti, iətəm tətəmiəgəh. In təməhapu napən iətəm tətəhkulpəsɨg Ikɨn Tasim Agɨn Ikɨn, tətəgətun=pən nɨpətɨn. Kəni mol suaru vi u rəhatah məmə kitah kotəhrun nuvən-pəniən ikɨn, məhuvən o Uhgɨn.§ 21 Kəni pris asoli agɨn rəhatah, in iətəmi asoli iətəm tətarmənɨg* e nimə rəha Uhgɨn, inu rəhan nətəmimi.†

22 Tol lanu, pəh kəhuvən iuəkɨr e nəhmtɨ Uhgɨn,‡ e nɨkitah iətəm təriauəh e nəhatətəiən pəhriən. Mətəu-inu Krɨsto təmol=pən nɨran e nɨkitah məmə kitah okotasim.§ Kəni in təməueiu rəkɨs nɨpətɨtah e nəhu əhlan, in əmə in əmə.* 23 Kitah kotəni məmə kəmotələhu=pən nətəlɨgiən rəhatah e Krɨsto. Tol lanəha, pəh kotəhtul məha-məha lan, məsotəlauəl-auəliən, mətəu-inu kitah kotəhrun nahgəliən e rəhan nəghatiən mɨn iətəm təməni əskasɨk rəkɨs kəm tah. 24 Pəh kotəhgi-pəri nətəlɨgiən rəhatah mɨn, məmə kitah okotolkeikei kitah mɨn, kəni mautol təuvɨr agɨn kəm tah mɨn tatuvən təhmɨn mɨn lanəha. 25 Təsəuvɨriən məmə okotəhlman e noliən rəha nuhapumɨniən kitah mɨn. Nətəmimi nəuvein ilah kautol lanəha, mətəu pəh kitah kautem məha-məha itah mɨn nian rəfin.† Kəni rəueiu koteruh məmə nian rəha nuvaiən rəha Iesu tətuva iuəkɨr, təuvɨr məmə kitah kautəkeikei e nem əskasɨkiən itah mɨn, mautol tətəri təhmɨn mɨn.

26 Təuvɨr məmə kautem əskasɨk itah mɨn lanəha, mətəu-inu nəmə kitah kɨnotəhrun rəkɨs pau nɨpəhriəniən, mətəu kitah kautohtəpɨn suaru pɨsɨn mautəkeikei e noliən tərah, kəni tatol məmə sakrifais kəti mɨn tɨkə agɨn o nos rəkɨsiən təfagə tərah rəhatah.‡ 27 Kəni nəmə sakrifais kəti mɨn tɨkə məmə otos rəkɨs təfagə tərah rəhatah lanəha, kəni nati kətiəh əmə əha ikɨn tətatɨg. Inko, kitah kautəgɨn, məutərəmrumɨn, mətəu-inko kitah kotəhrun vivi məmə kitah kautəhtahnin əmə nalpɨniən əskasɨk, mɨne nɨgəm asoli rəha niəməha rəha Uhgɨn iətəm otəkeikei mus rəhan tɨkɨmɨr mɨn.§

28 E Lou əuas rəha Mosɨs aupən, nəmə iətəmi kəti tatol nati əpnapɨn e Lou matgəhli, kəni iətəmi keiu uə kɨsɨl okləni pətɨgəm in, kəni iətəmi u təkeikei mɨmɨs. Ko kəsəgɨniən ohni.* 29 ?Mətəu təhro e iətəmimi u iətəm tatevɨg-ərain Nətɨ Uhgɨn?† Uhgɨn təmol nəniəskasɨkiən rəha nasiruiən kəm tah, kəni nɨra Krɨsto təmol nəniəskasɨkiən u tətatɨg mətəmiəgəh.‡ Nɨran əmə u, təhrun noliən iətəmimi tasim, kəni in iətəmimi rəha Uhgɨn.§ ?Mətəu təhro e iətəmimi iətəm tateh əpnapɨn nɨrə u, məmə in səniəmə nati asim kəti? ?Narmɨn Rəha Uhgɨn in tətəuəri nəuvɨriən rəhan kəm nətəmimi, mətəu təhro e iətəmimi iətəm tətərəkɨn əfəməh Narmɨn əha, mətəu mətəuhlin=pən nəmtahn lan məpəh nəuvɨriən rəhan? Iətəmi u, təhruahru agɨn əmə məmə nalpɨniən rəhan in otəskasɨk mapirəkɨs nalpɨniən rəha iətəm tətatgəhli Lou rəha Mosɨs.* 30 Mətəu-inu kitah kɨnotəhrun rəkɨs Uhgɨn u iətəm təməni məmə,

“Nalpɨniən nɨtai nati, inu uək əmə rəhak.

Kəni iəu oiəkalpɨn nɨtai noliən rəhalah təhmen əhmen əmə.”†

Kəni in təməni məmə,

“Iərmənɨg in otakil noliən rəha nətəmimi rəhan.”‡

31 Uhgɨn u iətəm tətəmiəgəh mətəsanən agɨn, tətatɨg mətatɨg. Kəni nəmə kitah kotatɨg əhanəh e təfagə tərah, kəni in otələs itah e nəhlmɨn mol nalpɨniən kəm tah. Nati u in nati kəti məmə okəgɨn pəhriən lan.

32 Təuvɨr məmə nɨkitəmah təhti nian u aupən, nian nəhagəhagiən təmətasiəgəpɨn itəmah aupən. E nian u, itəmah nəmotatɨg e nəluagɨniən asoli e nəmiəgəhiən, kəni in nian iəkɨs kəti, iətəm nəmotatɨg e nahməiən asoli.§ Mətəu itəmah nəmautəhtul əskasɨk. 33 Nian nəuvein nətəmimi kəutəni rah itəmah e nəhmtɨ nətəmimi,* kəni mautol mɨn natimnati tərah mɨn nəuvein e təmah. Nian nəuvein, itəmah nəmotos mautəhtul=pən o nətəmi mɨn ko nətəm katol tərah e lah lanəha. 34 Itəmah nəmotos mautəhtul=pən o lah lanəha, kəni nian kəməhuvən e kaləpus, kəni itəmah nəmotasiru e lah motətəu tərah o lah e nian iəkɨs mɨn rəhalah.† Kəni nian nətəmimi kəmotakləh e natimnati mɨn rəhatəmah, kəni itəmah nɨkitəmah təmagiən əmə, ‡ mətəu-inu itəmah nəmotəhrun rəkɨs məmə rəhatəmah natimnati nəuvein əha ikɨn kəutatɨg e neai, iətəm kotəuvɨr motapirəkɨs. Kəni natimnati mɨn u, ko kəsohkəiən nian kəti.§

35 Inəha, in nətəouiən asoli rəhatəmah iətəm Uhgɨn otəpanəfɨnə kəm təmah. Kəni mətəu-inko o nati təuvɨr mɨn əha iətəm kautəməhli aupən e təmah, təsəuvɨriən məmə onəkotəmkarəpən e nəhatətəiən əskasɨk rəhatəmah. 36 Itəmah nəkotəkeikei motol rəhatəmah nətəlɨgiən təfəməh,* məmə nəkotol natimnati iətəm Uhgɨn tolkeikei. Kəni itəmah onəpanotos natimnati mɨn iətəm in təməni əskasɨk məmə otəfɨnə kəm təmah.† 37 Mətəu tol lanu lan, inko Uhgɨn təməni mɨne məmə,

“Otəsuvəhiən, kəni iətəmi u iətəm tətuva,

in otiet pətɨgəm=pa, otəsan təlɨg-təlɨgiən.‡

38 Mətəu rəhak iətəmimi iətəm təhruahru e nəhmtək,

in otətəkeikei e rəhan nəhatətəiən.§

Mətəu nəmə iəkeruh məmə təpəh iəu,

mɨnətan təlɨg-təlɨg,

kəni nɨkik otəsagiəniən ohni.”

39 Mətəu kitah u, kəsotoliən lanəha. Kitah ko kəsotan təlɨg-təlɨgiən məmə Uhgɨn otərəkɨn itah. Kəpə. Kitah nətəmimi rəha nəhatətəiən e Uhgɨn, məmə kitah kautos nəmiəgəhiən.

11

Nəhatətəiən

1 ?Nati nak u, in nəhatətəiən? Kitah kotələhu=pən rəhatah nətəlɨgiən e natimnati mɨn u, iətəm otəpanuva, konu nəhatətəiən rəhatah in tatol məmə kitah okotəhrun vivi məmə natimnati mɨn u, ilah nɨpəhriəniən. Nati əpnapɨn məmə kəsotehiən* natimnati mɨn u, mətəu kitah kotəhrun vivi məmə kitah okotos mətəu-inko nəhatətəiən tətəgətun lanəha kəm tah. 2 Kəni Uhgɨn təməni-vivi nətəmi mɨn u aupən o rəhalah nəhatətəiən.

3 Nəhatətəiən tatol məmə kitah kotəhrun vivi məmə natimnati rəha nəhue nɨftəni u, Uhgɨn təməghati əmə, kəni ilah kəmotatɨg.† Natimnati iətəm kauteruh u rəueiu, in təməsosiən nati kəti iətəm tɨnatɨg rəkɨs mol ilah lan. 4 Epɨl in təməhatətə əskasɨk e Uhgɨn, tol lanəha in təməfən nati kəti kəm Uhgɨn iətəm təuvɨr mapirəkɨs rəha Ken.‡ Kəni mətəu-inu in təməhatətə əskasɨk e Uhgɨn lanəha, kəni Uhgɨn təməni pətɨgəm məmə in iətəmi əhruahru kəti, kəni nɨkin tagiən o nosiən rəhan natimnati. Kəni nati əpnapɨn məmə iətəmi u təmɨmɨs rəkɨs, mətəu noliən rəha nəhatətəiən rəhan in tətəghati əhanəh kəm tah.§

5 Kəni Inok təməhatətə əskasɨk e Uhgɨn, tol lanəha in təməsɨmɨsiən. Uhgɨn təmos rəkɨs in e nəhue nɨftəni u, məmə otuvən əpəha ilɨs e negəu e neai. Nətəmimi kəsoteh mɨniən, mətəu-inu Uhgɨn təmos rəkɨs in.* Mətəu nian Uhgɨn təməsos rəkɨs əhanəhiən, Uhgɨn təməgətun kəm in məmə nɨkin tagiən ohni. 6 Mətəu nəmə iətəmimi təsəhatətəiən e Uhgɨn, in təsoliən Uhgɨn nɨkin tagiən ohni, mətəu-inu nian iətəmi kəti tolkeikei məmə otuva o Uhgɨn,† in otəkeikei məhatətə məmə Uhgɨn tətatɨg, kəni mətətəou nətəmimi mɨn ko nətəm kotalkut o nəhruniən in.

7 Noa in təməhatətə əskasɨk e Uhgɨn. Tol lanəha, nian Uhgɨn təmatəni=pən natimnati mɨn kəm in aupən, iətəm nətəmimi kəsoteruh əhanəhiən,‡ Noa təmatɨsiai matol nəuian. Kəni in təmuvləkɨn negəu asoli kəti§ məmə otosmiəgəh rəhan mɨn. E rəhan nəhatətəiən, təhmen əmə məmə Noa təmətakil nətəmimi. Kəni e rəhan nəhatətəiən, Uhgɨn təmol in təhruahru e nəhmtɨn.*

8 Epraham in təməhatətə əskasɨk e Uhgɨn. Tol lanəha, e nian Uhgɨn təmauɨn rəkɨs lan məmə otuvən e nɨtəni pɨsɨn kəti, in təmol nəuia Uhgɨn. Nɨftəni əha, Uhgɨn təməni əskasɨk rəkɨs kəm in məmə otəfən kəm in. Kəni Epraham təmiet, mətəu in təruru məmə tatuvən iə mɨne. 9 Təməhatətə əskasɨk e Uhgɨn lanəha, kəni mətatɨg e nɨftəni u iətəm Uhgɨn təməni əskasɨk aupən məmə otəfən kəm in.† Mətəu təmətatɨg ikɨn əha e nima tapolɨn əmə, təhmen e iapɨspɨs kəti. Kəni Aisək mɨne Jekəp iətəm Uhgɨn təməfən nəniəskasɨkiən u kəm lahal pəti, ilau mɨn kəmətuatɨg əmə e nima tapolɨn.‡ 10 Epraham təmol lanəha, mətəu-inu in tətəhtahnin məmə otuvən e taun kəti§ iətəm nəukətɨn tiəkɨs, otətatɨg təfəməh.* Taun u, Uhgɨn təmol plan ohni, mol mak e nəmein muvləkɨn mələhu, kəni mɨnol rəkɨs tətatɨg.†

11 Serə təməhatətə əskasɨk e Uhgɨn nati əpnapɨn məmə in tɨnəpətauəhli agɨn, mətəu Uhgɨn təməfən nəsanəniən kəm in məmə in otemək. In təmələs nətɨn u, mətəu-inu in təməhatətə lan məmə otol nəniəskasɨkiən rəhan tuva miet pətɨgəm.‡ § 12 Epraham tɨnauəhli rəkɨs təsuvəhiən tɨmɨs,* mətəu nəuanɨləuɨs mɨn tepət kəmotsɨpən lan. Nati əpnapɨn məmə in iətəmimi kətiəh əmə, mətəu nəuanɨləuɨs mɨn əha rəhan, ilah tepət pɨk, təhmen əmə e məhau mɨn e neai mɨne nɨpəkɨl e nɨkalkalɨ nɨtəhi kəruru nafiniən.†

13 Nətəmi mɨn u, ilah kəmotəhatətə əskasɨk e Uhgɨn, mətəu nian kəmohmɨs, ilah kəməsotos əhanəhiən natimnati mɨn u iətəm Uhgɨn təməni əskasɨk məmə otəfən kəm lah.‡ Ilah kauteruh natimnati mɨn u məmə natimnati mɨn kautan isəu əhanəh o lah, mətəu nɨkilah tagiən məmə okoteruh.§ Kəni ilah mautəni pətɨgəm məmə kautatɨg e nəhue nɨftəni u mətəu ilah kotəhmen əmə e iapɨspɨs mɨn əmə.* Nəhue nɨftəni u, səniəmə in imalah pəhriən ikɨn. 14 Nian nətəmimi kəutəghati lanəha, in tətəgətun əsas əmə, məmə ilah kəutəsal e imalah əhruahru ikɨn. 15 Rəhalah nətəlɨgiən təsɨtəlɨg-pəniən e nɨftəni rəhalah aupən, iətəm kɨnotəpəh rəkɨs. Nəmə nɨkilah təhti lanəha, kotəhrun nɨtəlɨgiən mɨn, mətəu təsoliən lanəha.† 16 Ilah kotolkeikei imalah ikɨ pɨsɨn kəti iətəm təuvɨr mapirəkɨs, inu e negəu e neai.‡ Kəni o nati u, in təsaulɨsiən§ məmə okəni məmə in rəhalah Uhgɨn.* Kəni Uhgɨn təmol əpenə-penə rəkɨs e taun kəti† ikɨn əha o lah.

17-18 Epraham təməhatətə e nəniəskasɨkiən mɨn iətəm Uhgɨn təməni=pən kəm in. Kəni nəghatiən kəti iətəm Uhgɨn təməniəkɨs kəm in tol lanu, “Kəni okəni Aisək u məmə in nəuanɨləuɨs əhruahru rəham,‡ kəni e Aisək u, oiəkol rəham nəuanɨləuɨs otepət otepət.” Mətəu e nəhatətəiən rəha Epraham, nian Uhgɨn təmek askəuvɨn in, in təməhtul maru əmə məmə tohamu nətɨn nəuan kətiəh əmə§ u Aisək məmə otol sakrifais lan kəm Uhgɨn.* 19 Mətəu-inu Epraham nɨkin tətəhti məmə Uhgɨn təhrun noliən iətəmimi təmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən.† Kəni in təmos mɨn nətɨn, iuəkɨr əmə təhmen məmə in təmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən.

20 Aisək təməhatətə əskasɨk e Uhgɨn, kəni tol lanəha, təməfaki məmə Uhgɨn otəhlman e nəuvɨriən rəhan tuvən kəm Jekəp mɨne Iso, mətəni pətɨgəm natimnati mɨn iətəm otəpanuva nian kəti.‡

21 Jekəp təməhatətə əskasɨk e Uhgɨn. Tol lanəha, nian iuəkɨr əmə in tɨmɨs, in təməfaki məmə Uhgɨn otəhlman e nəuvɨriən kəm nətɨ Josɨp mil.§ In təməfu kasɨkɨn, məhtul əməhli-əməhli, kəni in mətəni-vivi Uhgɨn.*

22 Josɨp təməhatətə əskasɨk e Uhgɨn. Tol lanəha, iuəkɨr əmə in tɨmɨs, kəni in təmətəghati e nian nəuanɨləuɨs mɨn rəha Isrel kəpanohiet Ijɨp. Kəni in təmətəni rəkɨs əmə kəm lah məmə okotəhro e nɨkɨlkɨlin.†

23 Tatə mɨne mamə rəha Mosɨs kəmuəhatətə əskasɨk e Uhgɨn. Tol lanəha, nian Mosɨs təmair,‡ ilau kəmueruh məmə in suakəku təuvɨr kəti, kəni ilau kəmətuəhluaig lan o məuɨg kɨsɨl. Kəni ilau kəməsuəgɨniən e natgəhliən nəghatiən rəha kig.§

24 Mosɨs təməhatətə əskasɨk e Uhgɨn. Tol lanəha, nian in təmol iahgin, kəni təməsolkeikeiən məmə okəni məmə in nətɨ pətan Ijɨp kəti u rəhan tatə in Fero, kig rəha Ijɨp.* 25 In təməsolkeikeiən məmə otətatɨg e nagiəniən rəha təfagə tərah mətəu-inu nagiəniən rəha təfagə, in tətatɨg o nian əkuəkɨr əmə. In nɨkin təmagiən məmə otuvən məutatɨg ilah nətəmimi rəha Uhgɨn, mautətəu tərah ilah min ilah. 26 Nɨkin təmatəhti məmə nəmə nətəmimi okotaləh əmu† in mətəu-inu in tətəhatətə e Krɨsto iətəm otəpanuva, kəni in ko təsaulɨsiən. In nɨkin otagiən təhmɨn mɨn o nati u tapirəkɨs agɨn məmə otatətəu təuvɨr e natimnati təuvɨr mɨn e nəmiəgəhiən əpəha Ijɨp.‡ In təmatol lanəha mətəu-inu nian rəfin in tətəsal=pən o nətəouiən iətəm Uhgɨn otəfən kəm in.§

27 Mosɨs in təməhatətə əskasɨk lanəha e Uhgɨn, kəni təmagɨm Ijɨp* məsəgɨniən e kig u iətəm niəməha tatol pɨk. In təməseirairiən mɨtəlɨg, in təməkeikei matuvən, təhmen məmə inu tateruh Uhgɨn u, iətəm iətəmimi təseruhiən e nəhmtɨn.

28 Təməhatətə əskasɨk e Uhgɨn lanəha, kəni in təmətuəuin noliən lafet rəha Pasova. In təməni pətɨgəm kəm nəuanɨləuɨs mɨn rəha Isrel məmə okotəkeikei motorin=pən nɨra sipsip e doə e nimə mɨn rəhalah. Okotol lanəha məmə agelo iətəm Uhgɨn otahli=pa o nuhamuiən iətəmi,† in otəsuhamuiən nenətɨlah mɨn u nəman,‡ iətəm kəmotaupən motair.

29 Nəuanɨləuɨs mɨn rəha Isrel kəmotəhatətə əskasɨk e Uhgɨn. Tol lanəha, ilah kotəhrun nohapumɨniən e Nɨtəhi Ərarəuv, iətəm təməuəri, kəni kotaliuək lan təhmen əmə e nɨtəni asɨk. Mətəu nian nətəm Ijɨp kəmotalkut o nɨtəu-pəniən ilah, kəni nɨtəhi təmelərmin ilah, kəni kotamnɨm.§

30 Nəuanɨləuɨs mɨn rəha Isrel kəmotəhatətə əskasɨk e Uhgɨn, kəni tol lanəha, ilah kotaliuək mohtəlau e nɨpai asoli e Jeriko. Nɨpai asoli u, kəmol e kəpiel. Ilah kəmautohtəlau, mautohtəlau e nɨpai asoli əha, motətəuarus nian səpɨn, kəni əmeiko nɨpai asoli u, tɨtəgɨt mɨmərɨs-mərɨs.*

31 Rehap u, pətan e suaru, təməhatətə əskasɨk e Uhgɨn. Kəni tol lan əha, nɨkin təmagiən məmə otos suah mil u nəuanɨləuɨs mil rəha Isrel, iətəm kəmiəuva oneuən məmə okueruh kəni muəhrun vivi natimnati ikɨn. Ilau kəmiəuva e rəhan nimə.† Kəni o nati u, nəuanɨləuɨs mɨn rəha Isrel kəməsotohamuiən pətan u nian ilah kəmotohamu nətəm ikɨn əha nətəm kəmotəhti nəuia Uhgɨn.‡

32 Mətəu ko iəsəniən tuvən təhmɨn. Ko iəsəghatiən təfəməh məni Kition,§ mɨne Pərak,* mɨne Samsɨn,† mɨne Jefatə,‡ mɨne Tefɨt,§ mɨne Samuel,* mɨne iəni mɨn. 33 Ilah u kəmotəhatətə əskasɨk e Uhgɨn, kəni tol lanəha, ilah kəmotol natimnati tepət. Ilah kəmotit nəuanɨləuɨs mɨn rəha Isrel məhuvən motəluagɨn ilah nətəm ikɨ pɨsɨn pɨsɨn mɨn, kəni mautol win e lah.† Ilah kəmautol noliən əhruahru mɨn, kəni mautos natimnati təuvɨr mɨn iətəm Uhgɨn təməni-əskasɨk məmə otəfən kəm lah. Kəmotahtɨpəsɨg e nohlɨ laion mɨn məmə okəsotuniən ilah,‡ 34 kəni ilah kəmotohapɨs nɨgəm asoli iətəm tatuəu,§ kəni ilah motagɨm rəkɨs e nətəm kotəni məmə okotohamu ilah e nau u nisə rəha nəluagɨniən.* Ilah rəhalah nəsanəniən tɨkə, mətəu Uhgɨn təməfən nəsanəniən kəm lah.† Kəni ilah kautol win e soldiə mɨn rəha nɨtəni pɨsɨn pɨsɨn mɨn.‡ 35 Nɨpətan nəuvein əha ikɨn nətəm kotəhatətə əskasɨk e Uhgɨn, kəni tol lanəha Uhgɨn tatol nenətɨlah kotair=pa mɨn e nɨmɨsiən.§

Mətəu nətəmimi nəuvein əha ikɨn nətəm kotəhatətə əskasɨk e Uhgɨn, ilah kotegəhan e rəhalah tɨkɨmɨr mɨn kautol nərahiən mɨne nahməiən kəm lah e nɨpətɨlah, kəni nɨkilah təsəhtiən nati u. Ilah kəməsotəpəhiən rəhalah nəhatətəiən, məmə rəhalah tɨkɨmɨr mɨn okohtɨs ilah. Ilah kəutəhatətə məmə Uhgɨn in otol ilah kotəmiəgəh mɨn e nəmiəgəhiən kəti iətəm təuvɨr mapirəkɨs. 36 Kəni ilah nəuvein, nətəmimi kəutaləh əuvsan e lah, kəni kautalis ilah.* Kəni ilah nəuvein, nətəmimi kəutəlis-ərain ilah e sen, kəni mautəmki=pən ilah e kaləpus.† 37 Ilah nəuvein, kəmahtɨmu ilah e kəpiel apɨn,‡ kəni ilah nəuvein, nətəmimi kəmoteatuv ilah e so kohmɨs. Kəni ilah nəuvein, kəmətamu ilah e nau u nisə rəha nəluagɨniən.§ Kəni ilah nəuvein kautəhuvən əmə e nɨlosɨ nəni mɨne sipsip.* Ilah nanrah mɨn agɨn, nian rəfin nətəmimi kautərəkɨn ilah, mautol tərah agɨn e lah. 38 Ilah, nətəmi təuvɨr mɨn. Nəhue nɨftəni u, təsəhmeniən məmə ilah okotatɨg ikɨn. Mətəu ilah kəmautatɨg əpnapɨn əmə, əpəha ikɨn təpiə-məpiə ikɨn mɨne e nɨtəuət mɨn, mɨne e nɨpəg kəpiel mɨn,† mɨne nɨpəg mɨn əpəha e nɨftəni.

39 Nətəmimi mɨn u, ilah rəfin kəmotəhatətə əskasɨk lanəha e Uhgɨn, kəni in təməfən nərgɨn təuvɨr kəm lah.‡ Mətəu ilah kəməsotos əhanəhiən nati u iətəm Uhgɨn təməni əskasɨk rəkɨs məmə otəfən kəm lah,§ * 40 mətəu-inu in tɨnol rəkɨs nəlpəkauiən kəti rəhan, məmə in otol təuvɨr mapirəkɨs kəm tah. Kəni e nətəlɨgiən rəhan, in tolkeikei məmə otɨlpɨn kitah min ilah u aupən, məmə kitah min ilah mɨn u əmə, otol pəti itah kotəhruahru agɨn.†‡

12

Uhgɨn tətəgəu əhruahru nenətɨn mɨn

1 Kəni nətəmi mɨn u, ilah tepət pɨk, kəutatɨg tɨtəlau e tah, kautəhtul pətɨgəm o Uhgɨn, məutəhatətə əskasɨk lan, kəni rəhalah nəmiəgəhiən in tətləfəri nəhatətəiən rəhatah. O nati u, pəh kotəlɨn rəfin nati fɨgəm iətəm otaskəlɨm-ərain itah məmə kəsotaiu pɨkiən, mɨne təfagə tərah iətəm tatəpeir=pən e tah. Kəni pəh kitah kotaiu* məsotəpəouiən† e naiuiən iətəm Uhgɨn təmələhu aupən e tah. 2 Kotəhrun noliən nian nəhmtɨtah otəhtul=pən əmə e Iesu,‡ iətəm in nəukətɨ nəhatətəiən rəhatah,§ kəni inko iətəm otol məmə kitah kotətəuarus mak e nəhatətəiən rəhatah. Pəh kitah nɨkitah otəhti noliən rəha Iesu, inkonu in rəhan nətəlɨgiən təfəməh, nian in təmɨmɨs e nɨgi kəməluau, kəni mətəu nahməiən.* Mətəu in təmol nati əpnapɨn lan, megəhan e naulɨsiən rəha nɨmɨsiən e nɨgi kəməluau, mətəu-inu təmol rəhan nətəlɨgiən təskasɨk o nagiəniən iətəm in otəpanos. Kəni rəueiu, in tətəharəg e nəhlmɨn maru rəha Uhgɨn u in Kig,† ikɨn nepətiən mɨne nɨsiaiən tətatɨg ikɨn. 3 Təuvɨr məmə nɨkitəmah otəhti Iesu, mɨne rəhan nəhtul əskasɨkiən e nian nol təfagə mɨn kəmotəraki=pən e nəghatiən tərah mɨn kəm in, məmə nɨkitəmah otəsəpəouiən‡ kəni motəpəh nəhatətəiən rəhatəmah.

4 Iəkəhrun məmə itəmah, nəutəluagɨn o noh rəkɨsiən təfagə tərah e nəmiəgəhiən rəhatəmah, mətəu itəmah kəti tɨkə əhanəh iətəm nɨran təmaiu o nəluagɨniən u.§ 5 Itəmah nɨnotalu rəkɨs e nəghatiən iətəm tətəfəri nətəlɨgiən rəhatəmah. E nəghatiən u, Uhgɨn təməghati lanu kəm təmah, təhmen e nenətɨn əhruahru mɨn, mətəni məmə,

“Nətɨk, nian Iərmənɨg tətəgəu əhruahru ik,

mətagət pɨk lam,

kəni soliən nɨkim təpəou,

məsoliən nati əpnapɨn lan.

6 Mətəu-inu nəmə Iərmənɨg tolkeikei pɨk iətəmi kəti,

mos in məmə nətɨn,*

kəni in otəkeikei məgəu əhruahru iətəmi u,

məkeikei mətalis.”†

7 Tol lanəha, otəhtul məha-məha e nian iəkɨs mɨn. Uhgɨn tətəfa nian əskasɨk mɨn u o nəgəu əhruahruiən itəmah. Itəmah nenətɨ Uhgɨn mɨn, mol məmə in tətəgəu əhruahru lanəha itəmah.‡ ?Mətəu suakəku nak ko iətəm tatə rəhan in təsəgəu əhruahruiən? 8 Uhgɨn tətəgəu əhruahru rəfin nenətɨn əhruahru mɨn.§ Nəmə Uhgɨn təsoliən lanəha e təmah, kəni nɨpətɨn u məmə səniəmə itəmah nenətɨn əhruahru mɨn, itəmah kəlkələh mɨn e suaru. 9 Rəhatah tatə mɨn e nəhue nɨftəni u, kəutəgəu əhruahru itah. Kəni kitah, kautɨsiai ilah. ?Kəni okotəhro lanu lan e tatə rəha narmɨtah* iətəm tətatɨg e negəu e neai? Təuvɨr məmə okotosiahu agɨn itah, kəni motatɨg ahgəl.† Kəni e noliən əha, kitah okotos nəmiəgəhiən.‡ 10 Rəhatah mɨn tatə, kəutəgəu əhruahru itah o nian əkuəkɨr əmə, e rəhalah əmə nətəlɨgiən. Mətəu Uhgɨn tətəgəu əhruahru itah məmə otasiru e tah, konu otol itah kotasim təhmen lan.§ 11 Nəmə Uhgɨn tətəgəu əhruahru itah, in təhmen e nati kəti iətəm nian kitah kəmotun, mətəu tɨsiu, kəni marfu. Mətəu uərisɨg, nəmə kotegəhan məmə nəgəu əhruahruiən əha otiuvi asɨlə e rəhatah nətəlɨgiən, kəni in otəuə e nəuan təuvɨr, inu nəməlinuiən* iətəm tatsɨpən e noliən əhruahru.

12 Tol lanəha, nati əpnapɨn məmə itəmah nəutatɨg e nian iəkɨs, mətəu otləfəri nəhlmɨtəmah iətəm təpəou, məmə otəsanən. Mɨne nəulɨtəmah iətəm tətərəmrumɨn, kəni nəkotol məmə təsanən o naiuiən.†

13 “Otol suaru rəhatəmah təhruahru vivi,‡

məmə pəh u iətəm nəutaliuək pəti, nəhlkɨn təmɨmɨs,

nəhlkɨn ko təsərah agɨniən, miet rəkɨs,§

mətəu in otəpanəuvɨr mɨn.”*

Iətəmi təsəhatətəiən e Uhgɨn, in otəkeikei mos nalpɨniən

14 Otalkut məmə onəkotatɨg vivi itəmah nətəmimi rəfin e nəməlinuiən.† Kəni motalkut məmə nəkotol itəmah məmə rəhatəmah nəmiəgəhiən tasim.‡ Iətəmimi iətəm təsasimiən, ko təseruhiən nəhmtɨ Iərmənɨg nian kəti.§ 15 Autətəu vivi itəmah məmə məta itəmah kəti iətəm tətaiu matuvən otəpəou e nəlugɨ suaru, kəni məsosiən nəuvɨriən rəha Uhgɨn.* Autətəu vivi itəmah məmə nokɨ nɨgi akonə kəti† in otəsuvəniən e nɨkitəmah, kəni meviə, mol nəuan tepət e nəmiəgəhiən rəhatəmah. Kəni nəhuɨn təhrun nərəkɨniən nəmiəgəhiən rəha nətəmi asim nəuvein mɨn. 16 Autətəu vivi itəmah məmə iətəmi kəti təsit əpnapɨniən iərman uə pətan.‡ Itəmah kəti otəsəhmeniən e Iso u rəhan nəmiəgəhiən təsəhruahruiən, in tatol nati əpnapɨn e Uhgɨn. In təmaupən mair, mətəu in təmətuati e nepətiən rəha suakəku iətəm təmaupən mair.§ Mətəu nəhmtɨ nati u in təmətuati lan, in nauəniən iətəm təmun mau kətiəh əmə. 17 Itəmah nəkotəhrun məmə uərisɨg, nɨkin təmanuvən mɨn e nepətiən rəha suakəku iətəm təmaupən mair. Kəni təmalkut pɨk məmə rəhan tatə otəfaki məhlman e nəuvɨriən kəti kəm in. Mətəu nati əpnapɨn məmə təmətasək pɨk pau ohni,* mətəu nati u iətəm təmol, in təruru nəuhliniən mol nati pɨsɨn. Kəni rəhan tatə ko təsəfakiən məhlman e nəuvɨriən kəm in, məruru məfən kəm in nepətiən rəha suakəku iətəm təmaupən mair.

Lou təhro lanu lan mol pɨsɨn e nanusiən təuvɨr

18 Aupən nətəm Isrel kəməhuva e nɨtəuət asoli Sainai, nɨtəuət u e nəhue nɨftəni u iətəm nətəmimi kotəhrun neruhiən mɨne nekiən. Kəmoteruh nəmnamɨ nɨgəm tatuəu, napinəpuiən, mɨne norəuiən mɨne nɨmətagi asoli, 19 kəmotətəu təui təmasək əfəməh,† kəni motətəu nəuian kəti tətəghati kəm lah.‡ Kəni nian kəmotətəlɨg e rəhan nəghatiən mɨn, kəni ilah kəmautəni əskasɨk məmə ilah kotəpəh agɨn nətəu mɨniən nəuian u.§ 20 Kəmotəgɨn pɨk e nəghatiən u, təməni məmə, “Nəmə nati miəgəh əmə kəti otuvən e nɨtəuət u, mətəu itəmah onəkotəkeikei motahtɨmu e kəpiel apɨn tɨmɨs.”* 21 Nian Mosɨs təmeruh natimnati mɨn u, in mɨn təmətəu tərah kəni məni məmə, “Iəu inəgɨn u inəgɨn, mɨnətərəmrumɨn.”†

22 Mətəu itəmah nəsəhuva mɨniən u ikɨnu, e nɨtəuət kəti rəha nəhue nɨftəni.‡ Itəmah nɨnəhuva rəkɨs e nɨtəuət u Saion,§ mɨne taun asoli* u imə Uhgɨn ikɨn iətəm tətəmiəgəh, tətatɨg itulɨn. Inu Jerusɨləm vi əpəha ilɨs e negəu e neai,† u nagelo mɨn tausɨn tausɨn kəmuhapumɨn ilah ikɨn o nagiəniən asoli. 23 Kəni itəmah nəməhuva e nuhapumɨniən asoli rəha nətəmimi rəha Uhgɨn, iətəm kotəhmen e nətəm kəmotaupən motair u rəhan mɨn,‡ nərgɨlah kəmətei rəkɨs e negəu e neai.§ Kəni itəmah nəməhuva o Uhgɨn, iətəm otəpanakil nətəmimi mɨn rəfin.* Itəmah nəməhuva motol kətiəh itəmah narmɨ nətəmi əhruahru nətəm kɨnohmɨs rəkɨs, kəni Uhgɨn tɨnol ilah kɨnotətəuarus mak.†‡ 24 Itəmah nəməhuva o Iesu u, in suaru rəha nəniəskasɨkiən vi rəha nasiruiən u iətəm Uhgɨn təmol kəm tah. Kəni nəməhuva o nɨra Iesu, iətəm in təmol=pən§ mol itəmah nəkotasim. Nɨrə əha in tətəni pətɨgəm natimnati mɨn u iətəm kotəuvɨr motapirəkɨs natimnati mɨn iətəm nɨra Epɨl təməni pətɨgəm.*†

25 O natimnati mɨn u, autətəu vivi itəmah, məmə itəmah onəsotəuhliniən nəmtahtəmah o Uhgɨn‡ u tətəghati kəm təmah.§ Kitah kotəhrun məmə nətəmi aupən kəməsotətəlɨgiən e nəghatiən rəha Mosɨs o nəhgɨ-pəriən ilah. Kəni nati əpnapɨn məmə in iətəmimi əmə rəha nəhue nɨftəni, mətəu ilah kəməsotagɨm rəkɨsiən e nalpɨniən rəhalah. ?Kəni nəmə tol lanəha, kəni okəhro itah nəmə kəsotətəlɨgiən e nəghatiən rəha Uhgɨn iətəm təmsɨpən e negəu e neai muva məmə otəhgi-pəri itah?* ?Kitah okotagɨm rəkɨs əhro lan lanu?

26 Nian aupən, nəuia Uhgɨn təmarɨgrɨg e nɨftəni.† Mətəu rəueiu əha, təməni əskasɨk kəm tah məmə, “Nian kəti mɨn əha ikɨn, iəu iəkarɨgrɨg mɨn e nəhue nɨftəni. Kəni o nian əha, səniəmə nəhue nɨftəni əmə iəkarɨgrɨg lan tarɨgrɨg, mətəu neai mɨn otarɨgrɨg.”‡ 27 Nian Uhgɨn tətəghati məmə, “Nian kəti mɨn əha ikɨn,” nɨpətɨn u məmə in otarɨgrɨg§ e natimnati rəha nəhue nɨftəni əmə iətəm in təmol, məmə otoh rəkɨs ilah. Otoh rəkɨs lanəha natimnati, məmə natimnati iətəm okəsotəlauəl-əlauəliən, ilah okotatɨg, kəni inu, natimnati iətəm okotatɨg itulɨn.

28 O nati u, təuvɨr məmə kitah kotəni tagkiu o Uhgɨn, mətəu-inu kitah kautos negəu rəha Uhgɨn u, kəruru nəlauəl-əlauəliən lan, kəni ko təsietiən nian kəti.* Təuvɨr məmə kitah kotəfaki kəm in, e noliən iətəm nɨkin tagiən lan, məmə kitah okotɨsiai, kəni motəgɨn mɨn,† 29 mətəu-inu Uhgɨn rəhatah, in təhmen e nɨgəm asoli kəti iətəm tətuvan əhtuv natimnati rəfin.‡

13

Naunun nəghatiən

1 Təuvɨr məmə nəkotəkeikei mautol nolkeikeiən kəm təmah mɨn təhmen e piatəmah mɨn.*

2 Sotaluiən e nehiən iapɨspɨs mɨn nətəm kəutəhuva imatəmah ikɨn.† !Nəmə təhro ilah nagelo mɨn! Nətəmimi nəuvein nətəm kəmautol lanu, ilah kəmauteruh vivi nətəmimi, məsotəhruniən məmə ilah nagelo mɨn.‡

3 Sotaluiən e nətəm kəutatɨg e kaləpus.§ Nɨkitəmah otatəhti ilah, mətahmə o lah təhmen əmə məmə inu ik mɨn nətatɨg e kaləpus. Otətəu pəti nahməiən e nɨkitəmah, itəmah nətəmi mɨn ko nətəm katol tərah e lah, təhmen əmə məmə inu ik natətəu nahməiən e nɨpətɨm aru.

4 Pəh nətəmimi rəfin kotɨsiai natɨgiən rəha marɨt, məmə in tasim nian rəfin.* Pəh nətəmimi rəfin kotəgɨn o pet rəhalah mɨn, məsotoliən tamɨkmɨk. Uhgɨn otakil iətəm aluə mɨne pətan mɨtə iətəm kətuapɨli pəti, kəni makil mɨn iərman mɨne pətan iətəm kətuapɨli pəti, iərman iətəm tətapɨli ilah pətan u səniəmə rəhan pətan, mɨne pətan iətəm tətapɨli ilau iərman u səniəmə rəhan əhruahru iərman.†

5 Əhtul=pən isəu o nolkeikeiən rəha məni.‡ Nɨkim təkeikei magiən əmə o rəham natimnati natos təhmen§ mətəu-inu Uhgɨn tətəni məmə,

“Ko iəsəpəhiən ik,

məsəhlmaniən lam nian kəti.”*

6 Kəni tol lanəha kitah kotəhrun əsas, kəni mautəni məmə,

“Iərmənɨg in iasiru rəhak,

tol lanəha iəsəgɨniən.

Oiəsəgɨniən e nati kəti iətəm iətəmimi əmə otol kəm iəu.”†

7 Nɨkitəmah otəkeikei matəhti nətəmi asoli mɨn u rəhatəmah‡ nətəm kəmotaupən motəgətun itəmah e nəghatiən rəha Uhgɨn. Otətəlɨg-to e natimnati təuvɨr mɨn iətəm təmiet e nəmiəgəhiən rəhalah, kəni motəhatətə e Iərmənɨg təhmen əmə e lah.§

8 Iesu Krɨsto in tatol əmə lankonu lan, nəniuv, mɨne rəueiu, kəni otəpanatɨg əmə lankonu lan, naunun tɨkə.* 9 Sotoliən məmə nəgətuniən vi pɨsɨn pɨsɨn mɨn tiuvi rəkɨs itəmah e suaru əhruahru.† Itəmah otəsal=pən əmə o Uhgɨn, iətəm tətasiru e təmah e nɨkin agiən məmə otol rəhatəmah nətəlɨgiən təskasɨk.‡ Təsəuvɨriən məmə kitah okotohtəu=pən nətuakəmiən rəha nauəniən,§ məmə in otol itah kotəskasɨk, mətəu-inu in nɨpəhriəniən, nətuakəmiən əha, ko təsasiruiən e nətəm kautol.

10 Rəhatah oltə tatɨg. Mətəu pris mɨn nətəm kautol uək rəhalah əpəha imə e tapolɨn rəha nəhue nɨftəni u,* ilah u, kəsegəhaniən e lah məmə okotun† nauəniən‡ kəti e oltə u rəhatah.§

11 E noliən rəha pris asoli agɨn, nian in tohamu rəkɨs nati miəgəh, kəni matos nɨran kəni muvən əpəha imə e Ikɨn Tasim Agɨn Ikɨn, kəni məfən kəm Uhgɨn o nafəl rəkɨsiən təfagə rəha nətəmimi.* Mətəu uərisɨg, katɨləfətɨgəm nati miəgəh u əpəha ihluə ikɨn e nima tapolɨn mɨn rəhalah, motuvan əhtuv.† 12 E noliən əhmen əmə, Iesu təmiet rəkɨs e taun,‡ kəni ikɨn əha in təmətəu nahməiən e nɨpətɨn, kəni mɨmɨs ikɨn əha, məmə nɨran§ təhrun nafəl rəkɨsiən təfagə tərah rəha nətəmimi, mol ilah kotəhruahru, motasim, məmə ilah rəha Uhgɨn.*

13 Tol lanəha, pəh kitah kotol məmə inu okohiet ihluə imatah ikɨn, motol kətiəh kitah min əpəha ihluə.†‡ Kəni okotəkeikei motəhtul maru məmə nətəmimi okotol naulɨsiən kəm tah, təhmen əmə mə inu, kəmotol lan.§ 14 E nəhue nɨftəni u, rəhatah kəti lahuənu əhruahru imatah ikɨn tɨkə, iətəm otətatɨg itulɨn.* Mətəu kitah kəutəsal maru əhanəh o rəhatah lahuənu əhruahru iətəm kotəhrun məmə otəpanuva.†

15 Tol lanəha, e nasiruiən rəha Iesu, pəh kitah kotəfən sakrifais rəhatah kəm Uhgɨn nian rəfin.‡ Sakrifais mɨn u rəhatah, inu, okautəfəri nərgɨ Uhgɨn nian rəfin, məutəni pətɨgəm nərgɨn.§

16 Sotaluiən məmə nautol nol əhruiniən təuvɨr mɨne nətuatiən e natimnati rəhatəmah kəm nətəmi mɨn u rəhalah nati kəti tɨkə,* mətəu-inu in mɨn təhmen e sakrifais† iətəm nɨki Uhgɨn tagiən ohni.‡

17 Otol nəuia nətəmi asoli mɨn e niməfaki,§ kəni motatɨg ahgəl ilah. Ilah u, kəutəsal vivi o nəmiəgəhiən rəhatəmah,* məsotəmeigiən, mətəu-inu ilah kotəhrun məmə okotəkeikei motəni=pən kəm Uhgɨn məmə ilah kəmotol uək u, təhro lanu lan. Itəmah nəkotəkeikei motol nɨkilah tagiən o uək u. Nəmə itəmah nautol nɨkilah təsagiəniən ohni, noliən u ko təsasiru agɨniən e təmah.

18 Otəfaki o tɨmah,† mətəu-inu iəkotəhrun əsas məmə rəhatɨmah noliən in təhruahru əmə,‡ kəni iəkotolkeikei agɨn məmə nian rəfin itɨmah iautol noliən təuvɨr əmə. 19 Iəu iəkolkeikei pɨk məmə itəmah onəkotəkeikei motətapuəh o Uhgɨn, məmə iəu iəkəhrun nɨtəlɨg=pa uəhai mɨniən əmə o təmah.

20 Iətəfaki mɨn o təmah mɨn məmə, Uhgɨn otasiru e təmah. Uhgɨn u, in nəukətɨ nəməlinuiən.§ Kəni in təmol rəhatah Iərmənɨg Iesu təmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən,* mətəu-inu nɨran təmaiu o noliən nəniəskasɨkiən itulɨn† in tətatɨg mətəmiəgəh.‡ Iesu əha, in iətəmi təuvɨr mapirəkɨs o neh viviən sipsip mɨn rəhan.§ Iətəfaki məmə Uhgɨn u, 21 in otəfɨnə natimnati təuvɨr mɨn rəfin kəm təmah, iətəm otol itəmah nəkotəhmen o noliən nati iətəm in tolkeikei. Kəni iətəfaki məmə, Uhgɨn otol uək e nəmiəgəhiən rəhatah kətiəh kətiəh,* kəni e nasiruiən rəha Iesu Krɨsto, in otol rəhatah noliən təuvɨr vivi, kəni nɨkin otagiən pɨk ohni. Kəni pəh kotəfəri nərgɨ Krɨsto ilɨs nian rəfin, matuvən matuvən naunun tɨkə. Əuəh.†

22 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn. Nauəuə u rəhak təsəfəməh pɨkiən. Mətəu iəkətapuəh əskasɨk o təmah məmə, otol-to rəhatəmah nətəlɨgiən təfəməh mɨn məmə nəkotətəlɨg e rəhak nəghatiən mɨn iətəm otəfəri nətəlɨgiən rəhatəmah.

23 Iəkolkeikei məmə onəkotəhrun məmə piatah u Timoti, ilah kəmotɨləfətɨgəm e kaləpus. Nəmə in otuva uəhai əmə, kəni itɨmlau min, iəkiauvnə.

24 Itəmah otəni təuvɨr kəm nətəmi asoli mɨn rəhatəmah, mɨne nəfaki mɨn u imatəmah ikɨn. Nətəm Itali kotəni təuvɨr kəm təmah.

25 Pəh Uhgɨn otəfɨnə rəhan nəuvɨriən kəm təmah rəfin. Əuəh.

* 1:1 Hip 2:2

† 1:2 1Pitə 1:20

‡ 1:2 Sam 2:8

§ 1:2 Jon 1:1-3; Kol 1:16

* 1:3 Jon 1:14; 12:41; Aes 6:1-4

† 1:3 Jon 14:9; Fɨl 2:6-7; Kol 1:15; 2Kor 4:4

‡ 1:3 Kol 1:17

§ 1:3 Tait 2:14

* 1:3 Fɨl 2:5-11; Kol 1:15-18.

† 1:4 Efəs 1:20-21; Fɨl 2:9

‡ 1:5 Sam 2:7; Uək 13:33; Hip 5:5; 1Kron 17:13

§ 1:5 Mat 3:17

* 1:6 Kətəni məmə in təmaupən mair mətəu-inu tatos nepətiən mɨne nɨsiaiən lanəha təhmen e iəpəou iətəm təmaupən mair. Kəni natimnati mɨn rəfin, rəhan əmə. Kolosi 1:15 tətəni məmə, “Aupən aupən agɨn, nian nɨftəni mɨne neai mɨne natimnati mɨn rəfin kəmautohkə əhanəh, mətəu Nətɨn, in təmaupən matɨg rəkɨs. Kəni tol=pən in, in ilɨs tətarmənɨg e natimnati mɨn rəfin u.” Sam 89:27; Hip 2:10; Rom 8:29.

† 1:7 Sam 104:4

‡ 1:7 Nɨmətagi mɨne nɨgəm kəmiəuva nian Uhgɨn təməfa Lou. Hip 2:2; 12:18-21.

§ 1:9 Sam 45:6-7

* 1:11 Aes 34:4; 51:6; Nəh 6:12-17

† 1:12 Sam 102:25-27

‡ 1:13 Nəghatiən Kris əhruahru tətəni məmə, “iəkol rəham tɨkɨmɨr mɨn ilah kotəhmen e nati kəti iətəm nətəharəg mətəfu-pəri nəhlkəm lan,” kəni nɨpətɨn u məmə, “Oiəkol ik ilɨs agɨn tapirəkɨs rəham tɨkɨmɨr mɨn.”

§ 1:13 Sam 110:1

* 2:1 Rom 11:22

† 2:2 Nəghatiən u tətəghati lan, in Lou rəha Mosɨs.

‡ 2:2 Nətəm Isrel, ilah kəutəni məmə nagelo mɨn ilah suaru Uhgɨn təmaiu lan kəni məfən Lou kəm Mosɨs, kəni məutəni məmə ilah nagelo mɨn ilɨs pɨk pəhriən. Tol lanu, kitah koteruh nəghatiən asoli tətəgətun məmə Iesu in ilɨs pɨk agɨn tapirəkɨs nagelo mɨn. Uək 7:53.

§ 2:3 Hip 10:28-29; 12:25

* 2:4 Mak 16:20

† 2:5 Nətəm Isrel ilah kəutəni məmə nɨpəhriəniən məmə nagelo mɨn ilah kəutarmənɨg rəueiu ikɨn mɨn rəfin e nəhue nɨftəni.

‡ 2:6 “nətɨ iətəmimi” — nɨpətɨn keiu: 1. iətəmimi 2. Iesu.

§ 2:8 Sam 8:4-6

* 2:8 Jen 1:26; Nəh 20:4,6; 22:5

† 2:9 Fɨl 2:8-9

‡ 2:10 Rom 11:36

§ 2:10 Iesu Krɨsto in otəkeikei mos nahməiən məmə otəgətun məmə in tatuərisɨg e Uhgɨn nian rəfin. (Hip 5:8-9) In təmos nahməiən kəni mɨne nian iəkɨs, kəni in mɨmɨs. Mətəu nian rəfin, in tətəhatətə e Uhgɨn, kəni matol nəuian, kəni təməni-vivi Uhgɨn. In təməsəhti agɨniən nəuia Uhgɨn nian kəti mɨne, nian rəfin in tətɨtəu=pən əmə nəuia Uhgɨn nati əpnapɨn in tətatɨg e nərahiən. In təmuvən e nərahiən asoli tepət, mətəu in təmatol noliən təuvɨr mɨn əmə, konu in təhmen məmə otuva Iosmiəgəh rəhatah, mɨne in təhmen o nitiən itah məmə kəhuva nenətɨ Uhgɨn əhruahru mɨn, məmə kəhuva motol məmə in mɨne. (Hip 8:1-2; 12:2-3)

* 2:10 Hip 5:8-9; Luk 24:26; Rom 8:17; 2Təs 2:14; 1Pitə 5:1; Hip 2:7; 4:15

† 2:11 Hip 13:12; Efəs 5:26

‡ 2:11 Mat 28:10

§ 2:12 Sam 22:22

* 2:13 Aes 8:17

† 2:13 Aes 8:18; Jon 10:29

‡ 2:14 Jon 1:14

§ 2:14 Jen 3:15; 1Kor 15:54-57; 2Tim 1:10; 1Jon 3:8

* 2:15 2Tim 1:7

† 2:16 Aes 41:8-9; Luk 3:8

‡ 2:17 Fɨl 2:7; Hip 2:10; 4:15; 5:1,8-9

§ 2:17 Hip 5:2

* 2:18 Hip 4:15

* 3:1 Rom 8:28

† 3:1 Eruh nɨpətɨ nəghatiən u “aposɨl” e tiksɨnəri.

‡ 3:2 Nam 12:7

§ 3:6 Hip 3:14; 4:14; Rom 11:22

* 3:6 1Kor 3:16; 1Pitə 2:5

† 3:8 Eks 17:1-7; Nam 20:2-5

‡ 3:9 Nam 14:3; Dut 1:3; Uək 7:36

§ 3:11 Nam 14:21-23

* 3:11 Sam 95:7-11

† 3:15 Sam 95:7-8; Hip 3:7-8

‡ 3:16 Nam 14:1-35

§ 3:17 Nam 14:29; 1Kor 10:1-13

* 3:18 Nam 14:22-23; Sam 95:11; Hip 3:11

* 4:3 Sam 95:11; Hip 3:11

† 4:4 Jen 2:2

‡ 4:5 Sam 95:11

§ 4:7 Sam 95:7-8; Hip 3:7-8

* 4:8 Josuə in nərgɨn kəti e nəghatiən rəha Isrel. Kəni nərgɨn u Iesu, nərgɨlau təhmen-əhmen əmə e Josuə e nəghatiən rəha nətəm Kris. Nian Josuə təməfən nəmeigiən kəm nətəm Isrel əpəha Kenan, nəmiəgəhiən rəha Josuə in tətəgətun nati iətəm Iesu otəpanol, məfa nəmiəgəhiən pəhriən kəm tah.

† 4:8 Dut 31:7; Jos 22:4

‡ 4:10 Jen 2:2; Hip 4:4

§ 4:12 1Pitə 1:23; Aes 49:2; Nəh 19:13-15; Jon 12:48

* 4:12 Aes 55:11; Jer 23:29

† 4:12 Efəs 6:17

‡ 4:12 1Kor 4:5

§ 4:13 Nəh 2:23

* 4:14 Hip 7:25

† 4:15 Hip 2:17

‡ 4:16 Jeə rəha kig u, in Uhgɨn tətəharəg ikɨn, kəni mətarmənɨg, mətəu o natimnati mɨn iətəm Iesu təmol, jeə rəha kig u, in tətuva təhmen e Ikɨn Katɨlpɨn Niəməha rəha Uhgɨn Ikɨn iətəm Oltestɨmɨn tətəghati lan (Onəkafin e Eks 25:18-22; Lev 16:1-15). Ikɨn əha inəha, iətəm Uhgɨn tətasəkəhruin konu mətəhlman e nəuvɨriən rəhan ikɨn kəm tah kəni mətafəl rəkɨs noliən tərah mɨn rəhatah. In təhrun noliən e nɨra Iesu iətəm təmaiu o tah, kəni təmosiahu rəhan niəməha.

§ 4:16 Eks 25:18-22; Lev 16:2,14,15; Hip 9:5

* 5:1 Hip 2:17; 7:27; 8:3; 9:9

† 5:2 Hip 2:17-18

‡ 5:2 Hip 4:15; 7:28

§ 5:3 Lev 9:7; 16:6-15; Hip 7:27; 9:7

* 5:4 Hip 5:1-4 kəutəghati əhruahru e uək iətəm pris asoli agɨn mɨn kəmotol aupən, muva mətəuarus nian nətəm Rom kəmotərəkɨn Nimə Rəha Uhgɨn e nu fote tɨnuvən rəkɨs uərisɨg Iesu təpanɨmɨs.

† 5:4 Eks 28:1; Nam 18:7

‡ 5:5 Sam 2:7; Uək 13:33; Hip 1:5

§ 5:6 Sam 110:4

* 5:6 Jen 14:18-20; Sek 6:13; Hip 5:10; 6:20; 7:1-22

† 5:6 Melkisɨtek (Jen 14:18) in kig rəha Salem (Salem u, nɨpətɨn u, Nəməlinuiən) kəni in pris rəha Uhgɨn Ilɨs Pɨk. In təmətatɨg e nian rəha Epraham. Krɨsto in təhmen e Melkisɨtek mətəu-inu in pris mɨne in kig mɨn. Mətəu nəuanɨləuɨs rəha Eron mɨn, ilah pris mɨn əmə, mətəu səniəmə kig mɨn; Kəni Melkisɨtek in pris itulɨn iətəm Uhgɨn təməfəri aupən agɨn, uərisɨg təfəri Eron. Hip 7:2.

‡ 5:7 Luk 22:42

§ 5:7 Mat 26:36-46; Mak 14:32-42; Luk 22:39-46

* 5:8 Fɨl 2:6-8

† 5:10 Sam 110:4; Hip 5:6

‡ 5:12 1Pitə 2:2

§ 5:14 Rom 16:19

* 6:1 Hip 5:12

† 6:1 Hip 9:14

‡ 6:4 Hip 10:32

§ 6:4 Efəs 2:8

* 6:4 Kəl 3:2

† 6:5 Sam 34:8

‡ 6:6 2Pitə 2:21

§ 6:10 Mat 10:40,42

* 6:11 Hip 3:6

† 6:12 Hip 13:7

‡ 6:12 Jem 1:3; Nəh 13:10; 14:12

§ 6:12 Hip 10:36

* 6:13 Jen 22:16

† 6:14 Jen 22:17

‡ 6:15 Jen 21:5

§ 6:16 E noliən rəha nəlisiən nəghatiən təskasɨk, nəmə kitah kəti tolkeikei məmə otol lanəha, kəni in tatos nonauvɨl e nəmanɨn uə nəuvɨnɨn. Mətəu nətəm Isrel aupən, ilah kəmautos nonauvɨl e nərgɨ iətəmi asim kəti, uə nati kəti iətəm tasim, kəni nian nətəmimi nəuvein kəutətəu, kəni ilah kəutəhatətə e nəghatiən iətəm kautəni. Ko kəsotorgəhu mɨniən ohni, mətəu-inu nərgɨn əha kəmotəni, in tətəlis-ərain nəghatiən təskasɨk.

* 6:16 Eks 22:11

† 6:17 Rom 4:16

‡ 6:17 Nam 23:19; Tait 1:2

§ 6:19 Fɨl 3:12

* 6:19 Lev 16:2; Hip 9:2,3,7

† 6:20 Hip 4:14

‡ 6:20 Hip 2:17

§ 6:20 Hip 5:16

* 7:1 Jen 14:17-20

† 7:1 Nərgɨn əha, Salem, in nərgɨn əuas rəha Jerusɨləm aupən. Nərgɨn əha, Salem, nɨpətɨn u “nəməlinuiən.”

‡ 7:2 Tait u məmə: Nəmə iətəmi kəti tatos nati ilah ten, nəmə pɨkəh uə nəuanɨgi uə məni, kəni tos rəkɨs kətiəh e natimnati ten konu məmə təfən kəm Uhgɨn uə kəm iətəmi kəti, nati kətiəh konu kəutəni məmə “tait.”

§ 7:3 Sam 110:4

* 7:4 Jen 14:20

† 7:6 Jen 14:19,20

‡ 7:8 Kətəni məmə Melkisɨtek tətəmiəgəh mətəu inu Nauəuə Rəha Uhgɨn təsəniən məmə təmɨmɨs nian kəti mɨne. Hip 7:3

§ 7:8 Hip 5:6

* 7:10 Nati kɨsɨl kəhləgətun məmə Melkisɨtek in ilɨs tapirəkɨs pris mɨn u nəuanɨləuɨs rəha Lifai. Kətiəh u, Melkisɨtek in təməsɨmɨsiən, tətəmiəgəh əmə. Keiu u, tɨpɨ Lifai u Epraham, in təmatəfən tait rəhan kəm Melkisɨtek. Kɨsɨl u, Melkisɨtek təməfaki=pən kəm Uhgɨn məmə otəhlman e nəuvɨriən rəhan kəm Epraham, mətəu səniəmə Epraham təməfaki=pən rəha Melkisɨtek.

† 7:11 Hip 7:18,19; 8:7

‡ 7:11 Hip 10:1

§ 7:11 Nian Uhgɨn təməfən Lou kəm Mosɨs, təməni məmə pris mɨn rəfin okohiet e nəuanɨləuɨs rəha Lifai. Eron in təmsɨpən e nəuanɨləuɨs rəha Lifai, kəni in təmaupən pris asoli agɨn rəha Isrel.

* 7:14 Jen 49:10; Mat 1:3; 2:6; Nəh 5:5

† 7:16 Jon 1:4; 5:26; Hip 7:25

‡ 7:17 Jen 14:18; Sam 110:4; Sek 6:13; Hip 5:6,10; 6:20; 7:1-22

§ 7:18 Rom 8:3; Kəl 3:21; Hip 9:9; 10:1

* 7:19 Rom 3:20

† 7:19 Hip 4:16; 10:22; Jem 4:8

‡ 7:21 1Saml 15:29; Mal 3:6

§ 7:21 Sam 110:4; Hip 5:6; 6:20; 7:17

* 7:22 Luk 22:20; Hip 8:6; 12:24

† 7:25 Rom 8:34; 1Jon 2:1

‡ 7:26 Hip 2:17; 4:14; 6:20; 8:1

§ 7:27 Lev 9:8; 16:6,

* 7:27 Lev 9:15; 16:15; Hip 5:1,3

† 7:27 Efəs 5:2

‡ 7:27 Rom 6:10; Hip 9:12,26,28; 10:10; 1Pitə 3:18

§ 7:28 Hip 5:1-2

* 7:28 Hip 1:2

† 7:28 Hip 2:10

* 8:1 Hip 1:3; 2:17; 3:1; 4:14; 6:20; 7:26; 9:11; 10:12; 12:2

† 8:1 Hip 7:24-28

‡ 8:1 Afin-to futnot e 1:3

§ 8:2 Hip 3:6; 10:21; 1Pitə 2:5; Nəh 13:6

* 8:2 Nəkeruh məmə e nauəuə u iətəmi təmətei in tətəsal uərisɨg=pən e Nima Tapolɨn Rəha Uhgɨn aupən, in aupən e Nimə Rəha Uhgɨn rəha Solomən. In tətəghati nəkeruh nəmə inu katol əhanəh sakrifais kətan lanko, nati əpnapɨn in tətətei nauəuə uərisɨg e AD 70, mətəu-inu in təmɨtəlɨg=pən uərisɨg e nətəlɨgiən rəhan e nətuəuiniən rəha natimnati mɨn əha.

† 8:2 Hip 9:11,24

‡ 8:3 Hip 9:14

§ 8:5 Kol 2:17; Hip 9:23

* 8:5 Eks 25:40

† 8:6 Hip 8:8-13; Luk 22:20; Hip 7:22; 9:15; 12:24

‡ 8:7 Hip 7:11,18; 10:1

§ 8:9 Eks 19:5-6

* 8:10 Rom 11:27

† 8:10 Lou əuas mɨn u, kəmətei=pən e kəpiel keiu kuepin-epin. 2Kor. 3:3; Hip 10:16

‡ 8:10 Esik 11:20

§ 8:11 Aes 11:9; Jon 6:45

* 8:12 Aes 43:25; 64:9; Maeka 7:19; Hip 10:17; Jer 31:31-34

† 8:12 Hip 10:16

* 9:2 Eks 25:8,9

† 9:2 Eks 26:33,34

‡ 9:2 Eks 25:31-40; Jon 8:12; Nəh 1:20

§ 9:2 Eks 25:23-29; Jon 6:35,48

* 9:3 Eks 26:31-33

† 9:4 Bokɨs rəha Nəniəskasɨkiən Rəha Nasiruiən u, in “Covenant Box,” uə “Bokɨs we i Saen blong Promes.” Eks 25:10-22

‡ 9:4 E nian rəha Mosɨs, Uhgɨn təməfən pɨret təmsɨpən e neai, nərgɨn u mana. Eks 16:31-33; Jon 6:48-51.

§ 9:4 Nam 17:1-10

* 9:4 Eks 31:18

† 9:5 Jerəb mil u ilau, kətəni məmə Jerəb mil rəha Nəhagəhagiən, mətəu-inu nəhagəhagiən asoli rəha nəuvɨriən mɨne nəsanəniən rəha Uhgɨn tətatɨg e nəlugɨn e lau. Nian nəuvein ilau katuos nəhagəhagiən rəha Uhgɨn mətian əha kəti. (Esik 1:4-21; 10:9-22; Sam 18:10)

‡ 9:5 Ikɨn Katɨlpɨn Niəməha rəha Uhgɨn Ikɨn, inko, rəhn-kapə Bokɨs rəha Nəniəskasɨkiən ilɨs ikɨn. Ikɨn əha, nəhagəhagiən asoli rəha nəuvɨriən mɨne nəsanəniən rəha Uhgɨn tətatɨg ikɨn. Nətəmimi kotəruru nuvəniən imə Ikɨn Tasim Agɨn Ikɨn məmə okeruh nati mɨn u, mətəu pris asoli agɨn əmə. Kəni in təsuvəniən nian rəfin. Nian kətiəh əmə e nu kətiəh tatuvən. Pris asoli agɨn təhrun nuvəniən imə Ikɨn Tasim Agɨn Ikɨn, in təmki nɨrə rəha sakrifais kəni muvən kəni mol nɨrə təfələfəl=pən e rəhn-kapə bokɨs u. Noliən əha, in nəmtətiən təuvɨr kəti, iətəm tətəgətun məmə nətəmimi okotəkeikei mohmɨs o rəhalah noliən tərah mɨn. Mətəu e nɨmɨsiən rəha sakrifais iətəm nɨrə in nəmtətiən lan, in tatɨlpɨn niəməha rəha Uhgɨn.

§ 9:5 Eks 25:17-22; Hip 4:16

* 9:6 Nam 28:2-4

† 9:7 Lev 16:2

‡ 9:7 Lev 16:34

§ 9:7 Lev 16:3,11,14; Hip 5:3

* 9:7 Lev 16:15

† 9:8 Luk 23:45; Jon 14:6; Hip 10:19-20

‡ 9:9 Hip 10:1-2

§ 9:9 Hip 5:1; 8:3

* 9:10 Lev 11:2-23

† 9:10 Nam 6:3; Kolosi 2:16

‡ 9:10 Lev 11:25,28,40

§ 9:10 “Nian Uhgɨn otəuhlin natimnati mɨn rəfin kəhuva motɨvi mɨn” tətəghati e nian Krɨsto təmɨmɨs o noliən tərah.

* 9:11 Hip 10:1

† 9:11 Hip 8:2; 9:24

‡ 9:12 Rom 3:25

§ 9:14 1Pitə 1:2,18-19

* 9:14 Hip 10:4

† 9:14 Sek 13:1; Hip 10:2,22; 1Jon 1:7

‡ 9:14 Tait 2:14

§ 9:15 Luk 22:20

* 9:15 Hip 10:34

† 9:19 Eks 24:6-8

‡ 9:20 Eks 24:8; Luk 22:20

§ 9:22 Lev 17:11

* 9:23 Hip 8:5

† 9:24 1Jon 2:1; Rom 8:34

‡ 9:26 Hip 9:12,28

§ 9:27 2Kor 5:10

* 9:28 Hip 7:27; 9:12,26; 10:10

† 9:28 Aes 53:12

‡ 9:28 Mat 16:27

§ 9:28 2Tim 4:8

* 10:1 Kol 2:17; Hip 8:5

† 10:4 Hip 9:12-14

‡ 10:5 Hip 2:14; Sam 40:6-8

§ 10:7 Mat 26:39

* 10:10 Hip 2:14

† 10:10 Hip 7:27

‡ 10:10 Hip 10:14; Efəs 5:26

§ 10:12 Pris mɨn, ilah kautəhtul əmə nian ilah kɨnotol rəkɨs sakrifais mɨn rəhalah, mətəu-inko rəhalah sakrifais mɨn ko təsoliən naunun nian kəti. Mətəu Iesu in təməharəg, mətəu-inu in, rəhan sakrifais, tatol nian kətiəh əmə o nafəliən rəhatah noliən tərah mɨn. Rəhan sakrifais in təhmen agɨn mapirəkɨs. Kəni Iesu tətəharəg itulɨn. Eruh mɨn-to Hip 1:3; 7:26-27; 9:12; 9:25-26; 10:11-14.

* 10:13 Afin-to futnot e Hip 1:13

† 10:16 Jer 31:33; Hip 8:10

‡ 10:17 Jer 31:34; Hip 8:11

§ 10:20 Lev 16:2; Mat 27:51; Efəs 2:18; Hip 9:8

* 10:21 Sek 6:13

† 10:21 Hip 3:6

‡ 10:22 Hip 7:19; Efəs 3:12

§ 10:22 Esik 36:25; Hip 9:14; 12:24

* 10:22 1Pitə 3:21

† 10:25 Hip 3:13

‡ 10:26 Hip 6:4-8; 2Pitə 2:20-21

§ 10:27 2Təs 1:7-9; Hip 12:29

* 10:28 Dut 17:6,7

† 10:29 Hip 6:6

‡ 10:29 Mat 26:28

§ 10:29 Nəh 1:5

* 10:29 Nəmə nətəmimi nəuvein u kəmotəhatətə rəkɨs e Iesu, konu motatɨg mohtəlɨg=pən mɨn e noliən aupən mautol noliən tərah, ilah kautol noliən tərah e fes u tətəghati lan.

† 10:30 Dut 32:35

‡ 10:30 Dut 32:36; Sam 135:14

§ 10:32 Fɨl 1:29,30

* 10:33 1Pitə 4:14

† 10:34 Hip 13:3

‡ 10:34 1Pitə 4:13

§ 10:34 Hip 11:16; 1Pitə 1:4,5

* 10:36 Rom 5:3,4; Hip 12:1; Jem 1:3,4,12; 5:11

† 10:36 Hip 6:15; 9:15

‡ 10:37 Nəh 22:20

§ 10:38 Hab 2:3-4; Rom 1:17; Kəl 3:11

* 11:1 2Kor 4:18

† 11:3 Jen 1

‡ 11:4 Jen 4:4-5

§ 11:4 Hip 12:24

* 11:5 Jen 5:21-24

† 11:6 Hip 7:19

‡ 11:7 Hip 11:1

§ 11:7 Jen 6:13-22

* 11:7 Jen 6:9

† 11:9 Uək 7:5

‡ 11:9 Jen 12:1-8

§ 11:10 Hip 12:22; 13:14

* 11:10 Nəh 21:2,14

† 11:10 Hip 11:16

‡ 11:11 Suaru kəti mɨn rəha nəuhliniən nəghatiən u tol lanu. “Epraham təməhatətə əskasɨk e Uhgɨn, nati əpnapɨn Serə tɨnəpətauəhli rəkɨs. Mətəu Uhgɨn təməfən nəsanəniən kəm in məmə otol nərfɨn. In təmələs nətɨn u mətəu-inu Epraham təməhatətə e Uhgɨn məmə in otol rəhan nəniəskasɨkiən tuva miet pətɨgəm.”

§ 11:11 Jen 17:19; 18:11-14; 21:2

* 11:12 Rom 4:19

† 11:12 Jen 22:17

‡ 11:13 Hip 11:39

§ 11:13 Mat 13:17

* 11:13 Jen 23:4; Lev 25:23; Fɨl 3:20; 1Pitə 1:17; 2:11

† 11:15 Jen 24:6-8

‡ 11:16 2Tim 4:18

§ 11:16 Mak 8:38

* 11:16 Jen 26:24; 28:13; Eks 3:6,15

† 11:16 Hip 11:10; 13:14

‡ 11:17-18 Jen 21:12; Rom 9:7

§ 11:17-18 Nati əpnapɨn nətɨn kəti mɨn u Ismael, rəhan slef təmələs, mətəu nətɨn u Aisək kətəni məmə in nəuan kətiəh əmə mətəu-inu Uhgɨn təməni rəkɨs aupən məmə otəfən kəm Epraham, kəni in nətɨ pətan əhruahru rəhan u Serə. Afin-to e Jon 3:16.

* 11:17-18 Jen 22:1-10; Jem 2:21

† 11:19 Rom 4:21; Jon 5:21

‡ 11:20 Jen 27:27-29,39,40

§ 11:21 Jen 48:1,8-22

* 11:21 Jen 47:31

† 11:22 Josɨp təməni məmə nian nətəm Isrel okautohiet Ijɨp, kotos nɨkɨlkɨlin məhuvən e nɨftəni Uhgɨn təməniəkɨs məmə otəfən kəm lah. Inu kətəgətun məmə Ijɨp səniəmə imalah əhruahru ikɨn. Jen 50:24,25; Eks 13:19; Jos 24:32

‡ 11:23 Eks 2:2

§ 11:23 Eks 1:16,22

* 11:24 Eks 2:10

† 11:26 Hip 13:13

‡ 11:26 Luk 14:33

§ 11:26 Hip 10:35

* 11:27 Eks 12:50-51

† 11:28 1Kor 10:10

‡ 11:28 Eks 12:21-23

§ 11:29 Eks 14:21-31

* 11:30 Jos 6:12-20

† 11:31 Jos 2:1-16

‡ 11:31 Jos 2:1,9-14; 6:22-25; Jemɨs 2:25

§ 11:32 Jaj 6-8

* 11:32 Jaj 4-5

† 11:32 Jaj 13-16

‡ 11:32 Jaj 11-12

§ 11:32 1Saml 16:1,13

* 11:32 1Saml 1:20; 3:19–4:1

† 11:33 2Saml 8:1-3

‡ 11:33 Dan 6:22

§ 11:34 Dan 3:19-27

* 11:34 Eks 18:4

† 11:34 2King 20:7; Jaj 16:28

‡ 11:34 Jaj 15:8

§ 11:35 1King 17:22,23; 2King 4:36-37

* 11:36 Jer 20:2; 37:15

† 11:36 Jen 39:20

‡ 11:37 2Kron 24:21

§ 11:37 1King 19:10; Jer 26:23

* 11:37 2King 1:8

† 11:38 1King 18:4; 19:9

‡ 11:39 Hip 11:2,4

§ 11:39 E fes 33 kitah koteruh məmə nətəmi mɨn u nəuvein kəmautos natimnati təuvɨr mɨn iətəm Uhgɨn təməni əskasɨk məmə otəfən kəm lah. Mətəu nəniəskasɨkiən kəti əha ikɨn iətəm kəsotos əhanəhiən. Ilah kotəsal=pən o nian iətəm Uhgɨn otahli=pa Krɨsto tuva, mətəu ilah u, kəməsotehiən e rəhalah nəmiəgəhiən,

* 11:39 Hip 11:13; 10:36

† 11:40 Nəh 6:11; Hip 2:10

‡ 11:40 Suaru kəti mɨn rəha nəniən “məmə kitah min ilah mɨn u əmə, otol pəti itah kotəhruahru agɨn,” tol lanəha, “məmə kitah min ilah mɨn u, okotətəuarus əhmen əhmen əmə mak e naunun naiuiən.”

* 12:1 1Kor 9:24

† 12:1 Hip 10:36

‡ 12:2 Sam 25:15

§ 12:2 Hip 2:15

* 12:2 Fɨl 2:8,9; Hip 2:9

† 12:2 Mak 16:19

‡ 12:3 Kəl 6:9; Nəh 2:3

§ 12:4 Hip 10:32-34

* 12:6 Sam 94:12; 119:75; Nəh 3:19

† 12:6 Prov 3:11-12

‡ 12:7 Dut 8:5; 2Saml 7:14; Prov 13:24

§ 12:8 1Pitə 5:9

* 12:9 Nam 16:22; 27:16

† 12:9 Jem 4:7

‡ 12:9 Aes 38:16

§ 12:10 2Pitə 1:4

* 12:11 Aes 32:17; Jem 3:17,18

† 12:12 Aes 35:3

‡ 12:13 Prov 4:26

§ 12:13 Kəl 6:1

* 12:13 Aes 35:3; Hip 10:36-39; 12:1-3; Prov 4:26

† 12:14 Rom 14:19

‡ 12:14 Rom 6:22

§ 12:14 Mat 5:8

* 12:15 Hip 3:12; 4:1

† 12:15 Dut 29:18; Hip 3:12

‡ 12:16 1Kor 6:18

§ 12:16 Jen 25:29-34

* 12:17 Jen 27:30-40

† 12:19 Eks 19:12-22; 20:18; Dut 4:11

‡ 12:19 Dut 4:12

§ 12:19 Eks 20:18-19; Dut 5:5,25; 18:16

* 12:20 Eks 19:12,13

† 12:21 Dut 9:19

‡ 12:22 Eks 19:16-19; 20:18-21; Dut 4:11-12

§ 12:22 Aes 24:23; 60:14; Nəh 14:1

* 12:22 Hip 11:10; 13:14; Mat 16:16

† 12:22 Kəl 4:26

‡ 12:23 Eks 4:22

§ 12:23 Nəh 20:12

* 12:23 Jen 18:25; Sam 94:2

† 12:23 Fɨl 3:12

‡ 12:23 Suaru kəti mɨn o nəuhliniən nəghatiən u, “Uhgɨn tɨnol ilah kɨnotəhruahru agɨn.”

§ 12:24 Hip 9:19; 10:22; 1Pitə 1:2

* 12:24 Jen 4:10; Hip 11:4

† 12:24 Nɨra Epɨl in təməni pətɨgəm məmə Uhgɨn otol nalpɨniən, mətəu nɨra Iesu tətəni pətɨgəm məmə Uhgɨn otoh rəkɨs nalpɨniən.

‡ 12:25 Hip 3:12

§ 12:25 Hip 1:1

* 12:25 Hip 2:2,3; 10:29

† 12:26 Eks 19:18

‡ 12:26 Hag 2:6

§ 12:27 Aes 34:4; 54:10; 1Kor 7:31; Hip 1:11,12; 2Pitə 3:10; 1Jon 2:17

* 12:28 Sam 15:5; Dan 2:44

† 12:28 Mal 2:5; 4:2

‡ 12:29 Eks 24:17; Dut 4:24; 9:3; Sam 97:3; Aes 33:14; 2Təs 1:7

* 13:1 Rom 12:10

† 13:2 Job 31:32; Mat 25:35; Rom 12:13

‡ 13:2 Jen 18:1-33

§ 13:3 Mat 25:36; Hip 10:34

* 13:4 Mal 2:15

† 13:4 Dut 22:22

‡ 13:5 1Tim 3:3

§ 13:5 Fɨl 4:11; 1Tim 6:6-8

* 13:5 Dut 31:6,8; Jos 1:5

† 13:6 Sam 118:6,7

‡ 13:7 Hip 13:17,24; 1Kor 16:16

§ 13:7 Hip 6:12

* 13:8 Sam 102:27; Hip 1:12

† 13:9 Efəs 4:14

‡ 13:9 Kol 2:7

§ 13:9 1Kor 8:8; Hip 9:10

* 13:10 Hip 8:5

† 13:10 1Kor 9:13; 10:18

‡ 13:10 Jon 6:48-58

§ 13:10 “Nauəniən” iətəm katol sakrifais lan e “rəhatah oltə” inu Krɨsto pɨsɨn əmə (Jon 6:48-58). Pris mɨn aupən, ilah kəmotəhrun nuniən nəhuvegɨ nati miəgəh mɨn e sakrifais mɨn nəuvein ilah kautol o nəfəniən kəm Uhgɨn. Mətəu kəsegəhaniən e lah o “nuniən” Krɨsto, nɨpətɨn u məmə kəsotosiən ohni.

* 13:11 Lev 16:15

† 13:11 Eks 29:14; Lev 4:12,21; 9:11; 16:27

‡ 13:12 Jon 19:17

§ 13:12 Rom 3:25

* 13:12 Efəs 5:26

† 13:13 Luk 9:23

‡ 13:13 Nɨpətɨ nati u məmə, pəh kotəpəh nɨtəu-pəniən noliən rəha sakrifais rəha nətəm Isrel məmə kitah kotəhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn, kəni pəh kəhuvən o Iesu motəhatətə lan motəhatətə məmə nɨmɨsiən rəhan in sakrifais iətəm tatol itah kotəhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn.

§ 13:13 Hip 11:26

* 13:14 Hip 12:27

† 13:14 Fɨl 3:20; Hip 11:10; 12:22

‡ 13:15 1Pitə 2:5

§ 13:15 Sam 50:2-15; Hos 14:2; Aes 57:19

* 13:16 Rom 12:13

† 13:16 Fɨl 4:18

‡ 13:16 Sam 50:21-15; Hos 14:2

§ 13:17 Hip 13:7,24

* 13:17 Aes 62:6; Uək 20:28

† 13:18 1Təs 5:25

‡ 13:18 Uək 23:1

§ 13:20 Rom 15:33

* 13:20 Uək 2:24

† 13:20 Jen 17:7,13,19; Aes 55:3; 61:8; Esik 37:26; Mat 26:28

‡ 13:20 Hip 9:20

§ 13:20 Jon 10:11

* 13:21 Fɨl 2:13

† 13:21 Rom 11:36

JEMƗS

1

2

3

4

5

Jemɨs

Nauəuə iətəm Jemɨs təmətei

Nəghatiən əkuəkɨr rəha nauəuə u Jemɨs

?Pəh təmətei nauəuə u? Jemɨs, u in nəuətəha Iesu, in təmətei nauəuə u. In iətəmi asoli rəha niməfaki əpəha Jerusɨləm.

?Təmətei tatuvən kəm pəh? Jemɨs təmətei nauəuə u tatuvən kəm nətəm Isrel nətəm kəutəhatətə e Iesu Krɨsto motatɨg e nɨtəni pɨsɨn mɨn rəha Nanihluə* mɨn.

?Natɨgiən təhro lanu nian təmətei? Nətəmi asoli mɨn rəha nətəm Isrel kəmotohamu Stipɨn, uərisɨg kotol noliən tərah mɨn e niməfaki mɨn əpəha Jerusɨləm. Kəni nətəmi tepət nətəm kəutəhatətə e Iesu kəmohiet əha Jerusɨləm məhuvən ikɨn pɨsɨn pɨsɨn mɨn. Mətəu kəutatɨg e nian əskasɨk mɨn tepət.

?Təmətei nauəuə u o nak? Jemɨs təmətei nauəuə u mətəu-inu nətəmimi nəuvein kautol nərahiən kəm nətəmimi rəha niməfaki, kəni nəfaki mɨn kəutatɨg e nian əskasɨk mɨn. Kəni Jemɨs tolkeikei məmə otəfəri nətəlɨgiən rəhalah. Kəni nati kəti mɨn, in molkeikei məmə otəgətun ilah e nəukətɨ nəhatətəiən iətəm təhruahru. Nian iətəmimi kəti tətəhatətə pəhriən e Iesu Krɨsto, kəni rəhan noliən tərah mɨn kəutəuhlin məhuva motəuvɨr. Tətəpəh noliən tərah mɨn, kəni matol noliən təuvɨr mɨn.

1

Jemɨs təməni təuvɨr kəm lah

1 Iəu Jemɨs, iəu slef rəha Uhgɨn mɨne Iesu Krɨsto, Iərmənɨg rəhatah. Iətəni təuvɨr kəm təmah nəuanɨləuɨs mɨn rəha Isrel u tueləf nətəm nəutəhatətə e Iesu, nətəm nəmohiet məutatɨg ikɨn mɨn rəfin e nəhue nɨftəni.*

Nəhatətəiən mɨne neinatɨgiən

2 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn. Nian nərahiən pɨsɨn pɨsɨn mɨn kəhuva e rəhatəmah nəmiəgəhiən, kəni oteh natimnati mɨn əha təhmen e natimnati iətəm nɨkitəmah tətagiən pɨk əmə lan.* 3 Kəni nɨkitəmah tətagiən əmə mətəu-inu, itəmah nəkotəhrun məmə nian nərahiən mɨn kautələs pɨkɨn rəhatəmah nəhatətəiən e Uhgɨn, kəni nian nautol win lan, ilah okotol məmə nəkotəhrun nəhtul əskasɨkiən nəuvetɨn mɨn.* 4 Kəni nian onəkotəhtul əskasɨk e nərahiən mɨn əha, kəni onəkəhuva motəskasɨk e nəhatətəiən, kəni nɨkitəmah tɨməhtə, noliən mɨn mɨne nətəlɨgiən mɨn rəfin rəhatəmah okotəhruahru motəsanən, kəni nəkotaskəlɨm noliən təuvɨr mɨn rəfin.

5 Nəmə itəmah kəti, rəhan neinatɨgiən təsəhmeniən, kəni tolkeikei məmə in otəhrun natimnati mɨn iətəm Uhgɨn tolkeikei məmə otol, pəh in tətapuəh lan o Uhgɨn, kəni Uhgɨn otəfən kəm in e nɨkin agiən. Uhgɨn tətəfən natimnati mɨn kəm nətəmimi rəfin e nɨkin agiən, kəni məsagət rəkɨsiən e lah o nati kəutətapuəh ohni. 6 Nian iətəmi kəti in tətapuəh o Uhgɨn lanəha, in otəkeikei məhatətə lan, kəni rəhan nətəlɨgiən otəsoliən keiu. Mətəu iətəmi rəhan nətəlɨgiən keiu, rəhan nətəlɨgiən tətan əpnapɨn əmə, in təhmen e peau-peau mɨn əpəha itəhi nɨmətagi tatos ilah. 7 Nəmə təhro nɨkin tətəhti məmə Iərmənɨg otəfən nati kəti kəm in, mətəu kəpə, otəsosiən. 8 Iətəmimi iətəm tatos nətəlɨgiən keiu lanəha, ko təsəhtul əskasɨkiən e nati kəti iətəm nɨkin tətəhti məmə otol.

9 Piatah kəti uəha in tanpən-tanpən əmə, kəni rəhan nautə tɨkə, nɨkin otəkeikei magiən mətəu-inu in iətəmi asoli e nəhmtɨ Uhgɨn. 10 Kəni pəh iətəmi u rəhan nautə tepət, nɨkin tagiən mɨn o nati u in təhrun məmə in nɨpəhriəniən, məmə Uhgɨn otosiahu, mətəu-inu in təhmen e nəugɨnɨgi iətəm otəpanɨkə. 11 Nian mɨtɨgar tətəri, nəpiapeiən rəhan tepət pɨk, kəni təhgi nəugɨnɨgi taukei məmei, kəni rəhan nəuvɨriən təmɨkə.* Təhmen əmə e nətəmimi rəhalah nautə tepət. Nian kautol rəhalah uək mɨn mautos nautə tepət lan, kəni ilah mɨn okəpanohkə.

12 Iətəmimi iətəm tətəhtul əskasɨk nian nərahiən tətuva e rəhan nəmiəgəhiən, in tətatɨg e nəuvɨriən pəhriən, mətəu-inu, nian tɨnol win e nərahiən mɨn əha, kəni Uhgɨn otəfən rəhan nətəouiən kəm in, inu nəmiəgəhiən itulɨn. Uhgɨn təməni əskasɨk rəkɨs məmə nəmiəgəhiən itulɨn u, in rəha nətəmimi nətəm kotolkeikei in.

13 Nian nati kəti tatiuvi=pən iətəmi kəti məmə in otol təfagə tərah, ko in təsəniən məmə Uhgɨn tətəfən-əfən kəm in o noliən təfagə tərah mɨn, mətəu-inu ko nati kəti təsiuvi-pəniən nətəlɨgiən rəha Uhgɨn məmə in otol təfagə tərah, kəni Uhgɨn təsəfən-əfəniən təfagə tərah kəm iətəmimi. 14 Mətəu nətəlɨgiən tərah rəha iətəmimi aru əmə, in tətəfən-əfən kəm in, kəni matiuvi=pən in məmə in otatətəlɨg lan. 15 Nətəlɨgiən tərah tətəuə e təfagə tərah, kəni nian təfagə tərah tɨnuva mɨnepət, kəni tətəuə e nɨmɨsiən.

16 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn nətəm iəkolkeikei pɨk itəmah. Sotegəhaniən məmə iətəmi kəti oteiuə e təmah məmə Uhgɨn in iətəmi rəha nəfən-əfəniən kəm nətəmimi o noliən təfagə tərah. 17 Natimnati təuvɨr mɨn rəfin mɨne natimnati rəfin iətəm kotəhruahru, kautsɨpən əmə o Uhgɨn. In təsol pɨsɨniən kəti. Nian rəfin tatol təuvɨr kəm tah. In təsəhmeniən e nəhagəhagiən mɨn iətəm in təmol əpəha ilɨs e neai.† Ilah kəutaliuək e neai, kəni nian kəti kotasiə, nian kəti kəsotasiəiən. Mətəu Uhgɨn təhmen əmə nian rəfin. 18 Kəni e rəhan əmə nətəlɨgiən, Uhgɨn təmɨtəpɨn itah məmə kəməhuva nenətɨn mɨn nian kəmotəhatətə e nəghatiən pəhriən rəhan. In təmol lanəha məmə e nətəmimi rəfin nətəm təmol, kitah kəmotaupən məhuva rəhan pɨsɨn əmə.*

Ətəlɨg lan kəni mol nəghatiən rəha Uhgɨn

19 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn nətəm iəkolkeikei pɨk itəmah. Nɨkitəmah otəkeikei mətəhti nəghatiən u. Pəh itəmah kətiəh kətiəh onəkotəkeikei motətəlɨg vi nian nətəmimi kəutəghati, mətəu onəsotauɨt-auɨt pɨkiən o nəghatiən, sotoliən məmə niəməha tatol uəhai əmə itəmah, 20 mətəu-inu nian niəməha tatol iətəmi kəti, niəməha u, təsəuəiən e nəuan iətəm təhruahru Uhgɨn tolkeikei.* 21 Otərəkɨn rəkɨs noliən mɨn rəfin iətəm tamɨkmɨk, mɨne təfagə tərah mɨn u kotepət e nəmiəgəhiən rəhatəmah. Uhgɨn təmələhu=pən rəhan nəghatiən e nɨkitəmah, kəni nəghatiən əha rəhan təhrun nosmiəgəhiən itəmah. Kəni təuvɨr məmə nəkotosiahu rəhatəmah nətəlɨgiən, kəni motətəlɨg vivi e nəghatiən u.

22 Sotətəlɨgiən əmə e nəghatiən rəha Uhgɨn, mətəu otətəlɨg lan kəni motol nati nak iətəm tətəni. Okəmə nautətəlɨg məsotoliən nəghatiən u, kəni nauteiuə aru əmə e təmah məmə nəutəfaki pəhriən.* 23 Iətəm tətətəu kəni məsoliən nəghatiən u, in təhmen=pən e iətəmimi iətəm tətəsal=pən vivi e kɨlas materuh narmɨn, 24 kəni nian tɨneruh rəkɨs magɨm, malu mɨn uəhai əmə məmə nəhmtɨn təhro lanu. 25 Mətəu iətəmimi iətəm tətəsal=pən əskasɨk e lou iətəm təhruahru agɨn u tatɨtɨs nətəmimi,‡ matol e nian mɨn rəfin, məsaluiən nati iətəm təmətəu, mətəu in tatol, in otətatɨg e nəuvɨriən pəhriən nian in tatol lanəha.*

26 Nəmə iətəmi kəti nɨkin təhti məmə in tatɨtəu=pən vivi noliən mɨn rəha nəfakiən, mətəu tətəghati=pən əmə, təruru naskəlɨmiən rəhan nəghatiən, kəni rəhan noliən mɨn rəha nəfakiən in nati əpnapɨn əmə. In təteiuə aru əmə lan məmə rəhan noliən rəha nəfakiən in təuvɨr agɨn. 27 Noliən mɨn rəha nəfakiən iətəm rəhatah Tatə Uhgɨn tateruh məmə in təhruahru vivi kəni nərahiən tɨkə lanko lanu: iəfaki kəti təkeikei materuh vivi kəlkələh mɨn u kəmɨmɨs ərin mɨne pətalɨmɨs mɨn e nərahiən rəhalah. Kəni mətəkeikei mateh vivi nəmiəgəhiən rəhan məmə noliən tərah mɨn rəha nəhue nɨftəni otəsoliən məmə in otamɨkmɨk lan.

2

Sotehiən nətəmimi nəuvein məmə ilah ilɨs kotapirəkɨs nətəmimi nəuvein

1 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn. Itəmah nəutəhatətə e Iesu Krɨsto, Iərmənɨg rəhatah iətəm ilɨs agɨn kəni katɨsiai pɨk in. Tol lanəha, təsəuvɨriən məmə nəkəuteh iətəmi kəti məmə in ilɨs, kəni mautol təuvɨr kəm in; mətəu mauteh iahu iətəmi kəti mɨn mautol tərah kəm in.* 2 Tol mə inu mɨne. Iətəmimi keiu kətiəuva e niməfaki rəhatəmah. Kəti tatuvən e napən təuvɨr mɨn u nəhmtɨlah tiəkɨs, mɨne nəuanati mɨn kəmol e aiən u kol tətoraip-oraip. Kəni suah kəti mɨn tatuvən e napən tərah mɨn əmə. 3 Təsəuvɨriən məmə nəkotəfən nɨsiaiən kəm iətəmimi iətəm tatuvən e napən təuvɨr mɨn, motəni=pən məmə, “Va, məharəg u ikɨn təuvɨr ikɨn.” Mətəu iətəm tatuvən e napən tərah mɨn, nəkotəni=pən kəm in məmə, “Əhtul=pən əpəha,” uə “Əharəg əmə e nɨftəni.” 4 Nian nautol noliən tol mɨn lanəha, nauteh nətəmimi nəuvein məmə ilah ilɨs tapirəkɨs nətəmimi nəuvein mɨn, kəni nəutakil nətəmimi e rəhatəmah nətəlɨgiən tərah.

5 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn iətəm iəkolkeikei pɨk. Otətəlɨg-to. Uhgɨn təmɨtəpɨn rəkɨs nanrah mɨn rəha nəhue nɨftəni məmə rəhalah nəhatətəiən e Krɨsto otepət. Kəni təmɨtəpɨn mɨn ilah məmə okotos Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn iətəm təməni rəkɨs məmə rəha nətəmimi nətəm kotolkeikei in.* 6 Mətəu itəmah nəmoteh iahu nanrah mɨn. ?Mətəu nətəmimi pəh mɨn u kautol nahməiən kəm təmah, kəni mautiuvi=pən itəmah e kot? ?Nətəmi rəhalah nautə tepət, uə kəpə? Əuəh, ilah kəha. 7 Kəni nətəmimi mɨn u kəutəghati rah e nərgɨn u ilɨs, nərgɨ Iesu iətəm rəhan u itəmah.

8 Lou rəha Kig iətəm tətatɨg e Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə, “Olkeikei ik kəti təhmen əmə məmə nəkolkeikei aru ik.” Nəmə nəutətəu=pən pəhriən nəghatiən u, nautol noliən əhruahru.* 9 Mətəu təfagə tərah kəti tol lanu, nəmə nauteh nətəmimi nəuvein məmə ilah ilɨs tapirəkɨs nətəmimi nəuvein mɨn. Kəni nəghatiən rəha Lou tətəni məmə nətəmimi kautol lanəha, ilah nətəmi rəha natgəhliən Lou. 10 Tol lanəha mətəu-inu, nəmə iətəmimi kəti tətatgəhli nəghatiən kətiəh əmə rəha Lou, uə nəmə in tətatgəhli nəghatiən mɨn rəfin agɨn rəha Lou, kəni e nəhmtɨ Uhgɨn, in iol təfagə, 11 mətəu-inu, Uhgɨn u iətəm tətəni məmə, “Sakləhiən e pətan,” in Uhgɨn kətiəh əmə iətəm tətəni məmə, “Sohamuiən itəmi.” Kəni nəmə nəsotakləhiən e nɨpətan, mətəu nəmotohamu nətəmimi, itəmah nətəmimi nətəm nəmotatgəhli Lou.*

12 Nəghatiən mɨne noliən rəhatəmah otəkeikei mɨtəu=pən lou iətəm təmɨtɨs itəmah. Motol noliən rəha nətəmimi nətəm kotəhrun məmə Uhgɨn otakil ilah e lou əha.* 13 Otol lanəha mətəu-inu nəmə itəmah nəsotasəkəhruiniən nətəmimi, kəni Uhgɨn otəsasəkəhruiniən itəmah nian in otakil nətəmimi. Mətəu nəmə itəmah nəutasəkəhruin nətəmimi, kəni Uhgɨn otasəkəhruin itəmah, kəni məni=pɨnə məmə onəsotosiən nalpɨniən e nian in otələhu=pən nəghatiən rəha nalpɨniən kəm nətəmimi.*

Nəhatətəiən mɨne uək təuvɨr mɨn

14 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn. Nəmə iətəmi kəti tətəni məmə tətəhatətə e Iesu Krɨsto, mətəu in təsoliən uək təuvɨr mɨn, kəni rəhan nəhatətəiən tol lanəha, ko təsosmiəgəhiən iətəmi kəha. 15 Tol mə inu mɨne. Piatah kəti uə nəuvɨnɨtah kəti, rəhan napən tɨkə, kəni nɨgɨn nauəniən təsəhmeniən.* 16 Itəmah kəti tətəni=pən kəm in məmə, “Atuvən, pəh Uhgɨn otasiru lam, kəni onəsətəpuiən, onəkauən vivi.” ?Mətəu nəmə in təsoliən nati kəti məmə otasiru lan, in təmol nati təuvɨr nak? 17 E noliən əha inəha, nəmə iətəmi kəti tatos nəhatətəiən pɨsɨn əmə, mətəu təsoliən uək təuvɨr kəti tɨtəu=pən, kəni rəhan nəhatətəiən təmɨmɨs, nɨpətɨn tɨkə.

18 Mətəu nəmə təhro iətəmi kəti otəni məmə, “Nətəmimi nəuvein kautos nəhatətəiən, kəni nətəmimi nəuvein kautol uək təuvɨr mɨn.”

Mətəu iətəni kəm ik lanu lan məmə, “Nəmə iəsehiən rəham uək təuvɨr mɨn, kəni iəsəhruniən nəmə rəham nəhatətəiən in nɨpəhriəniən, uə kəpə. Mətəu nian onəkeruh uək təuvɨr mɨn rəhak, kəni tətəgətun məmə nəhatətəiən rəhak in nɨpəhriəniən.”*

19 Nətəni məmə nəhatətəiən rəham in nɨpəhriəniən mətəu-inu nətəni nɨpəhriəniən e nəghatiən u məmə, “Uhgɨn kətiəh əmə.” !Təuvɨr ohnik! Mətəu nati əpnapɨn iərmɨs mɨn, ilah mɨn kəutəni nɨpəhriəniən e nəghatiən əha, mətəu ilah kəutərəmrumɨn məutəgɨn pɨk mətəu-inu kotəhrun məmə Uhgɨn otol nalpɨniən kəm lah.

20 !Ik rəhm-kapə tɨkə! Iətəmimi iətəm tətəhatətə, mətəu təsoliən uək təuvɨr mɨn, rəhan nəhatətəiən in nɨpətɨn tɨkə. Pəh iəkəgətun ik e nati kəti iətəm otəni kəm ik məmə inu nɨpəhriəniən.

21 Nɨkim otəhti tɨpɨtah u Epraham. Uhgɨn təmeruh məmə in təhruahru e nəhmtɨn e uək iətəm təmol, mətəu-inu təmos nətɨn u Aisək, muvən mələhu-pəri e oltə.* 22 Kəni rəhan nəhatətəiən mɨne rəhan uək mɨn katuol nati kətiəh əmə, kəni rəhan nəhatətəiən təməuə e nəuan, inu rəhan uək mɨn. 23 Kəni nəghatiən u rəha Nauəuə Rəha Uhgɨn təmuva mol nɨpəhriəniən, tətəni məmə, “Epraham təməhatətə e Uhgɨn, kəni Uhgɨn təməni məmə Epraham in təhruahru e nəhmtɨn o nəhatətəiən əha.”* Kəni kətəni məmə niəli rəha Uhgɨn. 24 Kəni rəueiu nəkəhrun nehiən məmə, nəhatətəiən pɨsɨn əmə təsəhmeniən məmə otol nətəmimi kotəhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn, mətəu nətəmimi kotəkeikei motol mɨn noliən təuvɨr mɨn, inəha noliən təuvɨr mɨn iətəm tatsɨpən e nəhatətəiən pəhriən.*

25 Kəni e noliən əha inəha, Uhgɨn təmeruh məmə Rehap u, pətan rəha suaru, in təmuva məhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn o uək iətəm təmol,* Iətəmimi mil keiu rəha Isrel kəmian oneuən əpəha Jeriko məmə oteruh vivi taun əha. Kəni Rehap u, təmateh vivi ilau, kəni mahli=pən ilau e suaru pɨsɨn kiatəlɨg mətian. 26 Nɨpətɨ iətəmimi, nəmə nəmiəgəhiən tɨkə lan, təmɨmɨs. Kəni təhmen əmə, kitah kəti iətəm tatos nəhatətəiən, mətəu təsoliən uək təuvɨr mɨn, rəhan nəhatətəiən təmɨmɨs.

3

Namɨtəmi mɨne rəhan uək

1 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn. Təsəuvɨriən məmə itəmah tepət nəkəhuva nəgətun mɨn rəha niməfaki, mətəu-inu nəkotəhrun məmə Uhgɨn in oteruh vivi kəni makil nəmiəgəhiən rəhatəmah nəgətun mɨn, tapirəkɨs məmə oteruh vivi kəni makil nəmiəgəhiən rəha nətəmimi əpnapɨn. 2 Nɨpəhriəniən, kitah rəfin kəutəmei e nəmiəgəhiən rəhatah nian tepət. Mətəu nəmə iətəmi kəti təsəmeiən e rəhan nəghatiən, nati u tətəgətun məmə in iətəmimi tɨnɨməhtə, kəni nətəlɨgiən rəhan təhrun neh viviən rəhan mɨn noliən mɨn rəfin.

3 Tol məmə nati mɨn u mɨne. Kətətu=pən pɨt e nohlɨ hos məmə otol nəuia iətəmimi, kətealelin rəhn-kapə, kəni tətəuhlin nɨpətɨn rəfin. 4 Kəni negəu, in iahgin, kəni nɨmətagi asoli tətarəg lan, mətəu stiə in nati əkəku kəti iətəm nian kaptɨn tətalelin, kəni nɨpətɨ negəu asoli rəfin tatuvən=pən əha kaptɨn tolkeikei məmə okian=pən ikɨn. 5 E noliən əha inəha, namɨtəmi in nati kəti təkəku, mətəu təhrun niuvi=paiən nati asoli mɨn. Nɨkitəmah təhti-to, nəmtahlɨ nɨgəm əkəku kəti təhrun nuəuiən mol nəmegəm asoli lan mus nati. 6 Kəni nɨpəhriəniən, namɨtəmi in təhmen e nɨgəm. Namɨtəmi in nəuəlɨ nɨpətɨ iətəmimi iətəm nərahiən mɨn rəfin rəha nəhue nɨftəni u kotəriauəh vivi lan. Kəni nərahiən mɨn rəhan kəutərəkɨn nəmiəgəhiən rəfin rəhatah. Kəni Setən əmə tətahli=pən nɨgəm e namɨtəmi. Kəni namɨtəmi tətahli=pən nɨgəm tərah e suaru rəfin e nəmiəgəhiən rəhatah.

7 Nətəmimi kotəhrun noliən nati rarpɨn mɨn məmə okəhuva motəpəou, u natimiəgəh mɨn, mɨne mənɨg mɨn, mɨne natimnati mɨn u kəutəlkəu, mɨne natimnati mɨn kəutan ləuantəhi. Nətəmimi kəmotol ilah kotəpəou. 8 Mətəu iətəmi təruru noliən namɨtəmi təpəou. In nati rarpɨn tatol uaiəl, məriauəh e nərahiən mɨne nakonəiən rəha nɨmɨsiən.*

9 E namɨtah, kəutəni-vivi Iərmənɨg Tatə Uhgɨn rəhatah, kəni e namɨtah kəutəni rah nətəmimi lan iətəm Uhgɨn təmol ilah kotol məmə in mɨne. 10 Nohlɨtəmi kətiəh əmə tətəni pətɨgəm nəni-viviən mɨne nəni rahiən. Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn. Pəh okəsoliən mɨn lanəha. 11 Nəhu təuvɨr mɨne nəhu arfu, ko kəsiasɨpəniən e nəhmtɨ nəhu kətiəh. 12 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn. ?Nɨgi u fik otəuə e nəua olif? ?Kəni nɨləuɨs u krep otəuə e nəua fik? !Kəpə! Kəni nəhmtɨ nəhu arfu təsəfaiən nəhu təuvɨr.

Neinatɨgiən təuvɨr iətəm tatsɨpən o Uhgɨn

13 ?Iətəmimi kəti əha ikɨn e nəlugɨn e təmah iətəm nɨkin təhti məmə in teinatɨg vivi kəni məhrun nati nak iətəm Uhgɨn tolkeikei? Təuvɨr. Kəni pəh in otol uək təuvɨr mɨn e noliən iətəm tatsɨpən e neinatɨgiən, inəha noliən rəha iətəmimi iətəm rəhan nətəlɨgiən ləhtəni. Kəni noliən əhruahru rəhan otəgətun neinatɨgiən mɨne nəhruniən rəhan. 14 Mətəu nəmə nɨkitəmah təhti məmə nəkoteinatɨg, mətəu nɨkitəmah təriauəh e netetiən, kəni nəutətəlɨg aru əmə e təmah o nəfəriən itəmah, tol lanəha, nəuteiuə aru əmə e təmah. Sotəghati əfəri pɨkiən o neinatɨgiən eiuə rəhatəmah mɨn, mətəu-inu səniəmə noliən u rəha iətəmimi u teinatɨg. 15 Neinatɨgiən tol lanəha təsɨsɨpəniən e negəu e neai, mətəu rəha nəhue nɨftəni əmə u, mɨne nətəlɨgiən rəha iətəmimi, mɨne rəha Setən. 16 Tol lanəha mətəu-inu nian nətəmimi kautetet motolkeikei məmə kautəfəri aru ilah, kəni nətəmimi kəutohtəu=pən əmə rəhalah aru nətəlɨgiən mautol nərahiən, kəni noliən tərah rəfin kohiet pətɨgəm.

17 Mətəu iətəmimi iətəm tatos neinatɨgiən iətəm tatsɨpən e negəu e neai, rəhan noliən tol lanu lan. Nati aupən, rəhan nəmiəgəhiən in təhruahru vivi, kəni in tolkeikei pɨk nəməlinuiən, kəni in iətəmi mətɨg, in tatɨsiai nətəlɨgiən rəha nətəmimi pɨsɨn pɨsɨn mɨn, kəni in təriauəh e nasəkəhruiniən, kəni matəuə e nəuan tepət e nəmiəgəhiən rəhan, in tateh nətəmimi məmə kotəhmen-əhmen əmə, kəni nian tətəni nati kəti mə otol, matol əmə. 18 Nətəmimi rəha nəniən nəməlinuiən, kotəhmen=pən e nətəmimi nətəm kəmotərfei nɨkɨtɨ nati e nasumiən, kəni tateviə mətəuə e nəuan. Nəmə kotol natimnati mɨn əha motasiru e nətəmimi o nələhuiən nəməlinuiən, kəni ilah okoteruh nəuan məmə in nəhruahruiən.*

4

Noliən rəha nuvaiən iuəkɨr o nəhue nɨftəni, uə Uhgɨn

1 ?Nak u nəukətɨ nəməuiən mɨne norgəhuiən rəhatəmah? Natimnati mɨn əha kəutəhuva mətəu-inu itəmah nəkotolkeikei nətəuiən təuvɨr e nɨpətɨtəmah, kəni nətəlɨgiən mɨn əha rəha nətəuiən təuvɨr, ilah kəutəluagɨn e nɨkitəmah kətiəh kətiəh məmə okəhuva nətəmi asoli mɨn e nəmiəgəhiən rəhatəmah.* 2 Nɨkitəmah tatuvən o natimnati rəha iətə-pɨsɨn, mətəu nəsotosiən, kəni nautorgəhu məutəməu ohni. Nautolkeikei natimnati nəuvein, mətəu nəsotosiən. Kəni məta onəkohamu nətəmimi ohni. Nəsotosiən natimnati mətəu-inu nəsotətapuəhiən lan o Uhgɨn. 3 Kəni nian nəkotətapuəh lan, mətəu nəsotosiən, mətəu-inu nəmotətapuəh lan e nətəlɨgiən tərah məmə otol itəmah aru əmə nəkotətəu təuvɨr lan.

4 Itəmah nəmotəpəh Uhgɨn kəni mautohtəu=pən natimnati rəha nəhue nɨftəni, təhmen e pətan iətəm təsɨsiaiən rəhan iərman, məpəh kəni mətɨtəu=pən əpnapɨn əmə nəman. Nəkotəhrun uə kəpə məmə, iətəmimi iətəm tolkeikei pɨk natimnati rəha nəhue nɨftəni, in tətəməki e Uhgɨn. Kəni iətəmimi kəti iətəm tatɨtəpɨn məmə otolkeikei natimnati rəha nəhue nɨftəni, in tətuva məmə in tɨkɨmɨr rəha Uhgɨn.* 5 Kəni nəghatiən u rəha Nauəuə Rəha Uhgɨn səniəmə nəghatiən əpnapɨn əmə. Tətəni məmə, “Uhgɨn tolkeikei pɨk məmə nɨkitah iətəm in təməfa kəm tah, otolkeikei pɨk in matuvən əmə ohni.” 6 Mətəu Uhgɨn tətəfa əuau rəhan nəuvɨriən tətuva kəm tah məmə otasiru e tah. Kəni tol lanəha, Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə,

“Uhgɨn tətahtɨpəsɨg e nətəmimi mɨn u kəutəfəri,

mətəu tətəfən rəhan nəuvɨriən kəm nətəmimi mɨn u kautosiahu rəhalah nətəlɨgiən.”*

7 Kəni tol lanəha, otosiahu itəmah kəni mautol nəuia Uhgɨn. Otəhtul əskasɨk nian Setən tətuva mətəfən-əfən kəm təmah, kəni in otaiu muvən isəu o təmah.* 8 Əhuvən iuəkɨr o Uhgɨn, kəni in otuva iuəkɨr o təmah. Itəmah u nol təfagə tərah, otafəl nəhlmɨtəmah. Kəni itəmah u rəhatəmah nəhtuliən keiu, otol nɨkitəmah tuva kətiəh məhruahru.* 9 Təuvɨr məmə nɨkitəmah otahmə məpəou, kəni nəkotasək əfəməh o rəhatəmah təfagə tərah. Otəuhlin rəhatəmah naləhiən otuva nasəkiən, kəni rəhatəmah nagiəniən otuva mɨsiu. 10 Otosiahu rəhatəmah nətəlɨgiən tuvən kəm Iərmənɨg, kəni in otəfəri itəmah.*

11 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn. Sotəni rahiən itəmah mɨn. Nəmə iətəmi kəti tətəghati rah e pian kəti, uə in tətələhu nəghatiən kəti məmə in təmol təfagə tərah kəti,* kəni iətəmi kəha, in tətəni rah lou† mətələhu nəghatiən məmə lou təsəhmeniən məmə otol rəhan uək, uə lou in nati əpnapɨn əmə. Kəni nian nəkotələhu=pən lou məmə in təsəhmeniən, itəmah nəsotohtəu-pəniən lou, mətəu nəmotəri motəharəg-pəri e lou, kəni məsotatɨg ahgəliən lou. 12 Uhgɨn əmə in təməfa lou, kəni in əmə tətakil nətəmimi mətələhu nəghatiən lan. Kəni in təhrun nosmiəgəhiən, kəni məhrun nərəkɨniən. ?Mətəu itəmah, nɨkitəmah təhti məmə itəmah Uhgɨn mɨn, məmə nəkotakil təfagə tərah mɨn rəha piatəmah mɨn motəni pətɨgəm nalpɨniən rəhalah? !Kəpə!*

Nəghatiən əfəri

13 Otətəlɨg-to, itəmah nətəmimi nəutəni məmə, “Rəueiu uə olauɨg, kəhuvən itaun u uə taun əha, motatɨg o nu kəti, motol bɨsnɨs ikɨn, kəni motol məni.” 14 ?Nəkotəhra motəhrun məmə nak otuva olauɨg? ?Nəmiəgəhiən rəhatəmah in nak? Itəmah nəkotəhmen e nahnɨgəm iətəm otəmanɨkə mɨn.* 15 Mətəu nəghatiən iətəm təhruahru məmə onəkotəni in tol lanu, nəkotəkeikei motəni məmə, “Nəmə in nəuia Iərmənɨg pəhriən, kəni iəkotatɨg kəni motol natimnati mɨn u, uə natimnati mɨn əha.” 16 Mətəu rəueiu, nəutagət əfəri məutəfəri pɨk itəmah. Kəni nəghatiən mɨn əha iətəm nautəni, ilah rəfin kotərah.

17 Tol lanəha, in təfagə tərah kəti nəmə iətəmimi təhrun nati kəti təuvɨr iətəm təkeikei mol, mətəu təsoliən.*

5

Nəghatiən tatuvən o nətəmimi rəhalah nautə tepət

1 Itəmah nətəm rəhatəmah nautə tepət. Otətəlɨg-to e nəghatiən u. Təuvɨr məmə nəkotətəu tərah motasək əfəməh o nərahiən iətəm tətuva o təmah. 2 Rəhatəmah nautə tɨnəmnəmɨt rəkɨs, kəni uvni mɨn kɨnəutoarehre rəhatəmah napən.* 3 Namrəiən tatus rəhatəmah aiən u kol tətoraip-oraip, mɨne sɨlfə. Kəni namrəiən in otəni pətɨgəm noliən tərah mɨn rəhatəmah kəni motus nɨpətɨtəmah təhmen e nɨgəm. Nian rəha naunun nian tətuva iuəkɨr, mətəu itəmah nəmotoriarun rəhatəmah nautə mɨn. 4 !Otətəlɨg-to e nati u! Rəhatəmah noluək mɨn kəmotəulək e rəhatəmah nasumiən mɨn, mətəu nəməsotətəouiən e məni nəuvetɨn rəhalah. Kəni nətəouiən iətəm nəməsotəfəniən kəm lah, kəutəni pətɨgəm rəhatəmah noliən tərah mɨn. Iərmənɨg Əsanən Pɨk Agɨn, tɨnatətəu nasəkiən rəha noluək mɨn rəhatəmah.* 5 E nəhue nɨftəni u, itəmah nəmotatɨg e natɨgiən iətəm tɨmətɨg əmə, nəmotol nɨkitəmah tagiən o rəhatəmah nautə e nian iətəm otəsuvəhiən Uhgɨn otakil rəhatəmah noliən mɨn. Itəmah nəkotəhmen e nati miəgəh mɨn iətəm kətaugɨn ilah, kəni kotasisi o nian rəha nuhiən ilah.* 6 Nəmotiuvi pətɨgəm nətəmimi nətəm kotəhruahru e kot, kəni motakil ilah motəni nalpɨniən rəhalah, kəni mautohamu ilah, kəni ilah kəməsotoliən nati kəti məmə okotəniəhu itəmah.

Nətəlɨgiən əfəməh
e nian rəha nərahiən

7 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn. Otol məmə rəhatəmah nətəlɨgiən otəfəməh nian nəutəhtahnin Iərmənɨg otɨtəlɨg=pa mɨn. Nɨkitəmah tətəhti noliən rəha iətəmi kəti rəha nasumiən. Tətəhtahnin nian əhruahru rəha nəteiən nɨmai, kəni mətəhtahnin nian rəha nərfeiən, kəni mos rəhan nətəlɨgiən təfəməh nian mətəhtahnin mətəuarus=pən tɨməhtə, kəni matəulək e rəhan nauəniən təuvɨr agɨn.* 8 E noliən əha təhmen əmə, itəmah mɨn, otol məmə rəhatəmah nətəlɨgiən otəfəməh, kəni motəhtul əskasɨk, mətəu-inu otəsuvəhiən Iərmənɨg otɨtəlɨg=pa mɨn.*

9 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn. Sotəghati-əghatiən uə nəni rahiən itəmah mɨn məmə nɨkitəmah təsagiəniən o natimnati mɨn nəuvein. Nəmə nautol lanu lan, Uhgɨn otakil nəghatiən o rəhatəmah noliən tərah mɨn. !Rəueiu əha in tətəhtul maru, kəni otəsuvəhiən tuva mol!

10 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn. Nɨkitəmah tətəhti-to iəni mɨn aupən nətəm kəməutəni pətɨgəm nəghatiən mɨn e nərgɨ Iərmənɨg. Rəhalah nəmiəgəhiən tətəgətun itah məmə rəhatah nətəlɨgiən otəkeikei məfəməh e nian nərahiən tətuva. 11 Kəni nəkotəhrun inu, kətəni məmə nətəmimi nətəm kəutəhtul iəkɨs e nian nərahiən tətuva, ilah kautatɨg e nəuvɨriən pəhriən. Nəmotətəu nanusiən rəha Job məmə təməhtul əskasɨk e nian iəkɨs mɨn, kəni motəhrun nəlpəkauiən təuvɨr rəha Iərmənɨg o Job, kəni uərisɨg e nian tepət rəha nərahiən, Iərmənɨg təmol təuvɨr agɨn kəm in. Kəni tol lanəha, sotaluiən məmə nɨki Iərmənɨg təməri məriauəh e nasəkəhruiniən itah, kəni nɨkin tepət o tah.*

12 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn. Nati u in nati keikei, məmə nəsotosiən nonauvɨl. Sotosiən nonauvɨl e negəu e neai, uə nəhue nɨftəni, uə nati kəti mɨn. Nian rəfin, otəni əmə nɨpəhriəniən. Nian itəmah kəti otəni məmə, “Əuəh,” kəni rəhan nəghatiən otəkeikei mol nɨpəhriəniən. Kəni nian itəmah kəti otəni məmə, “Kəpə,” kəni rəhan nəghatiən otəkeikei mol nɨpəhriəniən. Nəmə iətəmi kəti təsoliən lanəha, kəni Uhgɨn otələhu=pən nəghatiən rəha nalpɨniən kəm in.*

Nəfakiən iətəm nəuan əha ikɨn

13 Nəmə itəmah kəti tətatɨg e nərahiən, təuvɨr məmə otəghati kəm Uhgɨn e nəfakiən. Nəmə itəmah kəti nɨkin tagiən, təuvɨr məmə otani nəpuən mɨn rəha nəni-viviən. 14 Nəmə iətəmi kəti tatɨmɨs, təuvɨr məmə otauɨn e eldə mɨn rəha niməfaki məmə okəhuva motəfaki lan, kəni motol=pən oiel e nərgɨ Iərmənɨg.* 15 Kəni nian ilah kəutəhatətə məmə Uhgɨn otol vivi iətəmi əha, kəni motəfaki lan, rəhalah nəfakiən in suaru məmə Iərmənɨg otol məmə iətəm tatɨmɨs otətəu təuvɨr mɨn. Kəni nəmə in təmol təfagə tərah kəti iətəm tatiuvi=pa nɨmɨsiən, kəni Uhgɨn otafəl rəhan təfagə tərah.* 16 Tol lanəha, təuvɨr məmə nəkotəni pətɨgəm rəhatəmah noliən tərah mɨn kəm təmah mɨn, kəni motəfaki o təmah mɨn pəh motəmiəgəh. Iətəmimi kəti iətəm təhruahru, rəhan nəfakiən in təsanən, kəni təuə e nəuan.

17 Inu təhmen e Elaijə u aupən. In iətəmimi kəti təhmen əmə e tah. Kəni in təməfaki pɨk məmə otəsəfuviən, kəni nuhuən təməsəfuviən mos nu kɨsɨl mɨne məuɨg sikɨs.* 18 Kəni təməfaki mɨn, kəni Uhgɨn təmahli=pa nuhuən tuva mɨn, kəni nasumiən rəfin, nauəniən təmatɨg mɨn e lah.*

Iuvipa mɨn nətəmimi kəməhuvən isəu
e rəhalah nəhatətəiən

19 Piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn. Nəmə itəmah kəti tatekəu mətəpəh suaru rəha nɨpəhriəniən, kəni nəmə iətəmi kəti mɨn tatiuvi=pa mɨn,* 20 təuvɨr məmə nəkotəhrun nati u məmə, iətəmimi u iətəm otol iol təfagə otɨtəlɨg=pa mɨn e suaru rəha nɨpəhriəniən, in otosmiəgəh iol təfagə u e nɨmɨsiən, kəni tol suaru məmə Uhgɨn otafəl rəkɨs təfagə tərah mɨn tepət rəha iətəmi kəha.

* : Nanihluə, Ianihluə — Afin-to e tiksɨnəri.

* 1:1 Mat 13:55; Uək 15:13; Kəl 1:19; 1Pitə 1:1

* 1:2 Rom 5:3-5

* 1:3 1Pitə 1:7

* 1:11 Aes 40:6-8

† 1:17 Nəghatiən u “nəhagəhagiən mɨn” tətəghati e mɨtɨgar, mɨne məuɨg, mɨne məhau mɨn.

* 1:18 Jon 1:13

* 1:20 Pri 7:9

* 1:22 Mat 7:24-26; Rom 2:13

‡ 1:25 Nəghatiən u, “lou iətəm təhruahru agɨn u tatɨtɨs nətəmimi,” tətəghati e suaru rəha nəhatətəiən məmə iətəmi kəti otuva məhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn. Kəni nəmə iətəmi kəti tətətəu=pən suaru əha, Uhgɨn tatɨtɨs in e nəsanəniən rəha təfagə tərah, kəni tatɨtɨs in e nalpɨniən iətəm in təkeikei mos. Afin-to Kəl 5:13-14.

* 1:25 Rom 8:2; Jem 2:12

* 2:1 Uək 10:34-35; Jem 2:9

* 2:5 Mat 5:3; Luk 6:20; 1Kor 1:26-28

* 2:8 Mat 19:19; Kəl 5:14

* 2:11 Eks 20:13-14; Rom 13:9

* 2:12 Jem 1:25; 1Pitə 2:16

* 2:13 Mat 5:7; 18:21-35

* 2:15 1Jon 3:17

* 2:18 Kəl 5:6

* 2:21 Jen 22:9-12

* 2:23 Jen 15:6

* 2:24 Noliən təuvɨr mɨn iətəm kautsɨpən e nəhatətəiən pəhriən rəha suah kəti tətəgətun məmə rəhan nəhatətəiən in nɨpəhriəniən.

* 2:25 Jos 2; Hip 11:31

* 3:8 Rom 3:13

* 3:18 Mat 5:9

* 4:1 Rom 7:23

* 4:4 Rom 8:7; 1Jon 2:15

* 4:6 Prov 3:34; 1Pitə 5:5

* 4:7 Efəs 6:12

* 4:8 Aes 1:16; Sek 1:3; Mal 3:7

* 4:10 Job 5:11; 1Pitə 5:6

* 4:11 Nəghatiən u rəha Jemɨs nɨpətɨn təsəniən məmə kitah okəsotəgətuniən təfagə tərah rəha nətəmimi. Nəghatiən mɨn tepət e Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə kitah kotəkeikei motəgətun təfagə tərah rəha nətəmimi məmə okohiet rəkɨs lan. Mətəu kotəkeikei motol e nətəlɨgiən təuvɨr. Kəl 6:1; Luk 17:3; 2Tim 3:16; Jem 5:20; Kəl 5:21; 1Təs 5:14; 2Təs 3:15; Tait 3:10.

† 4:11 “lou” e fes u tətəghati e “lou rəha nolkeikeiən.” Eruh e Jemɨs 2:8.

* 4:12 Rom 2:1; 14:4

* 4:14 Sam 39:5,11; Prov 27:1

* 4:17 Luk 12:47

* 5:2 Mat 6:19

* 5:4 Dut 24:14-15

* 5:5 Luk 16:25

* 5:7 Dut 11:14; Jer 5:24

* 5:8 Rom 13:11-12; 1Pitə 4:7

* 5:11 Eks 34:6; Job 1:21-22; 2:10; Sam 103:8

* 5:12 Mat 5:34-37

* 5:14 Mak 6:13

* 5:15 Mat 17:18-20

* 5:17 1King 17:1; 18:1

* 5:18 1King 18:42-45

* 5:19 Kəl 6:1

1 Pitə

1

2

3

4

5

1 Pitə

Nauəuə iətəm Pitə təmaupən mətei

Nəghatiən əkuəkɨr rəha nauəuə u 1 Pitə

?Pəh təmətei nauəuə u? Pitə təmətei nauəuə u.

?Təmətei tatuvən kəm pəh? Təmətei nauəuə u tatuvən kəm nətəmimi rəha Uhgɨn nətəm kəutatɨg ikɨn pɨsɨn pɨsɨn mɨn e profens mɨn rəha Pontəs, mɨne Kəlesiə, mɨne Kapətosiə, mɨne Esiə, mɨne Pitiniə (1Pitə 1:1). Rəueiu kətəni nərgɨn nɨtəni mɨn əha məmə Teki.

?Natɨgiən təhro lan nian təmətei? E nian əha, iətəmi asoli rəha Rom, nərgɨn u Niro, təmərəkɨn pɨk niməfaki. Təmoh nəfaki mɨn nəuvein kohmɨs, kəni moh nəuvein. Otəsuvəhiən toh Pitə.

?Təmətei nauəuə u o nak? Pitə tolkeikei məmə otəfəri nətəlɨgiən rəha nəfaki mɨn nətəm kəutatɨg e nərahiən. In tolkeikei məmə okotəhtul əskasɨk e rəhalah nəhatətəiən kəni mautol nati kəti iətəm təuvɨr, nati əpnapɨn nərahiən tətuva.

1

Pitə təməni təuvɨr kəm lah

1 Iəu Pitə, iəu aposɨl kəti rəha Iesu Krɨsto. Iətəni təuvɨr kəm təmah nətəmi rəha Uhgɨn nətəm nəutatɨg ikɨn mɨn rəfin e profens mɨn u Pontəs, mɨne Kəlesiə, mɨne Kapətosiə, mɨne Esiə, mɨne Pitiniə. Uhgɨn təmɨtəpɨn rəkɨs itəmah, kəni imatəmah ikɨn səniəmə nəhue nɨftəni u, itəmah napɨspɨs mɨn əmə u ikɨnu. 2 Tatə Uhgɨn təmɨtəpɨn itəmah mətəu-inu, aupən aupən agɨn, təmol rəhan nəlpəkauiən mələhu, kəni in təməhrun rəkɨs suaru mɨn rəfin rəha nəmiəgəhiən rəhatəmah. Kəni Narmɨn Rəhan tatol itəmah nəutəhtul pɨsɨn motasim məmə, nəkotol nəuia Iesu Krɨsto, kəni nɨran tafəl itəmah e noliən tərah mɨn rəhatəmah.*

Pəh Uhgɨn otəfən rəhan nəuvɨriən mɨne nəməlinuiən tepət kəm təmah.

Otəni-vivi Uhgɨn
o nəlpəkauiən rəhan

3 !Pəh kotəni-vivi Uhgɨn iətəm in Uhgɨn mɨne Tatə rəha Iərmənɨg Iesu Krɨsto rəhatah! E nasəkəhruiniən asoli rəhan, in təmol məmə kitah kotair=pən e nəmiəgəhiən vi, kəni məutələhu=pən əskasɨk rəhatah nətəlɨgiən lan. Tətuva mɨn lanəha mətəu-inu Iesu Krɨsto təməmiəgəh mɨn e rəhan nɨmɨsiən. 4 Kəni e nəmiəgəhiən vi u, kitah okotos natimnati təuvɨr mɨn əpəha e negəu e neai iətəm Uhgɨn təmələhu pɨsɨn məmə rəhatah. Kəni nati u ko təsəmnəmɨtiən, kəni ko təsamɨkmɨkiən, kəni ko rəhan nəhagəhagiən təsɨkəiən.* 5 E nəhatətəiən rəhatəmah, nəsanəniən rəha Uhgɨn tətəhtul pəsɨg e təmah mətəuarus=pa in otosmiəgəh itəmah, kəni Uhgɨn otol əpu rəhan nosmiəgəhiən e naunun nian.*

6 Nɨkitəmah tətagiən o nati u, nati əpnapɨn nəmə nian iəkɨs pɨsɨn pɨsɨn mɨn kəhuva pau e rəhatəmah nəmiəgəhiən. Mətəu kəhuva o nian əkuəkɨr əmə.* 7 Nian iəkɨs mɨn əha kəutəhuva məmə okotəgətun məmə itəmah nəutəhatətə pəhriən. Aiən u kol tətoraip-oraip, in nati kəti iətəm nɨgəm tatus mətafəl rəkɨs iətəm tərah mɨn lan. Kəni nian iəkɨs mɨn əha kotəhmen e nɨgəm iətəm tatus rəhatəmah nəhatətəiən mətafəl rəkɨs iətəm tərah mɨn lan. Aiən u kol, in nati təuvɨr, mətəu otəpanɨkə mɨn nian kəti. Mətəu rəhatəmah nəhatətəiən, in nati təuvɨr tapirəkɨs aiən u kol. Kəni e rəhatəmah nəhatətəiən, Uhgɨn otəni-vivi itəmah, məfəri nərgɨtəmah, məfən nɨsiaiən asoli kəm təmah e nian Iesu Krɨsto otuva mietɨgəm=pa lan.* 8 Nati əpnapɨn nəməsoteruh pauiən Iesu Krɨsto, mətəu nautolkeikei in. Kəni nati əpnapɨn nəsotehiən u rəueiu, mətəu nəutəhatətə lan. Kəni nɨkitəmah təməri məriauəh e nagiəniən iətəm in təuvɨr pɨk agɨn tapirəkɨs, kəni ko iətəmi kəti təruru nəni ərəfiniən nəuvɨriən rəha nagiəniən əha.* 9 Nɨkitəmah tətagiən lanəha mətəu-inu itəmah nautos nati u iətəm nəutəhatətə lan, u məmə Uhgɨn otosmiəgəh rəhatəmah nəmiəgəhiən.

10 Suaru rəha Uhgɨn o nosmiəgəhiən nətəmimi lan, in nati kəti iətəm iəni mɨn aupən kəmotolkeikei pɨk məmə okotəhrun tuvən təhmɨn mɨn, kəni tol lanəha kəmotafin motəsal vivi e nəghatiən mɨn lan. Kəni ilah kəməutəghati e nəuvɨriən u iətəm otuva o təmah.* 11 Narmɨn rəha Krɨsto təmətatɨg ilah min, kəni mətəghati kəm lah, kəni aupən ikɨn mətəni pətɨgəm nahməiən iətəm otuva e nəmiəgəhiən rəha Iesu, kəni uərisɨg lan e nəsanəniən asoli rəhan. Mətəu iəni mɨn kəmotalkut o nəhruniən suaru iətəm natimnati mɨn əha okəhuva lan, mɨne rəhalah nian əhruahru.* 12 Uhgɨn təmol əpu kəm iəni mɨn aupən məmə, nəghatiən mɨn iətəm ilah kəmotəni, kəməsotəghatiən e nian iətəm ilah kəmotatɨg lan, mətəu kəmotəghati əmə e nian rəhatah. Kəni rəueiu, nətəmimi kɨnotəni pətɨgəm nəghatiən rəha nanusiən təuvɨr kəm təmah e nəsanəniən rəha Narmɨn Rəha Uhgɨn iətəm tatsɨpən e negəu e neai. Kəni natimnati mɨn u kotəuvɨr agɨn məmə nagelo mɨn, ilah mɨn kotolkeikei məmə okoteruh kəni motəhrun natimnati mɨn rəha nosmiəgəhiən e Krɨsto iətəm kəməhuva.

Noliən rəha nəmiəgəhiən iətəm təhruahru

13 Tol lanəha, nəkotəkeikei motol rəhatəmah nətəlɨgiən təhtul maru o noliən uək, kəni motəgətun vivi rəhatəmah nətəlɨgiən. Otələhu=pən əskasɨk rəhatəmah nətəlɨgiən e nəuvɨriən iətəm Uhgɨn otəfɨnə kəm təmah nian Iesu Krɨsto otuva mɨn. 14 Otol nəuia Uhgɨn təhmen=pən əmə məmə kəlkələh mɨn nətəm kotəuvɨr kautol nəuia tatə mɨn. Aupən rəkɨs, itəmah nəməsotəhruniən nɨpəhriəniən rəha Uhgɨn, kəni nəmautol noliən tərah mɨn iətəm nɨkitəmah əmə tolkeikei. Mətəu rəueiu, sotegəhaniən e nətəlɨgiən mɨn əha okotiuvi rəkɨs mɨn itəmah.* 15 Uhgɨn u iətəm təmauɨn e təmah, in tasim məhruahru. Kəni ko itəmah mɨn, onəkotəkeikei motasim motəhruahru e natimnati rəfin iətəm nautol. 16 Nəkotəkeikei motol lanəha mətəu-inu Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə, “Nəkotəkeikei motasim motəhruahru mətəu-inu Iəu iəkasim məhruahru.”*

17 Itəmah nəkotətapuəh e nasiruiən o Uhgɨn u təhmen məmə in rəhatəmah Tatə, mətəu nəsotaluiən məmə Uhgɨn tətakil noliən mɨn rəha nətəmimi rəfin, kəni in tatol əmə e noliən iətəm təhmen-əhmen əmə. Tol lanəha, nəsotaluiən məmə itəmah iapɨspɨs mɨn əmə e nəhue nɨftəni u. Sotohtəu-pəniən noliən mɨn rəhan. Mətəu nian nəutəmiəgəh əhanəh e nəhue nɨftəni u, onəkotəgɨn motɨsiai Uhgɨn e noliən təuvɨr mɨn rəhatəmah.* 18 Nəkotəkeikei motol lanəha mətəu-inu itəmah nəmotəhrun rəkɨs nati keikei iətəm Uhgɨn təmətəou rəkɨs itəmah lan. Otətəlɨg-to e noliən rəha nəmiəgəhiən rəhatəmah aupən iətəm nɨpətɨn tɨkə u təmsɨpən o tɨpɨtəmah mɨn. Mətəu Uhgɨn təmɨtɨs rəkɨs itəmah e noliən tərah kəha. Kəni Uhgɨn təməsosiən nəhmtɨ nəmiəgəhiən rəhatəmah e nati kəti rəha nəhue nɨftəni iətəm otəpanɨkə, təhmen e sɨlfə mɨne aiən u kol tətoraip-oraip, 19 mətəu in təmos nəhmtɨ təmah e nɨra Krɨsto iətəm in nati keikei təuvɨr pɨk agɨn. Krɨsto in təhmen e nətɨ sipsip təuvɨr iətəm nɨmɨsiən uə nərahiən tɨkə agɨn lan.†*

20 Aupən aupən agɨn, nian Uhgɨn təməsol əhanəhiən nəhue nɨftəni u, təmɨtəpɨn rəkɨs Krɨsto məmə otol uək əha. Mətəu rəueiu iuəkɨr o naunun nian, Uhgɨn təmol əpu in, məmə otuva masiru e təmah.* 21 Kəni e natimnati mɨn əha Iesu təmol, itəmah nəkotəhatətə e Uhgɨn, iətəm təmosmiəgəh Iesu Krɨsto e nɨmɨsiən, kəni məfəri in məfən nəsanəniən iətəm təhagəhag mɨne nɨsiaiən kəm in. Kəni tol lanəha, nəkotəhatətə e Uhgɨn, kəni mautələhu=pən əskasɨk rəhatəmah nətəlɨgiən lan.*

22 Nəmoteikuas e rəhatəmah nəmiəgəhiən tɨnuva mɨnɨvi mɨn rəkɨs mətəu-inu nəmotətəu=pən nəghatiən rəha nɨpəhriəniən. Kəni o natimnati mɨn u, nəkotos nolkeikeiən pəhriən tətuva o təmah mɨn nəuvein. Kəni tol lanəha, otolkeikei pɨk itəmah mɨn e nɨkin pəhriən.* 23 Otol lanəha mətəu-inu, nəmotair vi rəkɨs mɨn, kəni nəmiəgəhiən vi rəhatəmah təmsɨsɨpəniən o nətəmimi nətəm ilah rəfin okəpanohmɨs. Mətəu nəmiəgəhiən vi u rəhatəmah in otətatɨg naunun tɨkə, mətəu-inu təmsɨpən e nəghatiən kəti iətəm tətəmiəgəh mətatɨg naunun tɨkə, inu nəghatiən rəha Uhgɨn. 24 Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə,

“Nətəmimi rəfin kotəhmen e nɨmalɨ nɨmanuvehli,

kəni nəuvɨriən rəfin rəhalah təhmen əmə e nəugɨnɨgi əpəha e nɨkinati.

Nɨmanuvehli əha tətaukei, kəni nəugɨnɨgi mɨn kəutəmei,

25 mətəu nəghatiən rəha Iərmənɨg tətatɨg itulɨn naunun tɨkə.”*

Kəni inu nəghatiən rəha nanusiən təuvɨr iətəm nətəmimi kəmotəni pətɨgəm rəkɨs kəm təmah.

2

1 Mətəu-inu o nəghatiən mɨn əha, otəraki e noliən mɨn u kohiet rəkɨs e rəhatəmah nəmiəgəhiən: noliən rəfin rəha nəməkiən e nətəmimi kəni matol nərahiən kəm lah; noliən rəfin rəha neiuəiən; noliən rəha nətəm kəutəni pɨk nati, mətəu kəsotoliən; noliən rəha netetiən; noliən rəfin rəha nəni rahiən nətəmimi.* 2-3 Itəmah nəmotəhrun rəkɨs məmə Iərmənɨg təmol təuvɨr kəm təmah. Təhmen=pən məmə nəmotun askəuvɨn nəua nɨgi iətəm tətəhiən.* Kəni rəueiu nəkotəkeikei məhuva motəhmen e iəpəou mətmətɨg mɨn u kəutasək o nəmahiən. Itəmah nəkotəkeikei motolkeikei pɨk nauəniən mɨne nəmnɨmiən iətəm təhruahru məuvɨr məmə nəkotaugɨn nɨkitəmah lan. Kəni natimnati mɨn əha okotol nəkotepət e rəhatəmah nəmiəgəhiən iətəm Uhgɨn təmosmiəgəh itəmah lan.

Kəpiel miəgəh
e Nimə Rəha Uhgɨn

4 Uhgɨn tolkeikei məmə otuvləkɨn rəhan kəti nimə e tah nətəmimi. Kəni təmɨtəpɨn Kəpiel kəti iətəm nətəmimi kəmotəpəh, mətəu in kəpiel keikei tətəmiəgəh məmə Uhgɨn otətuəuin nimə lan. Kəni nian nəkəhuva o kəpiel u Krɨsto e suaru rəha nəhatətəiən, 5 itəmah mɨn, nəkotəhmen e kəpiel miəgəh mɨn iətəm Narmɨn Rəha Uhgɨn tatos itəmah matuvləkɨn Nimə lan Rəha Uhgɨn. Kəni itəmah pris asim mɨn, nətəm nautəfən sakrifais mɨn kəm Uhgɨn iətəm nɨkin tətagiən ohni mətəu-inu o natimnati iətəm Iesu Krɨsto təmol.* 6 Təhmen=pən e Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni lanu məmə,

“Oteruh-to. Iətələhu kəpiel əpəha Jerusɨləm,*

inu kəpiel keikei pɨk agɨn iətəm iəu iəmɨtəpɨn,

kəpiel u in rəha nətuəuiniən nimə,

kəni iətəmimi iətəm otəhatətə lan,

in otəsaulɨsiən.”*

7 Kəpiel u in nati keikei o təmah nətəm nəutəhatətə lan. Mətəu o nətəmimi mɨn nətəm kəsotəhatətəiən lan, kəpiel u in təhmen=pən e nəghatiən u e Nauəuə Rəha Uhgɨn iətəm tətəni məmə,

“Kəpiel u iətəm nətəmimi rəha nuvləkɨniən nimə kəmotəraki lan,

mətəu Uhgɨn təmol tuva kəpiel rəha nətuəuiniən nimə,”*

8 kəni Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə,

“Kəpiel u tatol nətəmimi kautələs pɨkiən,

kəni in kəpiel iətəm tatol məmə nətəmimi kəutapitətəl lan mautəmei.”*

Ilah kəutələs pɨkɨn kəpiel u mətəu-inu kautəhti nəuia nəghatiən, kəni inu nəlpəkauiən iətəm Uhgɨn təmol o lah.

9 Mətəu Uhgɨn tɨnɨtəpɨn rəkɨs itəmah məmə rəhan mɨn, kəni itəmah pris mɨn rəha Kig, kəni itəmah nətəmi asim mɨn nətəm Uhgɨn tətarmənɨg e təmah, kəni itəmah nəuanɨləuɨs mɨn kəti iətəm Uhgɨn təmaskəlɨm məni məmə rəhan. In təmol itəmah lanəha məmə nəkotəhrun nəni pətɨgəmiən nəni-viviən iətəm tətəfəri in o rəhan nəuvɨriən mɨne natimnati iətəm in təmol. In təmauɨn rəkɨs e təmah məmə onəkohiet e napinəpuiən məmə nəkəhuvən e nəhagəhagiən təuvɨr rəhan.* 10 Aupən rəkɨs, itəmah nətəmimi əpnapɨn mɨn əmə, mətəu rəueiu, itəmah nauənɨləuɨs mɨn rəha Uhgɨn. Aupən ikɨn, nəməsotəhruniən nasəkəhruiniən rəha Uhgɨn, mətəu rəueiu, nəkotəhrun nasəkəhruiniən rəha Uhgɨn.

11 Rəhak mɨn nətəmimi, nɨkitəmah otəkeikei mətəhti məmə nəhue nɨftəni u səniəmə imatah əhruahru ikɨn. Kitah kotəhmen e iapɨspɨs mɨn mɨne Nanihluə† mɨn ikɨnu. Tol lanəha, iətəni əskasɨk kəm təmah məmə nəkotəhtul əskasɨk isəu o noliən tərah mɨn iətəm nətəlɨgiən rəhatəmah tolkeikei. Nətəlɨgiən mɨn əha, ilah tɨkɨmɨr mɨn rəhatəmah kəni kəutəluagɨn e nɨkitəmah.* 12 Nian rəfin kitah kəutatɨg e nəlugɨn e nətəmimi nətəm rəhalah nəhatətəiən tɨkə. Kəni nəmiəgəhiən rəhatəmah in otəkeikei məhruahru vivi agɨn məmə nati əpnapɨn ilah okotətu=pɨnə nəghatiən tərah e təmah, mətəu okoteruh noliən təuvɨr mɨn rəhatəmah, kəni ilah okotəfən nɨsiaiən kəm Uhgɨn e nian in otuva mɨn makil nətəmimi lan.*

Nɨsiaiən nətəmi asoli

13 Kitah nətəmimi rəha Iərmənɨg, kəni kotolkeikei məmə okotɨsiai nərgɨn. Tol lanəha, nəkotol nəuia nətəmi asoli mɨn rəfin nətəm nətəmimi kəutəfəri ilah məmə okotarmənɨg. Iətəghati e nətəmi asoli təhmen e kig, iətəm in iətəmi asoli agɨn,* 14 uə təhmen e rəhan nətəmi asoli mɨn iətəm tətahli pətɨgəm ilah o noliən rəhan uək. Ilah okəhuvən motələhu nalpɨniən kəm nətəmimi nətəm kəutəhti lou rəhalah, kəni məutəni-vivi nətəm kautol noliən təuvɨr. 15 Nautol lanəha mətəu-inu Uhgɨn tolkeikei məmə rəhatəmah noliən təuvɨr mɨn okotəniəhu nəghatiən alməli mɨn rəha nətəmimi mɨn u rəhalah nəhruniən tɨkə kəni tətəni rah itəmah.‡* 16 Itəmah səniəmə slef mɨn rəha təfagə tərah mɨn, mətəu-inu Uhgɨn təmɨtɨs rəkɨs itəmah. Tol lanəha, otətəu=pən noliən rəha iətəmi kəti lanəha. Mətəu sotəniən məmə, “Uhgɨn təmɨtɨs rəkɨs iəu, kəni tol lanəha, iəkəhrun noliən nati nak iətəm iəkolkeikei, nati əpnapɨn in təfagə tərah.” Kəpə. Itəmah slef mɨn rəha Uhgɨn, kəni tol lanəha, otətəu=pən noliən mɨn iətəm kotəhruahru. 17 Otəfən nɨsiaiən iətəm təhruahru kəm nətəmimi rəfin. Otolkeikei nəfaki mɨn, inu nətəmimi mɨn rəha Uhgɨn, kəni onəkotəgɨn motɨsiai Uhgɨn, kəni otɨsiai kig.*

18 Itəmah slef mɨn, onəkotəkeikei motol nəuia rəhatəmah nətəmi asoli mɨn, kəni motəfən nɨsiaiən kəm lah. Nəkotol lanəha kəm lah rəfin, nətəm kautol tɨmətɨg kəni motəuvɨr o təmah, mɨne nətəmi mɨn u kautol noliən əskasɨk mɨn kəm təmah.* 19 Nəmə təhro nautol əmə nati əhruahru mɨn əmə, mətəu rəhatəmah nətəmi asoli mɨn kautol tərah e təmah kəni nəutətəu tərah lan. Uhgɨn otəni-vivi itəmah nəmə nəutos əmə nian iəkɨs mɨn əha kəutəhuva mautohmɨs əmə e nɨkitəmah mətəu-inu nəutəsal=pən əmə o Uhgɨn. 20 Mətəu kəsəniən məmə itəmah nətəm nəkotəuvɨr nəmə nautol noliən tərah kəti, kəni nətəmi asoli kautoh itəmah ohni, kəni nəsotaiuiən motagɨm. Nalpɨniən u, in rəhatəmah aru əmə. Mətəu Uhgɨn otəni-vivi itəmah nəmə nautos nahməiən mətəu-inu nautol nati təuvɨr əmə, kəni məsotagɨmiən.* 21 Uhgɨn təmauɨn e təmah məmə nautol noliən təuvɨr u, mətəu-inu Krɨsto təmos nahməiən o təmah. In təmaupən məgətun noliən əhruahru əha məmə itəmah nəkotohtəu=pən əmə nɨmei nəhlkɨn.* 22 Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə,

“In təməsoliən təfagə tərah kəti,

kəni in təməsəniən nəghatiən eiuə mɨn nian kəti mɨne.”*

23 Nian nətəmimi kəmotəghati rah lan, mətəu in təməsahiən ilah. Nian in təmətəu nahməiən e nɨpətɨn, mətəu in təməsəniən məmə in otalpɨn nɨtai nərahiən. Mətəu in təmələhu=pən natimnati rəfin e nəhlmɨ Uhgɨn iətəm nian rəfin rəhan nakiliən in təhruahru əmə.* 24 Nian Iesu təməhkul e nɨgi kəməluau, kəni təmos nalpɨniən rəha təfagə tərah mɨn rəfin rəhatah e nɨpətɨn. In təmɨmɨs məmə təfagə tərah mɨn okohmɨs e nəmiəgəhiən rəhatah, kəni kitah okotəmiəgəh məmə okotohtəu=pən suaru rəha nəhruahruiən. Təmosmiəgəh itah e nahməiən rəha nɨməgɨm e nɨpətɨn.* 25 Aupən, itəmah nəkotəhmen e sipsip mɨn iətəm kəmotəluei. Mətəu rəueiu, nəmotəuhlin itəmah məhuva o Iətəm Tateh Vivi Sipsip, inu Iətəm Tateh Vivi nəmiəgəhiən rəhatəmah.*

3

Noliən təuvɨr rəha iərman mɨne pətan u kəmuol marɨt

1 Kəni e noliən əhmen əmə rəha nɨsiaiən Iərmənɨg, itəmah nɨpətan nəkotəkeikei motol nəuia rəhatəmah mɨn nəman mətəu-inu o nati u. Nəmə ilah kəsotəhatətəiən e nəghatiən rəha Uhgɨn, kəni rəhatəmah noliən təuvɨr mɨn əmə okotiuvi=pən rəhalah nətəlɨgiən o Uhgɨn. Noliən təuvɨr mɨn rəhatəmah kotəhmen, motapirəkɨs nəmə nəutəghati kəm lah.* 2 Nian ilah koteruh məmə noliən rəhatəmah in təhruahru vivi, kəni kauteruh nɨsiaiən e nəmiəgəhiən rəhatəmah, inu təhmen əmə məmə otiuvi=pa ilah kəhuva o Uhgɨn. 3 Pəh malə-malə rəhatəmah in səniəmə rəha nɨpətɨtəmah, təhmen e noliən rəha nəlisiən nəuanutəmi, uə nuvəniən e natimnati kəmol e aiən u kol tətoraip-oraip,* uə nuvəniən e napən vi mɨn.* 4 Mətəu otol malə-malə e nɨkitəmah iətəm nəuvɨriən rəhan ko təsɨkəiən. Malə-malə u tol lanu, in noliən əpəou əmə, mɨne noliən mətɨg nəməlinuiən əha ikɨn. Noliən əha in noliən keikei kotəuvɨr e nəhmtɨ Uhgɨn. 5 Inu noliən rəha nɨpətan nəfaki mɨn aupən nətəm kəmotələhu=pən əskasɨk rəhalah nətəlɨgiən e Uhgɨn. Ilah kəmotol nəuia rəhalah mɨn nəman, kəni noliən əha, kəmautol malə-malə e nɨkilah, 6 təhmen e Serə iətəm təmol nəuia Epraham, kəni mətauɨn lan məmə in rəhan iətəmi asoli. Kəni itəmah nenətɨ Serə nəmə itəmah nautol noliən mɨn iətəm kotəhruahru, kəni məsotəgɨniən.*

7 Kəni itəmah nəman nətəm nəmotol marɨt, e noliən əha inəha rəha nɨsiaiən Iərmənɨg, nəkotəkeikei motos neinatɨgiən o neruh viviən rəhatəmah mɨn nɨpətan e nəmiəgəhiən rəhatəmah mətəu-inu, ilah kəsotosiən nəsanəniən təhmen e təmah. Kəni motɨsiai ilah e rəhatəmah noliən mɨn mətəu-inu ilah mɨn okotos mɨn nati təuvɨr u, nəmiəgəhiən itulɨn. Otol lanəha məmə nati kəti otəsasisɨgiən e rəhatəmah nəfakiən.*

Nəfaki mɨn rəfin

8 Naunun nəghatiən əha. Itəmah rəfin nəkotəkeikei motol noliən mɨn u: otos nətəlɨgiən kətiəh, otasəkəhruin itəmah mɨn, otolkeikei itəmah mɨn, otol nɨkitəmah tɨmətɨg o təmah mɨn, otosiahu rəhatəmah nətəlɨgiən. 9 Nəmə nətəmimi kautol tərah e təmah, mətəu nəsotalpɨniən nɨtai nərahiən. Nəmə nətəmimi kəutəghati rah e təmah, mətəu nəsotalpɨniən. Mətəu otəfaki motəni=pən kəm Uhgɨn məmə in otol təuvɨr kəm lah. Nəkotol lanəha mətəu-inu Uhgɨn təmauɨn e təmah məmə onəkotol noliən əha, pəh onəkotos nəuvɨriən rəhan. 10 Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə,

“Iətəmimi iətəm tolkeikei nəmiəgəhiən təuvɨr,

kəni molkeikei məmə otətəu təuvɨr nian rəfin,

in otəkeikei məsəniən nəghatiən tərah mɨn,

kəni in otəkeikei məsəniən neiuəiən.

11 In otəkeikei məuhlin in, miet rəkɨs e noliən tərah mɨn,

kəni mol əmə natimnati mɨn iətəm kotəuvɨr.

In otəkeikei malkut pɨk məmə otatɨg ilah nətəmimi rəfin e nəməlinuiən.

12 In otəkeikei mol lanəha mətəu-inu Iərmənɨg tateh vivi nətəm kotəhruahru,

kəni matətəlɨg vivi e rəhalah nəfakiən,

mətəu tatol tɨkɨmɨr ilah nətəm kautol təfagə tərah.”*

13 ?Nəmə nəkotalkut pɨk o noliən natimnati mɨn iətəm kotəuvɨr, pəh otol nərahiən kəm təmah? 14 Mətəu nəmə nɨpəhriəniən nautətəu nahməiən o noliən əhruahru rəhatəmah, kəni nəutatɨg e nəuvɨriən pəhriən. Sotəgɨniən e nərahiən iətəm nətəmimi kotəhrun noliən kəm təmah, kəni pəh nɨkitəmah təsəhti pɨkiən.* 15 Mətəu e nɨkitəmah, otɨsiai Krɨsto məmə in Iərmənɨg. Otəhtul maru e nian rəfin o nuhalpɨniən nəghatiən rəha iətəmimi pəh iətəm tətətapuəh o təmah məmə təhro nəutələhu=pən əskasɨk rəhatəmah nətəlɨgiən e Iesu. Mətəu otəghati mətɨg kəm lah e nɨsiaiən. 16 Kəni nian rəfin nəkotəkeikei motəhrun e nətəlɨgiən rəhatəmah məmə rəhatəmah noliən in təhruahru əmə. Kəni nəmə nətəmimi kotəghati rah e noliən təuvɨr mɨn rəhatəmah mətəu-inu itəmah rəha Krɨsto, ilah okotaulɨs e nəghatiən tərah mɨn rəhalah.*

17 Nian nautol noliən təuvɨr mɨn, mətəu nautos nahməiən lan, kəni nahməiən u, in nati təuvɨr nəmə nahməiən u in nətəlɨgiən rəha Uhgɨn. Mətəu nəmə nautol noliən tərah mɨn, in nati tərah, nati əpnapɨn məmə nautos nahməiən lan. 18 Tol lanəha mətəu-inu, Krɨsto təmɨmɨs o təfagə tərah mɨn, təmɨmɨs nian kətiəh əmə tɨnəhmen, ko təsɨmɨs mɨniən nian kəti. In iətəmi in təhruahru agɨn, mətəu təmɨmɨs o nətəm kəsotəhruahruiən məmə otos itəmah muvən kəm Uhgɨn. Kəmotuhamu in kəni nɨpətɨn tɨmɨs, mətəu Uhgɨn təmol məmə in təmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən, e nəmiəgəhiən kəti rəha negəu e neai. 19 Kəni e nəmiəgəhiən əha, təmuvən məni pətɨgəm nəghatiən rəha Uhgɨn kəm narmɨ nətəm kəmohmɨs u kəutatɨg e kaləpus,† 20 ilah u kəmautəhti nəuia Uhgɨn aupən aupən agɨn nian Uhgɨn təmatos rəhan nətəlɨgiən əfəməh mətəhtahnin ilah e nian suah u Noa təmatuvləkɨn negəu. E nian əha rəha nəhu asoli, Uhgɨn təmosmiəgəh nətəmimi eit əmə nətəm ilah kəməutatɨg e negəu nian negəu təmuvən=pən e nəhu.* 21 Kəni nəhu əha, in narmɨ noliən bəptais iətəm tatosmiəgəh itəmah mɨn rəueiu. Noliən bəptais u, nɨpətɨn səniəmə tətafəl rəkɨs nəmɨt e nɨpətɨ iətəmimi, mətəu in təhmen məmə nəkotətapuəh o Uhgɨn məmə in otəfa kəm təmah nəhruniən məmə rəhatah təfagə tərah mɨn təmɨkə. Kəni nəsanəniən asoli iətəm Uhgɨn təmol Iesu Krɨsto təmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən lan, in nəsanəniən iətəm tatosmiəgəh itəmah e noliən bəptais. 22 Kəni Iesu Krɨsto tɨnuvən rəkɨs əpəha e negəu e neai, kəni mətatɨg e nɨkalɨ Uhgɨn maru, ikɨn nɨsiaiən tətatɨg ikɨn, mɨne nəsanəniən, mɨne nepətiən. Kəni Uhgɨn təmol məmə nagelo mɨn, mɨne natimnati rəfin iətəm kautos nepətiən mɨne nəsanəniən, ilah rəfin kəutatɨg ahgəl narmənɨgiən rəha Iesu.

4

Suaru rəha noliən nəuia Uhgɨn

1 Tol lanəha natimnati mɨn əha, itəmah onəkotəkeikei motos nətəlɨgiən rəha Krɨsto kəni mautəhtul maru o nətəuiən nahməiən e nɨpətɨtəmah, mətəu-inu in təmətəu nahməiən asoli e nɨpətɨn. Nautol lanəha mətəu-inu nəmə itəmah nɨnotətəu tərah e nɨpətɨtəmah, nati əpnapɨn nautol noliən təuvɨr mɨn, kəni tətəgətun məmə nɨnotəpəh noliən rəha təfagə tərah.* 2 Tol lanəha, nian itəmah nəutatɨg e nəhue nɨftəni u, nəsotohtəu-pəniən suaru rəha noliən natimnati tərah mɨn iətəm tətatɨg e rəhatəmah nətəlɨgiən, mətəu onəkotohtəu=pən suaru rəha noliən nəuia Uhgɨn. 3 Nəmotərəkɨn rəkɨs nian tepət o nɨtəu-pəniən noliən mɨn rəha nətəmimi mɨn u kəsotəniən nɨpəhriəniən e Uhgɨn. Aupən, itəmah nəmautit əpnapɨn nɨpətan; kəni nətəlɨgiən rəhatəmah təmatuvən o natimnati tərah mɨn; kəni nəməutapɨs; kəni nəmautol lafet rəha nɨtəuiən nɨpətan; kəni nəməutəmnɨm alikol məutapɨs məutalməli; kəni nəməutəfaki kəm narmɨ nati mɨn iətəm in noliən tərah agɨn.* 4 Nətəmimi mɨn əha kəsotəniən nɨpəhriəniən e Uhgɨn, narmɨlah təmiuvɨg mətəu-inu itəmah nəmotəpəh nɨtəu-pəniən ilah məhuvən motamnɨm e təfagə tərah rəhalah iətəm təhmen e naruəh asoli iətəm tətaiu. Kəni ilah kəutəni rah pɨk itəmah ohni.

5 Mətəu ilah okotəkeikei motəni pətɨgəm natimnati mɨn rəfin e nəmiəgəhiən rəhalah kəm Uhgɨn iətəm in tətəhtul maru məmə otakil məni nəghatiən rəha nalpɨniən rəha nətəm kəmohmɨs, mɨne nətəm kəutəmiəgəh.* 6 Tol lanəha, nətəmimi mɨn u nətəm kəmohmɨs rəkɨs, ilah kəmotətəu nanusiən təuvɨr* məmə nati əpnapɨn kəmohmɨs təhmen e nətəmimi rəfin, mətəu Uhgɨn təhrun noliən ilah okotəmiəgəh mɨn e narmɨn, təhmen lan.

7 Kitah kəutəhuva iuəkɨr e nian rəha naunun natimnati rəfin. Tol lanəha, otol rəhatəmah nətəlɨgiən otərman-ərman məmə nəkotəhrun nəghatiən kəm Uhgɨn e nəfakiən iətəm təsanən.* 8 Kəni nati keikei in ilɨs tapirəkɨs natimnati rəfin məmə, nəkotolkeikei itəmah mɨn e nɨkitəmah rəfin mətəu-inu e nian nautol lanəha, kəni nian rəfin, nəutəhtul maru o naluiən e noliən tərah mɨn rəhatəmah.* 9 Kəni nəkotəkeikei motit itəmah mɨn məhuvən lahuənu mɨn rəhatəmah məmə nəkotauən itəmah mɨn, kəni motəgətun ikɨn nətəmimi okotapɨli ikɨn. Kəni məsotoliən məmə nɨkitəmah təsagiəniən ohni.

10 Uhgɨn təməfɨnə nəsanəniən pɨsɨn pɨsɨn mɨn kəm təmah kətiəh kətiəh. Təuvɨr məmə nəkotol uək e nəsanəniən mɨn əha məutasiru e təmah mɨn. Kəni otol uək əha e noliən rəha noluək mɨn nətəm kautol uək əhruahru rəha Uhgɨn nian rəfin. Onəkotəuəri nəuvɨriən rəhan e suaru pɨsɨn pɨsɨn mɨn iətəm in tətəfɨnə. 11 Tol lanu, nəmə Uhgɨn təməfən kəm iətəmi kəti nəsanəniən rəha nəni pətɨgəmiən, kəni təuvɨr məmə in otəni pətɨgəm təhmen əmə məmə rəhan nəghatiən in rəha Uhgɨn. Nəmə Uhgɨn təməfən kəm iətəmi kəti nəsanəniən rəha nasiruiən, kəni təuvɨr məmə in otasiru e nətəmimi e nəsanəniən iətəm Uhgɨn təməfən məmə, e natimnati rəfin, nətəmimi okotəni-vivi Uhgɨn o nati iətəm Iesu Krɨsto təmol. Pəh kitah kəutəni pətɨgəm rəhan nəuvɨriən mɨne nəsanəniən əmə lanko matuvən naunun tɨkə. Əuəh.*

Nəfaki mɨn okotos nahməiən e nɨpətɨlah

12 Iəu mɨn nəuvein nətəm iəkolkeikei pɨk itəmah, iəkəhrun məmə rəueiu nərahiən əskasɨk tatələs pɨkɨn itəmah təhmen e nɨgəm, kəni nautətəu nahməiən asoli lan. Mətəu təsəuvɨriən məmə narmɨtəmah otiuvɨg pɨk o nərahiən mɨn əha. Nərahiən mɨn əha kəutəhuva o nətəmimi tepət, səniəmə itəmah əmə. 13 Mətəu təuvɨr məmə nɨkitəmah otətagiən əmə mətəu-inu nəutətəu nahməiən təhmen=pən əmə e Krɨsto. Kəni nəmə nautol lanəha, kəni nɨkitəmah otagiən pɨk agɨn nian in otol əpu rəhan nəhagəhagiən asoli rəha nəuvɨriən mɨne nəsanəniən rəhan.* 14 Nəmə nətəmimi kəutəni rah itəmah o nərgɨ Krɨsto, kəni onəkotatɨg e nəuvɨriən pəhriən, mətəu-inu nian kəutəni rah itəmah o Krɨsto, inu tətəgətun məmə Narmɨn Rəha Uhgɨn iətəm təsanən məhagəhag mətatɨg o təmah.* 15 Tərah məmə itəmah kəti otol noliən rəha nohamuiən itəmi, uə nakləhiən, uə natgəhliən lou, uə təfagə tərah əkəku kəti təhmen e nəghati pɨkiən. Nəmə in tatos nalpɨniən mətətəu nahməiən ohni, kəni təhruahru əmə. 16 Mətəu nəmə itəmah nautos nahməiən mətəu-inu itəmah Krɨstɨn mɨn, sotaulɨsiən ohni, mətəu nəkotəkeikei motəni-vivi Uhgɨn məmə nautos nərgɨn u Krɨstɨn. 17 Tol lanəha mətəu-inu nian rəha nakiliən nətəmimi rəha Uhgɨn tɨnətuəuin. !Kəni nəmə nakiliən əha tɨnətuəuin e nətəmimi rəha Uhgɨn, kəni okəmanəhro e nətəmimi mɨn u kəutəhti nanusiən təuvɨr rəha Uhgɨn! 18 Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə,

“Nəmə in tiəkɨs o nətəm kotəhruahru məmə Uhgɨn otosmiəgəh ilah,

kəni otiəkɨs pɨk o nətəmimi kotəruru Uhgɨn mautol təfagə tərah məmə in otosmiəgəh ilah.”*

19 Kəni tol lanəha, nətəmimi nətəm kautətəu nahməiən mətəu-inu in nətəlɨgiən rəha Uhgɨn, təuvɨr məmə ilah okotələhu=pən nəmiəgəhiən rəhalah e nəhlmɨ Uhgɨn iətəm təmol neai mɨn nɨftəni mɨne natimnati rəfin, kəni nian rəfin in tatol rəhan nəghatiən. Kəni təuvɨr məmə ilah okautəkeikei mautohtəu=pən mɨn əmə suaru rəha noliən təuvɨr.

5

Nəghatiən tatuvən kəm eldə mɨn mɨne nətəm aluə

1 Kəni rəueiu, iəkolkeikei məmə iəkəghati nəuvetɨn kəm təmah eldə mɨn rəha niməfaki. Iəu eldə kəti iəkəhmen e təmah, kəni iəu əhruahru iəmeruh nahməiən rəha Krɨsto, kəni Uhgɨn otəfa kəm tah rəhan nəuvetɨn nəhagəhagiən asoli rəha nepətiən mɨne nəsanəniən rəhan, iətəm in otol əpu.* 2 Inu rəhak nəghatiən kəm təmah məmə, otol uək rəha neh viviən nətəmimi rəha Uhgɨn nətəm kəutatɨg e nəhlmɨtəmah, təhmen e iətəmi rəha sipsip iətəm tateh vivi rəhan sipsip mɨn. Kəni otol e nɨkin agiən mətəu-inu nəkotolkeikei məmə nəkotol. Inu nətəlɨgiən iətəm Uhgɨn tolkeikei. Mətəu təsəuvɨriən məmə nəkotol nɨkitəmah təsagiəniən məmə nəkotol. Kəni sotoliən mətəu-inu nɨkitəmah təhti məmə onəkotos pɨk məni lan. Mətəu otol əmə mətəu-inu nɨkitəmah tətagiən məmə onəkotasiru.* 3 Kəni təsəuvɨriən məmə itəmah nəkəhuva motəhmen e iətəmi asoli iətəm tatol təskasɨk kəm rəhan noluək mɨn, mətəu itəmah onəkotol noliən iətəm in təhruahru məuvɨr məmə iəfaki mɨn kotəhrun neruhiən kəni motohtəu=pən noliən rəhatəmah.* 4 Iətəmi asoli rəha nətəmi kəutəsal vivi o sipsip mɨn otiet pətɨgəm=pa mɨn, kəni e nian əha, in otəfɨnə nətəouiən təuvɨr rəha nɨsiaiən kəm təmah iətəm ko rəhan nəuvɨriən təsɨkəiən.

5 Kəni e noliən kətiəh əmə, itəmah nətəm aluə, otɨsiai motol nəuia eldə mɨn rəha niməfaki. Kəni itəmah rəfin agɨn onəkotosiahu rəhatəmah nətəlɨgiən teiuaiu mautɨsiai itəmah mɨn rəfin. Otol lanəha mətəu-inu Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə,

“Uhgɨn təsagiəniən e nətəm kəutəfəri mətahtɨpəsɨg e lah,

mətəu tətəfən rəhan nəuvɨriən kəm nətəm kautosiahu aru ilah.”*

6 Kəni tol lanəha, otosiahu aru itəmah motatɨg ahgəl nəhlmɨ Uhgɨn əsanən, məmə in otəfəri itəmah e nian əhruahru rəhan.* 7 Kəni otos rəfin natimnati mɨn nəutətəlɨg lan məhuva motələhu=pən kəm Uhgɨn mətəu-inu, in tolkeikei itəmah mateh vivi itəmah.*

8  Otair mauteh vivi mətəu-inu rəhatəmah tɨkɨmɨr Setən in təhmen=pən e laion kəti iətəm tətaiu oneuən kəni nɨkin tətərkərɨk mətəsal e iətəmimi məmə otun.* 9 Otəhtul əskasɨk e nəhatətəiən rəhatəmah nian Setən tətuva o təmah,* mətəu-inu itəmah nəfaki mɨn nəuvein əpəha ikɨn mɨn rəfin e nəhue nɨftəni, kautos əmə nahməiən əhmen əmə.*

10 Mətəu uərisɨg lan nəmotətəu rəkɨs nahməiən e nian əkuəkɨr əmə, kəni Uhgɨn otol nəkotətəu təuvɨr mɨn e rəhatəmah nəmiəgəhiən, kəni mol nəkotəsanən e rəhatəmah nəhatətəiən, motəhtul əskasɨk, kəni nati kəti otəsiuvi rəkɨsiən itəmah. Nəuvɨriən mɨn rəfin tatsɨpən əmə o Uhgɨn, kəni in təmauɨn e təmah nəkəhuva e Krɨsto məmə nəkəhuvən e nəhagəhagiən asoli rəha nəuvɨriən rəhan, mɨne rəhan nəsanəniən iətəm tətatɨg itulɨn. 11 Pəh kotəni pətɨgəm nəsanəniən rəha narmənɨgiən rəhan, tatuvən əmə lanko naunun tɨkə. Əuəh.

Naunun nəghatiən

12 Sailəs* itɨmlau min, təmasiru e nauəuə u, kəni iateh məmə in piak təuvɨr kəti, kəni rəhak nɨpəhriəniən tətatɨg lan. Iətətei nauəuə əkuəkɨr u kəm təmah məmə iəkəfəri rəhatəmah nətəlɨgiən, kəni iatəni pətɨgəm məmə natimnati iətəm iəmətei rəkɨs, kəutəghati e nəuvɨriən pəhriən rəha Uhgɨn. Otəhtul əskasɨk lan.* 13 Piatəmah mɨn mɨne nəuvɨnɨtəmah mɨn e niməfaki u ikɨnu Rom kəutəni təuvɨr kəm təmah.† Uhgɨn təmɨtəpɨn itəmah min ilah. Kəni nətɨk u Mak, in mɨn tətəni təuvɨr kəm təmah.* 14 Otəni təuvɨr kəm təmah mɨn təhmen məmə itəmah kətiəh əmə e Krɨsto.

Pəh Uhgɨn otəfɨnə rəhan nəməlinuiən kəm təmah rəfin u nətəmimi rəha Krɨsto.

* 1:2 Nəghatiən Kris əhruahru tətəni məmə, Uhgɨn “təmorin=pa nɨra Iesu tafəl-afəl itah” u nɨpətɨn məmə təteikuas e təmah e noliən tərah mɨn. Afin mɨn e nəghatiən mɨn u “təmorin=pa nɨran tafəl-afəl” mɨne “nɨran təteikuas e nətəmimi”: Lev 14:6-7; Sam 51:7; Eks 24:5-8; Hip 9:19; 1Jon 1:7.

* 1:4 Kol 1:12

* 1:5 Jon 10:28; 17:11

* 1:6 Jem 1:2; 1Pitə 5:10

* 1:7 Prov 17:3; Sek 13:9; Mal 3:3; Jem 1:3

* 1:8 Jon 20:29; 2Kor 5:7

* 1:10 Mat 13:16-17

* 1:11 Sam 22; Aes 53; Luk 24:26-27

* 1:14 Rom 12:2; Efəs 2:3; 4:17-18

* 1:16 Lev 11:44,45; 19:2; 20:7

* 1:17 Rom 2:11; Nəh 2:23

† 1:19 E nian rəha Oltestɨmɨn, nətəmimi kəmautol sakrifais kəm Uhgɨn o təfagə tərah mɨn e nətɨ sipsip mɨn iətəm nərahiən tɨkə e lah. Afin e Eks 12:5.

* 1:19 Uək 20:28; Hip 9:12-14

* 1:20 2Tim 1:9-10

* 1:21 Jon 14:6; Rom 5:1-2

* 1:22 Jon 13:34; Rom 12:10

* 1:25 Aes 40:6-8

* 2:1 Efəs 4:22; Jem 1:21

* 2:2-3 Sam 34:8

* 2:5 Rom 12:1; Efəs 2:21-22; Nəh 1:6

* 2:6 Nəghatiən Kris əhruahru tətəni məmə, “Saion,” nərgɨn kəti mɨn rəha Jerusɨləm.

* 2:6 Aes 28:16; Efəs 2:20

* 2:7 Sam 118:22

* 2:8 Aes 8:14

* 2:9 Dut 7:6; 14:2; Aes 9:2; Uək 26:18; Efəs 5:8

† 2:11 Nanihluə, Ianihluə — Afin-to e tiksɨnəri.

* 2:11 Kəl 5:17,24

* 2:12 Mat 5:16

* 2:13 Tait 3:1

‡ 2:15 E nian rəha Pitə, nətəmimi nəuvein kəmotəməki nətəm kəutəfaki motətu=pən nəghatiən mɨn e lah məmə ilah kəmautol nati pɨsɨn pɨsɨn mɨn iətəm kəməutatgəhli e lou.

* 2:15 1Pitə 3:16

* 2:17 Rom 12:10

* 2:18 Efəs 6:5

* 2:20 1Pitə 3:14,17

* 2:21 Mat 16:24; Jon 13:15

* 2:22 Aes 53:9; Jon 8:46; 2Kor 5:21; 1Jon 3:5

* 2:23 Aes 53:7; 1Pitə 3:9

* 2:24 Aes 53:5-6; Rom 6:11

* 2:25 Esik 34:5-6; Mat 9:36; Jon 10:14; Hip 13:20-21

* 3:1 Efəs 5:22

* 3:3 Nati kətəuan kəmol e aiən u kol tətoraip-oraip, uə iəring, uə ring, uə nəuanati katəlis nəhlmɨtəmi lan.

* 3:3 1Tim 2:9

* 3:6 Jen 18:12

* 3:7 Efəs 5:25

* 3:12 Sam 34:12-16

* 3:14 Aes 8:12-13; Mat 5:10; 1Pitə 2:20; 4:14

* 3:16 1Pitə 2:12

† 3:19 Nətəmimi nətəm kotəhrun vivi Baebol, kəutəni məmə suaru keiu o nəhruniən fes 19 u. Suaru 1: Aupən suah u Noa təmətəni pətɨgəm nəghatiən rəha Uhgɨn kəm nətəmimi. Nian in təmətəni pətɨgəm nəghatiən təhmen lanu, təhmen əmə məmə ilau Iesu kəmətuan. Kəni nəghatiən rəha Noa in təhmen əmə e nəghatiən rəha Iesu. Mətəu nətəmimi e nian əha kəmotəuhlin=pən nəmtahlah e nəghatiən rəhan, kəni rəueiu əha ilah kəutəməhli e kaləpus. Suaru 2: Kəmotətu-pəri Iesu e nɨgi kəməluau e Fraide. Kəni e Sarere, nian nɨpətɨn təmətəməhli əhanəh e nɨpəg, mətəu narmɨn rəhan təmuvən meruh nətəmimi mɨn u ilah kəutəməhli e kaləpus u fes 19 tətəni. Kəni məghati kəm lah. In təmuvən məmə təni=pən kəm lah məmə in təmol win e rəhan uək. Mətəu in təməsegəhaniən e lah məmə okotəuhlin rəhalah nətəlɨgiən kəni motəhatətə lan, mətəu ilah kəmotəmkarəpən rəkɨs.

* 3:20 Jen 6–7

* 4:1 Rom 6:2,7

* 4:3 Efəs 2:2-3

* 4:5 Uək 10:42

* 4:6 Nəmə təhro nəghatiən u, “Nətəmimi mɨn u nətəm kəmohmɨs rəkɨs,” tətəghati e nətəmimi nətəm kəmotəhatətə e Krɨsto, kəni uərisɨg lan kohmɨs. Uə nəmə təhro tətəghati e nətəmimi nətəm kəmohmɨs e nian rəha Noa (eruh-to 3:19).

* 4:7 1Pitə 1:13; 5:8; Rom 13:11-12

* 4:8 1Pitə 1:22

* 4:11 Rom 12:6-8

* 4:13 Uək 5:41; Jem 1:2; 1Pitə 1:6-7

* 4:14 1Pitə 2:20

* 4:18 Prov 11:31

* 5:1 Rom 8:17-18; 2Kor 1:5-7; Efəs 3:13; Fɨl 1:29

* 5:2 Jon 21:15-17; Uək 20:28

* 5:3 2Kor 1:24; Fɨl 3:17; Tait 2:7

* 5:5 Prov 3:34; Efəs 5:21; Jem 4:6

* 5:6 Mat 23:12; Luk 14:11; Jem 4:10

* 5:7 Mat 6:25-30

* 5:8 1Təs 5:6

* 5:9 Efəs 6:10-18; Jem 4:7

* 5:9 Efəs 6:11-13; Jem 4:7

* 5:12 Nəghatiən Kris tətəni nərgɨn u məmə, “Silfanus” iətəm in nərgɨn əkuəkɨr u “Sailəs.”

* 5:12 Uək 12:2,25; 13:13; 15:22,30

† 5:13 Nəghatiən Kris əhruahru tətəni məmə, “Pətan iətəm tətatɨg Papilon,” mətəu nɨpətɨn məmə “niməfaki əpəha Rom.” E nian rəha Oltestɨmɨn, Papilon in taun asoli kəti iətəm nepətiən mɨne nəsanəniən rəfin rəha nəhue nɨftəni tətatɨg lan, kəni nətəmimi ikɨn kautol tɨkɨmɨr kəm nətəmimi mɨn rəha Uhgɨn. Kəni təhmen=pən əmə e nian rəha Pitə, Rom tətarmənɨg e lahuənu mɨn rəfin mətəməki e nətəm kəutəfaki kəm Uhgɨn.

* 5:13 Uək 12:2; 2Tim 4:11

2 PITƏ

1

2

3

2 Pitə

Nauəuə iətəm tatol keiu lan iətəm Pitə təmətei

Nəghatiən əkuəkɨr rəha nauəuə u 2 Pitə

?Pəh təmətei nauəuə u? Pitə təmətei nauəuə u.

?Təmətei tatuvən kəm pəh? Təmətei tatuvən kəm nətəmimi rəha niməfaki ikɨn mɨn rəfin.

?Natɨgiən təhro lanu nian təmətei? Pitə təhrun məmə otəsuvəhiən tɨmɨs, kəni molkeikei məmə otəfən rəhan naunun nəghatiən kəm niməfaki.

?Təmətei nauəuə u o nak? Tolkeikei məmə otəhgi-pəri kəni məgətun nətəmimi rəha niməfaki məmə nəgətun eiuə mɨn okəhuva e nəlugɨn e lah. Mətəu niməfaki otəkeikei matəhtul əskasɨk mətɨtəu=pən əmə nəgətuniən iətəm təhruahru. Kəni molkeikei məmə nəhatətəiən rəhalah e Iesu otəkeikei muva məskasɨk, kəni nəhruniən rəhalah e Iesu otəkeikei meviə.

1

Pitə təməni təuvɨr kəm lah

(Jut 4-13)

1 Iəu Saimon Pitə, iəu slef mɨne aposɨl rəha Iesu Krɨsto. Iətəni təuvɨr kəm təmah nətəm nəmotos nəhatətəiən iətəm in təuvɨr təhmen e rəhatɨmah. Nəmotos nəhatətəiən əha e suaru rəha Iesu Krɨsto iətəm təhruahru. In rəhatah Uhgɨn mɨne Iosmiəgəh.

2 Pəh Uhgɨn otəfɨnə rəhan nəuvɨriən mɨne nəməlinuiən tapirəkɨs agɨn kəm təmah nian rəhatəmah nəhruniən rəha Uhgɨn mɨne Iesu rəhatah Iərmənɨg təteviə matepət.

Uhgɨn təmauɨn e lah məmə rəhan mɨn nətəmimi

3 E nəsanəniən rəha Uhgɨn, təməfa kəm tah natimnati rəfin iətəm okotəkeikei motos məmə kitah kautos nəmiəgəhiən, kəni məmə kəutaliuək e suaru əhruahru iətəm Uhgɨn tolkeikei. Tətəfa e nəhruniən rəhatah ohni. In təmauɨn e tah e rəhan aru əmə nəsanəniən mɨne nəuvɨriən. 4 Kəni e nəsanəniən mɨne nəuvɨriən rəhan, in təməfa rəhan nəniəskasɨkiən mɨn iətəm iahgin kəni məuvɨr pɨk. Təməfa lanəha məmə e nəniəskasɨkiən mɨn əha, nəkotəhrun nuvaiən motol kətiəh e noliən rəha Uhgɨn, kəni motagɨm rəkɨs e nərahiən rəha nəhue nɨftəni iətəm təmsɨpən e nolkeikeiən tərah mɨn e nɨki nətəmimi.

5 Kəni tol lanəha, nəkotəkeikei motalkut pɨk məmə noliən rəhatəmah otuva məuvɨr agɨn. Rəhatəmah nəhatətəiən əha ikɨn, kəni nəkotəkeikei motol mɨn noliən mɨn u: otol təuvɨr kəm nətəmimi, kəni otos nəhruniən, 6 oteh vivi rəhatəmah nətəlɨgiən mɨn, kəni otəhtul əskasɨk e Uhgɨn nian nərahiən tətuva, kəni otəfən rəhatəmah nəmiəgəhiən rəfin kəm Uhgɨn kəni motol nəuian,* 7 kəni otolkeikei nəfaki mɨn, kəni otolkeikei nətəmimi rəfin. 8 Təuvɨr məmə nəkotol noliən mɨn əha, mətəu-inu nian nautol mautol mautol ilah, kəni rəhatəmah nəhruniən e rəhatah Iərmənɨg Iesu Krɨsto otəuə e nəuan tepət mɨn e nəmiəgəhiən rəhatəmah. 9 Mətəu nəmə iətəmimi kəti təsoliən natimnati mɨn əha, kəni in təmalu məmə Uhgɨn təmafəl rəkɨs noliən tərah mɨn rəhan aupən, kəni tətəgətun məmə in təhmen e iətəmi kəti iətəm in təruru nəsal-pəniən isəu, uə nəmə təhro nəhmtɨn təpɨs.

10 Tol lanəha piak mɨn mɨne nəuvɨnɨk mɨn, nəkotəkeikei motalkut əskasɨk məmə nəkotol noliən mɨn əha, kəni ilah okotəgətun məmə nɨpəhriəniən, Uhgɨn təmɨtəpɨn itəmah, kəni mauɨn e təmah məmə rəhan nətəmimi. Mətəu-inu nəmə nəkotol natimnati mɨn əha, kəni ko nəsotəmeiən nian kəti, 11 kəni Uhgɨn nɨkin otagiən məmə oterəh e doə o təmah məmə nəkotəhrun nuvəniən ikɨn iətəm Iesu Krɨsto, rəhatah Iərmənɨg mɨne Iosmiəgəh, in otarmənɨg itulɨn ikɨn.

12 Tol lanəha, nian rəfin iəkəkeikei mətəni=pɨnə natimnati mɨn u kəm təmah məmə nɨkitəmah otəhti mɨn, nati əpnapɨn nəkotəhrun ilah, kəni motəhtul tiəkɨs e nɨpəhriəniən iətəm nəmotos rəkɨs. 13 E nian iətəmiəgəh əhanəh e nəhue nɨftəni u, nɨkik təhti məmə təhruahru məmə iəkəni pətɨgəm mɨn natimnati mɨn əha məmə nɨkitəmah otəhti mɨn, 14 mətəu-inu iəkəhrun məmə otəsuvəhiən iəkɨmɨs, təhmen məmə rəhatah Iərmənɨg Iesu Krɨsto təmol əpu əhruahru kəm iəu.* 15 Kəni iəkəkeikei malkut pɨk rəueiu məmə onəsotaluiən natimnati mɨn u nian oiəkɨmɨs rəkɨs.

16 Nian iəmotəni pətɨgəm kəm təmah məmə Iesu Krɨsto otuva mɨn e nəsanəniən, iəməsəniən namsu mɨn iətəm iətəmi kəti təmol e rəhan əmə nətəlɨgiən, mətəu itɨmahal iəmleruh əhruahru e nəhmtɨtɨmahal məmə rəhan nəsanəniən mɨn nəhagəhagiən in ilɨs agɨn. 17-18 Itɨmah Iesu əpəha ilɨs e nɨtəuət rəha Uhgɨn nian Uhgɨn Tatə təməfən nɨsiaiən kəm in, kəni mol in nəhagəhagiən tasiə miet e nɨpətɨn, kəni təmətəu nəuia Uhgɨn u Nəhagəhagiən Asoli təməni kəm in məmə, “Inu nətɨk iətəm iəkolkeikei, nɨkik tagiən pɨk ohni.” Itɨmahal mɨn iəmhlətəu nəuian əha təmsɨpən e negəu e neai.*

19 Natimnati mɨn əha təmol itɨmah iəkotəhrun vivi məmə nəghatiən rəha iəni mɨn aupən in nɨpəhriəniən. Nəghatiən əha təhmen e lait kəti tətasiə e napinəpuiən. Kəni təuvɨr məmə itəmah mɨn onəkotətəu vivi nəghatiən əha mətəuarus=pən Iesu Krɨsto otuva mɨn. Kəni Iesu Krɨsto təhmen e fətukai* iətəm tətəri, kəni nian rəhan otuva mɨn lan, təhmen e nəhagəhagiən rəha nianiən. Kəni nəhagəhagiən rəhan otasiə e nɨkitəmah məgətun vivi Uhgɨn kəm təmah. 20 Kəni nati asoli e natimnati mɨn u, nəkotəkeikei motəhrun məmə nəghatiən rəha iəni mɨn e Nauəuə Rəha Uhgɨn, səniəmə nətəlɨgiən mɨne nəghatiən əmə rəhalah,* 21 mətəu-inu nəghatiən rəha iəni mɨn təsɨsɨpəniən e nətəlɨgiən rəha nətəmimi əmə, mətəu nətəmimi kəmotəni pətɨgəm nəghatiən iətəm təmsɨpən e Uhgɨn nian Narmɨn Rəhan təmek nɨkilah masiru e lah o nəghatiən.*

2

Nəgətun eiuə mɨn

1 Mətəu iəni eiuə mɨn əha ikɨn e nɨki nətəm Isrel aupən, kəni e noliən kətiəh əmə, nəgətun eiuə mɨn okəhuva mɨn e nɨkitəmah. E noliən oneuən, okotəni pətɨgəm nəgətuniən eiuə mɨn iətəm otərəkɨn rəhatəmah nəhatətəiən, kəni tapirəkɨs nati u, ilah okotəuhlin nəmtahlah e rəhalah Iətəmi asoli, nati əpnapɨn in təmos nəhmtɨ lah. Kəni otəsuvəhiən, Uhgɨn otərəkɨn ilah e nalpɨniən iətəm ilah aru əmə kautiuvi=pa.* 2 Kəni nətəmimi tepət okotohtəu=pən noliən tərah mɨn rəhalah iətəm tol naulɨsiən. Kəni tol lanəha, nətəmimi tepət okotəni rah suaru rəha nɨpəhriəniən. 3 Kəni mətəu-inu ilah kotolkeikei pɨk məni, kəni okotos rəhatəmah natimnati e noliən ekəu-ekəu e nəuanagei mɨn iətəm kəmotsɨpən əmə e nətəlɨgiən aru əmə rəhalah. Nuvəh agɨn, Uhgɨn təməni pətɨgəm nalpɨniən rəhalah, kəni otəsuvəhiən in otərəkɨn ilah.

4 Itəmah nəkotəhrun məmə in otol nalpɨniən əha mətəu-inu nəmoteruh noliən rəhan aupən. Nian nagelo mɨn kəmotol təfagə, Uhgɨn təsaskəlɨm əməiən rəhalah nalpɨniən, mətəu təməraki=pən e lah e nɨpəg asoli teiuaiu agɨn, ima nətəm kotərah, kəni təməlis ilah e sen, kəni kəutatɨg e napinəpuiən mətəuarus=pa in otələhu nəghatiən o nalpɨniən rəhalah.* 5 Kəni Uhgɨn təməsaskəlɨm əməiən nalpɨniən rəha nətəmimi aupən nətəm kəmautəhti nəuian e nian rəha Noa, mətəu təmohamu ilah e naruəh asoli iətəm təmaiu. Mətəu Noa təmətəni pətɨgəm nəghatiən rəha noliən iətəm təhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn, kəni Uhgɨn təmosmiəgəh in, mɨne rəhan nətəmimi səpɨn.* 6 Kəni Uhgɨn təmol nalpɨniən o nərahiən rəha nətəm Sotəm mɨne Kəmorə, kəni təmuvan taun mil əha e nɨgəm, kuol nəhmtahu e lau. Inu tətəgətun nati nak iətəm otol kəm nətəmimi mɨn u nətəm kautəhti nəuian.* 7 Mətəu in təmosmiəgəh iətəmi u Lot. In iətəmi əhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn, kəni nɨkin tətahmə o noliən tərah mɨn iətəm tol naulɨsiən rəha nətəmi mɨn əha ikɨn əha u kəmautəhti nəuia Uhgɨn.* 8 Kəni in təmətatɨg ilah min ilah, kəni nian rəfin in təmeruh noliən tərah mɨn rəhalah, kəni mətətəu nəghatiən tərah mɨn rəhalah, kəni nian rəfin əmə, nɨkin iətəm təhruahru əmə, təmahmə pɨk o noliən tərah mɨn rəhalah.

9 Natimnati mɨn əha tətəgətun məmə Iərmənɨg Uhgɨn təhrun nosmiəgəhiən nətəmimi nətəm kotəhatətə lan, kəni təhrun nəmki rəkɨsiən ilah e nərahiən iətəm kəutatɨg lan. Mətəu nətəmimi nətəm kəsotəhruahruiən, Uhgɨn təhrun naskəlɨmiən mol nalpɨniən kəm lah rəueiu muvən mətəuarus nian in otələhu nəghatiən o nalpɨniən rəha nətəmimi. 10 Uhgɨn otol nalpɨniən kəm nətəm kotərah rəfin, mətəu in otol nalpɨniən asoli kəm nətəmimi nətəm kautol natimnati rəha naulɨsiən iətəm nɨpətɨlah tolkeikei məmə okotol, kəni natimnati u kautol ilah tamɨkmɨk, kəni nətəmimi mɨn əha kəsotolkeikeiən məmə iətəmimi kəti uə Uhgɨn otarmənɨg e lah.*

Nəgətun eiuə mɨn əha kəutəfəri məsotəgɨniən nati kəti, kəni məsotəgɨniən nəni rahiən natimnati e negəu e neai iətəm kautəmiəgəh u ilah ilɨs pɨk. 11 Nati əpnapɨn nagelo mɨn u ilah kotəsanən kəni nahgilah tepət tapirəkɨs nətəmimi mɨn əha, mətəu nagelo mɨn kəməsotahiən nəgətun eiuə mɨn əha,* məsotətu-pəniən nəghatiən kəti e lah e nəhmtɨ Iərmənɨg Uhgɨn.* 12 Mətəu nəgətun eiuə mɨn əha kəutəni rah natimnati mɨn iətəm ilah kəsotəhruniən. Ilah kotəhmen e nati arpɨn mɨn, iətəm rəhalah nətəlɨgiən tɨkə, mətəu kautol əmə nati iətəm nɨpətɨlah tolkeikei. Nati arpɨn mɨn əha kəmotair məmə nətəmimi okotaiu o lah motohamu ilah. Kəni Uhgɨn otərəkɨn mɨn nətəm kotərah mɨn əha təhmen e nətəmimi motarpɨn kəni motohamu nati rarpɨn mɨn əha.* 13 Uhgɨn otətəou ilah e nərahiən mətəu-inu ilah kəmotol nərahiən kəm nətəmimi.

Kəni nəgətun eiuə mɨn əha, nɨkilah tagiən məmə okotauən mɨne motəmnɨm pɨk, səniəmə lapɨn əmə mətəu e nərauiə. Ilah kotəhmen e napɨniən e napən, uə kotəhmen e nɨməgɨm iətəm tatol aulɨs itəmah, mautərəkɨn nərgɨ niməfaki. Kəhuva motauən itəmah min ilah, mətəu kəuteiuə e təmah, mautol noliən tərah. 14 Nian rəfin rəhalah nətəlɨgiən tatuvən o nakləhiən e nɨpətan u rəhalah nətəlɨgiən tɨmətɨg əmə. Kəni nian rəfin kautol təfagə tərah məsotəpəhiən. Kautiuvi kalɨn rəkɨs nətəmimi nətəm rəhalah nətəlɨgiən təsəskasɨkiən kautəhuvən o noliən tərah. Ilah kəutəgətun aru ilah e noliən rəha navərəsiən. Uhgɨn təməni rəkɨs nalpɨniən rəhalah. 15 Ilah kəmotəpəh suaru iətəm təhruahru, kəni motekəu motohtəu=pən suaru rəha Paləm nətɨ Peor, iətəm təmolkeikei pɨk nosiən məni e noliən tərah.* 16 Mətəu togki kəti təmahi o rəhan noliən tərah mɨn. Kitah kotəhrun məmə togki mɨn kəsotəghatiən, mətəu Uhgɨn təmol togki rəha Paləm təghati e nɨki iətəmimi məmə otəniəhu noliən ekəu-ekəu rəha iəni u.*

17 Nəgətun eiuə mɨn əha kotəhmen e nəhmtɨ nəhu iətəm təmamɨr, uə kotəhmen e nəpuə iətəm nɨmətagi asoli təməmki rəkɨs kəni nuhuən tɨkə lan, mətəu-inu nəgətuniən rəhalah kotərah. Uhgɨn təmələhu kalɨn napinəpuiən asoli məmə okotatɨg lan.* 18 Ilah kəutagət əfəri e nəghatiən iətəm nɨpətɨn tɨkə. Kəutəghati e nəghatiən mɨn rəha noliən mɨn iətəm nɨpətɨ nətəmimi kotolkeikei, kəni mautiuvi=pa nətəmimi kəhuva e nərahiən iətəm kəmohiet vi əmə lan. 19 Kəutəni əskasɨk məmə nətəmimi kotəhrun nɨtəu-pəniən natimnati iətəm ilah kotolkeikei, lou kəti tɨkə lan. Mətəu ilah aru slef mɨn rəha nolkeikeiən tərah mɨn rəhalah, mətəu-inu iətəmi kəti in slef rəha nati nak iətəm tətarmənɨg lan. 20 Mətəu nəmə kotagɨm rəkɨs e nərahiən rəha nəhue nɨftəni nian kotəhrun Iərmənɨg mɨne Iosmiəgəh rəhatah Iesu Krɨsto, kəni uərisɨg lan kohtəlɨg e noliən rəha təfagə tərah, məhuva slef rəhan, ilah kotatɨg e nərahiən iətəm in tərah tapirəkɨs in aupən.* 21 Nəmə ilah kəmotəruru agɨn suaru rəha nol-əhruahruiən, kəsi, in nati tərah nəuvetɨn o lah. Mətəu tərah pɨk agɨn o lah nəmə ilah kɨnotəhrun suaru əha rəha nol-əhruahruiən, kəni uərisɨg lan kotəuhlin nəmtahlah e nəghatiən rəha Uhgɨn iətəm təməfən kəm lah.* 22 Noliən rəhalah kotəhmen e nəghatiən əuhlin mil u keiu, “Kuri kəti təmɨtəlɨg muvən maton nati iətəm in təmeuə rəkɨs lan,” mɨne “Pɨkəh iətəm təmaig, kəni mɨtəlɨg mɨn muvən mətaig e nəmɨt.”*

3

Nian rəha Iərmənɨg

1 Rəhk-iəli mɨn, inu rəhak nauəuə iətəm tatol keiu lan tatuvnə o təmah. Iəmətei ilau pəti məmə nɨkitəmah otəhti mɨn natimnati mɨn əha, kəni məmə okuəhgi-pəri itəmah muol nətəlɨgiən rəhatəmah təhruahru. 2 Iəkolkeikei məmə onəkotətəlɨg mɨn e nəghatiən mɨn iətəm iəni mɨn rəha Uhgɨn kəmotəni aupən, mɨne nəghatiən rəha Iərmənɨg Iosmiəgəh rəhatah iətəm rəhatəmah aposɨl mɨn kəmotəni pətɨgəm kəm təmah.*

3 Nati kəti iətəm nəkotaupən motəhrun məmə, e nian Naunun Nian tətuva iuəkɨr, nətəmimi nəuvein okəhuva nətəm kəutətəu=pən əmə nati nɨpətɨlah tolkeikei məmə okotol, kəni ilah okotagət əfəri motəni rah nəghatiən rəha Uhgɨn.* 4 Okotəni məmə, “?Təhro? ?Təməni-əskasɨk rəkɨs məmə otuva mɨn, mətəu in iə? E nian iətəm tɨpɨtah mɨn kəmohmɨs mətəuarus=pa u rəueiu, natimnati rəfin təsol pɨsɨniən kəti tatol əmə lanko. Kəni aupən aupən agɨn, nian Uhgɨn təmol nɨftəni mətəuarus=pa rəueiu, natimnati rəfin kautol əmə nati kətiəh.” 5 Kəutəni lanəha, mətəu ilah kəsotolkeikeiən məmə okotətəlɨg e nɨpəhriəniən u məmə Uhgɨn təməghati, kəni təmol neai mɨne nɨftəni e nəghatiən rəhan. Kəni mol nɨftəni tiet e nəlugɨ nəhu, kəni mos nəhu mol ikɨn mɨn rəfin e nəhue nɨftəni.* 6 Kəni təmatɨg mos mɨn nəhu əha mauitarmin mərəkɨn nɨftəni aupən ikɨn lan.* 7 Kəni nəghatiən əha rəha Uhgɨn tətaskəlɨm neai mɨn nɨftəni kətuatɨg rəueiu, kəni ilau okuatɨg muətəuarus=pa nian in otuvan ilau e nɨgəm e nian rəha nakiliən mɨne nalpɨniən rəha nətəm kəutəhti nəuia Uhgɨn.

8 Mətəu iəu mɨn nəuvein, sotaluiən e nati kətiəh u məmə, e nətəlɨgiən rəha Iərmənɨg Uhgɨn, nian kətiəh in təhmen e nu uan-tausɨn, kəni nu uan-tausɨn in təhmen e nian kətiəh.* 9 Nətəmimi nəuvein, nɨkilah təhti məmə Uhgɨn təpəou o nol uəhaiən nəniəskasɨkiən mɨn rəhan, mətəu səniəmə tol lanəha. Rəhan nətəlɨgiən təfəməh o təmah, kəni nɨkin təsagiəniən məmə in otəkeikei mol nalpɨniən kəm nətəmimi, mətəu tolkeikei məmə nətəmimi rəfin okotəuhlin nəmtahlah e noliən tərah mɨn rəhalah mohtəlɨg=pən ohni.*

10 Mətəu Nian Rəha Iərmənɨg otuva təhmen e iətəmimi təmuva məmə otakləh, otuva e nian iətəmi təruru. E nian əha, kotətəu nərkərɨkiən asoli, kəni neai otɨkə. Kəni nɨgəm otus nəhue nɨftəni mɨne natimnati mɨn rəfin kəutatɨg lan, kohkə agɨn.*

11 Kəni mətəu-inu Uhgɨn otərəkɨn rəfin agɨn natimnati mɨn əha e noliən əha, itəmah nəkotəkeikei motətəlɨg e noliən rəha nəmiəgəhiən rəhatəmah. Nəkotəkeikei motohtəu=pən suaru iətəm nəmiəgəhiən rəhatəmah otəhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn motasim. 12 Nɨkitəmah otəkeikei magiən o nian əha iətəm tətuva, kəni motol natimnati iətəm okotol nian əha otuva uəhai əmə. E nian əha, nɨgəm otus mərəkɨn neai, kəni nəpiapeiən otol mɨtɨgar, mɨne məuɨg, mɨne məhau mɨn okotaiəh mohkə. 13 Mətəu Uhgɨn təməniəkɨs məmə otol neai vi mɨne nɨftəni vi, ikɨn rəha nətəmimi nətəm kotəhruahru e nəhmtɨn. Kəni kəutəhtahnin nati əha o nəniəskasɨkiən əha.

14 Tol lanəha, iəu mɨn nəuvein. Kəni mətəu-inu nəkəutəhtahnin nian əha iətəm tətuva, otalkut əskasɨk o nati milahal u məmə, aupən Uhgɨn otəsehiən napɨniən kəti e nəmiəgəhiən rəhatəmah, kəni uərisɨg məmə təfagə tərah kəti tɨkə lan, kəni naunun nəkotatɨg e nəməlinuiən itəmah min. 15 Nəkotəkeikei motos e rəhatəmah nətəlɨgiən nati u məmə, noliən rəha nətəlɨgiən əfəməh rəha Iərmənɨg o tah, tatol məmə in otosmiəgəh nətəmimi nəuvein mɨn. Inu təhmen e nəghatiən iətəm piatah təuvɨr Pol təmətei kəm təmah e neinatɨgiən iətəm Uhgɨn təməfən kəm in.* 16 Tətəghati e natimnati mɨn əha e nauəuə mɨn rəfin rəhan. E nauəuə mɨn əha, natimnati nəuvein əha ikɨn iətəm tiəkɨs məmə okotəhrun. Kəni nətəmi kotenəu-enəu məsotəhruniən nati, kəni rəhalah nətəlɨgiən tətaliuək-aliuək, ilah kautəuhlin nəghatiən mɨn rəha Pol, e noliən kətiəh əmə iətəm kautəuhlin nəghatiən rəha nauəuə nəuvein mɨn rəha Uhgɨn. Kəni Uhgɨn otərəkɨn ilah ohni.

Naunun nəghatiən

17 Kəni tol lanəha, iəu mɨn nəuvein. Mətəu-inu nəkotəhrun rəkɨs nati u, otair məmə nəghatiən alməli rəha nətəmimi nətəm kəutəhti nəuia Uhgɨn, okəsotiuvi rəkɨsiən itəmah e ikɨn rəhatəmah nəhatətəiən təskasɨk ikɨn, kəni nəkotəmei e rəhatəmah nəhatətəiən.* 18 Mətəu otol rəhatəmah nəhatətəiən teviə məskasɨk e nəhruniən rəha Iərmənɨg mɨne Iosmiəgəh rəhatah Iesu Krɨsto, kəni teviə mɨn e nəuvɨriən iətəm təməfɨnə kəm təmah. !Pəh kotəni-vivi in nian rəfin, rəueiu tatuvən matuvən əmə lanko naunun tɨkə! Əuəh.

* 1:6 Kəl 5:22-23

* 1:14 Jon 21:18-19; 2Kor 5:1

* 1:17-18 Mat 17:5; Mak 9:7; Luk 9:35

* 1:19 Nəh 22:19

* 1:20 Suaru kəti mɨn o nəuhliniən nəghatiən Kris e 1:20 tol lanu: “Kəni nati asoli e natimnati mɨn u, nəkotəkeikei motəhrun məmə iətəmi kəti tɨkə məmə, in pɨsɨn əmə otəni nɨpətɨ nəghatiən rəha iəni mɨn iətəm kəmətei e Nauəuə Rəha Uhgɨn,”

* 1:21 2Tim 3:16; 1Pitə 1:11-12

* 2:1 Mat 24:11; Jut 4

* 2:4 Jut 6

* 2:5 Jen 6–8; 2Pitə 3:6

* 2:6 Jen 19:24; Jut 7

* 2:7 Jen 19:1-16

* 2:10 Jut 7-8,16

* 2:11 Suaru kəti mɨn o nəuhliniən fes u təhmen inu: Nati əpnapɨn nagelo mɨn u ilah kotəsanən kəni nahgilah tepət tapirəkɨs nətəmimi mɨn əha, mətəu nagelo mɨn kəməsotahiən natimnati ilɨs pɨk əha.

* 2:11 Jut 9

* 2:12 Jut 10

* 2:15 Nam 22:7; Jut 11; Nəh 2:14

* 2:16 Nam 22:28-35

* 2:17 Jut 12-13

* 2:20 Mat 12:45

* 2:21 Luk 12:47-48

* 2:22 Prov 26:11

* 3:2 Jut 17

* 3:3 1Tim 4:1; Jut 18

* 3:5 Jen 1:6-9

* 3:6 Jen 7:11; 2Pitə 2:5

* 3:8 Sam 90:4

* 3:9 Hab 2:3; 1Tim 2:4

* 3:10 Mat 24:29,35; Luk 12:39; 1Təs 5:2

* 3:15 Rom 2:4

* 3:17 Mak 13:33; 1Kor 10:12

1 JON

1

2

3

4

5

1 Jon

Nauəuə iətəm Jon təmaupən mətei

Nəghatiən əkuəkɨr rəha nauəuə u 1 Jon

?Pəh təmətei nauəuə u? Aposɨl Jon təmətei nauəuə u. In pia Jemɨs, kəni ilau nətɨ Səpəti mil. In kəti rəha nətəmi tueləf rəha Iesu. Kəni in iətəmi u iətəm Iesu tolkeikei pɨk. In təmətei nauəuə mɨn u: Nanusiən Təuvɨr Iətəm Jon Təmətei, 1 Jon, 2 Jon, 3 Jon, mɨne Nol Əpuiən.

?Təmətei tatuvən kəm pəh? Təmətei nauəuə u tatuvən kəm nətəmimi rəha niməfaki mɨn ikɨn mɨn rəfin. In tolkeikei məmə nətəmimi ikɨn kətiəh kətiəh okotafin, kəni motahli=pən nauəuə u tatuvən e niməfaki mɨn ikɨn pɨsɨn pɨsɨn mɨn.

?Natɨgiən təhro lanu nian təmətei? Nətəmimi nəuvein kotəni məmə Iesu Krɨsto səniəmə in Nətɨ Uhgɨn pəhriən iətəm təmuva iətəmimi pəhriən kəti. Kəutəni məmə narmɨn rəha Krɨsto təmuva e nɨpətɨ suah kəha Iesu nian Jon Bəptais təmol bəptais lan. Kəni narmɨn rəha Krɨsto tiet e nɨpətɨ Iesu, uərisɨg tɨmɨs e nɨgi kəməluau. Mətəu nəgətuniən əha in neiuəiən. Kəni mautəgətun məmə noliən tərah in tɨkə. Ilah nəuvein kotəni məmə təuvɨr əmə məmə nətəmimi okotol əpnapɨn əmə noliən tərah mətəu-inu e rəhalah nəgətuniən, nɨpətɨ iətəmimi in nati əpnapɨn əmə. Nərgɨ nəgətuniən mɨn əha, kətəni məmə “Nostisisɨm.”

?Təmətei nauəuə u o nak? Təmətei nauəuə u məmə otəgətun mɨn nəghatiən iətəm təhruahru, kəni məmə otəni pətɨgəm neiuə mɨniən rəha nəgətun eiuə mɨn. Kəni təməgətun məmə nolkeikeiən in nati asoli. Kəni molkeikei məmə otasiru, kəni mol nəhatətəiən rəha nəfaki mɨn tuva məskasɨk kəni motəhrun vivi məmə Uhgɨn təmosmiəgəh pəhriən ilah, kəni ilah mautos nəmiəgəhiən itulɨn.

1

Nəghatiən Miəgəh

1 Nəghatiən iətəm in Nəukətɨ Nəmiəgəhiən* təmaupən matɨg e nətuəuiniən nian,† inu, itɨmah‡ iəmotətəu kəni moteruh e nəhmtɨtɨmah əhruahru.§ Iəmoteh, kəni motek e nəhlmɨtɨmah əhruahru.* Inu u, in Nəghatiən iətəm in Nəukətɨ Nəmiəgəhiən iətəm iəutəghati lan, məutəni pətɨgəm. 2 Nəukətɨ Nəmiəgəhiən əha təmietɨgəm=pa;† iəmoteruh kəni mautəhtul pətɨgəm o nəni pətɨgəmiən,‡ kəni məutəni=pɨnə kəm təmah məmə in nəmiəgəhiən itulɨn, in təmətatɨg ilau Tatə Uhgɨn kəni təmiet=pa o tɨmah.§ 3 Iəutəni pətɨgəm kəm təmah natimnati mɨn iətəm iəmoteh kəni motətəu rəkɨs, məmə itəmah mɨn onəkəhuva motol kətiəh kitah min itəmah. Okəhuva kətiəh kitah Tatə Uhgɨn mɨne Nətɨn, Iesu Krɨsto.* 4 Iautətei natimnati mɨn u məmə otol nagiəniən e nɨkitɨmah təri məriauəh.

Okotaliuək e nəhagəhagiən

5 Nəghatiən u inu, itɨmah iəmotətəu ohni kəni iəutəni=pɨnə kəm təmah, məmə Uhgɨn in nəhagəhagiən,† kəni napinəpuiən tɨkə agɨn lan. 6 Nəmə kitah kotəni məmə kɨnautol kətiəh kitah min, mətəu kitah kəutaliuək əhanəh e napinəpuiən,‡ kəni kitah kəuteiuə, kəni məsotatɨgiən e nɨpəhriəniən.§ 7 Mətəu in tətatɨg e nəhagəhagiən, kəni nəmə kotaliuək e nəhagəhagiən təhmen lan,* kəni kitah kautol kətiəh kitah min, kəni nɨra Nətɨn, Iesu, tətaruətuəh e tah o noliən tərah mɨn rəfin.†‡

8 Nəmə kitah kotəni məmə səniəmə kitah nol təfagə tərah,§ kitah kauteiuə aru əmə e tah mɨn, kəni nɨpəhriəniən tɨkə e tah.* 9 Uhgɨn in iətəm kitah kotəhrun narəriən lan, kəni rəhan noliən in təhruahru əmə.† Tol lanəha, nəmə kitah kotəni=pən noliən tərah mɨn rəhatah kəm Uhgɨn,‡ kəni in otafəl itah kəni malu e rəhatah noliən tərah mɨn, kəni maruətuəh rəkɨs e noliən tərah mɨn rəfin rəhatah məmə okotəhruahru e nəhmtɨn.§ 10 Mətəu nəmə kitah kotəni məmə kəsotol agɨniən noliən tərah, kəni kitah kəutəni məmə Uhgɨn tateiuə, kəni rəhan nəghatiən təsatɨg agɨniən e nəmiəgəhiən rəhatah.*

2

Iesu Krɨsto in iətəmi rəha nasiruiən e tah

1 Rəhak mɨn kəlkələh mɨn,* iətətei natimnati mɨn u kəm təmah, mətəniəhu itəmah məmə onəsotoliən təfagə tərah. Mətəu nəmə iətəmi kəti otol təfagə tərah, rəhatah kəti əha ikɨn iətəm tətəghati rəhatah lan kəm Tatə Uhgɨn,† inu Iesu Krɨsto in Iətəmi Təhruahru. 2 In ko, iətəm təmol sakrifais aru e rəhan nəmiəgəhiən o rəhatah noliən tərah mɨn, kəni o nati u, niəməha otəsol mɨniən Uhgɨn.‡§ Kəni təməsoliən o rəhatah pɨsɨn əmə noliən tərah mɨn, mətəu rəha nətəmimi mɨn rəfin agɨn e nəhue nɨftəni.*

3 Kitah okotəhrun əsas məmə kotəhrun Uhgɨn† nəmə kitah kautol nəuian.‡§ 4 Iətəmi u tətəni məmə “Iəkəhrun Uhgɨn,”* mətəu təsoliən nəuian, in ieiuə, kəni nɨpəhriəniən tɨkə lan.†‡ 5-6 Mətəu iətəmi u tatol rəhan nəghatiən,§ nolkeikeiən rəha Uhgɨn təmatɨg mɨnpi vivi pəhriən e nɨkin.* Iətəmi u tətəni məmə tətəhtul=pən lan,† otəkeikei mɨtəu suaru kətiəh əmə iətəm Iesu təmɨtəu.‡ Noliən u tətəgətun əsas§ məmə kitah kautatɨg lan.*

Kitah kotəkeikei motol nolkeikeiən kəm tah mɨn

7 Nɨkik keikei mɨn, iəu iəsəteiən nəghatiən vi kəti kəm təmah məmə onəkotol, kəni mətəu iətətei in əuas† iətəm nəmotos rəkɨs e nətuəuiniən, nian nəmotətəu nanusiən təuvɨr;‡ nəghatiən əuas u in nəghatiən nɨnotəhrun rəkɨs məmə nəkotolkeikei itəmah mɨn. 8 Mətəu e neruhiən kəti mɨn, nəghatiən u iətəm iətətei tatuvnə o təmah məmə onəkotol, in tətəuhlin məmə nəghatiən vi,§ mətəu-inu kɨneruh e suaru vi kəti e nəmiəgəhiən rəha Iesu mɨne rəhatəmah. Mətəu-inu rəueiu, napinəpuiən tɨnətagɨm,* konu nəhagəhagiən pəhriən† tɨnətasiə rəkɨs.‡

9 Kəni iətəmi u tətəni məmə in tətatɨg e nəhagəhagiən mətəu tətəməki e pian,§ in tətatɨg əhanəh e napinəpuiən.* 10 Iətəmi u iətəm tolkeikei pian, in tətəhtul e nəhagəhagiən,† kəni nati kəti tɨkə e nɨkin məmə otapitətəl lan, morin.‡ 11 Mətəu iətəmimi u iətəm tətəməki e pian, in tətatɨg e napinəpuiən,§ kəni mətan e napinəpuiən, kəni məruru ikɨn tatuvən=pən ikɨn, mətəu-inu napinəpuiən tətəuveg nəhmtɨn.*

12 Rəhak kəlkələh mɨn, iətətei nauəuə u kəm təmah,

mətəu-inu Uhgɨn təmafəl rəkɨs noliən tərah mɨn rəhatəmah e nati u iətəm Iesu təmol.

13 Tatə mɨn, iətətei nati u kəm təmah,

mətəu-inu itəmah nəkotəhrun in, iətəm təmaupən matɨg e nətuəuiniən.†

Nətəm aluə mɨn, iətətei nati u kəm təmah,

mətəu-inu itəmah nəmotehpahu rəkɨs‡ iətəmi tərah, Setən.

14 Kəlkələh mɨn, iətətei nati u kəm təmah,

mətəu-inu nəkotəhrun Tatə Uhgɨn.

Tatə mɨn, iətətei nati u kəm təmah,

mətəu-inu itəmah nəkotəhrun in, iətəm təmaupən matɨg e nətuəuiniən.§

Nətəm-aluə mɨn, iətətei nati u kəm təmah, mətəu-inu itəmah nəkotəsanən,*

kəni nəghatiən rəha Uhgɨn tətatɨg e nɨkitəmah,

kəni nəmotol win e iətəmi tərah, Setən.†

Sotolkeikeiən natimnati rəha nəhue nɨftəni

15 Sotolkeikeiən nəhue nɨftəni‡ uə natimnati mɨn rəha nəhue nɨftəni. Nəmə iətəmi kəti tatolkeikei nəhue nɨftəni, kəni nolkeikeiən rəha Tatə Uhgɨn təsatɨgiən e nɨkin.§ 16 Mətəu-inu natimnati rəfin u rəha nəhue nɨftəni, ilah u, kəsotsɨpəniən o Tatə Uhgɨn, mətəu kautsɨpən e nəhue nɨftəni əmə. Natimnati rəfin u rəha nəhue nɨftəni, ilah u, nolkeikei pɨkiən natimnati rəha nəhuvegɨn əmə,* kəni nolkeikeiən natimnati iətəm tatiuvirəkɨs nəhmtɨtəmi,† mɨne nəfəriən o rəhalah nautə, mɨne nepətiən. 17 Kəni nəhue nɨftəni u otəpanɨkə. Kəni nolkeikei pɨkiən nautə mɨn otəpanɨkə. Kəni nolkeikei pɨkiən o noliən mɨn rəha nəhue nɨftəni iətəm kautiuvi nətəlɨgiən rəha nətəmimi otəpanɨkə.‡ Mətəu iətəmimi iətəm tatol nəuia Tatə Uhgɨn,§ in otətatɨg itulɨn.

Tɨkɨmɨr mɨn rəha Krɨsto kɨnəhuva rəkɨs

18 Kəlkələh mɨn, kɨnotevɨg=pən e naunun nian.* Nəmotətəu məmə Tɨkɨmɨr rəha Krɨsto† otuva.‡ Kəni rəueiu tɨkɨmɨr mɨn rəha Krɨsto tepət, kɨnəhuva rəkɨs.§ Tol lanəha, kitah kotəhrun məmə, kɨnotevɨg=pən e naunun nian. 19 Nətəmi mɨn u, kəmotəpəh rəhatah niməfaki mɨn* mətəu ilah səniəmə rəhatah agɨn mɨn, aupən agɨn mətəuarus=pa u rəueiu mɨne. Nəmə rəhatah agɨn mɨn, kəməsohietiən e tah. Mətəu ilah kəmohiet e tah, kəni tətəgətun məmə ilah səniəmə rəhatah mɨn əhruahru.

20 Mətəu itəmah ko, Iətəmi Əhruahru, in təmalɨku=pɨnə† kəm təmah e Narmɨn Rəha Uhgɨn,‡ kəni itəmah rəfin nəkotəhrun nati u. 21 Iətətei nati u kəm təmah, səniəmə nəkotəruru nɨpəhriəniən, mətəu itəmah nɨnotəhrun rəkɨs nɨpəhriəniən, kəni motəhrun məmə nɨpəhriəniən təsəuəiən e neiuəiən.§ 22 ?Pəh u in ieiuə? Iətəmimi u iətəm tətəni məmə Iesu səniəmə in Krɨsto iətəm Uhgɨn təməni məmə otahli=pa. Iətəmimi u inu, tɨkɨmɨr rəha Krɨsto. In təsəniən nɨpəhriəniən e Tatə Uhgɨn mɨne Nətɨn.* 23 Iətəmi təsəniən nɨpəhriəniən e Nətɨn təruru nosiən Tatə. Iətəmi tətəni nɨpəhriəniən e Nətɨn, in tatos mɨn Tatə Uhgɨn.†

24 Otaskəlɨm tiəkɨs mautol nati nak nəmotətəu e nətuəuiniən, nian nəmotətəu nanusiən təuvɨr. Nəmə nautol, kəni itəmah onəkotəhtul=pən e Nətɨn, mɨne Tatə Uhgɨn.‡ 25 Kəni nati u inu, nəmiəgəhiən itulɨn, in təməni əskasɨk məmə otəfa kəm tah.

26 Iətətei nəghatiən mɨn u kəm təmah mətəni pətɨgəm nətəmimi mɨn u nətəm okotiuvi rəkɨs itəmah.§ 27 Mətəu Narmɨn Rəha Uhgɨn iətəm nəmotos e Krɨsto,* in tətatɨg əhanəh e nɨkitəmah. ?Tol lanəha, pəh mɨn təhrun nəgətuniən nati vi kəti kəm təmah? Narmɨn Rəha Uhgɨn tətəgətun natimnati rəfin kəm təmah,† kəni nəgətuniən əha rəhan, in nɨpəhriəniən, səniəmə neiuəiən. Tol lanəha, otəhtul=pən əskasɨk e Krɨsto,‡ təhmen=pən əmə məmə Narmɨn rəhan təməgətun itəmah məmə nəkotol.

28 Kəni rəueiu əha, kəlkələh mɨn, otəhtul=pən lan, məmə nian in otuva§ kəni kitah kəsotəgɨniən məsotaulɨsiən e nəhmtɨn* e rəhan nuvaiən.

29 Nəmə nəkotəhrun məmə in təhruahru,† onəkotəhrun əsas məmə nətəmimi rəfin nətəm kautol noliən əhruahru, ilah u, nenətɨn mɨn.‡

3

Kitah u nenətɨ Uhgɨn mɨn

1 !Oteh-to! !Nolkeikeiən asoli agɨn Tatə Uhgɨn təmolkeikei itah lan,* məmə tətauɨn e tah məmə nenətɨn mɨn!† Kəni nɨpəhriəniən məmə kitah əha. Nətəmimi rəha nəhue nɨftəni kəsotəhruniən məmə kitah nenətɨn mɨn,‡ mətəu-inu ilah kotəruru Uhgɨn.§ 2 Nɨkik mɨn, kitah nenətɨ Uhgɨn mɨn u rəueiu. Kitah kəsotəhruniən məmə okotəhro lanu motol pɨsɨn nian Krɨsto otɨtəlɨg=pa. Mətəu kitah kotəhrun məmə nian otɨtəlɨg=pa,* kitah okotəhmen lan,† mətəu-inu e nian əha, okoteruh əhruahru məmə in tol lanəha.‡ 3 Kəni iətəmimi iətəm tatuhuin məmə otəhmen e Krɨsto, in otəkeikei mol nəmiəgəhiən rəhan təhlan məuvɨr§ aru noliən mɨn rəhan,* mətəu-inu Krɨsto in mɨn in təhruahru vivi agɨn.

4 Iətəmimi iətəm tatol noliən tərah, in tətatgəhli mɨn lou rəha Uhgɨn, mətəu-inu nəghatiən u noliən tərah, nɨpətɨn u, natgəhliən lou rəha Uhgɨn. 5 Kəni itəmah nəkotəhrun məmə Krɨsto təmuva məmə otos rəkɨs rəhatəmah noliən tərah mɨn,† kəni noliən tərah tɨkə lan.‡ 6 Tol lanəha, nəmə kitah kəutəhtul=pən lan, tol=pən ko kəsotəkeikeiən e noliən tərah mɨn. Mətəu nətəmimi mɨn u nətəm kautəkeikei e noliən tərah mɨn, tol=pən kotəruru agɨn in, məsoteruhiən in.§

7 Kəlkələh mɨn, sotoliən iətəmi kəti teiuə e təmah e nati u. Iətəmi tatol nati əhruahru, nɨpətɨn u məmə in iətəmi əhruahru təhmen e Krɨsto məmə in iətəmi əhruahru. 8 Mətəu iətəmimi iətəm tatəkeikei əhanəh e noliən tərah mɨn, tətəgətun məmə in rəha Setən, u iətəm təmatol noliən tərah e nətuəuiniən mətəuarus=pa u rəueiu mɨne.* Mətəu Nətɨ Uhgɨn təmuva o nərəkɨniən uək mɨn əha rəha Setən.† 9 Nətəmimi mɨn u nətəm kəmotair vi mɨn məhuva nenətɨ Uhgɨn mɨn,‡ ilah ko kəsotəkeikeiən e noliən tərah,§ mətəu-inu ilah kautos nian mɨtə rəha Uhgɨn. Kəni o nati u, ko ilah kəsotəkeikeiən e noliən tərah, mətəu-inu ilah nenətɨ Uhgɨn mɨn.* 10 Tol mə, kotəhrun nəniən məmə pəh mɨn u nenətɨ Uhgɨn,† kəni pəh mɨn u nenətɨ Setən.‡ Iətəmimi u iətəm təsol əhruahruiən, kəni in məsolkeikeiən pian kəti,§ in səniəmə nətɨ Uhgɨn kəti.

Kitah kotəkeikei motolkeikei itah mɨn

11 Nəghatiən u inu, nəmotətəu e nətuəuiniən e nanusiən təuvɨr,* məmə kitah okotəkeikei motolkeikei itah mɨn.† 12 Sotoliən nɨtai Ken, iətəm in iətəmimi rəha Setən kəni təhuamu pian.‡ ?Kəni təmohamu pian o nak? Təmohamu mətəu-inu rəhan noliən mɨn tərah, konu rəha pian, noliən mɨn in təhruahru.§ 13 Piak mɨn, narmɨtəmah təsiuvɨg pɨkiən nəmə nətəmimi rəha nəhue nɨftəni u kəutəməki e təmah.* 14 Nəmə kitah kotolkeikei piatah mɨn, tətəgətun məmə kitah kinotapirəkɨs rəkɨs nɨmɨsiən, mɨnotevɨg=pən e nəmiəgəhiən.† Mətəu iətəmi u nolkeikeiən tɨkə lan, in tətatɨg əhanəh e nɨmɨsiən.‡ 15 Iətəmimi u iətəm tətəməki e pian§ in təhmen e iətəm tətəhuamu iətəmi,* kəni itəmah nəkotəhrun məmə iətəm tətəhuamu itəmi, in təsosiən nəmiəgəhiən itulɨn.†

16 Kitah kotəhrun vivi məmə nolkeikeiən in tol lanu, mətəu-inu Iesu təməfa rəhan nəmiəgəhiən o tah.‡ Kəni təhmen əmə lanəha, təuvɨr məmə kitah mɨn kotəfən nəmiəgəhiən rəhatah o piatah mɨn.§ 17 ?Nəmə iətəmi kəti rəhan natimnati tepət kəni pian kəti rəhan nati kəti tɨkə, mətəu in təsolkeikeiən məmə təhrun e pian,* məsoliən nati agɨn lan, nolkeikeiən rəha Uhgɨn otəhro lanu matɨg e iətəmi u?† 18 Nenətɨk mɨn, pəh kitah kəsotəniən nolkeikeiən e nohlɨtah əmə, mətəu okotol əpu nolkeikeiən pəhriən e noliən mɨn rəhatah.‡ 19 Noliən mɨn rəhatah kautəgətun məmə kitah nətəmimi rəha nɨpəhriəniən, kəni tol lanəha, nian okotəhtul e nəhmtɨ Uhgɨn, kəni kəsotəgɨniən. 20 Kəni nati əpnapɨn nəmə kotətəu=pən e nɨkitah məmə okotos nalpɨniən o natimnati nəuvein, mətəu Uhgɨn in ilɨs tapirəkɨs nɨkitah, kəni in təhrun natimnati rəfin, kəni otəni məmə kitah kotəhruahru uə kəpə.

21 Piak mɨn, nəmə kotətəu=pən e nɨkitah məmə okəsotosiən nalpɨniən, kitah okəsotəgɨniən e nəhmtɨ Uhgɨn,§ 22 kəni motos natimnati rəfin ohni iətəm kəutətapuəh=pən ohni,* mətəu inu kitah kautol nəuian† kəni mautol noliən iətəm in tolkeikei.‡ 23 Konu nəghatiən u rəhan tətəni məmə kotəkeikei motəhatətə e Nətɨn,§ Iesu Krɨsto,* kəni motolkeikei itah mɨn, təhmen məmə inu in təməni kəm tah.† 24 Nətəmimi mɨn u nətəm kautol nəuian,‡ ilah kautəhtul=pən vivi lan,§ kəni in tətəhtul=pən vivi e lah. Kəni kitah kotəhrun məmə in tətatɨg e nɨkitah, mətəu-inu Narmɨn Rəha Uhgɨn iətəm in təməfa, in tətəgətun kəm tah.*

4

Onəkakil meruh mətɨg narmɨn mɨn

1 Nɨkik mɨn, nəmə iətəmimi kəti tətəni məmə Narmɨn rəha Uhgɨn tətatɨg lan, matol in tətəni pətɨgəm rəhan nəghatiən, kəni təuvɨr pɨk məmə onəkoteruh vivi motakil mətɨg məmə narmɨn əha tətatɨg lan, in rəha Uhgɨn pəhriən, uə səniəmə rəha Uhgɨn.* Kitah okotəkeikei moteh vivi mətəu-inu iəni eiuə mɨn tepət kɨnohiet rəkɨs məutəghati e nəhue nɨftəni.† 2 Tol lanəha, itəmah onəkotəhrun vivi məmə in Narmɨn Rəha Uhgɨn iətəm tətatɨg e iətəmimi kəti, inu, Narmɨn iətəm tətəni pətɨgəm məmə Iesu in Krɨsto iətəm Uhgɨn təməni məmə otahli=pa, kəni in təmuva e nɨpətɨn,‡ narmɨn əha in Narmɨn əhruahru rəha Uhgɨn.§* 3 Mətəu iətəmimi kəti iətəm təsəni pətɨgəmiən məmə Iesu in Krɨsto iətəm Uhgɨn təməni məmə otahli=pa, narmɨn rəha iətəmimi əha, səniəmə rəha Uhgɨn. Inəha, in narmɨn rəha tɨkɨmɨr rəha Krɨsto,†‡ iətəm nəmotətəu rəkɨs məmə in otəpanuva, kəni rəueiu tɨnətatɨg rəkɨs e nəhue nɨftəni.§

4 Kəlkələh mɨn, itəmah nətəmimi rəha Uhgɨn mɨn, kəni nəmotəhgi rəkɨs iəni eiuə mɨn əha,* mətəu-inu Narmɨn iətəm tətatɨg e nɨkitəmah in tapirəkɨs narmɨn iətəm tətatɨg e nəhue nɨftəni u.† 5 Ilah nətəmimi rəha nəhue nɨftəni u,‡ tol lanəha, nəghatiən mɨn rəhalah kəutəni, ilah rəha nəhue nɨftəni əmə, kəni nətəm kəutətəlɨg e lah, ilah mɨn nətəmi rəha nəhue nɨftəni u. 6 Mətəu itɨmah rəha Uhgɨn. Tol lanəha, nətəmimi nətəm kotəhrun Uhgɨn, ilah kotətəlɨg e tɨmah. Mətəu nətəmimi nətəm ilah səniəmə rəha Uhgɨn, ilah kəsotətəlɨgiən e təmah.§ Kəni tol lanəha rəueiu, kitah okotəhrun əhruahru nətəmimi nətəm Narmɨn rəha nɨpəhriəniən tətatɨg e lah,* mɨne nətəmimi nətəm narmɨn rəha neiuəiən tətatɨg e lah.†

Nolkeikeiən rəha Uhgɨn mɨne rəhatah

7 Nɨkik mɨn, pəh kitah kotəkeikei mautolkeikei itah mɨn,‡ mətəu-inu nolkeikeiən in tatsɨpən e Uhgɨn, kəni iətəm tatol nolkeikeiən, in təmair vi mɨn muva nati Uhgɨn kəti,§ kəni təhrun Uhgɨn.* 8 Mətəu iətəmi u rəhan nolkeikeiən tɨkə, in təruru Uhgɨn, mətəu-inu Uhgɨn in nəukətɨ nolkeikeiən. 9 Uhgɨn təmol əpu rəhan nolkeikeiən kəm tah lanu, məmə in təmahli=pa Nətɨn nəuan kətiəh əmə,† tuva e nəhue nɨftəni, məmə kitah okotos nəmiəgəhiən ohni.‡ 10 Nati u in nolkeikeiən pəhriən, səniəmə kitah kəmotolkeikei Uhgɨn, mətəu in təmolkeikei itah.§ Uhgɨn təmahli=pa Nətɨn tuva, kəni in təmol sakrifais aru e rəhan nəmiəgəhiən o rəhatah noliən tərah mɨn, məmə niəməha otəsol mɨniən Uhgɨn.*

11 Piak mɨn, Uhgɨn təmolkeikei pɨk itah lanu,† kəni tol lanu lan, kitah mɨn okotəkeikei motol mɨn nolkeikeiən əha kəm tah mɨn.‡ 12 Iətəmi kəti təsehiən Uhgɨn nian kəti mɨne.§ Mətəu nəmə kitah kotolkeikei itah mɨn, kəni Uhgɨn tatɨg e nɨkitah, kəni nolkeikeiən rəhan təmatɨg mɨnpi vivi pəhriən e nɨkitah.*

13 Kitah kotəhrun† məmə kitah kotatɨg lan, kəni in tətatɨg e tah, mətəu-inu tɨnəfa rəkɨs rəhan Narmɨn kəm tah.‡ 14 Kəni itɨmah iəmoteruh rəkɨs məutəni pətɨgəm§ məmə Tatə Uhgɨn in təmahli=pa Nətɨn məmə in Iosmiəgəh rəha nəhue nɨftəni.* 15 Iətəmimi iətəm tətəni pətɨgəm məmə Iesu in Nətɨ Uhgɨn, kəni Uhgɨn tətatɨg lan, kəni in mɨn tətatɨg=pən e Uhgɨn.† 16 Kəni tol lanəha, kitah kotəhrun nolkeikeiən rəha Uhgɨn o tah, kəni məutarəriə lan.

Uhgɨn in nolkeikeiən.‡ Iətəmi tətatɨg e nolkeikeiən, tətatɨg=pən e Uhgɨn, kəni Uhgɨn mɨn tətatɨg lan.§ 17 Nian kəutatɨg lanəha e Uhgɨn, kəni nolkeikeiən rəhan təmatɨg mɨnpi vivi pəhriən e nɨkitah,* məmə kitah kəsotəgɨniən† e nian Uhgɨn otakil itəmi, mətəu-inu e nəhue nɨftəni u rəhatah noliən təhmen e Krɨsto. 18 Iətəmi u təriauəh e nolkeikeiən, ko təsəgɨniən e Uhgɨn. Mətəu-inu nolkeikeiən pəhriən u, iətəm tɨnatəuə rəkɨs e nɨkitah, tətəhgi rəkɨs nəgɨniən.‡ Nətəlɨgiən rəha nosiən nalpɨniən tatol itah kəutəgɨn, kəni nati u tətəgətun məmə rəhan nolkeikeiən pəhriən təsəuə əhanəhiən e nɨkitah.

19 Kitah kotolkeikei itah mɨn mɨne Uhgɨn mətəu-inu Uhgɨn təmaupən molkeikei itah. 20 Mətəu nəmə iətəmi kəti təni məmə, “Iəu iəkolkeikei Uhgɨn,” mətəu tətəməki əhanəh e pian u tətəhatətə mɨn e Krɨsto,§ in ieiuə,* mətəu-inu iətəmi təsolkeikeiən pian u in tateh e nəhmtɨn,† ko təsolkeikeiən Uhgɨn, iətəm in təsehiən.‡§ 21 Kəni in təməfa rəhan nəghatiən kəm tah məmə: iətəmimi pəh tolkeikei Uhgɨn in otəkeikei molkeikei mɨn pian.*

5

Kitah kautol win mətəu-inu kitah kəutəhatətə e Iesu

1 Iətəmimi iətəm tətəhatətə* e Iesu məmə in Krɨsto iətəm Uhgɨn təməni məmə otahli=pa, iətəmi inu, in nətɨ Uhgɨn,† kəni iətəmimi iətəm in tolkeikei Tatə Uhgɨn, in tolkeikei mɨn nenətɨn mɨn.‡ 2 Kəni nəmə kotolkeikei Uhgɨn kəni mautol nəuian,§ konu kitah kotəhrun məmə kotolkeikei mɨn nenətɨn mɨn.* 3 Mətəu-inu nəmə kotolkeikei Uhgɨn, nɨpətɨn u məmə, okotol nəuian.† Kəni rəhan nəghatiən otəhmen e katipə iətəm təhvevɨg əmə.‡ 4 Nətəmi mɨn u ilah nenətɨ Uhgɨn mɨn,§ ilah kautol win e noliən mɨn rəha nəhue nɨftəni. Konu nəhatətəiən rəhatah in tətəfa nəsanəniən o noliən win e noliən mɨn rəha nəhue nɨftəni. 5 ?Pəh mɨn u ilah kəutəhtul əskasɨk motol win e noliən mɨn rəha nəhue nɨftəni u? Ilah əmə əha, nətəm kəutəhatətə məmə Iesu in Nətɨ Uhgɨn.

Iəruəsan kɨsɨl kahlol əpu Iesu Krɨsto kəm tah

6 Iesu Krɨsto, in iətəmi u iətəm təmuva, kəni nəhu mɨne nɨran* katuol əpu in kəm tah məmə in Nətɨ Uhgɨn. Səniəmə nəhu əmə iətəm tatol əpu in, mətəu nəhu mɨne nɨran. Narmɨn Rəha Uhgɨn in tətəruəsan nəghatiən mil u rəha nəhu mɨne nɨrə, mətəni pətɨgəm, kəni rəhan nəghatiən in nɨpəhriəniən mətəu-inu Narmɨn Rəha Uhgɨn in nɨpəhriəniən. 7 Kəni nuhapumɨniən kɨsɨl kəhləruəsan ilahal mɨn.† 8 Ilahal u, Narmɨn Rəha Uhgɨn, mɨne nəhu, mɨne nɨrə. Kəni ilahal u, kəhlegəhan lan mahlol əpu nəghatiən rəhalahal mɨn. 9 Nian mɨn, kitah kautətəu nəghatiən mɨn iətəm nətəmimi kəutəni pətɨgəm, məutəhatətə e lah.‡ Mətəu nian Uhgɨn tətəni pətɨgəm nati kəti, in iahgin tapirəkɨs, kəni kitah okotəhrun nəhatətə təhmɨn mɨn e rəhan nəghatiən, mətəu-inu in Uhgɨn,§ kəni in tətəhtul pətɨgəm o Nətɨn.

10 Iətəmimi iətəm tətəhatətə e Nətɨ Uhgɨn, in tətəni nɨpəhriəniən e nɨkin o nəghatiən u rəha Uhgɨn. Mətəu iətəmimi iətəm təsəhatətəiən e nəghatiən u rəha Uhgɨn, təhmen əmə məmə in tətəni məmə Uhgɨn in ieiuə əmə,* mətəu-inu Uhgɨn təməhtul pətɨgəm o Nətɨn, məni pətɨgəm Nətɨn kəm in, mətəu in təsəniən nɨpəhriəniən lan. 11 Konu nəghatiən iətəm Uhgɨn təməni pətɨgəm o Nətɨn, in tol lanu. Uhgɨn təməfən nəmiəgəhiən itulɨn† kəm tah, konu nəmiəgəhiən u, katos o Nətɨn.‡ 12 Iətəm tatos Nətɨ Uhgɨn, in tatos nəmiəgəhiən. Mətəu iətəm təsosiən Nətɨ Uhgɨn, in təsosiən nəmiəgəhiən.§

Naunun nəghatiən

13 Iətətei nəghatiən mɨn u kəm təmah nətəm nəutəhatətə e Nətɨ Uhgɨn, məmə onəkotəhrun məmə itəmah nəkotos nəmiəgəhiən itulɨn.* 14 Pəh kəsotəgɨniən,† mətəu kotəskasɨk o nətapuəhiən o nati kəti e nəhmtɨ Uhgɨn. Nian okotətapuəh o nati kəti kəm in iətəm təuvɨr e rəhan nətəlɨgiən, kəni kitah kotəhrun vivi məmə in otətəu rəhatah nəfakiən.‡ 15 Kəni nəmə kotəhrun məmə in otətəu itah, kəni nati nak okoteasiə=pən ohni, kəni kɨnotəhrun rəkɨs məmə okotos.§

16 Nəmə koteh piatah kəti tatol noliən tərah, mətəu səniəmə noliən tərah iətəm təhrun niti-pəniən e nɨmɨsiən, ik onəkəfaki ohni, kəni Uhgɨn otəfən nəmiəgəhiən kəm iətəmi u.* Mətəu noliən tərah kəti əha ikɨn iətəm tatiti=pən iətəmi e nɨmɨsiən,† kəni iəu iəsəniən məmə onəkotəfaki o nətəmi mɨn iətəm kautol noliən əha.‡§ 17 Noliən tərah mɨn rəfin, ilah təfagə tərah,* kəni mətəu təfagə tərah mɨn əha ikɨn iətəm kəsotiti-pəniən iətəmi e nɨmɨsiən.†

18 Kitah kotəhrun məmə iətəm tətair e Uhgɨn‡ təsəkeikeiən e təfagə tərah, mətəu-inu Nətɨ Uhgɨn tətaskəlɨm-ərain vivi in, kəni iətəmi tərah u Setən, təruru nekiən.§ 19 Kitah kotəhrun məmə kitah nenətɨ Uhgɨn mɨn,* mətəu nətəmimi rəha nəhue nɨftəni rəfin, ilah u kəutatɨg e nəhlmɨ Setən.† 20 Kitah kotəhrun mɨn məmə Nətɨ Uhgɨn təmuva kəni məfa neinatɨgiən kəm tah,‡ məmə kitah okotəhrun in, u in nɨpəhriəniən.§ Konu kitah kautəhtul=pən e Uhgɨn u in nɨpəhriəniən, mətəu-inu kitah kautəhtul=pən e Nətɨn Iesu Krɨsto. In u, in Uhgɨn pəhriən, kəni in nəukətɨ nəmiəgəhiən itulɨn.*

21 Nenətɨk mɨn, otagɨm rəkɨs e natimnati mɨn iətəm okotos nɨmei Uhgɨn e nɨkitəmah.†‡

* 1:1 Jon 14:6

† 1:1 Jon 1:1,3

‡ 1:1 Nauəuə u, Aposɨl Jon in təmətei. Nati əpnapɨn məmə in tətəni pɨk “itɨmah,” mətəu Jon pɨsɨn əmə təmətei. Nian təmətei nəghatiən u “itɨmah,” nian nəuvein tətəghati aru əmə lan, kəni nian nəuvein tətəghati aru lan mɨne aposɨl mɨn nəuvein.

§ 1:1 Luk 24:48; Jon 1:14; 19:35; 2Pitə 1:16; 1Jon 4:14

* 1:1 Jon 20:27

† 1:2 Jon 1:1-4; 11:25; 14:6

‡ 1:2 Jon 15:27

§ 1:2 Jon 1:1-4

* 1:3 1Kor 1:9

† 1:5 1Tim 6:16

‡ 1:6 Jon 3:19-21; 8:12; Efəs 5:8; 1Jon 2:11

§ 1:6 1Jon 2:4; 4:20

* 1:7 Aes 2:5

† 1:7 Nəmə kəutəhlan vivi e nəhmtɨ Uhgɨn, okotəni pətɨgəm əmə təfagə tərah mɨn kəmautol kəsotəhmeniən e nəhmtɨ Uhgɨn. Mətəu səniəmə təhmen e naruətuəhiən iətəm kətaig e nien o nos rəkɨsiən nətuakəmiən kəti e nɨpətɨtəmi. Nɨra Iesu otəkeikei maruətuəh e tah, məmə in otos rəkɨs noliən tərah mɨn rəhatah. (Nɨpətɨ nəghatiən u “nɨra Iesu” tətəni məmə Iesu təmɨmɨs təhmen e sakrifais kəti təmol o təfagə tərah mɨn.) Tol lanəha, kitah kəutəhlan vivi, motəhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn, kəni in təseruhiən noliən tərah rəhatah, mətəu-inu nɨra Iesu təmafəl rəkɨs.

‡ 1:7 Hip 9:14; Nəh 7:14

§ 1:8 Jer 2:35; Rom 3:9,19; Jem 3:2

* 1:8 1Jon 2:4

† 1:9 Uhgɨn tətalu təfagə tərah mɨn rəha nol təfagə mɨn, mətəu in tatol e nəhruahruiən, mətəu-inu nɨmɨsiən rəha Iesu in təmətəou rəkɨs noliən tərah mɨn. Tol lanəha, təhruahru məmə Uhgɨn otalu noliən tərah mɨn rəhatah mətafəl rəkɨs.

‡ 1:9 Sam 32:3-5; 51:2; Prov 28:13

§ 1:9 Jer 31:34; Maeka 7:18-20; Hip 10:22

* 1:10 Jon 5:38

* 2:1 1Təs 2:11

† 2:1 Rom 8:34; 1Tim 2:5; Hip 7:25

‡ 2:2 Rom 3:25; 1Jon 4:10

§ 2:2 Iesu in təmol sakrifais aru e nəmiəgəhiən rəhan o rəhatah noliən tərah mɨn, kəni nati əha, niəməha təsoliən mɨniən Uhgɨn. Iesu in sakrifais, kəni in pris mɨn iətəm təmol sakrifais u. Iesu təsətapuəhiən o Uhgɨn məmə otəni məmə kitah kəməsotoliən noliən tərah kəti, mətəu təmətapuəh o Uhgɨn məmə oteruh itah məmə kitah nətəmimi rəhalah noliən tərah mɨn kəmotos rəkɨs nalpɨniən. Inu nətəlɨgiən mɨn rəfin rəha Uhgɨn, kəni nati u, in təməhmen.

* 2:2 Jon 3:17

† 2:3 1Jon 4:13; 5:2

‡ 2:3 Noliən nəuian u, təsoliən itah kotəhruahru, mətəu tətəgətun əmə məmə kitah kotəhrun Uhgɨn.

§ 2:3 Jon 14:15

* 2:4 Tait 1:16; 1Jon 3:6; 4:7,8

† 2:4 Nətəmimi nətəm kəutohtəu=pən Nostisisɨm, kəutəni məmə ilah kəutəhrun vivi Uhgɨn, mətəu noliən rəhalah təsəhruahruiən. Afin-to e Nəghatiən Əkuəkɨr Rəha Nauəuə u 1 Jon məmə nəkəhrun nətəlɨgiən rəha Nostisisɨm.

‡ 2:4 1Jon 1:6,8

§ 2:5-6 Jon 14:15

* 2:5-6 1Jon 4:12

† 2:5-6 Nian tətəni məmə suah iətəmi kəti tətəhtul=pən e Iesu, nɨpətɨn u məmə in tətatɨg lan məsietiən, tatsɨpən lan, tatos rəfin nəsanəniən rəhan ohni, tətahgəl lan, tatɨlpɨn ilau min.

‡ 2:5-6 Mat 11:29

§ 2:5-6 1Jon 2:3

* 2:5-6 Jon 15

† 2:7 Dut 6:5; Lev 19:18

‡ 2:7 1Jon 2:24; 3:11,23; 4:21; 2Jon 5,6

§ 2:8 Jon 13:34

* 2:8 Rom 13:12

† 2:8 Jon 1:9

‡ 2:8 Efəs 5:8; 1Təs 5:5

§ 2:9 1Jon 3:10,15,16; 4:20,21

* 2:9 1Jon 1:5

† 2:10 1Jon 3:14

‡ 2:10 Sam 119:165

§ 2:11 1Jon 1:6

* 2:11 Jon 11:9; 12:35

† 2:13 Jon 1:1

‡ 2:13 Jon 16:33

§ 2:14 Jon 1:1

* 2:14 Efəs 6:10

† 2:14 1Jon 2:13; Sam 119:9-11; Jon 5:38; Hip 4:12; 1Jon 1:10

‡ 2:15 Rom 12:2

§ 2:15 Jem 4:4

* 2:16 Jen 3:6; Rom 13:14; Efəs 2:3

† 2:16 Prov 27:20

‡ 2:17 Hip 12:27

§ 2:17 Mat 12:50

* 2:18 Rom 13:11

† 2:18 Tɨkɨmɨr rəha Krɨsto in “antichrist” e Inglɨs.

‡ 2:18 1Jon 2:22; 4:3; 2Jon 1:7

§ 2:18 1Jon 4:1

* 2:19 Uək 20:30

† 2:20 Nətəm Isrel kəutalɨku=pən e rəhn-kapə pris mɨn e oiel, mautol kəni tətəgətun məmə ilah u, səniəmə nətəmimi əpnapɨn əmə, mətəu ilah u, nətəmimi rəha Uhgɨn əmə, nətəm in təmɨtəpɨn o noliən uək u. Kəni e noliən əhmen əmə, Iesu in tətəfa Narmɨn Rəha Uhgɨn kəm nətəmimi mɨn əha nətəm kəutəni nɨpəhriəniən lan, mətəgətun məmə Krɨsto təmɨtəpɨn ilah məmə rəhan əmə. Nətəmimi mɨn u nətəm kautos nalɨkuiən e Narmɨn Rəha Uhgɨn, in təhmen e nəmtətiən kəti məmə ilah u, rəhan mɨn nətəmimi. Tətalɨku=pən e Narmɨn Rəha Uhgɨn e lah məmə ilah kotəhmen o noliən uək rəhan.

‡ 2:20 1Jon 2:27; 2Kor 1:21-22

§ 2:21 2Pitə 1:12

* 2:22 1Jon 4:3; 2Jon 1:7

† 2:23 Jon 8:19; 14:7; 1Jon 4:15; 5:1; 2Jon 1:9

‡ 2:24 Jon 14:23; 15:4; 1Jon 1:3; 2Jon 9

§ 2:26 1Jon 3:7

* 2:27 1Jon 2:20

† 2:27 1Kor 2:12

‡ 2:27 Jon 15:4

§ 2:28 1Jon 3:2; Kol 3:4

* 2:28 Efəs 3:12

† 2:29 1Jon 3:7

‡ 2:29 Jon 1:13

* 3:1 Jon 3:16

† 3:1 Jon 1:12

‡ 3:1 Jon 15:21; 16:2,3

§ 3:1 Jon 15:21; 16:2,3

* 3:2 Kol 3:4; 1Jon 2:28

† 3:2 Rom 8:29; 2Pitə 1:4

‡ 3:2 Jon 17:24; 2Kor 3:18

§ 3:3 Təhlan məuvɨr, nɨpətɨn u, tətafəl rəkɨs.

* 3:3 2Kor 7:1; 1Jon 1:7; 2Pitə 3:13,14

† 3:5 1Jon 3:8

‡ 3:5 2Kor 5:21

§ 3:6 1Jon 3:9; 2:4; 5:18; 3Jon 1:11

* 3:8 Jon 8:44

† 3:8 Hip 2:14

‡ 3:9 Jon 1:13

§ 3:9 1Jon 5:18

* 3:9 Nɨkɨtɨ nati tateviə mətəuə e nəuan. E suaru əhmen əmə, Uhgɨn tatələhu=pən rəhan nian mɨtə e iətəmi kəti, kəni in tateviə təhmen e nɨkɨtɨ nati iətəm kəmərfei e nəmiəgəhiən rəha iətəmimi u, kəni mətəuə e nəuan e noliən mɨn rəha Uhgɨn. Tol lanəha, nətəmimi mɨn u nətəm kəmotair vi mɨn motuva nenətɨ Uhgɨn mɨn, ilah kəsotəkeikeiən e noliən tərah.

† 3:10 1Jon 3:1,2; Jon 1:12

‡ 3:10 1Jon 3:8

§ 3:10 1Jon 2:9; 4:8

* 3:11 1Jon 2:7

† 3:11 Jon 13:34-35; 15:12; 1Jon 4:7,11,21; 2Jon 1:5

‡ 3:12 Jen 4:8

§ 3:12 Prov 29:10

* 3:13 Jon 15:18,19; 17:14

† 3:14 Jon 5:24

‡ 3:14 1Jon 2:9

§ 3:15 1Jon 2:9

* 3:15 Mat 5:21,22; Jon 8:44

† 3:15 Kəl 5:20,21

‡ 3:16 Jon 10:11

§ 3:16 Jon 15:13; 1Təs 2:8

* 3:17 Dut 15:7,8; Jem 2:15,16

† 3:17 1Jon 4:20

‡ 3:18 Esik 33:31; Rom 12:9

§ 3:21 Efəs 3:12; 1Jon 5:14

* 3:22 Mat 7:7

† 3:22 Jon 14:15

‡ 3:22 Hip 13:21

§ 3:23 Jon 6:29

* 3:23 Jon 1:12; 3:18; 20:31

† 3:23 Jon 13:34

‡ 3:24 1Jon 2:3

§ 3:24 1Jon 2:6; 4:15

* 3:24 1Jon 4:13

* 4:1 Jer 29:8

† 4:1 Mat 7:15; 1Jon 2:18

‡ 4:2 Jon 1:14; 1Jon 2:23

§ 4:2 Jon təməni tol lanu mətəu-inu nətəmimi nətəm kəməutohtəu=pən Nostisisɨm, nəgətuniən rəhalah tətəni məmə Iesu, nɨpətɨn pəhriən tɨkə, mətəu in narmɨn əmə, kəni in təmos narmɨ iətəmi kəti. Mətəu nɨpəhriəniən, nɨpətɨn əha ikɨn. Nɨpəhriəniən, Iesu Krɨsto in iətəmimi pəhriən, kəni in mɨn Uhgɨn pəhriən.

* 4:2 1Kor 12:3

† 4:3 1Jon 2:22; 2Jon 1:7

‡ 4:3 E Inglɨs, kətəni məmə “antichrist,” kəni nɨpətɨn u məmə in tɨkɨmɨr rəha Krɨsto.

§ 4:3 1Jon 2:18

* 4:4 Jon 16:33

† 4:4 2King 6:16; Rom 8:31

‡ 4:5 Jon 15:19; 17:14,16

§ 4:6 Jon 8:47

* 4:6 Jon 14:17

† 4:6 Mak 13:5

‡ 4:7 1Jon 3:11

§ 4:7 Jon 1:15

* 4:7 1Jon 2:4

† 4:9 Jon 1:18

‡ 4:9 Jon 3:16,17; 1Jon 5:11

§ 4:10 Rom 5:8,10

* 4:10 Rom 3:25

† 4:11 Jon 3:16

‡ 4:11 Jon 15:12; 1Jon 3:11

§ 4:12 Jon 1:18

* 4:12 1Jon 4:17; 2:5

† 4:13 1Jon 2:3

‡ 4:13 1Jon 3:24

§ 4:14 Jon 15:27

* 4:14 Luk 2:11; Jon 3:17

† 4:15 1Jon 3:24

‡ 4:16 1Jon 4:8

§ 4:16 1Jon 3:24

* 4:17 1Jon 4:12; 2:5

† 4:17 Efəs 3:12

‡ 4:18 Rom 8:15

§ 4:20 1Jon 2:9

* 4:20 1Jon 1:6; 2:4

† 4:20 1Jon 3:17

‡ 4:20 Rəhatah noliən tətəgətun əhruahru nati nak tətatɨg e nɨkitah. Nəmə iətəmimi kəti in tolkeikei pɨk Uhgɨn, nolkeikeiən rəha Uhgɨn tatɨg e nɨkin, kəni ko in otolkeikei mɨn nətəmimi, kəni in otol noliən təuvɨr mɨn əmə kəm lah. Mətəu nəmə kitah kəsotolkeikeiən Uhgɨn, kəni ko kitah kəsotolkeikeiən mɨniən nətəmimi. Kəni nəmə kitah kəsotolkeikeiən nətəmimi, tətəgətun məmə kəsotolkeikeiən Uhgɨn

§ 4:20 1Jon 4:12; Jon 1:18

* 4:21 1Jon 2:7,9

* 5:1 Jon 3:15

† 5:1 Jon 1:13; 1Jon 2:22; 1Jon 2:23

‡ 5:1 1Jon 2:23

§ 5:2 1Jon 2:3

* 5:2 1Jon 3:14

† 5:3 Jon 14:15

‡ 5:3 Mat 11:30

§ 5:4 Jon 1:13

* 5:6 Jon 19:34,35

† 5:7 Jon 14:17

‡ 5:9 Jon 5:33,34

§ 5:9 Mat 3:16,17; Jon 5:32,37; 8:17,18

* 5:10 Jon 3:33; 1Jon 1:10

† 5:11 Mat 25:46

‡ 5:11 Jon 1:4

§ 5:12 Jon 3:15,16,36

* 5:13 1Jon 5:11

† 5:14 Efəs 3:12; 1Jon 3:21

‡ 5:14 Mat 7:7

§ 5:15 1King 3:12

* 5:16 Jem 5:15

† 5:16 Hip 6:4-6; 10:26

‡ 5:16 Jer 7:16; 14:11

§ 5:16 E fes u, mɨne fes 17, Jon tətəghati e təfagə tərah iətəm tatiti=pən itəmi e nɨmɨsiən. Jon tətəghati e təfagə tərah iətəm kətəuhlin nəmtahtəmi o Krɨsto. Noliən tərah əha, tətəgətun məmə nətəmimi kautol ilah kəsotosən nəmiəgəhiən itulɨn, konu nəuvetɨn mɨn u məmə narmɨlah tɨnɨmɨs. Nati u inu, Jon tətəni əhagəhag kəm tah e 1Jon 5:12 mɨne 1Jon 3:14. E Mat 12:31-32 kitah kəutafin nəuvetɨn mɨn e nol təfagə u, nəni rahiən Narmɨn Rəha Uhgɨn.

* 5:17 1Jon 3:4

† 5:17 1Jon 5:16; 1Jon 2:1

‡ 5:18 Jon 1:13

§ 5:18 Jon 14:30

* 5:19 1Jon 4:6

† 5:19 Jon 12:31; 14:30; 17:15

‡ 5:20 Luk 24:45

§ 5:20 Jon 17:3

* 5:20 1Jon 5:11

† 5:21 1Kor 10:14; 1Təs 1:9

‡ 5:21 Nəghatiən Kris əhruahru tətəni məmə, “onəkagɨm e narmɨn nati mɨn.” Mətəu Jon tətəghati e təfagə tərah, məmə in təhmen e narmɨ nati. Nəmə kotolkeikei rəhatah təfagə tərah, kəni in təhmen e narmɨ nati. In tatos nɨmei Uhgɨn e nɨkitah.

2 JON

2 Jon

Nauəuə iətəm tatol keiu lan iətəm Jon təmətei

Nəghatiən əkuəkɨr rəha nauəuə u 2 Jon

?Pəh təmətei nauəuə u? Aposɨl Jon təmətei nauəuə u.

?Təmətei tatuvən kəm pəh? Təmətei tatuvən kəm pətan kəti rəha niməfaki. Mətəu nəmə təhro nəghatiən u “pətan,” nɨpətɨn təni məmə niməfaki kəti. Kəni “nenətɨn mɨn,” ilah nətəmimi rəha niməfaki. Jon təmətei nəghatiən mɨn əha, təhmen e nəghatiən kəti tətəhluaig. Təsolkeikeiən məmə otəni pətɨgəm nərgɨn mətəu-inu, kol məta nətəmimi nəuvein kotol noliən tərah e lah.

?Natɨgiən təhro lanu nian təmətei? E nian əha, nəgətun mɨn tepət kəutaliuək e ikɨn pɨsɨn pɨsɨn mɨn. Nətəmimi nətəm kəmotətəu nəghatiən rəhalah kɨnotəfən nauəniən kəm lah. Kəni motəfən ikɨn mɨn rəha napɨliən, kəni məutasiru e lah. Mətəu nəgətun eiuə mɨn kautəhuvən əpnapɨn mɨn o niuvi rəkɨsiən nətəmimi rəha niməfaki məmə okotəpəh nəghatiən pəhriən.

?Təmətei nauəuə u o nak? Nian nəgətun eiuə mɨn kəutəhuva, Jon təni məmə nətəmimi nətəm kəutəhatətə e nəghatiən pəhriən rəha Uhgɨn, okotəkeikei motahtɨpəsɨg e nəgətun eiuə mɨn əha, kəni motəpəh noliən mɨne nəgətuniən rəhalah, kəni məsotasiruiən e lah. Mətəu Jon tolkeikei məmə nətəmimi rəha niməfaki okotəkeikei motolkeikei nətəmimi pəhriən rəha niməfaki. Inu nəlpəkauiən rəha Uhgɨn.

1

Nətuəuiniən

1 Nauəuə u rəha eldə tatuvən kəm pətan Uhgɨn təmɨtəpɨn* mɨne nenətɨn mɨn. Nɨpəhriəniən məmə iəkolkeikei pɨk itəmah. Mətəu səniəmə iəu pɨsɨn əmə iəkolkeikei itəmah, mətəu nətəmimi mɨn rəfin u nətəm kotəhrun mɨn nɨpəhriəniən,† kotolkeikei itəmah. 2 Kəni iəkotolkeikei itəmah, mətəu-inu o nɨpəhriəniən iətəm tətatɨg e nɨkitah‡ kəni otatɨg itulɨn e nɨkitah.

3 Pəh Tatə Uhgɨn mɨne Nətɨn Iesu Krɨsto okuəfɨnə rəhalau nəuvɨriən, mɨne nasəkəhruiniən, mɨne nəməlinuiən kəm tah nətəm kotohtəu=pən suaru rəha nɨpəhriəniən mɨne nolkeikeiən.

Kitah okotohtəupən nəghatiən pəhriən mɨn

4 Nɨkik təmagiən asoli nian iəmeruh nenətɨm mɨn nəuvein, kəni meruh məmə kəutaliuək e suaru rəha nɨpəhriəniən,§ təhmen əmə məmə inu, Tatə Uhgɨn təməni kəm tah məmə kotəkeikei motol. 5 Kəni rəueiu əha, nəuvɨnɨk, iəu iəsəteiən nəghatiən vi kəti kəm təmah, mətəu in əmə u kɨnotətəu rəkɨs e nətuəuiniən.* Kəni iəkətapuəh məmə okotol əmə nolkeikeiən kəm tah mɨn. 6 Kəni nolkeikeiən u, nɨpətɨn u noliən nəuia Uhgɨn. Kəni in tətəni məmə kitah okotəkeikei motohtəu=pən suaru rəha nolkeikeiən, təhmen əmə məmə inu nəmotətəu e nətuəuiniən.

7 Mətəu-inu nəgətun eiuə mɨn tepət kəutan e nəhue nɨftəni.† Ilah kəsotəhatətəiən məmə Iesu in Krɨsto iətəm Uhgɨn təməni məmə otahli=pa,‡ in təmuva iətəmimi pəhriən, e nɨpətɨn pəhriən.§* Iətəmimi tol lanəha in ieiuə kəni in tɨkɨmɨr rəha Krɨsto.† 8 Tol lanəha, autətəu itəmah məmə nəsotəmkarəpəniən e nəua uək asoli rəhatah, pəh itəmah onəkotos nətəouiən rəfin lan.‡ 9 Nəmə iətəmi tətətu=pən aru əmə nəgətuniən kəti rəhan e nəgətuniən rəha Krɨsto, kəni məsəkeikeiən e nəgətuniən rəha Krɨsto,§ noliən rəhan tətəgətun məmə Uhgɨn təsatɨgiən e nɨkin. Mətəu iətəmimi pəh iətəm tətatɨg əskasɨk e nəgətuniən rəha Krɨsto, in tatos Tatə Uhgɨn mɨne Nətɨn ilau pəti e nɨkin.* 10 Nəmə iətəmi kəti tuva ohnik, kəni məsəniən nəgətuniən əhruahru rəha Krɨsto, nəsitiən in muvən imam ikɨn, məsəniən “təuvɨr” kəm in.† 11 Mətəu-inu iətəmi tətəni “təuvɨr” kəm in, tətasiru lan matol suaru o rəhan nəgətuniən tərah.‡

Naunun nəghatiən

12 Iatos nəghatiən tepət məmə iəkətei kəm təmah, mətəu iəsolkeikeiən məmə iəkətei e nɨma nauəuə mɨne pen. Mətəu nɨkik tətəhti pɨk məmə iəkuva meruh itəmah kəni məghati əhruahru kəm təmah e nəhmtɨtəmah, pəh nagiəniən rəhatah otəriauəh.§

13 Nenətɨ piam* nətəm Uhgɨn təmɨtəpɨn, ilah kəutəni təuvɨr kəm ik.

* 1:1 1Pitə 5:13

† 1:1 Jon 8:32

‡ 1:2 Jon 14:17

§ 1:4 3Jon 1:3,4

* 1:5 1Jon 2:7

† 1:7 1Jon 4:1

‡ 1:7 1Jon 2:22; 4:2,3

§ 1:7 Jon təməni tol lanu mətəu-inu nətəmimi nətəm kəməutohtəu=pən Nostisisɨm, nəgətuniən rəhalah tətəni məmə Iesu, rəhan nɨpətɨn pəhriən tɨkə, mətəu in narmɨn əmə, kəni in təmos narmɨ iətəmimi kəti. Mətəu nɨpəhriəniən, nɨpətɨn əha ikɨn. Nɨpəhriəniən, Iesu Krɨsto in iətəmimi pəhriən, kəni in Uhgɨn pəhriən e nian kətiəh əmə.

* 1:7 Jon 1:14

† 1:7 1Jon 2:18

‡ 1:8 1Kor 3:8; Hip 10:35,36; 11:26

§ 1:9 Jon 8:31

* 1:9 1Jon 2:23

† 1:10 Rom 16:17

‡ 1:11 1Tim 5:22

§ 1:12 Jon 3:29

* 1:13 Pia pətan əha in niməfaki kəti mɨn, Jon in tətatɨg ikɨn əha. Kəni nenətɨ pian u, ilah nɨmənin rəha niməfaki əha.

3 JON

3 Jon

Nauəuə iətəm tatol kɨsɨl lan iətəm Jon təmətei

Nəghatiən əkuəkɨr rəha nauəuə u 3 Jon

?Pəh təmətei nauəuə u? Aposɨl Jon təmətei nauəuə u.

?Təmətei tatuvən kəm pəh? Təmətei tatuvən kəm Kaeəs u in iətəmi asoli kəti rəha niməfaki, kəni in təhrun Jon.

?Natɨgiən təhro lanu nian təmətei? E nian əha, nəgətun mɨn rəha niməfaki kautəhuvən ikɨ pɨsɨn pɨsɨn mɨn, kəni məutəgətun. Nətəmimi nətəm kautətəu rəhalah nəgətuniən kəutəfən nauəniən kəm lah, kəni məutəfən ikɨn rəha napɨliən, kəni mətasiru e lah.

?Təmətei nauəuə u o nak? Kaeəs, in iətəmimi kəti iətəm tətasiru e nəgətun mɨn iətəm kəutaliuək ikɨ pɨsɨn pɨsɨn mɨn. Jon təmətəu nanusiən kəti e noliən təuvɨr rəha Kaeəs, kəni Jon təmətei nauəuə u məmə otəfəri nətəlɨgiən rəhan.

1

Nətuəuiniən nəghatiən

1 Kaeəs, ik piak keikei kəti. Iəu, eldə* rəha niməfaki, iətətei nauəuə u kəm ik. Nɨpəhriəniən u, məmə iəu iəkolkeikei pɨk ik.†

2 Piak keikei, iəu inəhrun rəkɨs məmə nɨkim təsanən məuvɨr e nəhmtɨ Uhgɨn, kəni iətəfaki məmə onəsɨmɨsiən mətatɨg vivi əmə, kəni natɨgiən rəfin rəham otəuvɨr. 3 Nɨkik təmagiən pɨk nian iəmətəu piatah mɨn nəuvein kəməhuva məutəni məmə nətəhtul əskasɨk o nɨpəhriəniən, kəni mətəkeikei mətaliuək e nɨpəhriəniən.‡ 4 Nian iətətəu məmə nenətɨk mɨn kautaliuək e nɨpəhriəniən, kəni nɨkik tagiən pɨk məriauəh mətapirəkɨs natimnati mɨn rəfin.

Kaeəs təmol uək təuvɨr

5 Piak ruən, ik nətəhtul əskasɨk o nati nak iətəm ik natol kəm piatah mɨn nətəm kautəhuvnə, nati əpnapɨn məmə ilah nətəm ikɨ pɨsɨn.§ 6 Ilah kəmotanus rəham nolkeikeiən u ikɨnu e niməfaki. Ik nəmol təuvɨr kəm lah, masiru e lah. Kəni nian okautəhuvən e rəhalah suaru, təuvɨr məmə onəkasiru e lah* e noliən iətəm Uhgɨn tolkeikei, 7 mətəu-inu ilah kəutaliuək o nəni pətɨgəmiən nəghatiən rəha Iesu Krɨsto, kəni məsotosiən nasiruiən kəti o nətəm kəsotəfakiən. 8 Tol lanəha, kəni kitah u, kotəkeikei motasiru e nətəmi kotol lanəha, məmə kitah okotos nəhlmɨtah mɨn kətiəh o nəni pətɨgəmiən nɨpəhriəniən.

Tiotrefes mɨne Temetrius

9 Iəmətei nauəuə kəti kəm niməfaki rəham, mətəu Tiotrefes, in tolkeikei pɨk məmə otəfəri aru in, məmə in iətəmi asoli kəti, kəni in təsətəlɨgiən e tɨmah. 10 Nəmə iəu iəkuvnə, kəni iəu oiəkanus əhruahru natimnati mɨn nəuvein iətəm in tatol, mɨne nəni oneuəniən nɨkalɨtɨmah iətəm in tətəni. In səniəmə təsitiən əmə piatah mɨn muvən iman ikɨn, mətəu tətəniəhu mɨn nətəmi mɨn u nətəm kotolkeikei məmə okotit piatah mɨn məhuvən imalah ikɨn, kəni mətahli pətɨgəm ilah e niməfaki.

11 Piak ruən, sosiən o noliən tərah rəha nətəmimi, tərəkɨn ik. Os əmə o iətəmimi iətəm rəhan noliən təuvɨr. Ətəlɨg-to lan məmə nətəmimi mɨn u nətəm kautol təuvɨr, tətəgətun məmə ilah nenətɨ Uhgɨn mɨn,† mətəu nətəmimi mɨn əha nətəm kautol tərah, tətəgətun məmə ilah kotəruru Uhgɨn. 12 Mətəu Temetrius, nətəmimi rəfin kəutəni-vivi in.‡ Kəni rəhan noliən mɨn u nian rəfin kəutəgətun mɨn məmə tatɨtəu=pən nəghatiən pəhriən. Kəni itɨmah mɨn iəutəni pətɨgəm kəm nətəmimi məmə in iətəmi təuvɨr, kəni nəkotəhrun məmə itɨmah iəutəni nɨpəhriəniən.§

Naunun nəghatiən

13 Iatos nəghatiən tepət məmə oiəkətei məni=pɨnə kəm ik, mətəu iəsolkeikeiən məmə oiəkətei e pen, 14 mətəu-inu nɨkik tətəhti pɨk məmə otəsuvəhiən iəkeruh ik, kəni kilau kuəghati əhruahru kəm lau mɨn.

15 Iətəfaki məmə pəh Uhgɨn otəfɨnə kəm təmah rəhan nəməlinuiən.*

Ik mɨn nəuvein kəutəni=pɨnə “təuvɨr” kəm ik. Kəni onakəni=pən “təuvɨr” rəhatɨmah kəm piatah mɨn nəuvein ko ikɨn ko.

* 1:1 2Jon 1:1

† 1:1 Inu nauəuə rəha aposɨl Jon, mətəu in təsəni pətɨgəmiən in, mətəu təmətəhluaig lan, təhmen=pən əmə e noliən kətiəh əmə iətəm in təmol e Nanusiən Təuvɨr iətəm Jon Təmətei.

‡ 1:3 2Jon 1:4

§ 1:5 Rom 12:13; Hip 13:2

* 1:6 1Kor 16:11; 2Kor 1:16

† 1:11 1Jon 2:29

‡ 1:12 1Tim 3:7

§ 1:12 Jon 19:35; 21:24

* 1:15 Rom 1:7; Efəs 6:23

JUT

Jut

Nauəuə iətəm Jut təmətei

Nəghatiən əkuəkɨr rəha nauəuə u Jut

?Pəh təmətei nauəuə u? Jut təmətei nauəuə u. In pia Jemɨs mɨne Iesu. Nətəmimi nəuvein, nɨkilah təhti məmə Jut təmos nauəuə rəha 2 Pitə, kəni mafin nian in təmətei nauəuə u rəhan.

?Təmətei tatuvən kəm pəh? Kitah kotəruru əhruahru məmə Jut təmətei nauəuə u tatuvən kəm pəh. Nəmə təhro təmətei tatuvən kəm nətəm Isrel nətəm kəutəni nɨpəhriəniən e Iesu Krɨsto.

?Natɨgiən təhro lanu nian təmətei? E nian əha, nəgətun eiuə mɨn nəuvein kəməhuvən motaliuək ikɨ pɨsɨn pɨsɨn mɨn, məutəgətun nətəmimi. Mətəu ilah kəməutəgətun rah ilah, məutəni məmə təuvɨr əmə məmə nətəmimi rəha niməfaki kautol noliən tərah əpnapɨn mɨn. Ilah kəutəni məmə təuvɨr əmə o noliən lanəha, mətəu-inu nəuvɨriən rəha Uhgɨn in iahgin, kəni ko təsoliən nalpɨniən kəm lah.

?Təmətei nauəuə u o nak? Jut tolkeikei məmə iəfaki mɨn ikɨn mɨn rəfin okotətəu məmə nəghatiən rəha nəgətun eiuə mɨn in tərah, kəni in neiuəiən əmə. Kəni tolkeikei məmə niməfaki otəhtul əskasɨk e nəghatiən iətəm in nɨpəhriəniən.

1

Jut təməni təuvɨr kəm lah

1 Iəu Jut, slef rəha Iesu Krɨsto, kəni iəu pia Jemɨs, iətəni təuvɨr kəm təmah u Uhgɨn təmauɨn e təmah. Uhgɨn Tatə tolkeikei pɨk itəmah, kəni Iesu Krɨsto taskəlɨm vivi itəmah.*

2 Pəh nasəkəhruiniən, mɨne nəməlinuiən, mɨne nolkeikeiən rəha Uhgɨn otəri məriauəh e nəmiəgəhiən rəhatəmah.

Noliən mɨn rəha nətəm kəutəuhlin nəmtahlah
e Uhgɨn

(2Pitə 2:1-17)

3 Iəu mɨn nəuvein, aupən, iəmolkeikei pɨk məmə iəkətei nauəuə u tuvnə o təmah o nəghatiən e suaru iətəm Uhgɨn tatos o nosmiəgəhiən itah. Mətəu rəueiu, iətətəu məmə iəkəkeikei mətei nəghatiən u tuvnə o təmah məmə iəkol əskasɨk nɨkitəmah məmə onəkotəluagɨn əskasɨk o naskəlɨmiən nəghatiən pəhriən rəha nəhatətəiən rəhatah. Uhgɨn təmələhu=pən nəghatiən u e nəhlmɨ iəfaki mɨn e nian kətiəh əmə, kəni ko təsəuhliniən. 4 Iatəni lanu mətəu-inu nətəmimi nəuvein kəməhuva oneuən e nɨkitəmah. Kəmətei aupən agɨn məmə ilah okotos nalpɨniən. Ilah kəutəhti nəuia Uhgɨn, kəni mautəuhlin nəghatiən pəhriən rəha nəhatətəiən rəhatah mautəni məmə tətegəhan e nakləhiən e pətan mɨne noliən əhmen mɨn lanu nəuvein. Kəni kəmotəuhlin nəmtahlah e Iesu Krɨsto iətəm in pɨsɨn əmə in Kig mɨne Iərmənɨg rəhatah.*

5 Nəghatiən u, nəkotəhrun rəkɨs ilah rəfin, mətəu iəkolkeikei məmə iəkəni mɨsɨmaru mɨn kəm təmah məmə Iərmənɨg təmosmiəgəh rəhan nətəmimi mohiet Ijɨp, mətəu uərisɨg təmərəkɨn ilah u nətəm kəsotəhatətəiən lan.* 6 Kəni otətəlɨg-to e nagelo mɨn nətəm kəmotəmkarəpən e nepətiən rəhalah, mətəu kəmotəpəh ikɨn əhruahru rəhalah. Uhgɨn təməlis ilah e sen iətəm ko təsɨtəgɨtiən nian kəti, kəni mahtɨpəsɨg e lah e napinəpuiən mətəuarus=pa Nian Asoli iətəm okakil ilah lan, kəni mol nalpɨniən kəm lah.* 7 Kəni təhmen əmə e Sotəm mɨne Kəmorə mɨne taun mɨn tɨtəlau e lau. Nətəmimi ikɨn mɨn əha kəmotəpəh noliən əhruahru mautəhuvən e noliən rəha nakləhiən e pətan mɨne noliən rəha nəman kautit aru ilah mɨn mɨne nɨpətan kautit aru ilah mɨn. Kəni Uhgɨn təmol nalpɨniən kəm lah e nɨgəm iətəm ko təsəpɨsiən nian kəti mɨne, məmə nətəmimi okoteruh nəua noliən tərah mɨn əha kəni məutəgɨn e nalpɨniən rəha Uhgɨn.*

8 Nati əpnapɨn nətəmimi mɨn əha kotəhrun natimnati mɨn əha, mətəu e noliən kətiəh əmə, ilah kəutəni məmə kəmoteruh nati kəti təhmen e nəməhlairiən iətəm təmegəhan e noliən tərah mɨn rəhalah, kəni tol lanəha kotəni məmə təuvɨr əmə məmə kautol noliən tərah e nɨpətɨlah mautəhuvən əmə lanəha, kəni kəutəpəh narmənɨgiən mɨn rəfin, kəni kəutəni rah nagelo mɨn u ilah ilɨs pɨk. 9 Mətəu Maikɨl, nati əpnapɨn in iətəmi asoli rəha nagelo mɨn, təməsoliən lanəha nian in mɨne Setən kəmatuorgəhu o nɨpətɨ Mosɨs. Təməsahiən Setən məsətu-pəniən nəghatiən kəti lan, mətəu təməni əmə məmə, “!Pəh Iərmənɨg otəni rəham nalpɨniən!”* 10 Mətəu nətəmi mɨn əha kəutəni rah nətəmimi nətəm kotəruru. Kəni e noliən rəha nati miəgəh mɨn, ilah kautol natimnati mɨn iətəm nɨpətɨlah tolkeikei məmə okotol, kəni noliən əha tatərəkɨn ilah.*

11 !Kəsi, nərahiən asoli o lah! Ilah kautohtəu=pən suaru iətəm nətɨ Atəm u Ken təmɨtəu=pən. Kəni ilah kinotəfən rəfin nɨkilah e noliən tərah iətəm Paləm təmol aupən mətəu-inu in tolkeikei pɨk məni. Kəni ilah kəmotol noliən rəha Kora məutəhti nəuia nətəmi asoli mɨn, kəni e noliən əmə əha iətəm Uhgɨn təmərəkɨn Kora mɨne rəhan mɨn, Uhgɨn otərəkɨn ilah.*

12 Nian nautol lafet təuvɨr mɨn mətəu-inu itəmah nəkotolkeikei itəmah mɨn, kəni ilah kəhuva motauən pɨk əpnapɨn əmə itəmah min ilah, nɨkilah təsəhtiən nətəmimi nəuvein, mətəu ilah kotəhmen e nɨmas kəti əpəha ihluə iətəm tətəhluaig iətəm negəu təhrun nələs pɨkɨniən kəni məhapu. Ilah nətəm kəsoteruhiən sipsip mɨn, mətəu kautun pɨk əmə sipsip mɨn. Ilah kotəhmen e nɨmalɨ nəpuə iətəm nɨmətagi təmələs muva, mətəu ko nuhuən təsəfuviən. Ilah kotəhmen e nɨgi mɨn iətəm tɨnuva e nian əhruahru rəhalah məmə okotəuə, mətəu kəsotəuəiən, kəni in təhmen əmə məmə kəmohmɨs, kəni nətəmimi kotiuvi-pəri ilah kəni kohmɨs agɨn.* 13 Peau-peau ləuantəhi kəutorasɨlig məutəruən əpnapɨn əmə, kəni kitah rəfin kəuteruh əmə. Kəni təhmen əmə, kəuteruh naulɨsiən rəha nətəmimi əha nətəm kautol pətɨgəm əmə noliən tərah e rəhalah nəmiəgəhiən. Ilah kotəhmen e məhau mɨn iətəm kəmotəmkarəpən e suaru rəhalah. Tol lanəha, Uhgɨn tətaskəlɨm imalah ikɨn əpəha e napinəpuiən iətəm nəhagəhagiən tɨkə agɨn ikɨn.

14 Suah u Inok u aupən, in nəuanɨləuɨs iətəm tatol səpɨn lan e nəuanɨləuɨs mɨn rəha Atəm, təməni pətɨgəm nəghatiən rəha Uhgɨn iətəm təməfən kəm in məmə, “Oteruh-to, Iərmənɨg tətuva ilah rəhan mɨn nagelo mɨn tausɨn tausɨn mɨn tepət pəhriən,* 15 tətuva məmə otakil nətəmimi rəfin, kəni otəni pətɨgəm nalpɨniən rəha nətəmimi rəfin mɨn u nətəm kəutəhti nəuian. In otol nalpɨniən mətəu-inu kəmotol nərahiən tərah mɨn e noliən tərah pɨk, kəni nol təfagə mɨn əha kəmotəraki e nəghatiən mɨn iətəm tərah kəm Uhgɨn.”

16 Nian rəfin, nətəmimi mɨn əha kəməutəghati-əghati kəm lah mɨn məmə nɨkilah təsagiəniən o natimnati, kəni məutəni rah natimnati rəfin. Ilah kəutətəu=pən aru nətəlɨgiən tərah e nɨkilah iətəm ilah aru kotolkeikei məmə okotol, kəni məutəghati əuvsan e lah mɨn, kəni kəutəghati e nəghatiən tətəhiən məmə okotol nətəmimi okotohtəu=pən rəhalah nətəlɨgiən.

Nəghatiən o nəhgi-pəriən ilah

17 Mətəu rəhak mɨn nətəmimi, nɨkitəmah tətəhti nati nak aposɨl mɨn rəha rəhatah Iərmənɨg Iesu Krɨsto kəmotəni aupən, məmə otuva. 18 Kəmotəni kəm təmah məmə, “E nian iətəm naunun nian tətuva iuəkɨr, nətəmimi nətəm kəutəghati əuvsan məutəni rah natimnati rəfin, ilah okotohtəu=pən aru əmə rəhalah nətəlɨgiən tərah e nɨkilah iətəm ilah aru kotolkeikei məmə okotol.”* 19 Inu nətəmimi nətəm kəutəhapu itəmah. Ilah kəutohtəu=pən aru əmə rəhalah nətəlɨgiən rəha nəhue nɨftəni, kəni Narmɨn Rəha Uhgɨn tɨkə e lah.

20 Mətəu itəmah, rəhak mɨn nətəmimi, otol itəmah motəsanən e rəhatəmah nəhatətəiən iətəm təhruahru vivi, iətəm təmsɨpən o Uhgɨn. Kəni otəghati kəm Uhgɨn e Narmɨn Rəhan.* 21 Kəni motos nolkeikeiən rəha Uhgɨn tətatɨg o təmah nian nəutəhtahnin nasəkəhruiniən rəha Iərmənɨg Iesu Krɨsto məmə in otos itəmah nəkəhuvən e nəmiəgəhiən itulɨn.

22 Onəkotasəkəhruin nətəmimi mɨn u nətəm rəhalah nəhatətəiən təsəskasɨk pɨkiən motəruru nəgətuniən nak in nɨpəhriəniən. 23 Motəmkirəkɨs uəhai nətəm kəutatɨg iuəkɨr o nɨgəm asoli motosmiəgəh ilah. Otasəkəhruin nəuvein mɨn, mətəu nəkotəgɨn pɨk e noliən tərah mɨn rəhalah, iətəm kautol nəmiəgəhiən rəhalah rəfin tamɨkmɨk. Autətəu itəmah məmə noliən tərah rəhalah otəsekiən nəmiəgəhiən rəhatəmah.*

Nəfakiən o nəni-viviən Uhgɨn

24 Pəh kotəni-vivi Uhgɨn iətəm in təhrun naskəlɨmiən itəmah məmə onəsotəmeiən, kəni təhrun noliən itəmah məmə nɨmei təfagə tərah tɨkə agɨn e nəmiəgəhiən rəhatəmah, nian otos itəmah nəkəhuvən e nəhagəhagiən rəha nəhmtɨn, kəni nɨkitəmah otagiən pɨk agɨn ikɨn əha. 25 Uhgɨn kətiəh əmə, kəni in Iosmiəgəh rəhatah. Kəni Iesu Krɨsto rəhatah Iərmənɨg in suaru rəhan o nosmiəgəhiən itah. Pəh kotəni məmə nəni-viviən, mɨne nepətiən, mɨne nəsanəniən, mɨne narmənɨgiən rəfin agɨn, in rəha Uhgɨn, aupən agɨn mətəuarus=pa u rəueiu, matuvən naunun tɨkə. !Əuəh!*

* 1:1 Mat 13:55

* 1:4 Kəl 2:4; 2Pitə 2:1

* 1:5 Eks 12:51; Nam 14:29-30

* 1:6 2Pitə 2:4

* 1:7 Jen 19:1-25; 2Pitə 2:6,10

* 1:9 Dan 10:13,21; 12:1; Sek 3:2; 2Pitə 2:11; Nəh 12:7

* 1:10 2Pitə 2:12

* 1:11 Jen 4:7-8; Nam 16:1-35; 2Pitə 2:15; 1Jon 3:12

* 1:12 2Pitə 2:13,17

* 1:14 Jen 5:18,21-24

* 1:18 2Pitə 3:3

* 1:20 Kol 2:7

* 1:23 Sek 3:2; Nəh 3:4

* 1:25 Rom 16:27; 2Pitə 3:18

NƏHAN-ƏHANIƏN

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

Nəhan-əhaniən

Nəhan-əhaniən natimnati kəm Jon

Nəghatiən əkuəkɨr rəha nauəuə u Nəhan-əhaniən

?Pəh təmətei nauəuə u? Iətəmi kəti nərgɨn u Jon təmətei nauəuə u. Məta suah u inu in aposɨl Jon, uə məta Jon pɨsɨn kəti təmətei. Kəsotəhrun viviən.

?Təmətei tatuvən kəm pəh? In təmətei nauəuə u tatuvən kəm niməfaki səpɨn, ilah kəutatɨg e nɨtəni mɨn ikɨn Esiə, (rəueiu, kətəni ikɨnu məmə Wes Teki — Western Turkey), mɨne matuvən mɨn kəm niməfaki mɨn ikɨn mɨn rəfin.

?Natɨgiən təhro lanu nian təmətei? Nian u iətəm təmətei nauəuə lan, kəpmən rəha Rom təməni məmə nətəmimi okotəkeikei motəfaki kəm iətəmi asoli rəha kəpmən təhmen əmə məmə in uhgɨn rəhalah. Mətəu nətəmimi rəha niməfaki kəmotəni məmə iətəmimi kətiəh əmə in ilɨs agɨn, iətəmimi u in Iesu Krɨsto. In əmə u, in Iərmənɨg. Kəni kəutəni məmə okəsotəfakiən kəm iətəmi asoli rəha Rom. Tol lanəha, kəpmən rəha Rom tɨnol nərahiən kəm nəfaki mɨn. Kəmotahli=pən Jon tuvən isəu e nɨtəni kəti u, kətəni məmə Patmos, məmə otətatɨg pɨsɨn əmə. Uhgɨn təfən nəməhlairiən təuvɨr agɨn kəti kəm Jon məmə oteruh Iesu Krɨsto əpəha e negəu e neai. Kəni in mafu mɨn natimnati iətəm otəpanuva, təhmen əmə məmə inu: noliən iətəm Uhgɨn otol win e Setən mɨne rəhan mɨn nətəmimi e nəluagɨniən; mɨne noliən rəha Uhgɨn o nakiliən nətəmimi e naunun nian.

?Təmətei nauəuə u o nak? In təmətei nauəuə u məmə otol əpu məmə Iesu Krɨsto in Iərmənɨg, konu məgətun rəhan nəsanəniən. Kəni in tolkeikei məmə otəni kəm nəfaki mɨn məmə okotəhtul əskasɨk nəmə nian iəkɨs mɨn okəhuva, konu ilah okəsotəfakiən kəm iətəmi asoli rəha Rom məmə in Uhgɨn. Otəsuvəhiən konu Setən otol nərahiən kəm nəfaki mɨn mətəu ilah okotəkeikei motəhtul əskasɨk, kəni in tolkeikei məmə otəfəri nətəlɨgiən rəha nəfaki mɨn mɨne nətəmimi u ilah kəutatɨg e nian iəkɨs mɨn u rəueiu. Nian Iesu Krɨsto otɨtəlɨg=pa mɨn, kəni in otəfəri ilah, mol nalpɨniən kəm rəhan tɨkɨmɨr mɨn.

Nəghatiən mɨn mɨne nətəlɨgiən mɨn tepət kəutafin e nauəuə u Nəhan-əhaniən kautsɨpən e nauəuə mɨn u rəha Oltestɨmɨn: Isikiəl, Daniəl, Aiseə, mɨne Jerɨmaiə.

?Okafin əhro nauəuə u? Nauəuə u, in tol pɨsɨn e nauəuə mɨn e Niutestɨmɨn mətəu-inu Iesu təməgətun natimnati tepət e Jon u kotol pɨsɨn agɨn. Tol lanəha, in otəkeikei mos narmɨ nati kəti məghati lan. Nəghatiən mɨn u ilah nɨpətɨlah tatɨg, təhmen e nəghatiən əuhlin. Konu, nian kitah kotafin nauəuə u, koteruh nəghatiən əuhlin mɨn u, təuvɨr məmə kitah kotətəlɨg e nɨpətɨlah mɨn kətiəh kətiəh. Təuvɨr məmə kotafin futnot ko ləhtəni e nɨmalɨ nauəuə o nəhruniən məmə narmɨ nati mɨn nɨpətɨ lah təni məmə nak. Kəni kotəkeikei motaupən motətəlɨg e nɨpətɨ nəghatiən mɨn u Krɨstɨn mɨn e nian əha kəmotəhrun vivi.

Nauəuə u səniəmə in təhmen e suaru kəti uə kalendə, məmə kotəhrun neruhiən məmə nati nak otuva e nu nak, konu nati nak mɨn otuva e nu təm tətuva, mətuva mətəuarus nian Iesu otuva mɨn lan. Mətəu e nauəuə u, kotəhrun neruhiən nəukətɨ nətəlɨgiən asoli tol lanu lan:

• Uhgɨn in ilɨs in tepət pɨk mɨne nəsanəniən rəhan tepət, mɨne rəhan nətəlɨgiən təuvɨr e natimnati mɨn rəfin;

• Setən in tatol nahməiən asoli e nəhue nɨftəni;

• Krɨstɨn mɨn okotəkeikei motəhtul əskasɨk e rəhalah nəhatətəiən məmə okəsotəgɨniən, nati əpnapɨn ilah kəutatɨg e nian rəha nərahiən;

• otəsuvəhiən Uhgɨn otələs iahu Setən kəni məfən nalpɨniən kəm Setən mɨne iərmɨs mɨn rəhan;

• e Nian Uərisɨg, Uhgɨn o tol nalpɨniən kəm nətəmimi mɨn kəsotəhatətəiən e Iesu;

• Iesu Krɨsto otarmənɨg e natimnati mɨn rəfin;

• Iesu otos nətəmimi rəhan məhuvən məutatɨg e neai, ikɨn tətatɨg ikɨn.

1

Nətuəuiniən nəghatiən

1 Nauəuə u, in tətəghati e natimnati mɨn iətəm Iesu Krɨsto təmol əpu.* Natimnati mɨn u, Uhgɨn təməfən kəm Iesu, məmə in otəgətun kəm rəhan noluək mɨn natimnati iətəm otəsuvəhiən təkeikei muva. Krɨsto təmahli=pən rəhan kəti agelo tuva, kəni məgətun natimnati mɨn u kəm rəhan ioluək, Jon. 2 Jon təməhtul pətɨgəm o nəni əhruahruiən natimnati rəfin iətəm in təmeruh, kəni mətei rəkɨs ilah e nauəuə u. Natimnati mɨn u iətəm in təmeruh, in nəghatiən rəha Uhgɨn mɨne nəni pətɨgəmiən rəha Iesu Krɨsto. 3 Iətəmi u iətəm tətafin pətɨgəm nəghatiən mɨn u, iətəm Uhgɨn təməfa, in otatɨg e nəuvɨriən pəhriən. Kəni nətəmimi mɨn u nətəm kəutətəu kəni mautos e nɨkilah kəni mautol, okotatɨg mɨn e nəuvɨriən pəhriən, mətəu-inu nian rəha natimnati mɨn u nauəuə u tətəghati e lah, tɨnuva iuəkɨr agɨn.

Jon təmətei nauəuə
kəm niməfaki mɨn ilah səpɨn

4 Iəu Jon, iətahli=pɨnə nauəuə u tatuvnə kəm niməfaki mɨn ilah səpɨn əpəha e nɨtəni Esiə.

Pəh Uhgɨn u iətəm tətatɨg u rəueiu, təmətatɨg itulɨn, kəni otəpanatɨg itulɨn mɨn, in otəfɨnə rəhan nəuvɨriən mɨne nəməlinuiən kəm təmah. Kəni pəh narmɨn ilah səpɨn† iətəm kəutatɨg aupən e jeə rəha kig, ilah mɨn okotol lanko e təmah. 5 Kəni Iesu Krɨsto mɨn, in otəfɨnə mɨn lanko kəm təmah. Krɨsto ko təməhtul pətɨgəm əskasɨk o nɨpəhriəniən, konu inəha, in iətəmimi iətəm in təmaupən məmiəgəh itulɨn e nɨmɨsiən,‡ kəni in tətarmənɨg e kig mɨn rəha nɨtəni mɨn.§

Pəh nəni-viviən tuvən o Iesu Krɨsto u, in təmolkeikei itah, kəni nɨran təmaiəh məmə otɨtɨs itah e noliən rəha təfagə tərah. 6 In Kig rəhatah, kəni təmol məmə kitah kotatɨg ahgəl rəhan narmənɨgiən, kəni mol itah kəhuva pris mɨn rəha Uhgɨn rəhan, kautol uək rəha Tatə rəhan. !Pəh nəni-viviən o rəhan nepətiən mɨne nəsanəniən tuvən o Iesu Krɨsto, naunun tɨkə! !Pəh in otarmənɨg itulɨn! Pəh otol lanu lan. Əuəh. Amen.

7 !Oteruh-to! In tətuva e nəpuə, * kəni nətəmimi rəfin okotəsal=pən moteruh e nəhmtɨlah əhruahru, kəni nətəmi mɨn aupən u kəmotəni məmə okəu, okoteruh mɨn, kəni nətəmimi e nəuanɨləuɨs mɨn rəfin e nɨtəni mɨn, nɨkilah otahmə, motasək əfəməh mətəu-inu kəmotafu.†

In otəkeikei mol lanu lan. !Əuəh! !Amen!

8 Iərmənɨg Uhgɨn tətəni məmə, “Iəu Nəukətɨn mɨne Naunun.‡ Iəu u iətatɨg rəueiu, kəni iəmətatɨg itulɨn, kəni iəpanətatɨg itulɨn mɨn, kəni iəu u, Nahgik Tepət Pɨk Agɨn.”

Jon təmeruh Nətɨ Iətəmimi

9 Iəu Jon, piatəmah u, iətəm kitah kautos pəti nəhlmɨtah mɨn kətiəh e Iesu o nahməiən, mɨne natɨgiən e narmənɨgiən rəhan, mɨne nəhtul əskasɨkiən e nian rəha nahməiən. Kəməraki=pən lak e nɨtəni u Patmos,§ mətəu-inu iətəni pətɨgəm nəghatiən mɨn u iətəm Uhgɨn təməfa, kəni mətəhtul pətɨgəm o Iesu. 10 In Nian rəha Iərmənɨg rəhatah,* kəni iəməriauəh e Narmɨn Rəha Uhgɨn, u rəhan nəsanəniən təmol kəm iəu, kəni iəkətəu nəuian asoli kəti e nəmtahk, təhmen əmə e təui, 11 kəni nəuian u tətəni məmə, “Ətei rəkɨs e nauəuə natimnati mɨn rəfin iətəm nateruh, kəni mahli=pən kəm niməfaki səpɨn. Nauəuə mɨn u okəhuvən kəm Efəsɨs, kəni Smanə, kəni Perkaməm, kəni Tuatirə, mɨne Satis, mɨne Fɨlɨtelfiə, mɨne Laotɨsiə.”

12  Kəni əmeiko, iəkeirair məmə iəkeruh-to, məmə pəh tətəghati kəm iəu. Kəni nian iəmeirair, mafu nati kətətu-pəri lait lan, ilah səpɨn, kəmol e aiən u kol tətoraip-oraip, 13 kəni e nəlugɨ nati kətaharu-pəri lait mɨn u lan, mafu suah kəti təhmen e Nətɨ Iətəmimi,† rəhan napən təfəməh u təfəməh pəhriən. Kəni kəməlis mankɨlahan e kətəuti, kəmol e aiən u kol tətoraip-oraip.‡ 14 Rəhn-kapə mɨne nəuanun təruən təruən təhmen e nəuaui nɨtəhi,§ * kəni nəhmtɨn təhmen e nəmnamɨ nɨgəm.† 15 Nəhlkɨn təhmen e prons,‡ iətəm kəmuvan e nɨgəm məmə otaiəh rəkɨs e namrəiən, mafəl iətəm təuvɨr, kəni uərisɨg ko, kərəpei məmə otəuvɨr mətoraip-oraip. Kəni nəuian iahgin təhmen e nɨtəhi asoli kəti tatɨtəgɨt e nɨmas; 16 In tatos məhau ilah səpɨn e nəhlmɨn maru, konu nau kəti rəha nəluagɨniən in tasɨlə e nɨkalɨn pəti mil,§ tatsɨpən e nɨpəgnəuan, kəni iətəmi u təhagəhag mətasiə, təhmen e mɨtɨgar əpə e nərauiə.

17 Nian iəmafu iətəmi əha, iəmeiuaiu morin iəu əha e nəhlkɨn, təhmen əmə məmə iəmɨmɨs.* Mətəu in təmea=pa mek iəu e rəhan maru kəni məni məmə, “Səgɨniən. Iəu u, iəu iəmaupən matɨg, kəni iəu matol naunun agɨn. 18 Iəu u, Iətəm Tətəmiəgəh.† !Iəmɨmɨs aupən, kəni mətəu eruh-to, iatəmiəgəh itulɨn! Kəni iəu iatos ki rəha Nɨmɨsiən mɨne ki rəha Nəuan=pən.‡

19 “Tol lanəha, ətei rəkɨs nati nak iətəm nateruh, inu natimnati mɨn rəha rəueiu, mɨne natimnati nəuvein mɨn iətəm tətuva. 20 Mətəu iəkuahpɨk e nɨpətɨ nati təməhluaig, u məhau mɨn ilah səpɨn iətəm nəmeruh iatos e nəhlmək maru, mɨne nati kətaharu-pəri lait lan, ilah səpɨn, kəmol e aiən u kol tətoraip-oraip. Məhau mɨn u ilah səpɨn, nɨpətɨn u nagelo mɨn rəha niməfaki səpɨn. Konu nati kətaharu-pəri lait lan, ilah səpɨn, kəmol e kol, nɨpətɨn u, niməfaki mɨn u ilah səpɨn.

2

Nəghatiən təmuvən
kəm nəfaki mɨn ikɨn Efəsɨs

1 “Ətei nauəuə u kəti tuvən o agelo* rəha niməfaki e taun Efəsɨs, məni=pən məmə,

Nəghatiən u rəhan, iətəm tatos məhau səpɨn e nəhlmɨn maru† kəni mətaliuək e nəlugɨn e nati kətaharu-pəri lait lan,‡ u iətəm kəmol e aiən u kol tətoraip-oraip, kəni ilah səpɨn.

2 Iəu iəkəhrun rəhatəmah noliən mɨn. Iəkəhrun nalkut pɨkiən o uək mɨn rəhatəmah, kəni məhrun mɨn məmə nautəhtul əskasɨk. Iəkəhrun məmə itəmah nəsotagiəniən o nətəm kautol noliən tərah. Nəmotakil nətəmimi mɨn u nətəm ilah kotəni məmə ilah aposɨl mɨn, mətəu səniəmə ilah aposɨl pəhriən mɨn, kəni nəmoteruh rəkɨs məmə ilah neiuə mɨn. 3 Iəkəhrun mɨn məmə itəmah nautos nətəlɨgiən əfəməh. Nərahiən təmələs pau itəmah, mətəu nautəhtul əskasɨk o nərgək, məsotəpəouiən.

4 Mətəu iateh nɨpəgnəmtɨn kəti əha ikɨn nəmotol, təsəhmeniən e nəhmtək. Nəmotəpəh nolkeikeiən§ aupən rəhatəmah. 5 Nɨkitəmah təhti-to nolkeikeiən iətəm nəməutatɨg lan aupən. Otəuhlin itəmah, kəni motol natimnati mɨn u nəmautol aupən. Nəmə nəsotoliən, kəni iəkuva, mələs rəkɨs rəhatəmah nati kətaharu-pəri lait lan e nɨmein. 6 Mətəu nati kətiəh əha ikɨn, nautol təuvɨr. Itəmah nəkotəməki e noliən tərah mɨn rəha nətəmimi rəha Nikoləs,* təhmen əmə lak, təhmen mə inu iatol mɨne.

7 Itəmah rəfin matəlgɨtəmah tatɨg. Otətəlɨg vivi, kəni motəhrun nəghatiən mɨn u iətəm Narmɨn Rəha Uhgɨn tətəni=pɨnə kəm niməfaki mɨn. Iətəm otol win e nəluagɨniən u, iəu iategəhan lan məmə in otun nəuanɨgi rəha nəmiəgəhiən iətəm tateviə e nasumiən rəha Uhgɨn.”†

Nəghatiən təmuvən
kəm nəfaki mɨn ikɨn Smanə

8 Kəni in tətəghati əhanəh mətəni=pa kəm iəu məmə, “Ətei nauəuə kəti tuvən o agelo rəha niməfaki e taun Smanə, məni=pən məmə,

Nəghatiən u rəhan, iətəm təmaupən matɨg, kəni in otol naunun agɨn. In təmɨmɨs kəni məmiəgəh mɨn,‡ kəni in tətəni məmə,

9 Nətəm Smanə, iəkəhrun rəhatəmah nahməiən. Iəkəhrun məmə itəmah nanrah mɨn, mətəu səniəmə itəmah nanrah mɨn pəhriən. !Itəmah, rəhatəmah nautə tepət agɨn! Iəkəhrun məmə neiuə mɨn nəuvein nətəm kautəni nəghatiən mautauvlək e təmah lan, məutəni məmə ilah nətəm Isrel, mətəu kəpə.§ Rəhalah nimə rəha nuhapumɨniən in nuhapumɨniən rəha Setən əmə.* 10 Sotəgɨniən e nahməiən mɨn iətəm otəsuvəhiən kəhuva e təmah. Iətəni=pɨnə kəm təmah, məmə Setən otəpanəmki=pən itəmah nəuvein e kaləpus məmə otek askəuvɨn nəhatətəiən rəhatəmah, kəni itəmah onəkotatɨg e nahməiən o nian ilah ten.† Otəhtul əskasɨk, nati əpnapɨn nəmə itəmah nəuvein okohmɨs, kəni iəu iəkəfɨnə rəhatəmah nətəouiən, təhmen=pən əmə məmə kətəfəfau=pən e nati kəti e rəhn-kapə iətəm təmol win e naiuiən, kəni rəhatəmah nətəouiən in nəmiəgəhiən itulɨn.

11 Itəmah rəfin matəlgɨtəmah tatɨg. Otətəlɨg vivi, kəni motəhrun nəghatiən mɨn u iətəm Narmɨn Rəha Uhgɨn tətəni=pɨnə kəm niməfaki mɨn. Nətəmimi okotol win e nəluagɨniən u, nian nɨmɨsiən tɨsɨmaru mɨn muva, ko kəsohmɨs mɨniən. Inəha, okəsəhuvəniən e nəmnamɨ nɨgəm asoli, inu nɨmɨsiən tatol keiu.”‡

Nəghatiən təmuvən kəm niməfaki mɨn ikɨn Perkaməm

12 Kəni in tətəghati əhanəh mətəni=pa kəm iəu məmə, “Ətei nauəuə kəti tuvən o agelo rəha niməfaki e taun Perkaməm, məni=pən məmə,

Nəghatiən u rəhan, iətəm tatos nau rəha nəluagɨniən kəti iətəm tasɨlə e nəven pəti mil.§

13 Iəkəhrun ikɨn nəutatɨg ikɨn. Ikɨn əha, Setən tətəharəg, mətarmənɨg ikɨn.* Mətəu itəmah nautəhtul iəkɨs ohniəu. Nəməsotəuhliniən rəhatəmah nəhatətəiən lak. Imatəmah Setən tətatɨg ikɨn, kəni kəmohamu rəhak iətəmimi Antipas, iətəm təməhtul əskasɨk o nəni pətɨgəmiən iəu. Nati əpnapɨn məmə nian əha təmiəkɨs pau o təmah, mətəu itəmah nəmotəhatətə əskasɨk lak.

14 Mətəu in əmə ko, iateh nɨpəgnəmtɨn mɨn nəuvein iətəm itəmah nautol iətəm təsəhruahruiən e nəhmtək. Itəmah nəuvein u ko ikɨn ko, nəutəgətun nətəmimi ko ikɨn ko məmə okotos nəgətuniən rəha Paləm. Paləm u, in təmol suaru kəm Kig Palək məmə in otəfən-əfən kəm nətəm Isrel, kəni pəh ilah kotol noliən tərah, mautun nauəniən iətəm kəmol sakrifais lan tatuvən kəm narmɨ nati iətəm kəmɨsɨkəuvɨn e nɨgi, kəni mautit əpnapɨn ilah mɨn.† 15 Kəni e noliən kətiəh əmə ilah nətəm Isrel mɨn əha, itəmah nəuvein u ikɨn nautohtəu=pən nəghatiən rəha nətəmimi rəha Nikoləs.‡ 16 !Tol lanəha, onəkotəkeikei motəuhlin uəhai əmə nətəlɨgiən rəhatəmah e noliən tərah mɨn rəhatəmah! Nəmə nəsotoliən, otəsuvəhiən oiəkuvnə o təmah, kəni iakoh nətəmimi mɨn ko, kəni mətei ilah e nau rəha nəluagɨniən iətəm tatsɨ=pən e nɨpəgnəuak.

17 Itəmah rəfin matəlgɨtəmah tatɨg. Otətəlɨg vivi, kəni motəhrun nəghatiən mɨn u iətəm Narmɨn Rəha Uhgɨn tətəni=pɨnə kəm niməfaki mɨn. Iətəmimi iətəm tatol win e nəluagɨniən, iəu iəkəfən nauəniən oneuən u mana§ kəm in. Oiəkəfən mɨn kəpiel ruən kəti kəm in, iətəm kəmətei=pən nərgɨn vi lan, kəni in pɨsɨn əmə kəha iətəm otos, təhrun nərgɨn.”

Nəghatiən təmuvən
kəm nəfaki mɨn ikɨn Tuatirə

18 Kəni in tətəghati əhanəh mətəni=pa kəm iəu məmə, “Ətei nauəuə kəti tuvən o agelo rəha niməfaki e taun Tuatirə, məni=pən məmə,

Nəghatiən u, in nəghatiən rəha Nətɨ Uhgɨn. Nəhmtɨn təhmen e nəmnamɨ nɨgəm, mɨne nəhlkɨn təhmen e prons* iətəm tətoraip-oraip.† Tətəni məmə,

19 Inəhrun rəkɨs noliən mɨn rəhatəmah, nətəm Tuatirə. Iəkəhrun rəhatəmah nolkeikeiən mɨne nəhatətəiən, mɨne nasiruiən e nətəmimi, kəni iəkəhrun mɨn məmə nətəlɨgiən rəhatəmah təfəməh o nəhtul əskasɨkiən. Iəkəhrun məmə noliən mɨn rəhatəmah nautol u rəueiu, təuvɨr mapirəkɨs agɨn noliən mɨn rəhatəmah aupən.

20 Mətəu iateh nɨpəgnəmtɨn kəti əha ikɨn nautol iətəm təsəhruahruiən e nəhmtək. Itəmah nautegəhan e noliən rəha pətan əha iətəm təhmen e pətan aupən u, Jesepel.‡ In tətəni məmə in iəni kəti, mətəu nəgətuniən rəhan tatit rah rəhak mɨn noluək, matol məmə ilah kautit əpnapɨn ilah mɨn, kəni mautun nauəniən u iətəm katol sakrifais lan kəm narmɨ nati iətəm kəmɨsɨkəuvɨn e nɨgi. 21 Iəmətəhtahnin pətan əha məmə in otəuhlin rəhan noliən rəha nɨtəu=pən əpnapɨniən nəman, mətəu in təpəh. 22 Tol lanəha, rəueiu əha, iəkol in tɨmɨs pɨk e rəhan pet. Kəni nətəmimi mɨn u nətəm kəmotit əpnapɨn ilah mɨn, ilah Jesepel u, nəmə ilah kəsotəuhliniən ilah e nosiən noliən rəha pətan əha, oiəkol ilah mɨn kotətəu tərah pɨk, kəni mɨsuə e lah e pet u rəha nahməiən. 23 Kəni oiəkau kətiəh əmə e nenətɨn mɨn, moh ilah kohmɨs.§ Tol lanəha, kəni niməfaki mɨn rəfin okotəhrun məmə iəu əmə u, iəkəhrun nətəlɨgiən mɨn rəha nətəmimi, mɨne nɨkilah. Kəni iəu iəkəfɨnə nətəouiən rəhatəmah tətəu=pən əmə rəhatəmah noliən mɨn iətəm nəmautol.*

24 Mətəu itəmah u, nətəm Tuatirə nətəm nəməsotosiən o nəgətun mɨn rəha Jesepel əha, iətəghati kəm təmah rəueiu. Iəkəhrun məmə itəmah nəməsotosiən natimnati iətəm kətəni məmə nati agɨn mɨn rəha Setən iətəm tətəhluaig e nəmtahn. Iəsələhu-pəniən nati fɨgəm kəti mɨn kəm təmah, mətəu iəkolkeikei məmə nəkotol nati kətiəh əmə, inko, 25 otaskəlɨm tiəkɨs əmə e nati iətəm nɨnotos rəkɨs, mətəuarus iəu iəkɨtəlɨg=pa.

26-27 Iətəm tatol win e nəluagɨniən u, kəni tətəhtul əskasɨk o noliən nəuiak, matuvən, matuvən mətəuarus naunun, kəni iəu iəkəfən nepətiən u kəm in, iətəm rəhak tatə təməfa kəm iəu, məmə in otarmənɨg e kəntri pɨsɨn pɨsɨn mɨn. Kəni in otos rəhan neim iətəm in nəmtətiən rəha nərgɨn asoli rəhan, kəmol e aiən, kəni in otatgəhli-atgəhli nətəm e nəhue nɨftəni, təhmen=pən əmə məmə aiən iətəm təmohaplɨs-ohaplɨs sospən kəmol e nəriəpɨg. 28 Kəni iəu iəkəfɨnə mɨn məhau u fətukai kəm in.†

29 Itəmah rəfin matəlgɨtəmah tatɨg. Otətəlɨg vivi, kəni motəhrun nəghatiən mɨn u iətəm Narmɨn Rəha Uhgɨn tətəni=pɨnə kəm niməfaki mɨn.

3

Nəghatiən təmuvən
kəm nəfaki mɨn ikɨn Satis

1 “Ətei nauəuə kəti tuvən o agelo rəha niməfaki e taun u Satis, məni=pən məmə,

Nəghatiən u rəhan, iətəm tatos narmɨn rəha Uhgɨn ilah səpɨn,* kəni matos mɨn məhau səpɨn.† Nəghatiən u rəhan iətəm tətəni=pɨnə kəm təmah məmə,

Iəkəhrun rəhatəmah noliən mɨn. Iəkəhrun məmə kətəni məmə itəmah nautəmiəgəh, mətəu kəpə, itəmah nɨnohmɨs rəkɨs. 2 !Otair-tə! Noliən təuvɨr mɨn rəhatəmah nəmautol aupən, otəsuvəhiən tɨkə agɨn. Mətəu itəmah nəkotəkeikei motalkut məmə onəkotəfəri mɨn noliən rəhatəmah, motol tuva məskasɨk, mətəu-inu rəhatəmah noliən təuvɨr mɨn iətəm təhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn, iəseh əhanəhiən kəti iətəm nəmotol məhuvən motol naunun lan. 3 Tol lanəha, nɨkitəmah təhti nəghatiən iətəm nəmotos, kəni mautətəu aupən. Otol, kəni motəuhlin itəmah. Mətəu nəmə nəkotapɨli alu, oiəkiet pətɨgəm o təmah təhmen e iakləh, kəni itəmah ko nəsotəhruniən məmə nian nak iəkuvnə o təmah.

4 Mətəu itəmah nəuan nəuvein əmə ko Satis, iətəm kəməsotoliən napən rəhalah tamɨkmɨk. Ilah kotəhruahru, motəhmen o naliuəkiən itəmah min iəu e napən ruən.‡ 5 Iətəm in otol win e nəluagɨniən, in otuvən lanəha e napən ruən. Kəni ko iəsafəl rəkɨsiən nərgɨn e nauəuə rəha nəmiəgəhiən, kəni iəu iəkəni pətɨgəm nərgɨn e nəhmtɨ rəhak Tatə mɨne rəhan nagelo mɨn, məmə in rəhak əhruahru iətəmimi.§

6 Itəmah rəfin matəlgɨtəmah tatɨg. Otətəlɨg vivi, kəni motəhrun nəghatiən mɨn u iətəm Narmɨn Rəha Uhgɨn tətəni=pɨnə kəm niməfaki mɨn.”

Nəghatiən təmuvən
kəm nəfaki mɨn ikɨn Fɨlɨtelfiə

7 “Ətei nauəuə kəti tuvən o agelo rəha niməfaki e taun Fɨlɨtelfiə, məni=pən məmə,

Nəghatiən u rəhan, Iətəm Tasim, kəni in Nɨpəhriəniən. Kəni in tatos ki rəha Tefɨt u aupən.* Nəmə in terəh e doə kəti, kəni ko iətəmi kəti təsahtɨpəsɨgiən. Kəni nəmə in tahtɨpəsɨg e doə kəti, kəni ko iətəmi kəti təserəhiən lan.† Nəghatiən u rəhan iətəm in tətəni=pɨnə kəm təmah məmə,

8 Iəkəhrun rəhatəmah noliən mɨn, nətəm Fɨlɨtelfiə. Iəkəhrun məmə rəhatəmah nəsanəniən in nəuan nəuvetɨn əmə, mətəu itəmah nəmautol nəuiak məsotəpəhiən, kəni məsotəhluaigiən məmə rəhak u itəmah. Oteruh-to. Iəmerəh e doə o təmah. Ko iətəmi kəti təsahtɨpəsɨgiən. 9 Oteruh-to. Nətəmimi mɨn ko e Nuhapumɨniən rəha Setən, ilah kautəni məmə ilah nətəm Isrel, mətəu kəpə. Ilah neiuə mɨn.‡ Oteruh-to. Oiəkol ilah kəhuva motasiəulɨn-pɨnə e nəhlkɨlah e nɨsiaiən, kəni okotəni məmə nɨpəhriəniən iəu iəkolkeikei itəmah.§ 10 Iəməni=pɨnə kəm təmah məmə itəmah onəkotos nətəlɨgiən əfəməh o nəhtul əskasɨkiən, təhmen əmə lak, kəni itəmah nəmautol rəhak nəghatiən.* O nati u, iəu oiəkəpali vivi o təmah e nian iətəm nərahiən otəsuvəhiən tuva e nəhue nɨftəni mɨn rəfin,† məmə otek askəuvɨn-to nətəmimi rəha nəhue nɨftəni.

11 Otəsuvəhiən iəkuva. Otaskəlɨm iəkɨs natimnati mɨn iətəm itəmah nɨnotos rəkɨs, məmə iətəmi kəti otəsosiən rəham nətəouiən‡ iətəm nɨnol win rəkɨs lan. 12 Iətəm otol win e nəluagɨniən, kəni iəu oiəkol in təhmen e nɨgi asoli kəti iətəm tətəruəsan Nimə Rəha Uhgɨn rəhak. Kəni in ko təsietiən e Nimə əha nian kəti. Kəni iəu, iəkətei=pən nərgɨ Uhgɨn rəhak lan, mɨne nərgɨ taun rəha Uhgɨn rəhak lan. Taun u, in Jerusɨləm vi, iətəm Uhgɨn rəhak otahli=pa, otɨsɨ-pəri e negəu e neai, meiuaiu=pa. Kəni iəu oiəkətei=pən mɨn nərgək vi e iətəmi u.

13 Itəmah rəfin matəlgɨtəmah tatɨg. Otətəlɨg vivi, kəni motəhrun nəghatiən mɨn u iətəm Narmɨn Rəha Uhgɨn tətəni=pɨnə kəm niməfaki mɨn.”

Nəghatiən təmuvən
kəm nəfaki mɨn ikɨn Laotɨsiə

14 “Ətei nauəuə kəti tuvən o agelo rəha niməfaki e taun Laotɨsiə, məni=pən məmə,

!Nəghatiən u rəhan, iətəm kətəni məmə in Nɨpəhriəniən! In ko, in iətəm kəhrun narəriəiən lan məmə tətəhtul pətɨgəm o nəni pətɨgəmiən nɨpəhriəniən əmə, kəni in nəukətɨ natimnati rəfin iətəm Uhgɨn təmol.§ * Nəghatiən u rəhan iətəm in tətəni=pɨnə kəm təmah məmə,

15 Iəkəhrun rəhatəmah noliən mɨn, nətəm Laotɨsiə. Iəkəhrun məmə nəmiəgəhiən rəhatəmah təhmen e nəhu iətəm tareuən əmə. Təuvɨr məmə onəkotəhtul əmə e kətiəh, onəkotətəpu uə onəkotəpiapei. 16 Itəmah nəutəhtul əmə e nəlugɨn, nəkotareuən əmə — nəsotəpiapeiiən məsotətəpuiən — tol lanəha, oiəkagəh rəkɨs e təmah rəueiu, 17 mətəu-inu itəmah nəkotəni məmə, ‘Rəhatɨmah nautə tepət, iautos məni asoli, rəhatɨmah nəmiəgəhiən təuvɨr, natimnati rəfin tatɨg, kəni nati kəti təsɨkəiən o tɨmah.’ Mətəu itəmah nəkotəruru məmə itəmah nɨnotatɨg rəkɨs e nərahiən; nətəmimi okotasəkəhruin o təmah; rəhatəmah nautə tɨkə agɨn; nəhmtɨtəmah təpɨs; kəni nəutaiu piəpiə əmə.† 18 O nati u, iətəni=pɨnə əhruahru kəm təmah, təuvɨr məmə onəkotos nəhmtɨ aiən u kol tətoraip-oraip ohniəu, iətəm kəmuvan e nɨgəm tus rəkɨs namrəiən lan,‡ kəni pəh itəmah, rəhatəmah nautə otepət. Kəni onəkotos nəhmtɨn mɨn napən ruən o nuvəniən lan, məmə onəkotəuveg nɨpətɨtəmah ko, iətəm tol naulɨsiən. Kəni mautos nəhmtɨn mɨn mərsɨn ohniəu, motol=pən e nəhmtɨtəmah, məmə nəhmtɨtəmah otəhlan, nəkoteruh vivi nati lan.

19 Nətəmimi mɨn ko rəfin nətəm iəkolkeikei pɨk ilah, iəu iətəghati əskasɨk kəm lah mətəgəu əhruahru ilah. Tol lanəha, təuvɨr məmə nɨkitəmah otɨmɨs=pa lak, kəni motəuhlin=pa e noliən tərah mɨn rəhatəmah. 20 !Otətəlɨg-to! Iəu iatəhtul e namtɨhluə, mətəhti-əhti doə o nuvnəiən imə. Nəmə iətəmi kəti tətəu nəuiak kəni terəh e doə, kəni iəkuvən imə kəni mauən itɨmlau min.

21 Iəu iəmol win e nəluagɨniən kəni mətəharəg-pəri itɨmlau rəhak Tatə e rəhan jeə, mətuarmənɨg. Kəni e noliən kətiəh əmə, iətəmi otol win e nəluagɨniən, iəu iəkegəhan məmə otəharəg itɨmlau min e rəhak jeə, mətuarmənɨg itɨmlau mɨn.

22 Itəmah rəfin matəlgɨtəmah tatɨg. Otətəlɨg vivi, kəni motəhrun nəghatiən mɨn u iətəm Narmɨn Rəha Uhgɨn tətəni=pɨnə kəm niməfaki mɨn.”

4

Nəfakiən e negəu e neai

1 !Uərisɨg e natimnati mɨn u, iəməsal=pən əha, kəni mafu doə kəti təmerəh=pən əpəha e neai! Kəni nəuian kətiəh əmə iətəm iəmətəu aupən, inko iətəm in iahgin iahgin təhmen əmə e təui, tɨnatəghati mɨn kəm iəu, kəni tətəni=pa məmə, “Əri-to muva ikɨnu, iəkəgətun ik e natimnati mɨn u, iətəm okəpanol.”

2 E nian kətiəh əmə, nəsanəniən rəha Narmɨn Rəha Uhgɨn təmol kəm iəu, kəni iəkəsal=pən əpəha aupən mafu kig, tətəharəg-pəri e rəhan jeə, mətarmənɨg e negəu e neai.* 3 Kəni iətəmi tətəharəg ikɨn əha, iəmeruh in təuvɨr matəlu, mətoraip-oraip, təhmen e kəpiel təuvɨr keiu nərgɨlau ko jaspə mɨne kanilian. Kəni mərai-mərai kəti təmuvən mɨtəlau e jeə rəhan, kəni mərai-mərai əha tətasiə təhagəhag təhmen e kəpiel təuvɨr kəti u, emɨrəl.† 4 Kəni mɨtəlau e jeə asoli rəha kig əha, jeə nəuvein mɨn ilah tuenti-fo, kautəhtul, kəni nətəmi asoli mɨn nətəm kəmotəhuitən, ilah tuenti-fo, kəutəharəg-pəri e jeə. Kəməhuvən e napən ruən, kəni motəfəfau e hat mɨn rəha nɨsiaiən, iətəm kəmol e aiən u kol tətoraip-oraip. 5 Kəni ikɨn əha, jeə rəha kig tətatɨg ikɨn, tətoraip, kəni kaluəluə tɨtatɨperəh matiet ikɨn. Aupən e jeə rəha kig, nəuanɨsiə ilah səpɨn kautohuəu. Inəha, narmɨn rəha Uhgɨn ilah səpɨn.‡ 6 Kəni ikɨn əha aupən e jeə rəha kig, nati kəti mɨn əha ikɨn təhmen e nɨtəhi, mətəu təhmen e kɨlas, iətəm tatəlu, mətoraip-oraip.

E nəlugɨn ikɨn əha, kəni tɨtəlau e jeə rəha kig u, nati nəuvein əha ikɨn, ilah kuvət, iətəm kautəmiəgəh, kautəhtul. Kəni nəhmtɨlah tepət tepət, tatəpeir=pən əmə e nərfɨlah mɨne nəmtahlah mɨne. 7 In aupən, təhmen e laion, kəni iətəm tol keiu lan, təhmen e kau iərman nahgin tepət, kəni iətəm tatol kɨsɨl lan, rəhn-kapə təhmen e iətəmimi, kəni iətəm tatol kuvət lan, təhmen e məlɨkɨm iətəm tatiuvɨg. 8 Nati mɨn əha iətəm kautəmiəgəh, ilah kuvət, mətəu nɨməlməlɨlah kətiəh kətiəh ilah sikɨs, kəni nəhmtɨlah tɨrəuei əpnapɨn əmə ilah, muvən əpəha e nəve nɨməlməlɨlah ləhtəni ikɨn mɨne. Nian rəfin ilah kəutani nəpuən lapɨn mɨne lənian, məsotəmeigiən, kəutani məmə:

“!Iərmənɨg Uhgɨn Nahgin Tepət Pɨk Agɨn

in tasim, tasim, tasim pɨk agɨn,

iətəm in tətatɨg rəueiu,

təmətatɨg itulɨn,

otəpanatɨg itulɨn!”§

9 Kəni nati mɨn kəha u kəutəmiəgəh, kautəni nɨpəhriəniən e nepətiən rəha Uhgɨn, kəni mautəfən nɨsiaiən kəm in, kəni mautəni tagkiu kəm kig iətəm tətəharəg-pəri e rəhan jeə, mətarmənɨg, mətatɨg itulɨn, naunun tɨkə. 10 Kəni nian nati mɨn kəha u kəutəmiəgəh kautol lanəha, kəni nətəmi asoli nətəm kəmotəhuitən, ilah tuenti-fo, koteiuaiu mautɨsin nəulɨlah kəm in, iətəm tətəharəg-pəri e rəhan jeə, mətarmənɨg, kəni mautəfaki kəm in iətəm tətatɨg itulɨn, naunun tɨkə. Ilah kəutɨsin nəulɨlah kəm in, kəni nɨpənəgɨlah təou nɨftəni, kəni ilah kautəpeg rəkɨs rəhalah kəfəfau mɨn rəha nɨsiaiən, kəni mautəlɨn aupən e rəhan jeə, kəni mautəni məmə,

11 “Rəhatɨmah Iərmənɨg Uhgɨn,

Ik nəkəhruahru, məhmen agɨn məmə onəkos nəni-viviən rəfin,

mɨne nɨsiaiən rəfin,

mɨne nəsanəniən rəfin,

mətəu-inu ik nəmol natimnati rəfin.

Ik nəmol ilah mətəu-inu ik nəmolkeikei məmə ilah okotatɨg.

Kəni mətəu-inu ik nəmolkeikei lanəha lan, ilah kəutatɨg əhanəh.”

5

Nətɨ sipsip təmuahru
e nauəuə iətəm kəmaiu-aiu

1  Kəni əmeiko, iəmafu kig tətəharəg-pəri e rəhan jeə, kəni matos nauəuə kəti e nəhlmɨn maru iətəm kəmaiu-aiu, kəni nauəuə ko kəmətei=pən nati e nɨkalɨn pəti mil, kəni kəmaiu-aiu kuvan-ərain kau səpɨn məmə otaskəlɨm tiəkɨs.* 2 Kəni iəmeruh agelo əsanən kəti tətagət əfəməh mətəni pətɨgəm məmə, “?Pəh u in təhmen məhruahru məmə otoh rəkɨs nati iətəm kəmuvan-ərain e nauəuə u lan, kəni migaru lan?” 3 Mətəu iətəmimi kəti tɨkə u ilɨs e negəu e neai, uə ləhtəni e nəhue nɨftəni, uə nɨki nɨftəni, kəti ko in təsəhruahruiən o nigaruiən e nauəuə u, mafin. 4 Kəni iəmətasək mətasək, mətəu-inu kəsehiən iətəmimi kəti iətəm təhmen məhruahru o nigaruiən e nauəuə u mafin. 5 Kəni eldə asoli mɨn u kəti iəhuitən təni=pa kəm iəu məmə, “!Sasəkiən! Məsal=pən-to meruh, Laion rəha Nəuanɨləuɨs rəha Juta,† in nəukətɨ Tefɨt,‡ in tɨnol win rəkɨs e nəluagɨniən rəhan. Tol lanəha, in təhruahru agɨn o nigaruiən e nauəuə kəha, kəni meatuv rəkɨs nati əha ilah səpɨn iətəm kəmuvan-ərain lan.”

6 Kəni əmeiko iəkafu Nətɨ Sipsip, tətəhtul əpəha e nəlugɨn e jeə rəha kig mɨne nati kuvət u kəutəmiəgəh mɨne nətəmi asoli mɨn nətəm kəmotəhuitən. Nətɨ Sipsip u, nəkafu məmə kəmohamu rəkɨs. Kəni rəhnəpati ilah səpɨn,§ kəni nəhmtɨn ilah səpɨn mɨn, ilah kəha, kəutəhtul o narmɨn rəha Uhgɨn ilah səpɨn iətəm təmahli pətɨgəm ilah kəhuvən e nəhue nɨftəni. 7 Nətɨ Sipsip əha, təmuvən meapən mos rəkɨs nauəuə u e rəhn maru kig iətəm tətəharəg-pəri e rəhan jeə. 8 Kəni nian in tɨnaskəlɨm nauəuə kəha, kəni nati mɨn əha u kəutəmiəgəh ilah kuvət, mɨne nətəmi asoli nətəm kəmotos nəhuitən ilah tuenti-fo, ilah kəutasiəulɨn nəulɨlah o Nətɨ Sipsip, moteiuaiu, nɨpənəgɨlah tatek nɨftəni. Ilah rəfin kautos hap* mɨn mɨne pesɨn mɨn iətəm kəmol e aiən u kol tətoraip-oraip, təriauəh e nati pien-pien mɨn iətəm nəmiəvɨn təuvɨr. Kəni nati pien-pien u, in təhmen e nəfakiən mɨn rəha nətəmimi rəha Uhgɨn.†

9 Kəni nati mɨn kəha kautəmiəgəh ilah kuvət mɨne nətəmi asoli nətəm kəmotəhuitən, kəmautani nəpuən vi kəti məmə,

“Ik nəkəhruahru, məhmen agɨn o nələsiən nauəuə u,

kəni meatuv rəkɨs nati mɨn iətəm kəmuvan-ərain lan,

mətəu-inu kəmohamu ik,

kəni məmos nəhmtɨ nətəmimi e nɨram

məmə ilah rəha Uhgɨn.

Kəni ilah kəmotsɨ=pən e nəuanɨləuɨs mɨn rəfin,

mɨne nəghatiən mɨn rəfin,

mɨne nɨtəni mɨne rəfin,

mɨne nətəmi nɨlosɨlah tol pɨsɨn pɨsɨn mɨn,

10 kəni nəmol ilah kotatɨg ahgəl rəhan narmənɨgiən,

kəni ilah rəham pris mɨn,

kautol uək rəha Uhgɨn rəhatɨmah.

Ilah okotarmənɨg e nəhue nɨtəni.”

11 Kəni iəkəsal-pen mɨn mafu, kəni mətəu mɨn nəuia nagelo mɨn tepət tepət, ko kəruru nafiniən. Kəmotəhtul, motɨtəlau e jeə rəha kig, mɨne nati mɨn iətəm kəutəmiəgəh, mɨne nətəmi asoli mɨn nətəm kəmotəhuitən. 12 Kəni ilah kəutani əfəməh nəpuən məmə:

“!Nətɨ Sipsip iətəm kəmohamu,

in təhruahru məhmen agɨn məmə kotəni-vivi in,

mətəu-inu tatos rəfin nəsanəniən,

mɨne nautə, mɨne neinatɨgiən,

mɨne nahgin, mɨne nepətiən əhagəhag!

!Təuvɨr agɨn məmə kautɨsiai in!”

13 Kəni iəmətəu mɨn natimnati rəfin iətəm Uhgɨn təmol e negəu e neai, mɨne nəhue nɨftəni, mɨne Ima Nətəm Kəmohmɨs Ikɨn, mɨne e nɨki nɨtəhi, mɨne natimnati mɨn rəfin iətəm kautatɨg e lah, ilah rəfin kautəni məmə:

“Pəh nəni-viviən mɨne nɨsiaiən tatuvən o kig iətəm tətəharəg-pəri e rəhan jeə mɨne Nətɨ Sipsip,

mətəu-inu in tatos nepətiən əhagəhag mɨne narmənɨgiən.

!Pəh nəni-viviən mɨne nɨsiaiən tuvən o lau,

kəni tatuvən, matuvən, matuvən, naunun tɨkə!”

14 Kəni nati mɨn kəha ilah kuvət u kəutəmiəgəh, kotəni məmə, “!Əuəh!” kəni nətəmi asoli mɨn nətəm kəmotəhuitən kotɨsin nəulɨlah ohni, məuteiuaiu, nɨpənəgɨlah tatek nɨftəni, məutəfaki kəm in.

6

Nətɨ Sipsip təmatgəhli nati iətəm kəmuvan-ərain
e nauəuə iətəm kəmaiu-aiu lan

1 Kəni iəmeruh Nətɨ Sipsip nian in təmatgəhli rəkɨs nati kəti iətəm kəmuvan-ərain e nauəuə kəmaiu-aiu lan. Kəni əmeiko, nati kəutəmiəgəh u kəti ilah kuvət tagət əfəməh e nəuian kəti təhmen e kaluəluə, məmə, “!Va-to!” 2 Iəkəsal-pəri mafu əhos kəruən kəti. Iətəm tətasuə lan tatələs nɨfagə, kəni kəməfəfau=pən e hat rəha nɨsiaiən kəm in, təhmen e hat rəha iətəm tɨnol win rəkɨs e nəluagɨniən. In təmaiu matuvən təhmen e iətəm təmol win e nəluagɨniən, kəni matuvən mɨn məmə otol mɨn win.

3 Nian Nətɨ Sipsip təmatgəhli rəkɨs nati tatol keiu lan, iətəm kəmuvan-ərain nauəuə lan, kəni iəmətəu nati miəgəh u iətəm tatol keiu lan təni məmə, “!Va-to!” 4 Kəni əhos pɨsɨn kəti mɨn iətəm tərəuvarəuv təhmen e nɨrə, təmaiu muva. Iətəmi tətasuə lan, kəməfən nisə asoli rəha nəluagɨniən kəm in. Kəni Uhgɨn təmegəhan=pən e nepətiən məmə otos rəkɨs nəməlinuiən iətəm tətatɨg e nəhue nɨftəni, məmə nətəmimi kəutəluagɨn əmə mautohamu ohamu ilah mɨn ikɨn mɨn rəfin.

5 Kəni nian Nətɨ Sipsip təmatgəhli rəkɨs nati tatol kɨsɨl lan, kəni iəkətəu nati miəgəh iətəm tatol kɨsɨl lan, təni məmə, “!Va-to!” Kəni iəkəsal-pəri mafu əhos kapɨn kəti. Iətəm tətasuə lan tətələs skel* kəti. 6 Konu iəmətəu nəuian kəti tatsɨ=pən e nəlugɨn e nati kəutəmiəgəh mɨn ilah kuvət, mətəni məmə, “Uvən, kəmegəhan lam məmə nəkəhrun nosiən nəumɨs e nɨtəni mɨn, kəni ilah okotəkeikei motərəkɨn məni asoli o nosiən nauəniən nəuan nəuvetɨn əmə. Mətəu onəsərəkɨniən nəukətɨ nɨgi olif mɨn iətəm katol oiel e nəuan, kəni nəsərəkɨniən nəukətɨ nɨləuɨs u krep iətəm katol wain lan.”

7 Nian Nətɨ Sipsip təmatgəhli rəkɨs nati tatol kuvət lan, iətəm kəmuvan-ərain nauəuə lan, kəni iəkətəu nati miəgəh iətəm tatol kuvət lan, tətəni məmə, “!Va-to!” 8 !Kəni iəkəsal-pəri mafu əhos kəhmtau kəti! Iətəm tətasuə lan, nərgɨn u Nɨmɨsiən, ilau iətəmimi kəti, nərgɨn u, Nəuanpən tatuərisɨg lan mətian. Kəmuos nepətiən məmə okohamu nətəmimi e nau mɨne nəumɨs mɨne nɨmɨsiən mɨne nati miəgəh arpɨn mɨn. Kəmuos nepətiən lanəha, təhmen e nəven nəhue nɨftəni kətiəh, muəpəh əmə nəuvetɨn kɨsɨl.

9 Kəni nian Nətɨ Sipsip təmatgəhli rəkɨs nati tatol faif iətəm kəmuvan-ərain nauəuə lan, iəkəsal=pən əpəha e nəve oltə,† ləhtəni ikɨn, mafu nətəm kəmohamu ilah mətəu-inu ilah kəmotəhtul əskasɨk o nəni pətɨgəmiən nəghatiən rəha Uhgɨn. 10 Ilah kəutauɨn əfəməh mautəni=pən kəm Uhgɨn məmə, “Ik nəkarmənɨg e natimnati rəfin, ik nəkasim, kəni ik nɨpəhriəniən. ?O nəhgɨn mɨne kəni ik onəkələhu nəghatiən məmə nətəmimi rəha nəhue nɨftəni kəmotol tərah, kəni mol nalpɨniən kəm lah o nati iətəm kəmotol e tɨmah? ?Onəhgɨn nəkalpɨn nɨtai nɨratɨmah e nətəmi mɨn əha?”

11 Kəmotəni lanəha, kəni kəməfən napən ruən kəm lah rəfin. Mətəu kəməni=pən kəm lah məmə okotəmeig mɨn nəuan nəuvetɨn əmə mətəuarus nəmpə apiəpiə rəha pialah mɨn mɨne nəuvɨnɨlah mɨn, otuva pɨpɨm məhmen. Pialah mɨn mɨne nəuvɨnɨlah mɨn u, nətəmimi mɨn rəha Iesu, nətəm okəpanohamu ilah o rəhalah nəhatətəiən.

12 Kəni nian Nətɨ Sipsip təmatgəhli rəkɨs nati tatol sikɨs iətəm kəmuvan-ərain nauəuə lan, kəni əmeiko, nəmig asoli kəti təməlauəl. Mɨtɨgar təmapinəpu agɨn, kəni məuɨg təmərarəuv agɨn təhmen e nɨrə.‡ 13 Kəni məhau mɨn əpəha ilɨs e neai kəmotəmei=pən e nəhue nɨftəni, təhmen e nəua nɨgi iətəm nɨmətagi asoli təmarɨgrɨg e nəuan pɨkɨs tɨmərəgrəg. 14 Kəni neai təmɨkə təhmen e napən kəmaiu-aiu kələs kagɨm.§ Kəni nɨtəuət mɨn mɨne nɨftəni mɨn kəmotagɨm e nɨmeilah mɨn.

15 Kəni nətəmimi rəfin agɨn, inu kig mɨn rəha nəhue nɨftəni mɨne iərmənɨg mɨn, nətəmi asoli mɨn rəha soldiə mɨn, nətəmi rəhalah nautə tepət, mɨne nətəmi kautos nepətiən, mɨne slef mɨn rəfin, mɨne nətəmi səniəmə slef mɨn, ilah rəfin kəmotəhluaig e nɨpəg kəpiel asoli mɨn, mɨne nɨkalɨ kəpiel asoli mɨn, mɨne nɨkalɨ kəpiel mɨn əpəha e nɨkalkalɨ nɨtəuət asoli mɨn.* 16 Kəni ilah kəmotasək əfəməh=pən o nɨtəuət mɨn mɨne kəpiel asoli mɨn məmə, “Okotəmei, motoh-ərain itɨmah, motəhluaig e tɨmah o nəhmtɨ kig u iətəm tətəharəg-pəri e rəhan jeə, mɨne o niəməha rəha Nətɨ Sipsip,† 17 mətəu-inu nian asoli kəgɨn agɨn lan rəha niəməha rəhalau tɨnuva. ?Kəni pəh u in təhrun nəhtuliən?”‡

7

144,000 kəmol mak e lah
məmə rəha Uhgɨn

1 Kəni əmeiko iəkafu agelo kuvət kəutəhtul=pən e kaugə ilah kuvət e nəhue nɨftəni. Kəmotəmkərain rəfin nɨmətagi kuvət e kaugə kuvət rəha nəhue nɨftəni, məmə nɨmətagi otɨkə e nəhue nɨftəni, mɨne nɨtəhi, mɨne nɨgi mɨn.* 2 Kəməfən nəsanəniən kəm lah o nərəkɨniən nɨftəni mɨne nɨtəhi. Kəni iəkəsal=pən mafu agelo kəti mɨn tatsɨ-pah, tatələs nati kəti iətəm Uhgɨn u iətəm tətəmiəgəh, otos o noliən mak rəhan lan. Kəni in tətəghati əfəməh=pən kəm nagelo mɨn u kuvət, məmə, 3 “!Otəpəh pɨpɨm! Sotəhlmaniən e nɨmətagi məmə otəsərəkɨniən nəhue nɨftəni mɨne nɨtəhi mɨne nɨgi mɨn, pəh iəkotol=pən pɨpɨm mak rəha Uhgɨn rəhatah e nɨpənəgɨ noluək mɨn rəhan.”†

4-8 Kəni iəmətəu nəmpə rəha nətəm kəmotos mak u rəha Uhgɨn. Nətəmimi 144,000 kəmohiet rəkɨs e nəuanɨləuɨs mɨn rəha Isrel, ilah kəmotos mak əha:‡

rəha Juta | 12,000
rəha Rupɨn | 12,000
rəha Kat | 12,000
rəha Aser | 12,000
rəha Naptali | 12,000
rəha Mənase | 12,000
rəha Sɨmion | 12,000
rəha Lifai | 12,000
rəha Isəkar | 12,000
rəha Sepulun | 12,000
rəha Josɨp | 12,000
rəha Benjəmɨn | 12,000

Nɨmənin nətəmimi nətəm kəməhuvən e napən ruən

9 Uərisɨg e natimnati mɨn u, iəməsal=pən əpəha aupən, mafu nɨmənin nətəmimi tepət tepət, ko kəruru nafiniən.§ Ilah kautsɨ=pən e nɨtəni mɨn rəfin, mɨne nəuanɨləuɨs mɨn rəfin, mɨne nəghatiən mɨn rəfin, kəni nɨlosɨlah tol pɨsɨn pɨsɨn mɨn. Ilah kautəhtul aupən e jeə rəha kig, mɨne Nətɨ Sipsip. Ilah kautəhuvən e napən ruən mɨn, kəni mautos nɨmalɨ nəmɨl e nəhlmɨlah. 10 Kəni mautagət əfəməh mautəni məmə,

“Uhgɨn rəhatah iətəm tətəharəg-pəri e rəhan jeə, mətarmənɨg, ilau Nətɨ Sipsip, ilau əha kəmuol suaru o nosmiəgəhiən itah.”

11 Nagelo mɨn rəfin ilah kautəhtul motɨtəlau e jeə rəha kig, kəni mɨtəlau mɨn e nətəmi asoli mɨn nətəm kəmotos nəhuitən, mɨne nati kəutəmiəgəh mɨn u, ilah kuvət. Ilah mautɨsin=pən nəulɨlah aupən e jeə rəha kig, moteiuaiu, nɨpənəgɨlah tatek nɨftəni, kəni məutəfaki kəm Uhgɨn, 12 mautəni məmə:

“!Əuəh! !Amen! !Nɨpəhriəniən! Rəhatah Uhgɨn təuvɨr pɨk, mətəhagəhag vivi.

!In teinatɨg teinatɨg, təsanən, nahgin tepət!

!Pəh kotəni-vivi in, motɨsiai in, kəni motəni tagkiu kəm in mautəhuvən mautəhuvən naunun tɨkə! !Əuəh!”

13 Kəni əmeiko, nətəmi asoli nətəm kəmotos nəhuitən mɨn u kəti tətapuəh ohniəu məmə, “?Pəh mɨn əha kautəhuvən e napən ruən? ?Kəni ilah kəmotsɨ=pən iə?”

14 Kəni iəkuhalpɨn məmə, “Iətəmi asoli. Ik əmə nəkəhrun.”

Kəni in təni məmə, “Nətəmi mɨn əha, ilah kəha kəmohiet rəkɨs e nahməiən asoli; ilah kəmoteikuas e rəhalah napən kəni motol təruən e nɨra Nətɨ Sipsip. 15 Kəni tol lanəha,

ilah kautəhtul aupən e nəhmtɨ Uhgɨn, iətəm tətəharəg mətarmənɨg,

kəni mautəfaki kəm in e nərauiə mɨne lapɨn e Rəhan Nimə;

kəni kig u Uhgɨn iətəm tətəharəg-pəri e jeə,

in otahgəl kəm lah mɨn nian rəfin.

16 Ilah, ko nəumɨs təsus mɨniən ilah,

kəni ko kəsotəuauə mɨniən.

Kəni nərauiə təsəhgi mɨniən ilah,

nəpiapeiən asoli rəha mɨtɨgar otəsəhgi mɨniən ilah,

17 mətəu-inu, Nətɨ Sipsip iətəm tətəharəg e nəlugɨn e jeə rəha kig,

in otateh ilah təhmen e iətəmimi rəha nehiən sipsip.

In otit ilah, matuvən o nəhmtɨ nəhu miəgəh,*

kəni Uhgɨn otafəl rəfin nəhu nəhmtɨlah.”

8

Pesɨn rəha nati pien-pien

1 Nian Nətɨ Sipsip təmatgəhli rəkɨs nati tatol səpɨn iətəm kəmuvan-ərain nauəuə lan, kəni nagətiən təmɨkə əpəha e negəu e neai o nian əkuəkɨr kəti, təhmen e uan haf auə.*

2 Kəni əmeiko iəkafu nagelo mɨn səpɨn u kəutəhtul aupən e nəhmtɨ Uhgɨn, kəni ilah rəfin kautos təui.†

3 Kəni agelo kəti mɨn, in tatɨtol pesɨn kəti iətəm kəmol e aiən u kol tətoraip-oraip, kəməmki=pən nati pien-pien lan. Təmɨtol muva məhtul aupən e oltə. Kəməfən nati pien-pien tepət‡ kəm in, məmə otol=pən e nəfakiən mɨn rəha nətəmimi rəha Uhgɨn, kəni məfən ilau kəm Uhgɨn, muvan əpəha e oltə kəmol e aiən u kol tətoraip-oraip, iətəm tətəhtul aupən e jeə rəha kig. 4 Nəhanɨgəm rəha nati pien-pien mɨn, mɨne nəfakiən mɨn rəha nətəmimi rəha Uhgɨn, iətəm agelo tətəmki e nəhlmɨn, kəmotəri məhuvən o Uhgɨn. 5 Kəni əmeiko agelo təmɨtol pesɨn, kəni məmki=pən nɨgəm lan, iətəm tatuəu e oltə, kəni mauvəregɨn pətɨgəm e nəhue nɨftəni. Kəni əmeiko, kaluəluə təmatɨperəh, kəni nəmig təməlauəl.§

Təui mɨn

6 Kəni nagelo səpɨn nətəm kautos təui mɨn, kəmotəhtul maru o nahliən təui.

7 Kəni agelo iətəm tətaupən, təmahli rəhan təui. Kəni əmeiko, nɨpɨspɨsɨ ais mɨne nɨgəm iətəm kəmol fɨləh-fɨləh ilahal nɨrə, kəmauvəregɨn=pən e nəhue nɨftəni. Təmuəu mus nəuvetɨ nɨftəni kətiəh, məpəh əmə nəuvetɨn keiu, konu təmuəu mus nɨgi mɨn nəuvetɨn kətiəh, məpəh əmə nəuvetɨn keiu, kəni təmuəu mus nɨmanuvehli mɨtə tuəu rəfin.

8 Kəni agelo iətəm tatol keiu lan in təmahli rəhan təui, kəni nati kəti təhmen e nɨtəuət asoli, iətəm tatuəu, kəməraki=pən lan əpəha itəhi. Kəni nəuvetɨ nɨtəhi kətiəh təmol nɨrə, məpəh əmə nəuvetɨn keiu. 9 Kəni təmərəkɨn nati miəgəh mɨn iətəm kautatɨg itəhi nəuvetɨn kətiəh, məpəh əmə nəuvetɨn keiu, kəni mərəkɨn mɨn negəu mɨn nəuvetɨn kətiəh, məpəh əmə nəuvetɨn keiu.

10 Kəni agelo iətəm tatol kɨsɨl lan, təmahli rəhan təui. Kəni məhau asoli kəti təmsɨpəri, matuəu təhmen e nəuanɨsiə. Təmsɨpəri əpəha ilɨs e neai, meiuaiu mɨmərəgrəg mus nəuvetɨ nəhu mɨn mɨne nəhmtɨ nəhu mɨn nəuvetɨn kətiəh, məpəh əmə nəuvetɨn keiu. 11 Məhau u, nərgɨn u Tarfu Tarfu. Kəni əmeiko, nəhu mɨn nəuvetɨn kətiəh kəmotarfu, motarfu, məpəh əmə nəuvetɨn keiu. Kəni nətəmimi tepət nətəm kəmotəmnɨm nəhu arfu, kəmohmɨs.

12 Agelo iətəm tatol kuvət lan, təmahli rəhan təui. Kəni nati kəti təmoh mɨtɨgar, mɨne məuɨg mɨne məhau mɨn, mol nəuvetɨ mɨtɨgar kətiəh təmapinəpu, məpəh əmə nəuvetɨn keiu kətiauəu. Kəni nəuvetɨ məuɨg kətiəh təmapinəpu, məpəh əmə nəuvetɨn keiu kətiauəu, kəni nəuvetɨ məhau mɨn kətiəh kəmohmɨs, kəni nəuvetɨn keiu əmə kautohuəu. E nərauiə, kəni tətərauiə e nəuvetɨn keiu əmə, məpəh kətiəh. Kəni nian lapɨn, tatɨmɨhli e nəuvetɨn keiu əmə, məpəh kətiəh.*

13 Kəni əmeiko iəməsal=pən, kəni mətəu məlɨkɨm kəti tatiuvɨg ilɨs e nəpuə, kəni mətasək əfəməh mətəni məmə, “!Əui! !Əui! !Əui! !Mətəu-inko nagelo kɨsɨl mɨn əha ikɨn okəpanəhlahli mɨn rəhalahal təui rəueiu, mənahlol nərahiən asoli okəpanluva e nətəmimi rəha nəhue nɨftəni!”

9

Agelo iətəm tatol faif lan təmahli təui

1 Agelo iətəm tatol faif lan, təmahli rəhan təui, kəni iəmafu məhau kəti iətəm tɨnsɨ-pəri e neai məmei=pən e nəhue nɨftəni. Kəməfən ki kəti kəm məhau kəha, o nerəhiən e nɨpəg asoli iətəm teiuaiu agɨn. 2 Nian təmerəh e nɨpəg əha, nəhanɨgəm təməri, təhmen e nəhanɨgəm rəha iəhuei. Mɨtɨgar mɨne nəpuə kəmuapinəpu e nəhanɨgəm rəha nɨpəg asoli.

3 Konu nati kəti təhmen e pitu, ilah tepət agɨn əha, kəmohiet rəkɨs e nəhanɨgəm əha, moteiuaiu e nɨftəni, kəni kəməfən nəsanəniən kəm lah o nusiən itəmi e nɨpikɨlah kəni tətahmə tətahmə.

4 Kəməni=pən kəm pitu mɨn məmə kəsotərəkɨniən nɨmanuvehli mɨne nɨgi mɨn, mɨne natimnati iətəm kauteviə e nəhue nɨftəni, mətəu okotərəkɨn əmə nətəmi mɨn ko nətəm kəsotosiən mak rəha Uhgɨn e nɨpənəgɨlah. 5 Kəni kəmegəhan e nəsanəniən kəm lah məmə okotus nətəmimi motol nahməiən kəm lah o məuɨg faif, mətəu kəsotohamuiən ilah. Kəni nahməiən əha, iətəm ilah okotətəu tərah lan, tapirəkɨs agɨn nəmə nɨpikɨ velau tətei itəmi, kətahmə.* 6 E nian mɨn əha, nətəmimi okotəsal e suaru o nɨmɨsiən, mətəu ko kəsotehiən. Okotolkeikei məmə okohmɨs, mətəu ko kəsohmɨsiən.

7 Iəmafu pitu asoli mɨn əha, ilah kotəhmen e əhos mɨn iətəm kəmotəhtul maru o nəluagɨniən. Ilah kəmotəfəfau e nati kəti təhmen e kəfəfau rəha kig iətəm kəmol e aiən u kol tətoraip-oraip, kəni rəhn-kapə lah təhmen e rəha iətəmimi. 8 Nəuanulah təfəməh təhmen e nəuanu pətan, kəni nəhluvlah tasɨlə təhmen e nəhluv laion. 9 Nɨlosɨlah tɨkɨmkɨm təhmen e nati katuvən lan o nəluagɨniən, kəmol e aiən, kəni nɨməlməlɨlah kəutəlɨpə təhmen e nɨləkɨt-ləkɨtiən rəha əhos mɨn kautiuvi jariot mɨn tepət kəutaiu e nəluagɨniən. 10 Nɨpikɨlah tatus itəmi kətahmə tapirəkɨs agɨn nian velau tətei itəmi e nɨpikɨn.† Ilah kautos nəsanəniən e nɨpikɨlah o noliən nahməiən kəm nətəmimi o məuɨg faif. 11 Ilah, rəhalah kəti əha ikɨn iətəmi asoli, in iərmənɨg rəha nɨpəg asoli iətəm teiuaiu agɨn. E nəghatiən rəha nətəm Isrel, kətəni nərgɨn məmə Apaton, nɨpətɨn u Iərəkɨn, kəni e nəghatiən Kris, kətəni məmə Apolion.

12 !Əui! Nərahiən aupən tɨnol naunun, mətəu əui, əui, nərahiən keiu mɨn əha ikɨn okəpaniəuva.

13 Kəni əmeiko, agelo iətəm tatol sikɨs lan təmahli rəhan təui. Kəni iəmətəu nəuian kəti təmsɨ=pən əpəha e nɨki rəhnəpati ilah kuvət rəha oltə u kəmol e aiən u kol tətoraip-oraip, kəni tətəhtul aupən e nəhmtɨ Uhgɨn.‡ 14 Kəni nəuian əha təməni=pən kəm agelo iətəm tatol sikɨs lan u tətələs təui, məmə, “Ɨtɨs nagelo mɨn u ilah kuvət iətəm kəməlis ilah kəmki=pən əpəha e nəhu asoli Iufretis.” 15 Tol lanəha, təmɨtɨs ilah. Nagelo mɨn əha, ilah kuvət, kəməlɨn ilah kautəhtul maru u rəueiu o auə əhruahru u, mɨne nian əhruahru u, mɨne məuɨg əhruahru u, mɨne nu əhruahru u, məmə okotohamu nətəmimi rəha nəhue nɨftəni nəuvetɨn kətiəh, motəpəh keiu. 16 Kəni iəmətəu nəmpə rəha soldiə mɨn rəhalah, nətəm kəutasuə e əhos, kəni ilah rəfin tu-hanrɨt-miliən nətəmimi.

17 Kəni e nəməhlairiən rəhak, iəmafu əhos mɨn əha mɨne nətəmimi kəutasuə e lah kotol lanu lan. Rəhalah aiən iətəm tətəuveg nɨmankɨlahalah, in tərəuvarəuv təhmen e nɨgəm, mol vivi nəugɨ naris, kəni mauiəh. Rəhn-kapə əhos mɨn u, kotəhmen e rəhn-kapə laion mɨn, kəni nɨgəm mɨne nəpieniən tərah§ mɨne nəhanɨgəm kəhalɨsɨ=pən e nɨpəgnəualah.

18 Kəni nərahiən asoli milahal u iətəm kəmhliet e nɨpəgnəualah, ilahal kəmlohamu nətəmimi e nəhue nɨftəni nəuvetɨn kətiəh, mɨləpəh əmə nəuvetɨn keiu. 19 Nəsanəniən rəha əhos mɨn əha, tatsɨ=pən e nɨpəgnəualah mɨne nɨpikɨlah. Mətəu-inu nɨpikɨlah təhmen e sɨneik, iətəm rəhn-kapə tətatɨg e nɨpikɨlah. Kəni əhos mɨn əha, kautus mɨn nətəmimi e nɨpikɨlah.

20 Kəni nətəmimi mɨn u, nərahiən milahal əha kəməsohamuiən ilah, ilah kəməsotəuhliniən nətəlɨgiən rəhalah e natimnati mɨn iətəm ilah kautol. Kəməsotəpəhiən nəfakiən kəm iərmɨs mɨn mɨne narmɨ nati mɨn iətəm kəmol e aiən u kol tətoraip-oraip, mɨne sɨlfə, mɨne prons,* mɨne kəpiel, mɨne nɨgi, nati əpnapɨn məmə, ilah u narmɨ nati əmə, iətəm kəsotafuiən nati, mɨne məsotətəuiən nati, mɨne məsotaliuəkiən. 21 Kəni ilah kəməsotəuhliniən nətəlɨgiən rəhalah o nohamuiən itəmi, nəmkiən nərɨk, noliən kləpə, noliən masig, nɨtəuiən iərman mɨne nɨpətan, mɨne nakləhiən.

10

Agelo iətəm təmos nauəuə əkəku

1 Kəni əmeiko iəkafu agelo kəti mɨn nahgin tepət tatsɨ-pəri e negəu e neai. Tatuvən e nəpuə təhmen e rəhan napən, kəni mərai-mərai tɨtəlau e rəhn-kapə. Kəni in təhagəhag mətasiə, təhmen e mɨtɨgar, kəni nəhlkɨn təhmen e pos asoli mil u kətiauəu e nɨgəm. 2 In tatos nauəuə əkəku kəti iətəm kɨneg rəkɨs tətəməhli=pən e nəhlmɨn. In təməfu=pən nəhlkɨn maru e nɨtəhi kəni məfu=pən nəhlkɨn məuɨl e nɨftəni, 3 kəni in təmagət əfəməh, nəkətəu nəuian təhmen e laion. Nian təmagət əfəməh, kəni kaluəluə təmatɨperəh mau səpɨn, məutuhalpɨn. 4 Kəni nian kaluəluə təmatɨperəh mau səpɨn məutuhalpɨn rəhan nəghatiən, kəni nɨkik natəhti məmə oiəkətei rəkɨs nəghatiən iətəm in tətəni. Mətəu inətəu nəuian kəti tatsɨ-pəri e negəu e neai mətəni məmə, “Əhluaig e nəghatiən u iətəm kaluəluə tətəni, sətei rəkɨsiən.”

5 Kəni əmeiko, agelo əpəha iətəm iəmafu tətəhtul=pən e nɨtəhi mɨne nɨftəni, tɨləfəri nəhlmɨn maru, mətəgətun pəri e negəu e neai. 6 Kəni matos nonauvɨl e iətəmi tətatɨg itulɨn, iətəm təmol negəu e neai mɨne natimnati rəfin iətəm kəutatɨg lan, mɨne nɨtəhi mɨne natimnati rəfin iətəm kəutatɨg lan, kəni məni məmə, “!Uhgɨn otəsəhtahnin mɨniən! 7 Mətəu nian agelo iətəm tatol səpɨn lan otahli rəhan təui, kəni nəlpəkauiən oneuən rəhan Uhgɨn iətəm tətəhluaig lan, in otuva mol nɨpəhriəniən lan u rəueiu. In otiet pətɨgəm=pa təhmen əmə məmə in təməni pətɨgəm aupən kəm rəhan noluək mɨn u, iəni mɨn rəhan.”

8 Kəni əmeiko, iəkətəu mɨn nəuian əha təmsɨ=pən e negəu e neai, mətəni=pa mɨn kəm iəu məmə, “Uvən, mələs nauəuə iətəm kəmeg tətəməhli=pən e nəhlmɨ agelo iətəm tətəhtul=pən e nɨtəhi mɨne nɨftəni.”

9 Kəni əmeiko, iəkuvən mətapuəh o agelo məmə otəfa nauəuə əkəku kəm iəu. In təni=pa kəm iəu məmə, “Os mun. Nati u otərəkɨn nərfəm, mətəu nian onəkun, tətəhiən təhmen e sukəpak.” 10 Kəni əmeiko iəkələs rəkɨs e nəhlmɨ agelo, kəni mun mərgei. Iəmun mətəu taurehi taurehi, təhmen e sukəpak, mətəu nian iəmərgei, təmərəkɨn nərfək, nərfək təmərah lan. 11 Kəni kəməni=pa kəm iəu məmə, “Ik onəkəkeikei məni pətɨgəm mɨn nəghatiən iətəm Uhgɨn təməfɨnə kəm ik kəm nətəmimi nɨlosɨlah tol pɨsɨn pɨsɨn mɨn, mɨne nətəmimi e nɨtəni pɨsɨn pɨsɨn mɨn, mɨne nətəmimi kəutəni nəghatiən pɨsɨn pɨsɨn mɨn, mɨne kig mɨn.”

11

Iətəmimi mil iətəm kəmuəhtul pətɨgəm o Iesu

1 Kəni əmeiko kəməfa nəua nɨuig kəti rəha nosiən mak e nati, kəni kəni=pa kəm iəu, məmə “Uvən, mos mak e Nimə Rəha Uhgɨn, mɨne oltə, konu mafin rəfin nətəmi kəutəfaki əha imə. 2 Sosiən mak e iat, mətəu natos əmə mak e nimə. Sosiən mak lan mətəu-inko kɨnəfən rəkɨs iat əha kəm Nanihluə mɨn. Ilah okotevɨg əpevɨn e rəhak taun asim mautəhuvən mautəhuvən motos məuɨg ilah fote-tu.* 3 Kəni iəu iəkəfən nəsanəniən kəm rəhak iətəmimi mil iətəm kətuəhtul pətɨgəm ohniəu. Kəni okatuos əmə nati apɨn, matuəhtul pətɨgəm o nəni pətɨgəmiən rəhak nəghatiən mɨn o nian uan-tausɨn tu-hanrɨt sikɨste.”

4 Ilau u, nəukətɨ nɨgi olif mil, mɨne nati kətaharu-pəri lait mil lan, iətəm kətuəhtul aupən e Iərmənɨg rəha nəhue nɨftəni. 5 Nəmə iətəmi tətalkut o nərəkɨniən ilau, kəni nəmnamɨ nɨgəm otɨsɨ=pən e nohlɨlau, kəni mus rəhalau tɨkɨmɨr mɨn.† Iətəmimi iətəm tolkeikei nərəkɨniən ilau, in otəkeikei mɨmɨs lanəha. 6 Iətəmimi mil u, ilau katuos nəsanəniən o nahtɨpəsɨgiən e nəpuə məmə nuhuən otəsəfuviən nian ilau okatuəghati matuəni pətɨgəm nəghatiən mɨn rəha Uhgɨn.‡ Kəni ilau matuos mɨn nəsanəniən məmə okuəuhlin nəhu mɨn kəhuva nɨrə§, konu muəhrun mɨn nərəkɨniən nətəmimi rəha nəhue nɨftəni e nərahiən pɨsɨn pɨsɨn mɨn iətəm ilau kuolkeikei məmə okuol.*

7 Konu nian ilau kɨnətuəhtul pətɨgəm rəkɨs, kɨnuəni rəkɨs natimnati rəfin, kəni nati miəgəh† iətəm otəri=pa e nɨpəg teiuaiu agɨn, məriauəh kəni moh ilau, mol win e lau mohamu ilau. 8 Nɨpətɨlau otəməhli əpəha e suaru rəha taun asoli əha, ikɨn əha kəməhti=pən mɨn rəhalau Iərmənɨg e nɨgi kəməluau‡ ikɨn, kəməuhlin nərgɨn, məmə Sotəm uə Ijɨp, tətəgətun=pən noliən tərah ikɨn əha. 9 Kəni nətəmimi nɨlosɨlah pɨsɨn pɨsɨn mɨn, nətəmimi e nəuanɨləuɨs rəfin, mɨne nətəmimi e nəghatiən mɨn rəfin, mɨne e kəntri mɨn rəfin, okotarfu əmu nɨpətɨlau, motos nian apiəpiə kɨsɨl, kəni mɨne nɨpɨlgan, kəni okəsotegəhaniən məmə kɨtənɨm ilau. 10 Kəni nətəmimi rəfin rəha nəhue nɨftəni okotol lafet, motagiən mətəu-inu ilau kɨniamɨs, kəni məutəfən natimnati kəm lah mɨn, məutagiən mətəu-inu iəni mil iətəm kəmatuol pɨk nərahiən kəm lah, kɨniamɨs.

11 Mətəu uərisɨg e nian apiəpiə kɨsɨl mɨne nɨpɨlgan tɨnuvən rəkɨs, kəni Uhgɨn təməfən nehagiən e nɨpətɨlau kəni ilau kəmuəhtul e nəhlkɨlau. Kəni nətəmimi rəfin nətəm kəmoteruh ilau, nəhmtɨlah təməpɨs, narmɨlah tɨkə. 12 Kəni ilah kəmotətəu nəuian asoli kəti təmsɨpəri e negəu e neai, mətəni=pən kəm lau məmə, “Uəri miəuva u ikɨn u.” Kəni nəpuə təmələs ilau məri muvən e neai. Kəni rəhalau tɨkɨmɨr mɨn kəmotəhtul mauteruh ilau.

13 Kəni e nian əhruahru əha, nəmig asoli kəti təman mərəkɨn nɨpɨlga lahuənu əha kətiəh mupəh əmə nain. Nəmig təmohamu nətəmimi ilah rəfin səpɨn-tausɨn, kəni nətəmimi rəfin nətəm kəməsohmɨsiən, kəmotəgɨn motərəmrumɨn, kəni motəni nɨpəhriəniən məmə Uhgɨn e negəu e neai tatos nepətiən.

14 !Əui! Nərahiən asoli iətəm tatol nəmpə tu lan, tɨnol naunun. Mətəu, nərahiən iətəm tatol kɨsɨl lan otəsuvəhiən tuva.

Agelo iətəm tatol səpɨn lan təmahli təui

15 Agelo iətəm tatol səpɨn lan təmahli rəhan təui, kəni əmeiko nəuian asoli mɨn kəmotsɨ=pən e negəu e neai motəni məmə,

“Narmənɨgiən e nəhue nɨftəni rəfin agɨn tɨnuva rəha Iərmənɨg Uhgɨn rəhatah mɨne rəha Krɨsto rəhan. Kəni in otarmənɨg itulɨn, naunun tɨkə.”

16 Kəni nətəmi asoli nətəm kəmotos nəhuitən mɨn ilah tuenti-fo, nətəm kəutəharəg-pəri e rəhalah jeə mɨn aupən e nəhmtɨ Uhgɨn, ilah kəmotɨsin nəulɨlah, məuteiuaiu, nɨpənəgɨlah tatek nɨftəni, kəni məutəfaki kəm Uhgɨn, 17 motəni məmə,

“Iəkotəni tagkiu kəm ik, Iərmənɨg Uhgɨn Nahgim Tepət Pɨk Agɨn, iətəmi ko ik nətatɨg ko iətəm nətatɨg rəueiu, kəni nəmətatɨg aupən,

mətəu-inu ik nəmos rəham nəsanəniən asoli, kəni mɨnətuəuin mətarmənɨg.

18 Kəntri mɨn, kautol pɨk niəməha, mətəu ik rəham niəməha asoli tɨnuva.

Nian tɨnuva o nakiliən nətəm kəmohmɨs.

Kəni onəkətəou iəni mɨn u ilah rəham noluək mɨn, kəni mətəou mɨn nətəmimi rəham, mɨne nətəm kautɨsiai ik, ilah rəfin, nati əpnapɨn nəmə ilah kautos nepətiən asoli uə nepətiən əkəku.

Kəni nian u rəham, o nərəkɨniən nətəmi mɨn u kəutərəkɨn nətəmimi e nəhue nɨftəni.”

19 Nian kəmerəh e Nimə Rəha Uhgɨn əpəha ilɨs e neai, kəni kəmafu Bokɨs rəha Nəniəskasɨkiən Rəha Nasiruiən§ tətəharəg əpəha imə. Kəni təmatoraip mətasiə, kəni kaluəluə təmatatɨperəh, kəni iəmətəu nagətiən asoli mɨn, kəni təmatəmig, kəni ais təmɨmərəgrəg.

12

Pətan mɨne ialkitə asoli

1 Kəni nəmtətiən asoli kəti təmiet e neai. Pətan kəti təmuvən e mɨtɨgar təhmen e napən, kəni təməharəg məfu-pəri nəhlkɨn e məuɨg, kəni mətəfəfau e hat rəha nɨsiaiən kəti, kəmol=pən məhau tueləf lan. 2 In tətasək əfəməh, tətəu nahməiən mətəu-inko in tɨnamki-amki otəsuvəhiən temək.

3 Kəni əmeiko nəmtətiən kəti mɨn təmiet mɨn əpəha ilɨs e neai, iətəm tuhapɨspɨs ohniəu. Inəha, ialkitə asoli kəti, tərəuvarəuv, təhmen e nɨgəm, rəhn-kapə təmɨsɨm-ɨsɨm ilah səpɨn, kəni rəhnəpati ilah ten, kəni kəməfəfau=pən hat ilah səpɨn e rəhn-kapə mɨn, kəni hat mɨn əha rəha kig asoli agɨn. 4 Nɨpikɨn tatoh rəkɨs məhau mɨn əpəha ilɨs e neai, mətəmkiahu=pa ilah nɨpɨlgan kətiəh e nəhue nɨftəni, məpəh nɨpɨlgan keiu. Kəni e nian əha, ialkitə əha təmuva məhtul aupən e pətan u iətəm otəsuvəhiən temək, məmə nəmə nətɨn tɨnair, kəni in ton.*

5 Pətan əha təmələs nətɨn iərman, iətəm in otarmənɨg e kəntri mɨn rəfin, konu nəmtətiən rəha narmənɨgiən rəhan təhmen e neim kəti kəmol e aiən. Mətəu Uhgɨn təmiuvi rəkɨs suakəku u o ialkitə, mɨləfəri ilɨs e rəhan jeə, məmə otarmənɨg. 6 Pətan u, təmagɨm=pən əpəha ikɨn təpiə-məpiə ikɨn, iətəm Uhgɨn təmol əpenə-penə lan məmə otətatɨg ikɨn, kəni kateh, kətəuarus=pən nian uan-tausɨn tu-hanrɨt sikɨste (1,260) tɨnuva mɨnuvən rəkɨs.†

7 Kəni əmeiko, nəluagɨniən kəti tɨnəhtul əpəha e negəu e neai. Maikɨl ‡ mɨne rəhan nagelo mɨn, kɨnautəluagɨn ilah ialkitə, kəni ialkitə mɨne rəhan mɨn nagelo kɨnautoh mɨn ilah. 8 Mətəu ialkitə, nahgin tɨkə, təsəhmeniən. Kəni əmeiko, Maikɨl mɨne kɨnotol win e lah, kəni kəmahli pətɨgəm ilah əpəha e negəu e neai. 9 Kəmotələs ialkitə asoli kəha, motəraki iahu=pən e nəhue nɨftəni. Kəni inu, in sɨneik nuvəh əha aupən,§ kətəni məmə Iərmɨs, uə Setən, iətəm təmeiuə e nəhue nɨftəni rəfin agɨn. Kəməraki pətɨgəm lan,* tuva e nəhue nɨftəni, ilah rəfin nagelo mɨn rəhan.

10 Kəni əmeiko iəmətəu nəuian asoli kəti əpəha ilɨs e negəu e neai. Təmə,

“!Rəueiu əha, Uhgɨn rəhatah in tɨnosmiəgəh itah!

!Rəueiu əha in tɨnol pətɨgəm məmə in tatos nəsanəniən,

kəni rəueiu əha, in tɨnətarmənɨg!

Kəni rəueiu əha, Krɨsto rəhan təmol məmə in tatos mɨn nəsanəniən mɨne nepətiən e natimnati mɨn rəfin.

Tol lanəha mətəu-inu rəueiu əha, kɨnəraki iahu e Setən e nəhmtɨ Uhgɨn. Setən u, iətəm tətəni rah piatah mɨn lapɨn mɨne lənian, mətəni pətɨgəm nɨpəgnəmtɨn mɨn rəhalah mətatu=pən e lah e nəhmtɨ Uhgɨn.

11 Kəni piatah mɨn kəmotəməu ilah min,

kəni motol win rəkɨs lan e nəsanəniən rəha nɨmɨsiən rəha Nətɨ Sipsip o nosmiəgəhiən nətəmimi nian nɨran təmaiu e nɨgi kəməluau,

motatɨg motol win mɨn lan e nəhtul əskasɨkiən o nəni pətɨgəmiən nəghatiən rəha Nətɨ Sipsip.

Motol win mɨn lan mətəu-inu nɨkilah təməsəhti pɨkiən nəmiəgəhiən rəhalah,

mətəu kəmotəhtul maru əmə məmə okohmɨs.

12 !Negəu e neai, mɨne itəmah u nəutatɨg ikɨn, otagiən mətəu-inu kɨnəraki pətɨgəm e ialkitə!

!Mətəu əui, kəsi o nəhue nɨftəni mɨne nɨtəhi,

mətəu-inu Setən təmeiuaiu muvnə ohnik!

In, niəməha təməu pɨk,

mətəu-inko in təhrun məmə nian rəhan təkuəkɨr əmə.”

13 Nian ialkitə asoli u, təmafu mɨnəhrun məmə kɨnəraki pətɨgəm lan tuvən e nəhue nɨftəni, əmeiko mɨnatɨtəu pətan u iətəm təmələs nətɨn iərman. 14 Kəni kəməfən nɨməlməlɨ məlɨkɨm keiu kəm pətan u, məmə in otos miuvɨg lan muvən əpəha ikɨn kəmol əpenə-penə rəkɨs ikɨn təpiə-məpiə ikɨn. Ikɨn əha, otətatɨg ikɨn, kəni in tətagɨm o sɨneik, kəni kateh vivi in o nian kətiəh, mɨne nian keiu mɨn, mɨne nian nɨpɨlgan. 15 Kəni sɨneik u, təmeuə təhmen e naruəh asoli kəti, məmə otelərmin pətan u mələs magɨm. 16 Mətəu nɨftəni təmasiru e pətan u. Nɨftəni təməuag kəni mərgei rəfin nəhu iətəm ialkitə təmeuə lan e nɨpəgnəuan.

17 Kəni əmeiko, ialkitə əpəha, niəməha təmol təmol o pətan u, kəni in tagɨm muvən məmə otəluagɨn ilah rəhan mɨn nəuvein nəuanɨləuɨs, ilah u nətəm kautol nəuia Uhgɨn, kəni mautəhtul əskasɨk o nəni pətɨgəmiən məmə ilah nətəmimi rəha Iesu Krɨsto. 18 Kəni in təməhtul əpəha e nɨpəkɨl itəhi.

13

Nati miəgəh
iətəm təmagərerə nɨtəhi məri

1 Konu iəmafu nati miəgəh asoli kəti təməhapu nɨtəhi məri. Rəhnəpati ten, rəhn-kapə təmɨsɨm-ɨsɨm ilah səpɨn, kəməfəfau=pən e hat mɨn rəha kig asoli agɨn e rəhnəpati mɨn. Kəni kəmətei=pən nərgɨn mɨn e rəhn-kapə lah kətiəh kətiəh, nərgɨn mɨn u kotəuiakən e Uhgɨn e rəhn-kapə mɨn. 2 Nati miəgəh əha iəmafu, təhmen e pusi asoli agɨn kəti, lepət, mətəu nəhlkɨn mɨn kotəhmen e nati miəgəh kəti u, beə. Kəni nɨpəgnəuan təhmen e laion. Kəni ialkitə u, təməfən rəhan nəsanəniən mɨne narmənɨgiən mɨne nepətiən asoli kəm nati miəgəh u.

3 Rəhn-kapə nati miəgəh u kəti, nati kəti təmol, kəni nəkafu məmə tɨnatol pau o nɨmɨsiən, mətəu nəuvɨr mɨn. Kəni əmeiko, nətəmimi rəfin e nəhue nɨftəni narmɨlah təmiuvɨg pɨk ohni, kəni mautəhuərisɨg e nati miəgəh kəha. 4 Kəni ilah rəfin kəmotəfaki kəm ialkitə, mətəu-inu təməfən nepətiən rəhan kəm nati miəgəh u. Kəni ilah kəmotəfaki mɨn kəm nati miəgəh u, kəni motəni məmə, “?Pəh in təhmen e nati miəgəh u? ?Pəh təhrun nohiən?”

5 Kəni kəmegəhan e nati miəgəh u, məmə in otəghati əfəri, mətəuiakən e Uhgɨn. Kəni kəmegəhan=pən e nepətiən kəm in, məmə təhrun noliən nati nak in tolkeikei o məuɨg fote-tu.*† 6 Kəni in təməni nəghatiən tərah tepət e Uhgɨn, mɨne nərgɨn,‡ mɨne nətəmimi nətəm kəutatɨg e negəu e neai,§ ilah u rəhan niməfaki. 7 Kəməfən mɨn nəsanəniən kəm in, məmə otəluagɨn ilah nətəmimi rəha Uhgɨn, kəni mol win e lah. Kəni kəməfən mɨn nepətiən kəm in o narmənɨgiən e nətəmimi e nəuanɨləuɨs mɨn rəfin, mɨne nətəmimi nɨlosɨlah tol pɨsɨn pɨsɨn mɨn, mɨne nətəmimi e nəghatiən mɨn rəfin, mɨne kəntri mɨn rəfin. 8 Nətəmimi rəfin rəha nəhue nɨftəni, okotəfaki kəm nati miəgəh u, inəha, nətəmimi rəfin nətəm kəməsəteiən nərgɨlah e Nauəuə rəha Nəmiəgəhiən, nian nəhue nɨftəni təmatɨkə əhanəh. Nauəuə u, in nauəuə rəha Nətɨ Sipsip iətəm kəmohamu.

9 Itəmah rəfin matəlgɨtəmah tatɨg. Otətəlɨg vivi, kəni motəhrun nəghatiən mɨn u.

10 Nəmə iətəmi kəti otuvən e kaləpus,

pəh in otuvən əmə.

Nəmə okohamu iətəmi kəti e nau,

pəh okohamu əmə e nau.

Nəghatiən u, nɨpətɨn u məmə nətəmimi rəha Uhgɨn okotəkeikei motol tɨkuvhuv, kəni motəhatətə əmə e Uhgɨn.

Nati miəgəh
iətəm təməhapu nɨftəni məri

11 Kəni əmeiko, iəmafu mɨn nati miəgəh kəti mɨn iətəm təməhapu nɨftəni məri. Rəhnəpati keiu təhmen e nətɨ sipsip kəti, mətəu tətəghati, nəuian təhmen e ialkitə kəti. 12 Nati miəgəh iətəm rəhn-kapə səpɨn, tətəfən rəfin rəhan nepətiən kəm in, kəni nian nati miəgəh iətəm rəhn-kapə keiu tətatɨg ilah nati miəgəh rəhn-kapə səpɨn, in tatol nəuian. Kəni nati miəgəh iətəm rəhn-kapə keiu tətəkeikei kəm nətəmimi rəfin e nəhue nɨftəni, məmə ilah okotəfaki kəm nati miəgəh iətəm təmaupən, iətəm rəhn-kapə kəti tɨnol pau o nɨmɨsiən mətəu tɨnəuvɨr mɨn. 13 Kəni nati miəgəh u iətəm rəhn-kapə keiu, tatol nəmtətiən asoli mɨn mɨne nati apɨspɨs mɨn tepət, matɨg mol mɨn nɨgəm tatsɨ-pəri e neai, mətuva e nəhue nɨftəni, matol e nəhmtɨ nətəmimi.

14 Uhgɨn təmegəhan=pən e nəsanəniən kəm nati miəgəh u iətəm rəhnəpati keiu, məmə təhrun noliən nəmtətiən mɨn nian tətatɨg ilah nati miəgəh rəhn-kapə ilah səpɨn. Kəni in təmateiuə e nətəmimi rəha nəhue nɨftəni e nəmtətiən mɨn əha in təmol, kəni məni=pən kəm lah məmə okotəkeikei motətei narmɨn iətəm tatɨsɨkəuvɨn nati miəgəh əha iətəm rəhn-kapə səpɨn, nati miəgəh u, iətəm kəməu pau rəhn-kapə e nisə, mətəu tətəmiəgəh. 15 Kəni Uhgɨn təmegəhan=pən e nəsanəniən kəm nati miəgəh iətəm rəhnəpati keiu, məmə otehag=pən e narmɨn iətəm kəmɨsɨkəuvɨn e nɨgi, pəh təghati. Kəni narmɨn iətəm kəmɨsɨkəuvɨn e nɨgi kəha, təməghati, məni əskasɨk məmə okəkeikei kohamu nətəmimi rəfin nətəm kəsotəfakiən kəm in.

16 Kəni in təmətəkeikei kəm nətəmimi rəfin məmə okotos mak kəti rəhan e nəhlmɨlah maru uə e nɨpənəgɨlah. Nətəmimi rəfin agɨn kotəkeikei motos, ilah u, nətəmimi asoli mɨn, mɨne nətəmimi əpnapɨn əmə, nətəmimi rəhalah nautə tepət, mɨne nətəmi rəhalah nautə tɨkə, slef mɨn, mɨne nətəmi səniəmə slef mɨn, məmə okotos mak kəti rəhan e nəhlmɨlah maru uə e nɨpənəgɨlah. 17 Nəmə iətəmi təsosiən mak u, təruru nosiən nəhmtɨ nati kəti, mɨne noliən səlɨm mətəuarus in təkeikei mos mak rəhan. Mak u, in nərgɨ nati miəgəh iətəm rəhn-kapə ilah səpɨn, uə nəmpə iətəm tətəgətun=pən nərgɨn.

18 O nati u, onəkeikei mos neinatɨgiən tepət o nəhruniən nəmpə rəha nati miəgəh u. Kəni nəmə ik nəkeinatɨg təhmen, kəni nəkəhrun nəniən nɨpətɨn. Kəni nəmpə u, in sikɨs-hanrɨt-sikɨste-sikɨs (666), kəni in tətəgətun=pən iətəmimi kəti.*

14

Nətɨ Sipsip mɨne nətəmimi 144,000

1 Kəni əmeiko, iəkəsal=pən əpəha aupən lak mafu nətɨ Sipsip tətəhtul-pəri əpəha e Nɨtəuət Saion, kəni nətəmimi 144,000 kautəhtul ilah min. Kəni kəmətei=pən nərgɨ Nətɨ Sipsip mɨne rəhan Tatə e nɨpənəgɨlah.*

2 Kəni iəkətəu nati kəti əpəha ilɨs e negəu e neai tətagət, nəuian təhmen e nɨtəhi tatem nəuanaluəluə, kəni məhmen mɨn e kaluəluə tɨtatɨperəh, kəni iəkətəu təhmen mɨn e nəuia hap† tepət, nətəmimi kautoh. 3 Kəni ilah kəutani nəpuən vi kəti əpəha aupən e jeə rəha kig, mɨne nati mɨn kəutəmiəgəh kuvət, mɨne nətəmi asoli nətəm kəmotos nəhuitən mɨn. Iətəmi kəti təsəhruniən nəpuən əha, nətəmimi mɨn əmə kəha ilah 144,000 nətəm Uhgɨn təmos nəhmtɨ lah,‡ mos rəkɨs ilah e nəhue nɨftəni. Nətəmi mɨn əmə kəha ilah əmə, ilah kotəhrun naniən nəpuən əha. 4 Nətəmi mɨn u ilah u, nətəm kəmoteh vivi rəhalah nəmiəgəhiən, məmə namɨkmɨkiən tɨkə e lah, kəni ilah kəməsotitiən pətan, ilah nətəmi vi.§ Ilah kautəhuərisɨg e Nətɨ Sipsip u, mautəhuvən ikɨn mɨn rəfin iətəm in tatuvən ikɨn. Uhgɨn tɨnos rəkɨs nəhmtɨ nətəmimi mɨn əha. Ilah rəha Uhgɨn əmə, mɨne Nətɨ Sipsip u. Ilah kotəhmen e nauəniən iətəm kəməfaki vi əmə e nasumiən, iətəm kətəfən kəm Uhgɨn mɨne Nətɨ Sipsip. 5 Ilah kəsoteiuəiən e nian kəti mɨne, kəni nati əkəku kətiəh mɨne tɨkə məmə tol ilah kotamɨkmɨk e nəhmtɨ Uhgɨn.

Nagelo kɨsɨl

6 Kəni əmeiko iəkatɨg mafu mɨn agelo kəti mɨn, tatiuvɨg əpəha ilɨs e nɨmagəuagəu. In tətəni pətɨgəm nanusiən təuvɨr iətəm otətatɨg naunun tɨkə* kəm nətəmimi rəha nəhue nɨftəni, e kəntri mɨn rəfin, e nəuanɨləuɨs mɨn rəfin, mɨne nəghatiən mɨn rəfin, mɨne nətəmimi nɨlosɨlah tol pɨsɨn pɨsɨn mɨn. 7 In tətəni əfəməh məmə, “Otəgɨn motɨsiai Uhgɨn, kəni motəni nɨpəhriəniən e rəhan nepətiən, mətəu-inu nian əhruahru rəhan tɨnuva, o nəfəniən nalpɨniən kəm nətəmimi. Otəfaki kəm in, iətəm təmol natimnati rəfin agɨn: neai mɨne nɨftəni, nɨtəhi mɨne nəhmtɨ nəhu mɨn.”

8 Kəni agelo kəti mɨn, iətəm tatol nəmpə tu lan, tətɨtəu=pən mətəni məmə, “!Papilon təməmei! !Papilon təməmei! !Papilon Əsanən Nahgin Tepət təməmei, meiuaiu! In təhmen e pətan rəha suaru iətəm təmiuvi=pa nəman e kəntri mɨn rəfin kəhuva motəmnɨm wain ilah min. Wain u nɨmɨn, inko, nɨtəuiən nalməliən mɨn, mətəkeikei kəm nətəmimi məmə kautol noliən tərah ilah min. Kəni nian nəman kotəmnɨm wain u, ilah kautiuvi=pa niəməha rəha Uhgɨn o lah.”

9 Kəni agelo kəti mɨn, iətəm tatol kɨsɨl lan, tatuərisɨg e lau, kəni mətəni əfəməh məmə, “Nəmə iətəmi kəti təfaki kəm nati miəgəh əha rəhn-kapə səpɨn, mɨne narmɨ nati iətəm kəmɨsɨkəuvɨn e nɨgi, kəni matos rəhan mak e nɨpənəgɨn uə nəhlmɨn, 10 kəni in təkeikei məmnɨm mɨn wain u inu, in niəməha rəha Uhgɨn. Wain u inu, kəməsəgələkləkiən e nəhu. In otətəu nahməiən e nɨgəm mɨne nərəuas iətəm tatuəu okios in əpəha e nəhmtɨ nagelo asim mɨn mɨne Nətɨ Sipsip. 11 Kəni nəhanɨgəm rəha nɨgəm iətəm tatus ilah matol nahməiən kəm lah u, in tətəri nian rəfin, naunun tɨkə. Nətəmimi mɨn kəha kəutəfaki kəm nati miəgəh rəhn-kapə ilah səpɨn mɨne narmɨn iətəm kəmɨsɨkəuvɨn e nɨgi, kəni motos mak rəha nərgɨn, ilah okəsotəmeigiən e nərauiə mɨne lapɨn.” 12 Nəghatiən u, nɨpətɨn u məmə nətəmimi rəha Uhgɨn nətəm kəutohtəu=pən nəuia Uhgɨn, kəni məutəhatətə e Iesu, ilah kotəkeikei motəhtul əskasɨk.

13 Kəni əmeiko iəmətəu nəuian kəti təmsɨpəri e negəu e neai mətəni məmə, “Ətei rəkɨs nati u: rəueiu mɨne matuvən, nətəmimi rəha Iərmənɨg, mətəu nəmə okohmɨs, ilah okotatɨg e nəuvɨriən pəhriən.”

Kəni Narmɨn Rəha Uhgɨn təni məmə, “!Əuəh! Ilah okotəmeig e rəhalah uək, mətəu-inu okotos nəua rəhalah uək mɨn.”

Nəuləkiən e nətəmimi e nəhue nɨftəni

14 Iəməsal=pən mɨn əpəha aupən lak mafu nɨmalɨ nəpuə kəti təruən, kəni iətəmi kəti tətəharəg-pəri e nɨmalɨ nəpuə kəha. Iətəmi u, təhmen e Nətɨ Iətəmimi. In tətəfəfau e hat rəha kig, kəmol e aiən u kol tətoraip-oraip, kəni mətələs nau ekəu kəti iətəm tasɨlə. 15 Kəni əmeiko agelo kəti mɨn təmsɨpən əpəha e Nimə Rəha Uhgɨn muva, kəni mauɨn əfəməh e iətəmi u, tətəharəg-pəri e nɨmalɨ nəpuə məmə, “Os rəham nau ekəu mos muvən məulək, mətəu-inu nian rəha nəuləkiən tɨnuva, kəni nauəniən əpəha e nəhue nɨftəni tɨnɨməhtə.” 16 Kəni əmeiko iətəmi u iətəm tətəharəg-pəri e nɨmalɨ nəpuə, təmauəh e nəhue nɨftəni e rəhan nau ekəu, kəni məulək e nətəmimi e nəhue nɨftəni, təhmen e nauəniən iətəm tɨnɨməhtə o nosiən.

17 Kəni agelo kəti mɨn təmiet e Nimə Rəha Uhgɨn əpəha e negəu e neai. In tatələs mɨn rəhan kəti nau ekəu iətəm tasɨlə. 18 Agelo kəti mɨn, iətəm tatos nepətiən rəha nɨgəm e oltə, təmsɨ=pən əpəha e oltə, kəni mauɨn əfəməh e agelo iətəm tətələs nau ekəu məmə, “Ələs rəham nau ekəu ko, muvən e nəhue nɨftəni, kəni mətei rəkɨs nətəmimi nətəm kotəhmen e nəua krep marəg u nəmiəvɨn mɨn, əpəha e nəukətɨn. Nəhue nɨftəni təhmen e nəukətɨn.”

19-20 Tol lanəha, agelo kəha təmauəh e rəhan nau ekəu, tuvən e nəhue nɨftəni, kəni mətei rəkɨs nətəmi mɨn əha kotəhmen e nəua krep iətəm tɨnɨmarəg rəkɨs. Kəni in məraki=pən e ikɨn katevɨg-evɨg e nəua krep mɨn ikɨn, məmə nəhuɨn otiet. Ikɨn əha, in ihluə e taun, Uhgɨn tətəfətɨgəm rəhan niəməha, kəni matol nalpɨniən ikɨn kəm nətəmimi. Kəni katevɨg-ərain nətəmimi mɨn u, kəni nɨralah iətəm tətaiəh mətaiu ikɨn əha, in təhmen e nəhu asoli kəti nəfəməhiən rəhan təhmen e 1,600 statiə,† kəni mol lokamnɨm agɨn lan. Nəmə əhos kətɨ tiuvɨg=pən ikɨn, nɨrə təhrun nəriən mek nohlɨn.‡§

15

Nətəmimi rəha Uhgɨn kəmotəni-vivi in

1 Iəməsal=pən əpəha e negəu e neai mafu mɨn nəmtətiən kəti mɨn iətəm tuhapɨspɨs ohniəu. Nagelo ilah səpɨn kautos naunu nalpɨniən mɨn, ilah səpɨn. Nalpɨniən mɨn əha, ilah kautol niəməha apiəpiə rəha Uhgɨn tol naunun lan. 2 Kəni əmeiko, iəmafu nati kəti təhmen e nɨtəhi, mətəu kəmol e kɨlas mɨne nɨgəm fɨləh-fɨləh, kəni nətəmimi nəuvein kautəhtul e nɨkalkalɨ nɨtəhi u, ilah kəha nətəm kəmotəluagɨn ilah nati miəgəh kəha rəhn-kapə səpɨn mɨne narmɨn iətəm kəmɨsɨkəuvɨn e nɨgi, kəni kotol win e lau, mɨne nəmpə iətəm tətəhtul o nərgɨn. Kəni Uhgɨn təməfən hap* mɨn kəm lah, 3 kəni kautoh, məutani nəpuən rəha Nətɨ Sipsip mɨne Mosɨs u, ioluək rəha Uhgɨn, kəutani məmə,

“Iərmənɨg Uhgɨn Nahgim Tepət Pɨk Agɨn

Rəham noliən mɨn kotuhapɨspɨs e tɨmah.

!Kig itulɨn, noliən mɨn rəham kotəhruahru pəhriən!

4 ?Pəh otəsəgɨniən lam, Iərmənɨg?†

?Kəni pəh otəsəfɨnəiən nəni-viviən o nərgəm?

Mətəu-inu ik pɨsɨn əmə nəkasim.

Nətəmimi e kəntri mɨn rəfin okəhuva

kəni motəfaki e nəhmtəm,

mətəu-inkonu nəmol pətɨgəm rəham noliən əhruahru mɨn.”

5 Kəmotani rəkɨs nəpuən əha, iəməsal-pəri e negəu e neai, mafu kəmerəh=pən Ikɨn Uhgɨn Tətatɨg Ikɨn, inu, Nima Tapolɨn rəha Uhgɨn. 6 Nagelo mɨn ilah səpɨn kəmohiet e Ikɨn Uhgɨn Tətatɨg Ikɨn, kautos nalpɨniən mɨn ilah səpɨn. Ilah kautəhuvən e napən təuvɨr u, linən, iətəm tatɨpɨtɨpɨt, kəni kəməlis nɨmankɨlahalah e kətəuti iətəm kəmol e aiən u kol tətoraip-oraip. 7 Kəni əmeiko, nati miəgəh mɨn kəha ilah kuvət kəti təməfən pesɨn mɨn iətəm kəmol e aiən u kol ilah səpɨn, kəm nagelo mɨn u səpɨn. Pesɨn mɨn u, kotəriauəh e niəməha rəha Uhgɨn u, iətəm tətatɨg itulɨn.‡ 8 Kəni nəhanɨgəm təməriauəh əha Ikɨn Uhgɨn Tətatɨg Ikɨn, nəhanɨgəm in nepətiən əhagəhag rəha Uhgɨn mɨne nəsanəniən rəhan, kəni ko iətəmi kəti təsuvəniən əha imə e Ikɨn Uhgɨn Tətatɨg Ikɨn mətəuarus nalpɨniən mɨn ilah səpɨn iətəm nagelo səpɨn kautəmki, okotol naunun.

16

Pesɨn ilah səpɨn, kəmotəriauəh
e niəməha rəha Uhgɨn

1 Kəni əmeiko, iəmətəu nəuian kəti təmagət əfəməh əpəha e Ikɨn Uhgɨn Tətatɨg Ikɨn, mətəni=pən kəm nagelo mɨn u səpɨn məmə, “Əhuvən, motauvəregɨn pətɨgəm e nəhue nɨftəni pesɨn ilah səpɨn iətəm kəmotəriauəh e niəməha rəha Uhgɨn.”

2 Agelo iətəm tətaupən, təmuvən mauvəregɨn pətɨgəm pesɨn rəhan e nɨftəni. Kəni əmeiko, nətəmimi nətəm kautos mak rəha nati miəgəh e rəhn-kapə lah səpɨn, kəni mautəfaki kəm narmɨn iətəm kəmɨsɨkəuvɨn e nɨgi, nɨməgɨm təməmɨrəuei nɨpətɨlah.

3 Kəni agelo nəmpə tu, təmauvəregɨn pətɨgəm rəhan pesɨn əpəha itəhi. Kəni nɨtəhi təmol nɨrə lan, təhmen e nɨra iətəmi təmɨmɨs. Kəni nati itəhi mɨn rəfin kəmohmɨs.

4 Kəni agelo nəmpə tri, təmauvəregɨn pətɨgəm rəhan pesɨn e nəhmtɨ nəhu mɨn mɨne nəlugɨ nəhu mɨn, kəni ilah kəməhuva motol nɨrə e lah. 5 Kəni əmeiko iəmətəu agelo iətəm tətarmənɨg e nəhu mɨn təni məmə,

“Ik pɨsɨn əmə ik Uhgɨn, nəkəhruahru,

ik ko iətəm nətatɨg kəni nəmətatɨg,

kəni təhruahru əmə məmə onəkol nalpɨniən kəm lah lanəha.

6 Rəhalah aru əmə,

mətəu-inu ilah kəmotiuvi nɨra rəham nətəmimi mɨn mɨne iəni mɨn,

kəni ik nəkəfən nɨra nɨmlah məmə okotəmnɨm.”

7 Kəni iəkətəu oltə tətəghati əfəməh məmə,

“!Əuəh! Iərmənɨg Uhgɨn Nahgin Tepət Pɨk Agɨn, rəham nəghatiən nəmoh nətəmimi lan, in təhruahru agɨn, kəni nɨpəhriəniən.”

8 Kəni əmeiko, agelo nəmpə fo, təmauvəregɨn pətɨgəm rəhan pesɨn e mɨtɨgar, kəni kəməfən nəsanəniən kəm mɨtɨgar məmə otəhgi nətəmimi təhmen e nɨgəm. 9 Kəni nəpiapeiiən təmus ilah, kəni kotəuiakən e nərgɨ Uhgɨn, iətəm in tətarmənɨg e nalpɨniən mɨn u, mətəu ilah kotəpəh nəuhliniən nətəlɨgiən rəhalah, kəni motɨsiai rəhan nepətiən.

10 Kəni agelo nəmpə faif tauvəregɨn pətɨgəm rəhan pesɨn əpəha nati miəgəh tətarmənɨg ikɨn, kəni əmeiko, ikɨn mɨn rəfin in tətarmənɨg ikɨn in təmapinəpu. Kəni nətəmimi kautətəu nahməiən, mautus namɨlah məutauəhtuv-auəhtuv. 11 Kəni ilah məutəuiakən e Uhgɨn əpəha e negəu e neai o nahməiən mɨn mɨne nɨməgɨm mɨn rəhalah, mətəu ilah kəməsotəuhliniən nətəlɨgiən rəhalah o nati iətəm kəmotol.

12 Kəni agelo nəmpə sikɨs, təmauvəregɨn rəkɨs rəhan pesɨn e nəhu asoli, nərgɨn u, Iufretis, kəni əmeikonu nəhu təmamɨr mol suaru rəha kig mɨn kotaliuək lan mautsɨpah. 13 Kəni əmeiko, iəkəfu mɨn narmɨn tərah kɨsɨl kɨhləhmen e fɨrok. Kəti təmiet e nɨpəgnəua ialkitə, kəti tiet e nɨpəgnəua nati miəgəh rəhn-kapə lah səpɨn, kəni kəti tiet e nɨpəgnəua iəni eiuə.* 14 Ilahal narmɨ iərmɨs mɨn, iətəm kautol nəmtətiən mɨn, kəni ilahal kɨhliet mɨhluvən o kig mɨn e nəhue nɨftəni rəfin, məhluhapumɨn ilah məmə okotəluagɨn e Nian Asoli rəha Uhgɨn Nahgin Tepət Pɨk Agɨn.

15 Kəni Iesu təməni məmə, “!Əsal=pa-to! !Iətuva təhmen e iakləh! Iətəmimi iətəm təsapɨliən mətair, məsəpegiən rəhan napən o napɨliən məmə in otəsaiu piəpiəiən kəni maulɨs ohni, in otatɨg e nəuvɨriən pəhriən.”†

16 Kəni ilah kəmotoriarun rəfin kig mɨn əpəha ikɨn kəti, kətəni e nəghatiən rəha nətəm Isrel, məmə, “Armaketon.”

17 Kəni naunu agelo iətəm in nəmpə səpɨn, təmauvəregɨn rəkɨs=pən rəhan pesɨn əpəha e nɨmagəuagəu, kəni əmeiko əpəha e Ikɨn Uhgɨn Tətatɨg Ikɨn, nəuian asoli kəti tɨsɨpən əpəha e jeə rəha kig məmə, “!Tɨnol naunun!” 18 Kəni əmeiko təmoraip, kəmətəu nagətiən asoli, kəni kaluəluə təmatɨperəh atɨperəh, kəni nəmɨg asoli təməlauəl e nɨftəni. Nəmɨg u, in iahgin iahgin, kəseh əhanəhiən nəmig kəti iahgin tol lanəha nian kəti. 19 Kəni taun asoli təməhapu nəuvetɨn kɨsɨl, kəni taun mɨn e kəntri mɨn rəfin kəmohmərəgrəg motol nati tɨkə e lah. Uhgɨn, nɨkin təməhti noliən tərah mɨn rəha Papilon Asoli, kəni təfən kap iətəm təməriauəh e wain e niəməha rəhan, təməkeikei kəm in məmə otəmnɨm rəfin agɨn. 20 Nɨtəni əlkələh mɨn rəfin kəmotagɨm, mohkə, kəni nɨtəuət mɨn kəseh mɨniən ilah. 21 Ais u iətəm təhmen e kəpiel asoli kautɨsɨ=pən e nɨmalɨ nəpuə, kəmotəmei=pən e nətəmimi. Ais u, kətiəh əmə təhmen e fifti kilo, kəni nətəmimi kəmotəuiakən e Uhgɨn o nahli=paiən ais iətəm təməmei=pən e lah, mətəu-inu nalpɨniən u in tərah tərah agɨn.

17

Pəta-ionəhan tərah agɨn

1 Kəni əmeiko, agelo mɨn səpɨn əha kəti u kəutəmki pesɨn ilah səpɨn təmuva məni=pa kəm iəu məmə, “Va-to, pəh iəkəgətun kəm ik nalpɨniən rəha pəta-ionəhan* tərah agɨn, iətəm tətəharəg=pən e nəhu tepət. 2 Pətan əha, kig mɨn rəha nəhue nɨftəni ilah kəmautit, kəni nətəmimi rəha nəhue nɨftəni ilah kəmautəmnɨm nɨmɨn wain, məutapɨs ilah min kəni mautit.”

3 Kəni nəsanəniən rəha Narmɨn Rəha Uhgɨn təmol kəm iəu, kəni agelo təmit rəkɨs iəu iəkian əpəha ikɨn təpiə-məpiə ikɨn. Kəni ikɨn əha, iəmafu pətan əha tətasuə e nati miəgəh ərarəuv kəti. Kəmətei=pən nərgɨn mɨn iətəm tətəni rah Uhgɨn, tɨrəuei rəfin nɨpətɨn, kəni rəhn-kapə təmɨsɨm ilah səpɨn, konu rəhnəpati ten. 4 Pətan əha, tatuvən e napən iətəm tol nəugɨ naris mɨne mərarəuv təhmen e kwin kəti, in təmol malə-malə e nɨpətɨn, tətəuan nəuanati mɨne iəring, iətəm kəmol e aiən u kol, mɨne kəpiel iətəm nəhmtɨn tiəkɨs, mɨne nati kəti təuvɨr pɨk u, perəl.† Kəni in tatos kap kəti e nəhlmɨn, iətəm kəmol e aiən u kol, kəni təriauəh e nati tərah mɨn, iətəm kotamɨkmɨk agɨn e nəhmtɨ Uhgɨn, kəni ilah kəha nəua noliən tərah rəhan. 5 Kəni inəha e nɨpənəgɨn, kəmətei=pən nərgɨn kəti əha ikɨn, iətəm nɨpətɨn tətəhluaig u, tətəni məmə,

Tauɨn Əsanən Nahgin Tepət u Papilon.
In itɨ nɨpəta-ionəhan mɨn rəfin.
Kəni in nəukətɨ noliən nati kotamɨkmɨk agɨn mɨn.

6 Kəni iəkafu məmə pətan u, in tɨnapɨs e nɨra nətəmimi mɨn rəha Uhgɨn, nɨra nətəmimi kəmautəhtul pətɨgəm o nəni pətɨgəmiən Iesu.

Nian iəmafu, kəni narmək təmiuvɨg pɨk pəhriən. 7 Kəni əmeiko agelo təməni=pa kəm iəu məmə, “?Narməm tatiuvɨg lankonu lan o nak? Iəu iəkɨtɨs nəghatiən oneuən e pətan u mɨne nati miəgəh iətəm tətasuə-pəri lan, iətəm rəhn-kapə təmɨsɨm ilah səpɨn kəni rəhnəpati ten. 8 Nati miəgəh iətəm nəmeruh, təmətatɨg, kəni təsatɨgiən rəueiu, kəni otəsuvəhiən otəri e nɨpəg asoli iətəm teiuaiu agɨn, kəni tɨnətaiu matuvən məmə Uhgɨn otərəkɨn.

“Kəni nətəmimi rəha nəhue nɨftəni nətəm kəməsəteiən nərgɨlah e nauəuə rəha nəmiəgəhiən, ilah, narmɨlah otiuvɨg pɨk nian okotafu nati miəgəh u, mətəu-inu aupən in təmətəmiəgəh, mətəu təsatɨgiən əha rəueiu, mətəu in otiet pətɨgəm mɨn.

9 “Iətəmimi otəkeikei mos neinatɨgiən o nəhruniən nɨpətɨ nəghatiən u. Rəhn-kapə nati miəgəh u, ilah səpɨn, kəutəgətun=pən nɨtəuət mɨn iətəm pətan əha tətəharəg-pəri e lah.‡ 10 Kautəgətun=pən mɨn kig ilah səpɨn. Kig faif ilah kɨnohiet rəkɨs, kətiəh tətəmiəgəh rəueiu, kəni kəti mɨn təsuva əhanəhiən. Mətəu nian tuva, in otəkeikei mətatɨg o nian əkuəkɨr əmə. 11 Nati miəgəh u iətəm təmətatɨg, kəni rəueiu in təsatɨgiən, in mɨn in kig kəti, iətəm tatol nəmpə eit lan, mətəu in mɨn in kig kəti rəha kig mɨn u ilah səpɨn, kəni tɨnətaiu mɨnatuvən e naunun suaru kəti məmə Uhgɨn otərəkɨn mau kətiəh lan.

12 “Rəhnəpati ilah ten iətəm nəmafu ilah, kəutəgətun=pən kig ilah ten, iətəm ilah kəsotos əhanəhiən narmənɨgiən rəhalah. Mətəu ilah okəpanotos nepətiən məmə ilah kig mɨn, motarmənɨg ilah nati miəgəh, mətəu o nian əkuəkɨr əmə. 13 Nətəlɨgiən rəhalah kətiəh əmə o nəfəniən rəhalah nəsanəniən mɨne nepətiən kəm nati miəgəh. 14 Ilah okotəluagɨn ilah Nətɨ Sipsip, mətəu Nətɨ Sipsip otol win e lah, mətəu-inu Nətɨ Sipsip in Iərmənɨg rəha iərmənɨg mɨn, mɨne Kig rəha kig mɨn. Kəni in otuva ilah min nətəmi mɨn u təmɨtəpɨn ilah, kəni ilah kautəhtul əskasɨk e rəhalah nəhatətəiən.”

15 Kəni əmeikonu, agelo təni=pa mɨn kəm iəu məmə, “Nəhu mɨn u nəmafu, iətəm pəta-ionəhan tətəharəg-pəri e lah, tətəgətun=pən nətəmimi nɨlosɨlah tol pɨsɨn pɨsɨn, nɨmənin nətəmimi, kəntri mɨn, mɨne nəghatiən pɨsɨn pɨsɨn mɨn. 16 Nati miəgəh mɨne rəhnəpati ilah ten iətəm nəmafu, ilah okotəməki e pəta-ionəhan u. Kəni ilah okotərəkɨn in, motol in taiu piəpiə. Ilah okoton nɨpətɨn kəni motuvan aru nɨpətɨn e nɨgəm. 17 Okotol lanəha, mətəu-inu Uhgɨn təmələhu=pən nati u e nɨkilah, məmə okotol nətəlɨgiən rəhan, kəni mol nɨkilah kətiəh əmə o nəfəniən rəhalah nəsanəniən kəm nati miəgəh, məmə in otarmənɨg, mətəuarus nəghatiən rəha Uhgɨn tuva mol nɨpəhriəniən lan.

18 “Pətan əha nətafu, in taun nahgin tepət iətəm tətarmənɨg e kig mɨn rəha nəhue nɨftəni.”

18

Papilon təməmei

1 Uərisɨg e natimnati mɨn u, iəmafu agelo kəti mɨn təmsɨpəri e neai. In tatos nepətiən asoli, kəni in tətasiəgəpɨn rəfin nəhue nɨftəni e rəhan nəhagəhagiən. 2 Təməmərɨt əfəməh e nəuian kəti iətəm iahgin, məmə,

“!Təməmei! !Papilon Əsanən Nahgin Tepət təməmei!

Iərmɨs tərah mɨn kɨnəhuva motatɨg ikɨn.

In nəuanɨprasɨn rəha narmɨn tərah mɨn.

In nəuanɨprasɨn rəha mənɨg tərah mɨn, kəsuniən,

iətəm kotamɨkmɨk e nəhmtɨ Uhgɨn.

3 Mətəu-inko kəntri mɨn rəfin kɨnotapɨs e nɨmɨn wain u, mautɨtəu nalməliən, mautit in.

Kig mɨn rəha nəhue nɨftəni kəmotit mɨn,

kəni nətəmi kautol səlɨm e natimnati mɨn e nəhue nɨftəni,

rəhalah nautə nepət rəkɨs e rəhan noliən iətəm

tətaumɨs o natimnati rəhan.”

4 Kəni əmeiko iəmətəu nəuian kəti mɨn e negəu e neai təni məmə,

“Ohiet rəkɨs lan, rəhak mɨn nətəmimi,

məmə rəhan noliən tərah otəsələs pɨkɨniən itəmah,

kəni itəmah nəsotosiən rəhan kəti nalpɨniən,

5 mətəu-inko in təmətoriarun rəhan noliən tərah təri iuəkɨr əmə tek neai, mol Uhgɨn təsaluiən e rəhan noliən tərah mɨn.

6 Otalpɨn nɨtai nati təhmen e iətəm in təmol kəm rəham nətəmimi.

Otəfən rəhan nətəouiən mau keiu.

Otiuvi rəkɨs nɨmɨn wain iətəm in tarfu məskasɨk,

rəhan nəsanəniən tepət mapirəkɨs iətəmi ko iətəm in təməfən kəm lah.

7 Pətan konu, təmatəfəri aru in, mətətəu təuvɨr e nautə rəhan,

mətəu rəueiu əha, əfən nətəouiən rəhan e nahməiən mɨne nasəkiən,

mətəu-inu tətəghati əfəri e nɨkin mətəni məmə, ‘Iəu kwin kəti. Ikɨnu iətəharəg, mətarmənɨg. Səniəmə iəu pətalɨmɨs. Ko iəsasəkiən nian kəti.’

8 O nəfəriən rəhan, rəhan nalpɨniən mɨn otələs in o nian kətiəh əmə.

In otatɨmɨs, mətətəu tərah mətasək.

Kəni in otatɨg e nian iəkɨs o nosiən nauəniən,

kəni nɨgəm otus in,

mətəu-inu Iərmənɨg Uhgɨn əha, nahgin tepət,

in tətəfən rəhan nalpɨniən.”

9 “Kəni nian kig mɨn rəha nəhue nɨftəni nətəm kəmautit kəni mautos pəti nautə mɨn rəhan, koteruh nəhanɨgəm e nɨgəm iətəm tatus, kəni ilah okotasək, mautətəu tərah ohni. 10 Rəhan nahməiən otol ilah kotəgɨn, kəni motəhtul=pən əmə isəu məutəni məmə,

‘!Kəsi! !Kəsi o taun asoli!

!Əui, Papilon, taun iətəm təmətəsanən pɨk! Mətəu rəueiu agɨn uəha, kəmau kətiəh əmə lan, in tɨnatos rəhan nalpɨniən!’

11 “Nətəmimi kautol səlɨm e natimnati e nəhue nɨftəni, ilah mɨn okotasək motasək o pətan u, mətəu-inu iətəmimi kəti mɨn tɨkə o nosiən nəhmtɨ rəhalah natimnati. 12 Iətəmi kəti mɨn otəsosiən nəhmtɨ aiən u kol, mɨne sɨlfə, mɨne kəpiel təuvɨr mɨn, mɨne perəl* rəhalah, kəni iətəmi kəti otəsosiən nəhmtɨ napən təuvɨr u linən, mɨne napən təuvɨr u sɨlɨk, mɨne napən u iətəm tətərarəuv, iətəm nəhmtɨlah tiəkɨs agɨn. Iətəmimi otɨkə o nosiən nəhmtɨn nɨgi pɨsɨn pɨsɨn mɨn iətəm kəutəpien vivi, mɨne natimnati mɨn iətəm katol e rəhnəpati eləfən, mɨne nɨgi əskasɨk mɨn u nəhmtɨn tiəkɨs agɨn, mɨne prons,† mɨne aiən, mɨne kəpiel təuvɨr kəti u, mapɨl. 13 Iətəmimi otɨkə o nosiən nəhmtɨ nati nəmiəvɨlah tətəpien vivi mɨn, inu sɨnəmon, mɨne səntə, mɨne insens, mɨne frankɨnsens, mɨne fomat u mɨr. Nətəmimi okohkə o nosiən nəhmtɨ wain mɨne oiel mɨne flauə mɨne wit rəhalah. Kəni iətəmimi otɨkə mɨn o nosiən nəhmtɨ kau mɨn, mɨne sipsip mɨn, mɨne əhos mɨn, mɨne kat mɨn, mɨne slef mɨn rəhalah.

14 “Kəni nətəmimi rəha noliən səlɨm e natimnati mɨn, ilah okotasək pɨk, nɨkilah tahmə. Ilah okotəni məmə, ‘Nəua uək asoli mɨn rəham iətəm ik rəham nətəlɨgiən təmuvən pɨk lan, kəni nəmatol, ilah kɨnotagɨm motəpəh ik. Rəham nautə mɨn mɨne malə-malə mɨn rəham kɨnotagɨm, ko nəsos mɨniən ilah.’ 15 Nətəmimi kautol səlɨm e natimnati mɨn rəhalah kəm pətan u, mautos nautə asoli mɨn lan, ilah kautəhtul=pən isəu ohni, məutərəmrumɨn o rəhan nahməiən. Ilah nɨkilah otahmə kəni kotasək motasək əfəməh, 16 motəni məmə,

‘!Əui, kəsi! Taun əsanən iətəm təmatuvən e napən təuvɨr mɨn u linən, iətəm tatol nəugɨ naris mɨn tərarəuv mɨne, kəni matol malə-malə e nɨpətɨn tətəuan nəuanati mɨne iəring, iətəm kəmol e aiən u kol, mɨne kəpiel mɨn nəhmtɨn tiəkɨs, mɨne nati təuvɨr mɨn u perəl mɨne.

17 Mətəu rəueiu agɨn uəha, kəmau kətiəh əmə lan, kəmərəkɨn rəfin nautə asoli mɨn rəhan.’

“Kəni əmeikonu nətəmi kautələs negəu mɨn rəfin, nətəmi kəutaliuək e negəu, mɨne kɨru mɨn rəha negəu, mɨne nətəmimi rəfin iətəm kautos məni rəhalah o natɨgiən e nəhue nɨtəhi, ilah okotəhtul=pən isəu ohni. 18 Nian kotafu nəhanɨgəm lan tatuəu, kəni ilah okotəni məmə, ‘!Kəsehiən taun kəti təsanən təhmen e taun asoli u!’ 19 Kəni ilah okotatu rəhn-kapə lah e nɨməulul, tətəgətun=pən məmə nɨkilah tətahmə, kəni motasək pɨk məmə,

‘!Əui, kəsi! !Taun asoli u iətəm nətəmimi rəfin iətəm kautos negəu mɨn itəhi, ilah rəhalah nautə təmepət e rəham natimnati!

Mətəu rəueiu agɨn uəha, kəmau kətiəh əmə lam, kəmərəkɨn agɨn ik.’

20 !Mətəu itəmah e negəu e neai, itəmah nətəmimi rəha Uhgɨn, mɨne aposɨl mɨn mɨne iəni mɨn,

itəmah nɨkitəmah təkeikei magiən,

mətəu-inu Uhgɨn təmos rəkɨs neim e təmah mələhu=pən o pətan u!”

21 Kəni əmeiko, agelo əsanən kəti təmələs kəpiel asoli kəti, matu=pən e nahgin rəfin əpəha itəhi, kəni məni məmə,

“Kəməraki=pən lanəha Papilon Əsanən Nahgin Tepət əpəha itəhi.

Kəni okol in təsəhtul mɨniən.

22 Kəni ko kəsətəu mɨniən nəuia hap‡ mɨne nəpuən mɨn, mɨne nəuia nahliən nau mɨne təui u ikɨn u.

Iətəmimi rəha nəlpəkauiən təuvɨr e natimnati otɨkə u ikɨn u,

kəni okəsətəu mɨniən nərkərɨkiən rəha kəpiel mɨn iətəm kətəuei ərɨs-ərɨs wit katol flauə lan.§ 23 Nəhagəhagiən rəha lait mɨn ko kəsotasiə mɨniən,

kəni ko kəsətəu mɨniən nəuia pətan mɨne iərman iətəm katuol nəniəskasɨkiən rəhalau e nian rəha marɨt,

mətəu-inu aupən, nətəmimi u kautol səlɨm e natimnati rəham,

ilah kautol win e nəhue nɨftəni mɨn rəfin,

kəni ik nətaugɨn asim nətəmimi e kəntri pɨsɨn pɨsɨn mɨn məmə kəhuva o rəham narmənɨgiən, e noliən masig rəham.

24 Taun asoli u Papilon in təmos nalpɨniən

mətəu-inu kəmatiuvi nɨra iəni mɨn mɨne nətəmimi mɨn rəhan Uhgɨn ikɨn mɨn rəfin e nəhue nɨftəni.

Nɨpəhriəniən, nɨra nətəmimi rəfin nətəm kəmohamu ilah,

in tətatɨg e taun asoli u.”

19

Nətəmimi ilɨs e negəu e neai
kəmotəni-vivi Uhgɨn

1 Uərisɨg e nəghatiən rəha agelo kəha, iəkətəu nəuian asoli kəti təhmen e nətəmimi tepət tepət kəutagət əfəməh, əpəha e negəu e neai, mautəni məmə,

“!Aleluiə! !Pəh kotəni-vivi Iərmənɨg!

!In Uhgɨn u, təmosmiəgəh itah!

Nepətiən əhagəhag mɨne nəsanəniən in rəhan pɨsɨn əmə,

2 mətəu-inu nakiliən rəhan in təhruahru pəhriən.

Rəhan nəghatiən tɨnoh rəkɨs pəta-ionəhan u, iətəm təmit əpnapɨn nətəmimi,

kəni tɨnətalpɨn nɨra rəhan noluək mɨn.”

3 Kəni kəmotagət əfəməh mɨn motəni məmə,

“!Pəh kotəni-vivi Iərmənɨg Uhgɨn! Nəhanɨgəm e nɨgəm iətəm tatus pətan u, tətəri tətəri naunun tɨkə.”

4 Nətəmi asoli nətəm kəmotəhuitən mɨn ilah tuenti-fo, mɨne nati miəgəh ilah kuvət, kəmotasiəulɨn nəulɨlah kəm Uhgɨn. Ilah kəmoteiuaiu, nɨpənəgɨlah tek nɨftəni, motəfaki kəm in, iətəm tətəharəg-pəri e rəhan jeə, mətarmənɨg. Kəni ilah motəni məmə,

“!Əuəh! !Pəh Kotəni-vivi Iərmənɨg!”

Marɨt rəha Nətɨ Sipsip

5 Kəni əmeiko, nəuian kəti təmsɨ=pən əpəha e jeə rəha kig, mətəni məmə,

“!Otəni-vivi Uhgɨn rəhatah!

!Itəmah rəhan noluək mɨn rəfin, otəni-vivi in!

!Itəmah u, nəutɨsiai, mautəgɨn e Uhgɨn, otəni-vivi in!

!Nati əpnapɨn nəmə itəmah nautos nepətiən asoli mɨn, o nətəmi əpnapɨn əmə, mətəu otəni-vivi Uhgɨn!”

6 Kəni əmeiko iəmətəu nəuia nati kəti təhmen e nətəmimi tepət kəutagət, kəni məhmen mɨn e nɨtəhi iətəm tatem nəuanaluəluə, mɨne kaluəluə tətatɨperəh atɨperəh motəni məmə,

“!Pəh kotəni-vivi Iərmənɨg!

Mətəu-inu Iərmənɨg Uhgɨn rəhatah, Nahgin Tepət Pɨk Agɨn, in tɨnətarmənɨg.

7 Pəh nɨkitah təriauəh e nagiəniən,

kəni motəni nɨpəhriəniən e rəhan nepətiən,

mətəu-inu tɨnuva e nian əhruahru rəha marɨt rəha Nətɨ Sipsip.

Kəni rəhan pətan tətəhtul maru mətəhtahnin əmə.

8 Kəni Uhgɨn təməfən napən təuvɨr kəm in, məmə otuvən lan.

Napən təuvɨr u linən, tətoraip-oraip, məruən.”

(Napən təuvɨr u linən, tətəgətun=pən noliən əhruahru rəha nətəmimi rəha Uhgɨn.)

9 Konu agelo u, təni=pa kəm iəu məmə, “Ətei rəkɨs natimnati mɨn u. ‘Nətəmi mɨn u inu nətəm kəmauɨn e lah məmə okəhuvən e nauəniən rəha marɨt rəha Nətɨ Sipsip, ilah okotatɨg e nəuvɨriən pəhriən.’ ”

Kəni matɨg məni məmə, “Nəghatiən mɨn u, ilah nəghatiən pəhriən rəha Uhgɨn.” 10 Təməni lanəha, kəni iəmɨsin=pən nəulɨk e nəhlkɨn, meiuaiu, nɨpənəgək tek nɨftəni, məmə iəkəfaki kəm in. Mətəu in təni=pa kəm iəu məmə, “!Səfakiən kəm iəu! Kilau min ik ioluək mil əmə, kitah piam mɨn nətəm ilah kautəhtul əskasɨk o nəni pətɨgəmiən nanusiən təuvɨr rəha Iesu. Əfaki əmə kəm Uhgɨn, mətəu-inu nəhtul-pətɨgəmiən rəha Iesu, in nəukətɨ nəghatiən mɨn rəha iəni mɨn.”

Iətəm təmasuə e əhos kəruən

11 Kəni əmeiko iəkafu negəu e neai təmerəh, kəni mafu əhos kəruən kəti. Iətəm tətasuə-pəri lan, nərgɨn ko, “Iətəmi Kəhrun Nəhatətə Əskasɨkiən Lan, kəni in Nɨpəhriəniən.” In tətəməu, kəni mətəfən nalpɨniən kəm nətəmimi e noliən iətəm təhruahru əmə. 12 Nəhmtɨn təhmen e nəmnamɨ nɨgəm, kəni kəməfəfau=pən kəfəfau tepət tepət e rəhn-kapə, kəfəfau mɨn u, ilah kəfəfau mɨn rəha kig asoli agɨn. Kəmətei=pən nərgɨn kəti lan, mətəu iətəmi kəti təsəhruniən nərgɨn əha, in pɨsɨn əmə təhrun. 13 In tatuvən e napən kəti iətəm kəmel e nɨrə,* kəni nərgɨn kəha, Nəghatiən Rəha Uhgɨn.† 14 Kəni soldiə mɨn rəha negəu e neai kautəhuərisɨg lan. Ilah rəfin kəutəharəg e əhos kəruən mɨn, kəni mautəhuvən e napən təuvɨr u, linən, təruən məuvɨr. 15 Iətəmi kəha, rəhan kəti əha ikɨn nau iətəm tatsɨpən e nɨpəgnəuan.‡ Kəni in otətamu nətəmimi e kəntri mɨn e nau əha. “In otarmənɨg e lah, kəni nəmtətiən rəha nepətiən u, in neim iətəm kəmol e aiən.”§ In otol təskasɨk agɨn kəm lah, təhmen əmə məmə katol e nəua krep mɨn iətəm nətəmimi kautevɨg-evɨg lan məmə nəhuɨn otaiəh kəni kol wain lan. Noliən əha inəha, Uhgɨn Nahgin Tepət Pɨk Agɨn tatol pətɨgəm rəhan niəməha asoli. 16 Kəmətei=pən nərgɨn e rəhan napən, mɨne nuvan, məmə,

Kig Rəha Kig Mɨn Mɨne Iərmənɨg Rəha Iərmənɨg Mɨn*

17 Kəni əmeikonu iəkəsal=pən mafu agelo kəti tətəhtul=pən e mɨtɨgar, in tətasək əfəməh mətəni=pən kəm mənɨg mɨn iətəm kautiuvɨg əpəha e nɨmagəuagəu, məmə, “Əhuva, motuhapumɨn itəmah mɨn o nauəniən asoli rəhan Uhgɨn, 18 məmə itəmah onəkoton nəhuvegɨ kig mɨn, mɨne nətəmi asoli rəha soldiə mɨn, mɨne nətəmi nahgilah tepət, mɨne əhos mɨn, mɨne nətəmi kəutasuə-pəri e lah, mɨne nəhuvegɨ nətəmimi rəfin, nətəmi səniəmə slef, mɨne slef mɨn, nətəmi kautos nepətiən asoli mɨn, mɨne nətəmi əpnapɨn əmə.”

19 Kəni əmeikonu, iəkatɨg mafu mɨn nati miəgəh əpələ, mɨne kig mɨn rəha nəhue nɨftəni, mɨne rəhalah soldiə mɨn. Ilah kəmotuhapumɨn ilah mɨn məmə okotəluagɨn ilah iətəm tətasuə e əhos kəruən, mɨne rəhan soldiə mɨn. 20 Mətəu kəmotaskəlɨm nati miəgəh kəha, mɨne iəni eiuə mɨn iətəm təmatol nəmtətiən apɨspɨs mɨn nian təmətatɨg ilau nati miəgəh. In təmatol nəmtətiən mɨn əha, o neiuəiən e nətəmimi mɨn u nətəm kautos mak rəha nati miəgəh, kəni məutəfaki kəm narmɨn iətəm kəmɨsɨkəuvɨn e nɨgi. Kəmotəraki=pən ilau pəti kətuəmiəgəh əmə, əpəha e nɨpəgnəua nəmnamɨ nɨgəm asoli iətəm təpiapei matuəu matəpien. 21 Iətəm tətasuə e əhos kəruən, təmohamu kig mɨn mɨne soldiə mɨn rəfin e nau rəha nəluagɨniən iətəm tatsɨpən e nɨpəgnəuan kəni mənɨg mɨn rəfin kəmoton nɨpətɨlah, moton, nərfɨlah tasisi vivi.

20

Krɨsto təmuva mol Kig kəni marmənɨg e nətəmimi mətəuaruspən nu uan-tausɨn

1 Kəni əmeikonu, iəmafu agelo kəti tatsɨpəri e negəu e neai, tatos ki rəha nɨpəg asoli iətəm teiuaiu agɨn,* mɨne sen asoli kəti. 2 Kəni in təmaskəlɨm ialkitə asoli u, sɨneik nuvəh əpələ aupən, in Iərmɨs, uə Setən, kəni məlis-ərain o nu uan-tausɨn. 3 Təməraki=pən lan e nɨpəg asoli iətəm teiuaiu agɨn, kəni mahtɨpəsɨg lan tiəkɨs, məmə in otəseiuə mɨniən e nətəmimi rəha kəntri mɨn mətəuarus=pən nu uan-tausɨn otol naunun. Nu uan-tausɨn otol naunun rəkɨs, okəkeikei kerəh mɨn lan o nian əkuəkɨr mɨn əmə.

4 Kəni əmeiko, iəkafu jeə rəha kig mɨn nəuvein, kəni nətəmimi nətəm kəutəharəg-pəri e lah. Uhgɨn təməfən nepətiən kəm lah məmə ilah okotakil nətəmimi. Kəni iəkafu mɨn nətəmimi nətəm kəmətahtuv nentəuilah mətəu kəmotəhtul pətɨgəm o nəni pətɨgəmiən nanusiən təuvɨr rəha Iesu mɨne nəghatiən rəha Uhgɨn. Ilah kəməsotəfakiən kəm nati miəgəh mɨne narmɨn iətəm kəmɨsɨkəuvɨn nati miəgəh mɨne narmɨn iətəm kəmɨsɨkəuvɨn e nɨgi, kəni məsotosiən rəhan mak e nɨpənəgɨlah mɨne nəhlmɨlah. Kəni rəueiu ilah kəmotəmiəgəh mɨn, kəni məutarmənɨg ilah Krɨsto u nu uan-tausɨn. 5 Nati əha, in nair=pa mɨniən e nɨmɨsiən iətəm otaupən. Mətəu nətəmimi mɨn nəuvein nətəm kəmohmɨs rəkɨs, ilah kəmotos mak rəha nati miəgəh əpəha, kəməsotəmiəgəh mɨniən mətəuarus nu uan-tausɨn. 6 Nətəmimi mɨn kəha, nətəm kəmaupən kos ilah e nair=pa mɨniən e nɨmɨsiən, ilah okotatɨg e nəuvɨriən pəhriən, mətəu-inu ilah nətəmi asim mɨn rəha Uhgɨn. Ilah okəsəhuvəniən e nəmnamɨ nɨgəm asoli, mətəu ilah okəhuva motol pris mɨn rəha Uhgɨn mɨne rəha Krɨsto, kəni ilah okotarmənɨg ilah min o nu uan-tausɨn.

Uhgɨn təmol nalpɨniən kəm Setən

7 Nian nu uan-tausɨn tɨnol naunun, okahli pətɨgəm mɨn Setən e nɨpəg asoli. 8 Kəni in otuvən əpəha e kaugə kuvət rəha nəhue nɨftəni, o nətəmimi iətəm kətəni məmə Kok mɨne Makok,† məmə oteiuə e lah, kəni mos rəfin ilah moriarun ilah o nəluagɨniən. Ilah rəfin otepət otepət, nəmpə rəhalah in təhmen e nɨpəkɨl əpəha e nɨkalɨ nɨtəhi. 9 Ilah kəmotaliuək məhuvən isəu isəu mɨn mohrəuei rəfin nəhue nɨftəni. Kəni ilah kəmotəhtul mohtəlau e ikɨn nətəmimi rəha Uhgɨn okotatɨg ikɨn, mɨne taun asoli u iətəm Uhgɨn tolkeikei pɨk.‡ Mətəu nɨgəm kəti təmsɨpəri e negəu e neai, muva mus ilah. 10 Kəni kəməraki=pən e Iərmɨs iətəm təmətəfən-əfən kəm lah, kəməraki=pən əpəha e nəmnamɨ nɨgəm asoli iətəm tətəpien. Ikɨn əha, kəməraki=pən rəkɨs nati miəgəh mɨne iəni eiuə. Ilahal okəhlətəu nahməiən itulɨn e nərauiə mɨne lapɨn, naunun tɨkə.

Naunun nakiliən

11 Kəni əmeiko iəkafu mɨn jeə asoli kəti, təruən. Kəni kig tətəharəg-pəri lan. Nəhue nɨftəni mɨne neai kəmuagɨm e nəhmtɨn, miakə agɨn.

12 Kəni əmeikonu iəkafu nətəmi kəmohmɨs, nətəmi kautos nepətiən asoli, mɨne nətəmi əpnapɨn əmə. Ilah rəfin kəutəhtul aupən e jeə rəha kig u, kəni kəmeg nauəuə mɨn.§ Kəni kəmeg mɨn nauəuə kəti, inu nauəuə rəha nəmiəgəhiən. Okeh nakiliən rəha nətəm kəmohmɨs e nauəuə mɨn u, kəni kɨnətakil ilah kətiəh kətiəh o nati ilah kəmotol. 13 Nɨtəhi təməhlman e nətəmimi kəmohmɨs=pən itəhi, kəni Nɨmɨsiən mɨne Nəuanpən kəmuəhlman mɨn lah, ilah kɨnohiet rəkɨs e lau, kəni kɨnətakil ilah kətiəh kətiəh o nati ilah kəmotol. 14 Kəni kəmələs Nɨmɨsiən mɨne Nəuanpən, kəraki=pən e lau e nəmnamɨ nɨgəm asoli. Nəmnamɨ nɨgəm asoli u, in nɨmɨsiən mau keiu. 15 Nəmə kəsehiən nərgɨ iətəmi kəti e nauəuə rəha nəmiəgəhiən, kəni okəraki=pən lan e nəmnamɨ nɨgəm asoli.

21

Jerusɨləm vi

1 Kəni əmeiko iəkafu neai vi mɨne nəhue nɨftəni vi, mətəu-inu neai əuas mɨne nəhue nɨftəni əuas kɨniakə. Kəni nɨtəhi təmɨkə mɨn. 2 Kəni əmeiko iəkafu taun asim rəha Uhgɨn, inko Jerusɨləm vi, tatsɨ-pəri o Uhgɨn e negəu e neai məteuaiu=pa. Kəmol malə-malə lan təhmen e pətan iətəm kəmol malə-malə kəm in məmə otuvən meh rəhan iərman muol marɨt. 3 Kəni əmeikonu iəkətəu nəuian asoli kəti təmsɨpəri əpəha e jeə rəha kig mətəni məmə, “!Afu-to! Rəueiu əha, Uhgɨn tɨnol lahuənu rəhan ilah nətəmimi. In otətatɨg ilah min, kəni ilah okəhuva rəhan mɨn nətəmimi. Kəni Uhgɨn əhruahru otətatɨg ilah min, kəni in rəhalah Uhgɨn. 4 In otafəl rəkɨs rəfin nəhu nəhmtɨlah. Nɨmɨsiən mɨne nasəkiən mɨne nahməiən mɨn okohkə. Natimnati nuvəh mɨn u, ilah kɨnəhuvən rəkɨs, ko kəsəhuva mɨniən.”

5 Kig iətəm tətəharəg-pəri e rəhan jeə, təni məmə, “Iatəuhlin natimnati mɨn rəfin kəhuva motuvi.” Kəni məni məmə, “Ətei rəkɨs natimnati mɨn u, mətəu-inu nəghatiən mɨn u, kəhrun narəriən e lah məmə nɨpəhriəniən.”

6 Kəni matɨg məni=pa mɨn kəm iəu məmə, “Kɨnol naunun e natimnati rəfin. Iəu Nəukətɨn mɨne Naunun.* Iəu nətuəuiniən, kəni iəu iatol naunun lan. Nətəmimi nətəm kautəuauə, iəu oiəkəfən nəhu kəm lah, nətəmimi okotəmnɨm məsotosiən nəhmtɨn. Kəni nəhu u tatsɨpən e nəhmtɨ nəhu iətəm tətəri mətəfən nəmiəgəhiən itulɨn.† 7 Iətəmimi iətəm otatəhtul iəkɨs mol win e nəluagɨniən rəhan, iəu iəkəfən natimnati iətəm iəməni iəkɨs rəkɨs kəm in. Iəu iəkuva rəhan Uhgɨn, kəni in otuva nətɨk. 8 Mətəu nətəmi kəutəgɨn, nətəmi kəsotəhtul əskasɨkiən e rəhalah nəhatətəiən məutəpəh iəu, nətəmi kotamɨkmɨk, nətəmi kautohamu itəmi, nətəmi kautit oneuən əmə ilah mɨn, nətəmi kautol kləpə, nətəmi kəutəmki nərɨk, nətəmi kəutəfaki kəm narmɨ nati mɨn, mɨne neiuə mɨn rəfin, imalah əhruahru u in nəmnamɨ nɨgəm asoli, tatəpien ikɨn. Nati u, in nəmpə tu nɨmɨsiən.”

9 Kəni əmeikonu, agelo aupən u kəti tətəghati kəm iəu. In agelo səpɨn mɨn u kəti iətəm kəməutəmki pesɨn ilah səpɨn iətəm kotəriauəh e naunu nalpɨniən ilah səpɨn iətəm Uhgɨn otol kəm nətəmimi. In təmuva məni=pa kəm iəu məmə, “Va-to, pəh iəkəgətun pətan rəha Nətɨ Sipsip kəm ik, iətəm okuol marɨt ilau min.” 10 Kəni nəsanəniən rəha Narmɨn Rəha Uhgɨn təmol kəm iəu, əmeiko agelo tit rəkɨs iəu iəkian əpəha e nɨtəuət asoli kəti, nɨtəuət kəha, in ilɨs ilɨs pəhriən. Kəni in təgətun kəm iəu Taun Asim rəha Uhgɨn u, Jerusɨləm vi, iətəm təmsɨpəri o Uhgɨn əpəha ilɨs e negəu e neai. 11 In təhagəhag e nepətiən rəha Uhgɨn. Tatɨpɨtɨpɨt təhmen e kəpiel təuvɨr kəti u jaspə, iətəm təhlan məhmen e kɨlas. 12 Nɨkalɨn təfəməh məri ilɨs, mɨtəlau e taun, ket lan ilah tueləf. Nagelo mɨn tueləf kautəhtul o ket mɨn u. Kəmətei=pən nərgɨ nəuanɨləuɨs rəha nenətɨ Isrel ilah tueləf e ket mɨn u. 13 Ket kɨsɨl e nɨkalɨn pah ikɨn, ket kɨsɨl mɨn e nɨkalɨn pahav ikɨn, ket kɨsɨl mɨn e nɨkalɨn pesi ikɨn, kəni ket kɨsɨl mɨn e nɨkalɨn pari ikɨn. 14 Nəukətɨ nɨkalɨ taun u kəmotəhtul pəri e kəpiel asoli ilah tueləf. Konu kəmətei rəkɨs=pən nərgɨ tueləf aposɨl rəha Nətɨ Sipsip e kəpiel mɨn u.

15 Agelo iətəm tətəghati kəm iəu, in tatos nati kəti kəmol e aiən u kol, o nosiən mak rəha taun əha, mɨne ket mɨn, mɨne nɨkalɨn rəhan. 16 Taun u, kaugə lan kuvət. Mak rəha nɨkalɨn mɨn rəfin kotəhmen əhmen əmə. Taun əha təfəməh, kəni mak rəha nɨkalɨn mɨn rəfin mɨne nəfəməhiən rəhan, ilah rəfin tueləf-tausɨn (12,000).‡ 17 Nɨkalɨn u, tɨkɨmkɨm, mak rəhan nəhlmɨn uan-hanrɨt-fote-fo (144).§ Agelo əha, təmos mak lan e noliən rəha nətəmimi, nətəm ilah kautos mak lanəha e nati. 18 Nɨkalɨn u, kəmol e kəpiel təuvɨr u jaspə, kəni kəmol taun e aiən u kol, in əmə in əmə. Kəni kol u in təuvɨr, in təhlan məmə kɨlas. 19 Kəpiel mɨn iətəm kəmuvləkɨn nəukətɨ nɨkalɨn lan, kəmol malə-malə e lah e kəpiel təuvɨr mɨn. Kəmotaupən motəlɨn=pən kəpiel təuvɨr mɨn u jaspə; kəni nəmpə tu lan, kəmotəlɨn=pən kəpiel təuvɨr mɨn u safaia; kəni nəmpə tri lan, kəmotəlɨn=pən kəpiel təuvɨr mɨn u akat; kəni nəmpə fo lan, kəmotəlɨn=pən kəpiel təuvɨr mɨn u emɨrəl. 20 Nəmpə faif lan, kəmotəlɨn=pən kəpiel təuvɨr u oniks; kəni nəmpə sikɨs lan, kəmotəlɨn=pən kəpiel təuvɨr u kanilian; kəni nəmpə səpɨn lan, kəmotəlɨn=pən kəpiel təuvɨr u krisolait; kəni nəmpə eit lan, kəmotəlɨn=pən kəpiel təuvɨr u malakait; nəmpə nain lan, kəmotəlɨn=pən kəpiel təuvɨr u topəs. Kəni nəmpə ten lan, kəmotəlɨn=pən kəpiel təuvɨr u kalsetoni; kəni nəmpə lepɨn lan, kəmotəlɨn=pən kəpiel təuvɨr u takuoes; kəni nəmpə tueləf lan, kəmotəlɨn=pən kəpiel təuvɨr u ametis.

21 Ket asoli mɨn u kəmol e perəl ilah tueləf. Kəmol ket kətiəh kətiəh e perəl* kətiəh kətiəh. Kəni suaru mɨn əpəha imə e taun u, kəmol e aiən u kol in əmə in əmə, təhlan vivi, təhmen e kɨlas.

22 Ikɨn əha, iəməsafuiən nimə kəti okətəfaki ikɨn kəm Uhgɨn, mətəu-inu Uhgɨn əmə, iətəm Nahgin Tepət Pɨk Agɨn, mɨne Nətɨ Sipsip, ilau nimə rəha nəfakiən. 23 Kəni ikɨn əha, nɨkitəmi təsəhtiən mɨtɨgar mɨne məuɨg, mətəu-inu nepətiən əhagəhag rəha Uhgɨn in tətasiəgəpɨn rəfin taun u, konu Nətɨ Sipsip kəha, in lait rəhan.† 24 Kəni kəntri mɨn e nəhue nɨftəni okotaliuək e nəhagəhagiən rəhan, kəni iərmənɨg mɨn rəha nəhue nɨftəni okəhuva, kəni motos rəhalah nautə təuvɨr mɨn, məhuva e nɨsiaiən motələhu e taun u. 25 Kəsasisɨgiən e rəhan ket mɨn nian kəti, mətəu-inu lapɨn tɨkə ikɨn əha. 26 Nətəmimi e kəntri pɨsɨn pɨsɨn mɨn e nəhue nɨftəni, okotos nautə təuvɨr mɨn rəhalah, ilah okotəmki məhuva o nɨsiaiiən, motələhu e taun u. 27 Mətəu natimnati mɨn iətəm kotamɨkmɨk e nəhmtɨ Uhgɨn, mɨne nətəmimi nətəm kautol nati iətəm tol naulɨsiən, mɨne nətəm kəuteiuə, nətəmi mɨn u ko ilah kəsəhuvəniən imə e taun asoli u. Nətəmi mɨn əmə ko nətəm kəmətei rəkɨs=pən nərgɨlah e nauəuə rəha nəmiəgəhiən iətəm Nətɨ Sipsip tatos, ilah əmə kəha kotəhrun nuvəniən imə.

22

Nəhu miəgəh

1 Kəni nian agelo təməgətun rəkɨs taun vi kəm iəu, kəni təməgətun mɨn nəhu miəgəh kəm iəu iətəm tətaiu. In təhlan təhlan təhmen e kɨlas. Tatsɨ=pən əpəha e jeə rəha Uhgɨn mɨne Nətɨ Sipsip, 2 maiu matuvən mətələs nəlugɨ suaru asoli rəha taun u. Nɨgi rəha nəmiəgəhiən tətəhtul u e nɨkalkalɨ nəhu u, in tətəuə mətau tueləf e nu mɨn rəfin, e məuɨg mɨn rəfin. Kəni nətəmimi e kəntri mɨn rəfin kautol nɨmalɨn o nol viviən nɨmɨsiən. 3 Nati tɨkə agɨn ikɨn əha iətəm təkeikei mos nalpɨniən rəha Uhgɨn. Kəni jeə rəha Uhgɨn mɨne Nətɨ Sipsip in əha ikɨn əha, kətuarmənɨg ikɨn. Kəni rəhan noluək mɨn okotəfaki kəm in. 4 Ilah okotafu nəhmtɨn,* kəni okətei=pən nərgɨn e nɨpənəgɨlah. 5 Nian lapɨn otɨkə. Nɨkilah otəsəhtiən lait kəti o nasiəpəniən lan, kəni nɨkilah otəsəhtiən mɨn nəhagəhagiən rəha mɨtɨgar, mətəu-inu Iərmənɨg Uhgɨn in lait rəhalah. Ilah okotarmənɨg itulɨn, naunun tɨkə.

6 Kəni agelo təni=pa kəm iəu məmə, “Nəghatiən mɨn u inu, kəhrun narəriəiən e lah məmə nɨpəhriəniən. Iərmənɨg Uhgɨn təməni=pən kəm rəhan iəni mɨn aupən natimnati mɨn iətəm okəpanəhuva, kəni in təmahli=pən rəhan agelo məmə otəgətun kəm rəhan noluək mɨn natimnati mɨn iətəm otəsuvəhiən təkeikei muva.”

7 Kəni əmeiko, Iesu təməni məmə, “!Otətəlɨg-to! !Otəsuvəhiən iəkiet pətɨgəm=pɨnə! Nətəmi mɨn u nətəm kəutaskəlɨm mautol nəghatiən iətəm Uhgɨn təməni pətɨgəm aupən e nauəuə u, ilah okotatɨg e nəuvɨriən pəhriən.”

8 Iəu Jon, iəu u iəmətəu kəni mafu natimnati mɨn u. Kəni nian iəmətəu kəni mafu rəkɨs ilah, kəni iəmɨsin nəulɨk e nəhlkɨ agelo iətəm təmit iəu muvən mətəgətun ilah kəm iəu. Kəni iəmeiuaiu, nɨpənəgək tek nɨftəni, məmə iəkəfaki kəm in. 9 Mətəu in təni=pa kəm iəu məmə, “!Səfakiən kəm iəu! Kilau min ik u ioluək mil əmə rəha Uhgɨn, kitah piam mɨn u iəni mɨn, mɨne nətəmi mɨn u nətəm kəutaskəlɨm nəghatiən mɨn e nauəuə u. !Əfaki əmə kəm Uhgɨn!”

10 Kəni in təməni=pa kəm iəu məmə, “Suvan-ərainiən nati kəti e nauəuə u məmə otaskəlɨm tiəkɨs, mətəu-inu natimnati mɨn u, otəsuvəhiən, kohiet pətɨgəm=pa. 11 Nətəmi kautol nərahiən, pəh ilah kotəkeikei mautol nərahiən. Nətəmi rəhalah nətəlɨgiən tamɨkmɨk, pəh ilah kotəkeikei e nətəlɨgiən amɨkmɨk rəhalah. Mətəu nətəmi kotəuvɨr, pəh ilah kotəkeikei e noliən əhruahru. Kəni pəh nətəmi asim rəha Uhgɨn, okotəhruahru nian rəfin, motəkeikei e nasimiən rəhalah.”

12 Kəni Iesu tatɨg məni mɨn kəm iəu, “!Afu-to! !Otəsuvəhiən iəkuvnə! Kəni iatos rəhak nətəouiən təuvɨr kəni iəkəfən kəm nətəmimi mɨn rəfin u, tɨtəu=pən natimnati mɨn iətəm ilah kəmotol. 13 Iəu Nəukətɨn mɨne Naunun.† Iəu iəmaupən matɨg, kəni iəu oiəkol naunun agɨn. Iəu nətuəuiniən, kəni iəu iatol naunun lan.

14 “Nətəmimi nətəm koteikuas e rəhalah napən təruən, ilah okotatɨg e nəuvɨriən pəhriən, məmə inu, okegəhan e nepətiən kəm lah məmə kotun nəua nɨgi rəha nəmiəgəhiən, kəni məhuvən=pən e ket mɨn rəha taun u. 15 Mətəu nətəmimi nəuvein mɨn əha ikɨn nətəm ko kəsəhuvaiən imə. Ilah u, nətəm kotamɨkmɨk, mɨne nətəmi mɨn ko nətəm kautol kləpə mɨne mautəmki nərɨk, mɨne kautit oneuən ilah mɨn, mɨne mautohamu itəmi, məutəfaki kəm narmɨ nati mɨn, mɨne nətəmi rəfin nətəm kotolkeikei neiuəiən.

16 “Iəu Iesu, iəmahli=pɨnə rəhak agelo məmə otəni pətɨgəm natimnati mɨn u kəm niməfaki mɨn. Iəu u, Nəukətɨ Tefɨt, mətəu Nəuanɨləuɨs mɨn rəhan. Iəu iəkəhmen e məhau u fətukai iətəm tətasiə vivi.”

17 Narmɨn Rəha Uhgɨn ilau Pətan rəha Nətɨ Sipsip kətuəni məmə, “!Va!” Kəni pəh nətəmi mɨn u kotətəu, ilah mɨn kotəni məmə, “!Va!” Iətəmimi pəh iətəm tətəuauə, pəh in tuva. Kəni iətəmimi pəh iətəm in tolkeikei, pəh in otəmnɨm nəhu miəgəh kəsosiən nəhmtɨn.‡

18 Iəu Jon, iətəghati əskasɨk mətəni kəm nətəmimi nətəm kəmotətəu nəghatiən rəha Uhgɨn iətəm tətatɨg e nauəuə u. Nəmə iətəmimi kəti tətu=pən aru nəghatiən kəti rəhan e nauəuə u, Uhgɨn otəfən nalpɨniən mɨn u nauəuə u tətəghati, kəni mɨlpɨn=pən e nalpɨniən rəha iətəmi u. 19 Nəmə iətəmimi kəti tatos rəkɨs nəghatiən nəuvein e nauəuə u, Uhgɨn otos rəkɨs nəuvɨriən mɨn iətəm nauəuə u in tətəghati lan məmə rəha iətəmimi u. Inu, nəua nɨgi rəha nəmiəgəhiən, kəni məsegəhaniən məmə otatɨg e taun asim əha.

20 Iətəmimi iətəm tətəni pətɨgəm natimnati mɨn u, təni məmə, “Əuəh, otəsuvəhiən iəkuvnə.”

!Əuəh! Va-tə Iərmənɨg Iesu.

21 Pəh Uhgɨn tətuati e nəuvɨriən rəha Iərmənɨg Iesu tuvən kəm nətəmimi rəhan. Pəh otol lanəha. Əuəh.

* 1:1 “Təmol əpu,” nɨpətɨn u, məmə tətəgətun nati kəti iətəm aupən, nɨpətɨn tətəhluaig. E Bislama, kətəni məmə, “rivilem” uə “soem.”

† 1:4 Narmɨn ilah səpɨn iətəm kəutatɨg aupən e rəhan tron, (Nəh 3:1; 4:4; 5:6), nəmə təhro in suaru rəha nəniən Narmɨn Rəha Uhgɨn; mətəu nəmə təhro ilah nagelo səpɨn u kotəsanən (Nəh 1:20; 8:2) iətəm kəutatɨg aupən e tron. Nəmpə səpɨn u, kəmeh kau fifti-fo e nauəuə u Nəhan-əhaniən. E Nauəuə Rəha Uhgɨn, nian nəuvein tətəni “ilah səpɨn” mətəu nɨpətɨn məmə ilah rəfin agɨn.

‡ 1:5 Kol 1:18; Sam 89:27

§ 1:5 Sam 89:27; Nəh 17:14; 19:16

* 1:7 Dan 7:13; Uək 1:9

† 1:7 Sek 12:10

‡ 1:8 Nəghatiən əhruahru u rəha Iesu tətəni məmə, “Iəu u, Alfə mɨne Omekə.” Alfə u, in letə tətəhtul aupən e alfəbɨt rəha nəghatiən Kris, kəni Omekə u, in letə iətəm tatol naunun lan, təhmen e A mɨne Z e Inglɨs.

§ 1:9 Nɨtəni u Patmos, in ailən kəti isəu agɨn o ima Jon.

* 1:10 Nian rəha Iərmənɨg u, in Sante.

† 1:13 Kitah kəuteruh nərgɨn u “Nətɨ Iətəmimi” e nauəuə rəha Daniel (Dan 7:13), mɨne e nauəuə mɨn rəha Matiu, Mak, Luk, Jon, Uək mɨne Ol Sam.

‡ 1:13 Napən əha kətəni, in napən rəha pris asoli agɨn. Iesu in rəhatah pris asoli agɨn.

§ 1:14 Nəghatiən Kris əhruahru tətəni məmə, “in təruən təruən təhmen e sno.”

* 1:14 Dan 7:9

† 1:14 Esik 1:28

‡ 1:15 Prons, in aiən kəti, kalə rəhan təhmen e kol.

§ 1:16 Hip 4:12; Jon 12:48

* 1:17 Dan 8:17; 10:15; Mat 17:6

† 1:18 Sam 42:2

‡ 1:18 “Iəu iatos ki rəha Nɨmɨsiən mɨne ki rəha Nəuan=pən,” nɨpətɨn u məmə iatos nepətiən o nahtɨpəsɨgiən mɨne nerəhiən e ket rəha Ima Nətəm Kəmohmɨs Ikɨn, kəni mol nətəmimi kəmohmɨs ilah kotəmiəgəh mɨn.

* 2:1 Nian iətəmi u tətəni “agelo,” nəmə təhro tətəghati e agelo pəhriən, uə nəmə təhro tətəghati e pastə rəha niməfaki.

† 2:1 Nəh 1:16

‡ 2:1 Nəh 1:12-13

§ 2:4 Jon 13:35; Jer 2:2-5

* 2:6 Nətəmimi rəha Nikoləs mɨn əha, kitah kəsotəhrun viviən natimnati tepət e lah uə rəhalah iətəmi asoli. Ilah nətəmimi nəuvein rəha niməfaki, mətəu ilah kautəni məmə kəhrun nəfakiən kəm narmɨ nati mɨn, konu kəhrun nit əpnapɨniən itəmi. Ilah kautəni məmə noliən mɨn əha, təsərəkɨniən narmɨtəmi.

† 2:7 Jen 2:9; 3:22-24; Luk 23:43; Rom 5:12,18; 6:23; Nəh 22:2

‡ 2:8 Nəh 1:17-18

§ 2:9 ?Nəghatiən u, “məutəni məmə ilah nətəm Isrel, mətəu kəpə,” nɨpətɨn nak? In tətəghati əhruahru nətəmi mɨn u nəuanɨləuɨs rəha Isrel. Mətəu nian Iesu tətəni məmə ilah səniəmə nətəm Isrel pəhriən, nɨpətɨn u məmə nətəmimi pəhriən rəha Uhgɨn, inu, nətəmi kəutəfaki kəm in, mətəu səniəmə “nəuanɨləuɨs mɨn rəfin rəha Isrel” u ilah nətəmimi mɨn əhruahru rəha Uhgɨn. (Kəl 6:15-16).

* 2:9 Jon 8:33-47

† 2:10 “Nian ten” nɨpətɨn ko, məmə nian rəha nahməiən otəkeikei mol naunun mətəu-inu Uhgɨn təməni lanəha.

‡ 2:11 Nəh 20:11-15; 21:8

§ 2:12 Nəh 1:16

* 2:13 Iətəmi asoli rəha Rom, kətəni məmə Empərə, in təhmen e kig asoli kəti. Nətəmimi tepət tepət kəutəfaki kəm in əha Perkaməm.

† 2:14 Nam 22-24; 25:1-2; 31:16

‡ 2:15 Afin-to futnot e Nəh 2:6.

§ 2:17 Jon 6:31-33,35,48,51

* 2:18 Prons, in aiən kəti, mətəu rəhan kalə təhmen e kol.

† 2:18 Dan 10:6; Nəh 1:14-15

‡ 2:20 Jesepel u aupən, in pətan rəha Kig Ehap (1King 21:25-26). In təmit nətəmimi e suaru kəti məmə okotol sakrifais kəm narmɨn nati mɨn, kəni motohtəu=pən noliən rəha nit əpnapɨn nəman mɨne nɨpətan. Pətan kəti rəha Tuatirə təmol noliən əha, kəni Jon tətəni lan məmə Jesepel. Nəmə təhro noliən rəhan təhmen e Nikoləs iətəm təməni e Nəh 2:6,15.

§ 2:23 Nəghatiən u “nenətɨn mɨn” tətəgətun nətəmimi u kəutohtəu=pən in.

* 2:23 Jer 17:10

† 2:28 Nəh 22:16

* 3:1 Afin-to futnot e Nəh 1:4

† 3:1 Nəh 1:16

‡ 3:4 E fes u, “napən” tətəgətun noliən mɨn rəhalah.

§ 3:5 Mat 10:32; Luk 12:8; Mak 8:38; Luk 9:26; 1Jon 2:23

* 3:7 “Ki rəha Tefɨt” u, tətəgətun=pən nepətiən iətəm otos e Jerusɨləm vi. In ko, in tatos nepətiən məmə oterəh kəni mahtɨpəsɨg e iətəmi kəti iətəm tatuvən imə; Nəh 1:18.

† 3:7 Aes 22:22

‡ 3:9 Nəghatiən u “kautəni məmə ilah nətəm Isrel, mətəu kəpə,” in tətəghati əhruahru e nətəmi mɨn u nəuanɨləuɨs rəha Isrel mɨn. Mətəu nian Iesu tətəni məmə ilah səniəmə nətəm Isrel pəhriən, nɨpətɨn ko məmə nətəmimi pəhriən rəha Uhgɨn, inu, nətəm kəutəfaki kəm in. Mətəu səniəmə nəuanɨləuɨs rəha Isrel u ilah nətəmimi mɨn əhruahru rəha Uhgɨn (Kəl 6:15-16).

§ 3:9 Jon 8:44; Nəh 2:9

* 3:10 Hip 12:1-3

† 3:10 Jon 17:15

‡ 3:11 “Nətəouiən” əha, tətəghati lan, in kəfəfau kəti kəmol e nɨmalɨ nɨgi, uə narmɨ nɨmalɨ nɨgi kəmol e kol, kəni kətəfəfau=pən e rəhn-kapə iətəm təmol win e naiuiən. Kəni Krɨsto otəfəfau=pɨnə kəfəfau e rəhn-kapə iətəmimi o rəhan nəhtul əskasɨkiən. Iətəmimi u otəkeikei mateh vivi o nətəmi mɨn ko nətəm kotolkeikei məmə okotos rəkɨs ohni. Inu, in nəghatiən əuhlin məmə ilah okəsotəpəhiən nəhtul əskasɨkiən məmə ilah okəsotəmkarəpəiən e nətəouiən rəhalah, inu, nəmiəgəhiən itulɨn ilah Krɨsto.

§ 3:14 “Nəukətɨ natimnati rəfin iətəm Uhgɨn təmol,” nɨpətɨn keiu e nəghatiən Kris. Iesu in Nəukətɨn, nɨpətɨn ko, in təmol natimnati rəfin; kəni in mɨn in Iərmənɨg e natimnati rəfin.

* 3:14 Jon 1:1-3; Kol 1:16; Nəh 1:17

† 3:17 Jon tətəni nəghatiən əuhlin u nɨpətɨn təni məmə, e nəhmtɨ Uhgɨn, nəmiəgəhiən rəhalah təsəhruahruiən məsəhmeniən.

‡ 3:18 Job 23:10; Mal 3:2-3; 1Pitə 1:6-9

* 4:2 Esik 1:26-28

† 4:3 Jaspə nəmə təhro in kəpiel əmehmtə, kəni kanilian nəmə təhro in kəpiel ərarəuv. Emɨrəl mɨn əha, kəpiel əmehmtə mɨn. Kitah kotəruru əhruahru kalə rəhalah iətəm in tətəni, mətəu nati nak iətəm Jon təmeruh, inko, kalə təuvɨr mɨn, kotəuvɨr, mautoraip-oraip.

‡ 4:5 Afin-to futnot e Nəh 1:4.

§ 4:8 Eks 3:14

* 5:1 E nian əha, nauəuə rəfin kəmaiu-aiu. Kotos mapepe əfəməh kəti kəni kaiu-aiu. Kəni nəmə iətəmi asoli kəti tolkeikei məmə nətəmimi əpnapɨn əmə okəsotafiniən, kəni in tuvan-ərain=pən nati kəti e nɨfɨfɨn, məmə taskəlɨm tiəkɨs mapepe.

† 5:5 Jen 49:9-10

‡ 5:5 Aes 11:1

§ 5:6 Afin-to futnot e Nəh 1:4

* 5:8 “Hap,” in nati kəti katoh tətani nəpuən, təhmen e kitar.

† 5:8 Sam 141:2

* 6:5 E nian rəha nəumɨs, kəni nətəmimi kotakil natimnati o nəuəriən nauəniən.

† 6:9 Oltə u, in tepɨl kəti tətəhtul əpəha e Nimə Rəha Uhgɨn, kəni katol sakrifais mɨn ikɨn. Kəni nətəmi mɨn u, nəmə təhro ilah kotəhmen əhruahru e sakrifais kəti iətəm tatuvən o Uhgɨn.

‡ 6:12 Joel 2:31; Uək 2:20

§ 6:14 Aes 34:4

* 6:15 Aes 2:10,19-22

† 6:16 Hos 10:8

‡ 6:17 Joel 2:11; Mal 3:2

* 7:1 Nɨmətagi kuvət əha, ilah nɨmətagi rəha nərəkɨniən təhmen əmə e inəha e Dan 7:2 mɨne Jer 49:36-38.

† 7:3 2Kor 1:22; Efəs 1:13

‡ 7:4-8 144,000=12×12×1000. Nəmpə u 12 tətəgətun nətəmimi rəha Uhgɨn, təhmen e nəuanɨləuɨs mɨn rəha Isrel e Oltestɨmɨn, mɨne 12 aposɨl mɨn e Niutestɨmɨn. 1,000=10×10×10. Kəni nəmpə u 10 tətəgətun nətəlɨgiən u “təməhmen vivi.” Kəni ko tol lanu məmə 144,000 tətəgətun “nətəmimi mɨn rəfin rəha Uhgɨn.”

§ 7:9 Jen 15:5

* 7:17 Sam 23:2; Aes 49:9-10; Jon 4:10; 7:37-38; Nəh 22:1,17

* 8:1 Hab 2:20; Sef 1:7-8; Sek 2:13

† 8:2 Təui mɨn e Baebol, səniəmə nɨlosɨ nati itəhi, mətəu təui əha kəmol e rəhnəpati nati kəti. Mətəu kəruru məmə e negəu e neai kəmol təui e nak.

‡ 8:3 Nati pien-pien təhmen e nɨgipɨsi, kəni kətuvan məmə nəhanɨgəm lan otos nəmiəvɨn u iətəm tətəpien vivi muvən o Uhgɨn.

§ 8:5 Eks 19:16-18

* 8:12 Aes 13:10; Mak 13:24

* 9:5 Nəghatiən Kris əhruahru təməsəniən nahməiən rəha nɨpikɨ velau. In təməni nahməiən rəha “skopion,” in nati kəti tətəu itəmi e nɨpikɨn.

† 9:10 Afin-to futnot rəha Nəh 9:5.

‡ 9:13 Oltə u, in tepɨl kəti tətəhtul əpəha e Nimə Rəha Uhgɨn, kəni katol sakrifais mɨn ikɨn. Rəhnəpati mɨn əpəha e kaugə mɨn.

§ 9:17 Nəpieniən tərah əha, in təhmen e nəmiəvɨ nərəuas.

* 9:20 Prons, in aiən kəti, mətəu rəhan kalə təhmen e kol.

* 11:2 “Məuɨg fote-tu” (11:2; 13:5), in təhmen əmə e “nu kɨsɨl mɨne nɨpɨlgan,” kəni kuəhmen əhmen mɨn e “nian uan-tausɨn tu-hanrɨt sikɨste (1,260),” kəni kɨhləhmen əhmen e “nian kətiəh, mɨne nian keiu mɨn, mɨne nian nɨpɨlgan” (12:14). Nəmpə u təsəghatiən e nəmpə əhruahru əmə kəti, mətəu tətəgətun=pən məmə nian kəti tətuva o nian rəha nian iəkɨs mɨn mɨne nərahiən, mətəu otol naunun nian kəti.

† 11:5 2King 1:10,12

‡ 11:6 1King 17:1

§ 11:6 Eks 7:17-21

* 11:6 Suah mil u rəhalau nəsanəniən təhmen e Mosɨs mɨne Elaijə.

† 11:7 Dan 7

‡ 11:8 “Ikɨn əha kəməhti=pən mɨn Iərmənɨg e nɨgi kəməluau,” tətəghati e Jerusɨləm.

§ 11:19 Bokɨs rəha Nəniəskasɨkiən Rəha Nasiruiən u, in “Ark of the Covenant.” Eks 25:10-22.

* 12:4 Mat 2:13-14

† 12:6 Afin-to futnot rəha Nəh 11:2.

‡ 12:7 Dan 10:13,21; 12:1

§ 12:9 Jen 3:1

* 12:9 Jen 3:14-15; Luk 10:17-18; Jon 12:30-31; Kol 2:15

* 13:5 Afin-to futnot e Nəh 11:2.

† 13:5 2Təs 2:1-12

‡ 13:6 Dan 8:10-11

§ 13:6 Efəs 2:6

* 13:18 E nian əha ilah kəməsəteiən nəmpə mɨn u 1, 2, 3, təhmen e tah u rəueiu, mətəu ilah kəmautos əmə letə mɨn rəha nəmpə; kəni ko nərgɨ nətəmimi rəfin tatos nəfɨgəmiən rəha nəmpə. Nərgɨn u Niro in tatos nəfɨgəmiən rəha sikɨs-hanrɨt sikɨste sikɨs (666). Niro u in iətəmi asoli rəha Rom e nian əha. Suah u in təmatol nərahiən asoli kəm nətəm kəutəfaki kəm Iesu.

* 14:1 Afin-to e futnot rəha Nəh 7:8. In təhmen əmə e inu. Nəmpə u 144,000 tətəgətun “nətəmimi mɨn rəfin rəha Uhgɨn.”

† 14:2 Hap mɨn əha, nati katoh ilah o naniən nəpuən, təhmen e kitar.

‡ 14:3 1Pitə 1:19

§ 14:4 Inu təsəniən məmə nətəmimi mɨn u kəmotol marɨt ko kəsəhuvəniən e negəu e neai, kəpə. Inu in nəghatiən əuhlin mɨn kəti. Inu tətəni məmə, nətəmi kəutəfaki okəsotamɨkmɨkiən e noliən tərah mɨn təhmen nətəmimi nətəm kəutəfaki kəm narmɨ nati mɨn. Mətəu kəutaskəlɨm məha-məha Iesu əmə. Ilah kotəhmen e iətəmimi kəti u in təsapɨliən ilah nɨpətan əpnapɨn mɨn, in təhlan əmə. 2Kor 11:2; Efəs 5:25-27; Nəh 21:9

* 14:6 Kətəghati lanəha məmə Nanusiən Təuvɨr naunun tɨkə mətəu-inu in tətəghati e nəlpəkauiən itulɨn mɨn rəha Uhgɨn, kəni mətəu-inu in tətəni nɨpəhriəniən nian rəfin.

† 14:19-20 1,600 statiə təhmen e 300 kilomitə. 1,600=4×4×10×10. Nəmpə u 4 tətəgətun “nəhue nɨftəni rəfin.” Kitah kotafin e nauəuə u kaugə 4 rəha nəhue nɨftəni, mɨne nɨmətagi 4. Nəmpə u 10 tətəgətun “ilah rəfin.” Ko nəghatiən e fes u tətəgətun apiəpiə rəfin nalpɨniən rəha Uhgɨn tatuvən o nətəmimi rəfin ikɨn mɨn rəfin e nəhue nɨftəni iətəm ihluə e taun rəha Uhgɨn.

‡ 14:19-20 Nətəm Isrel ilah kautevɨg-evɨg e nəua krep məmə nəhuɨn otiet; inu katos nəmtətiən lan məmə tətəgətun nalpɨniən rəha nətəm kotərah.

§ 14:19-20 Aes 63:1-6

* 15:2 Hap mɨn kəha, nati katoh ilah o naniən nəpuən, təhmen e kitar.

† 15:4 Jer 10:7; Sam 86:9-10

‡ 15:7 Təuvɨr məmə koteruh məmə, nati ilah səpɨn iətəm kəmuvan-ərain nauəuə lan, təui səpɨn, mɨne təhro lanu, pesɨn səpɨn rəha nalpɨniən; ilahal kəhləgətun məmə nati kətiəh əmə kətsɨmaru kəni o noliən təhagəhag o nəhruniən. Inəha tətəni nalpɨniən rəha Uhgɨn.

* 16:13 “Iəni eiuə” u, in nati miəgəh iətəm təməhapu nɨftəni məri, rəhnəpati keiu, iətəm təməghati lan e Nəh 13:11-18.

† 16:15 Inu nəghatiən əuhlin. Noliən rəha nəfəniən napən in tətəgətun məmə iətəmimi in tatol noliən təuvɨr mɨne mətəhtul maru o Iesu nian otɨtəlɨg=pa. Mətəu noliən rəha nəpegiən napən tətəgətun noliən rəha təfagə tərah.

* 17:1 Pəta-ionəhan, nɨpətɨn pətan rəha suaru.

† 17:4 Perəl u, in kəpiel təuvɨr əpəha e nɨki kəuvɨn.

‡ 17:9 Nətəmimi tepət nɨkilah təhti məmə nati u tətəgətun Rom, in kəmuvləkɨn-pəri e nɨtəuət ilah səpɨn lan.

* 18:12 Perəl u, in kəpiel təuvɨr əpəha e nɨki kəuvɨn.

† 18:12 Prons in aiən kəti, mətəu rəhan kalə təhmen e kol.

‡ 18:22 Hap in nati kəti katoh o naniən nəpuən, təhmen e kitar.

§ 18:22 Aupən ikɨn, kəmotos kəpiel keiu, motələhu=pən nɨkɨtɨ wit e nəlugɨlau motəuei ərɨs-ərɨs nɨkɨtɨ wit lan məmə otol niauin mol flauə lan. Suaru kəti o nəuhliniən fes u məmə, “kəni okəsətəu mɨniən kakiəh nien.”

* 19:13 Aes 63:1-6

† 19:13 Jon 1:1,14

‡ 19:15 Aes 49:2; Hip 4:12; Nəh 1:16; 2:12

§ 19:15 Sam 2:9

* 19:16 1Tim 6:15; Nəh 17:14

* 20:1 Nəh 1:18

† 20:8 Esik 38:2,9,15

‡ 20:9 “Taun asoli u, iətəm Uhgɨn tolkeikei pɨk,” in tətəghati e Jerusɨləm.

§ 20:12 Natimnati rəfin iətəm nətəmimi kəmotol, kəmətei rəkɨs e nauəuə mɨn u.

* 21:6 Nəghatiən əhruahru u rəha Iesu, “Iəu u, Alfə mɨne Omekə.” Alfə ko, in letə tətəhtul aupən e alfəbɨt rəha nəghatiən Kris, kəni Omekə ko, in letə iətəm tatol naunun lan, təhmen e A mɨne Z e Inglɨs.

† 21:6 Aes 55:1-2; Jon 4:10; 6:35; 7:37-39

‡ 21:16 Nəghatiən əhruahru təni məmə “tueləf-tausɨn (12,000) statiə,” təhmen e tu tausɨn tu-hanrɨt-tuenti kilomitə (2,220 km). Mak əhruahru rəha nəfəməhiən səniəmə nati kəti, mətəu nəmpə u 12,000, nɨpətɨn əha ikɨn. Nətəmimi nəuvein kotəni məmə nəmpə u tətəgətun məmə taun u in iahgin iahgin kəni təuvɨr pɨk agɨn, məhruahru agɨn. Nətəmimi nəuvein kəutəni məmə nəmpə u tətəgətun nətəmimi rəfin agɨn rəha Uhgɨn. 12,000=12×1,000=12×10×10×10. Nəmpə mɨn u 12 mɨne 10, ilau nəmpə kətuəgətun nati təuvɨr əhruahru agɨn kəti. Afin-to Nəh 7:8.

§ 21:17 Mak u “nəhlmɨn uan-hanrɨt-fote-fo (144)” təhmen e sikɨste-faif mitə (65 m). “Nəhlmɨn,” in mak tətuəuin e nəuanəhlmɨn mətəuarus nɨkɨnəhlmɨn, təhmen e 500 cm. 144=12×12. Nəmpə u 12 tətəgətun nətəmimi rəha Uhgɨn. Kəni mɨne nəmpə u 144 tətəgətun nətəmimi rəfin agɨn rəha Uhgɨn.

* 21:21 Perəl u, in kəpiel təuvɨr əpəha e nɨki kəuvɨn

† 21:23 Aes 60:19

* 22:4 Mat 5:8; 2Kor 4:6

† 22:13 Nəghatiən əhruahru u rəha Iesu, “Iəu ko, Alfə mɨne Omekə.” Alfə ko, in letə tətəhtul aupən e alfəbɨt rəha nəghatiən Kris, kəni Omekə ko, in letə iətəm tatol naunun lan, təhmen e A mɨne Z e Inglɨs.

‡ 22:17 Aes 55:1; Jon 7:37

OTH

Nauəuə Asim Rəha Uhgɨn
Nəmtətiən Vi

Nauəuə Asim Rəha Uhgɨn Nəmtətiən Vi

White=sands Tanna

TIKSƗNƏRI

TIKSƗNƏRI

əhgi=pən, nəhgi-pəniən Nəhgi-pəniən in noliən kəti nətəm Isrel kəmautol nuvəh muva mətəuarus=pa u rəueiu. Tol pɨsɨn e kastɨm rəha nətəm Entəni. Aupən agɨn, Uhgɨn təmol nəniəskasɨkiən kəti ilau Epraham məmə in rəhan Uhgɨn, kəni Epraham mɨne namipɨn mɨn ilah nenətɨ Uhgɨn mɨn. Uhgɨn təməni=pən kəm in mɨne namipɨn mɨn mɨne rəhan mɨn noluək mɨn məmə okəkeikei kəhgi=pən ilah. Okəkeikei kəhgi=pən ilah kol məmə nəmtətiən kəti məmə ilah kotaskəlɨm mautegəhan e nəniəskasɨkiən əha. Kəni noliən rəha nəuanɨləuɨs mɨn rəha Isrel, nian rəfin ilah kotaskəlɨm əskasɨk nəniəskasɨkiən iətəm Uhgɨn təmol kəm rəhalah kəha tərah. Nian suakəku iərman kəti tair mos nian eit, kəni kəhgi=pən, katətei katol mak lan tətəgətun məmə in nəuanɨləuɨs kəti rəha Epraham. Kəni in mɨn otaskəlɨm nəniəskasɨkiən əha rəha Uhgɨn. Kəni kətauɨn e nərgɨn. Afin e Jenesis 17.

Nian Iesu Krɨsto təmuva, natimnati mɨn u təməuhlin. Nəhgi-pəniən təsoliən məmə iətəmi kəti in təhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn. Mətəu nian iətəmi kəti tətəhatətə e Iesu Krɨsto, kəni in tətuva iətəmimi kəti rəha Uhgɨn. Mətəu nəfaki mɨn nəuvein u ilah nətəm Isrel, ilah kəmautəni əhanəh məmə Nanihluə mɨn okəkeikei kəhgi=pən ilah məmə ilah okotəhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn. Aposɨl Pol təmə, kəpə. Iətəmi kəti tətuva mətəhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn nian in tətəhatətə əmə e Iesu Krɨsto.

aposɨl In iətəmi kəti iətəm Uhgɨn təmahli=pa o nəni pətɨgəmiən rəhan nəghatiən, təhmen e iəni əhruin. (Mat 10:1-4; Mak 3:13-19; Luk 6:12-16) Iesu təmauɨn e nətəmimi mɨn nəuvein məmə ilah okotaliuək ikɨn pɨsɨn pɨsɨn mɨn e nəhue nɨftəni. Uək kɨsɨl rəha aposɨl mɨn: 1. Ilah kəmoteruh e nəhmtɨlah məmə Iesu in təmɨmɨs məmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən. 2. Ilah kəmotəni pətɨgəm Nanusiən Təuvɨr, kəni kəmotətuəuin niməfaki vi mɨn, kəni nian tepət, ilah kəmotol nati apɨspɨs mɨn. 3. Ilah kəməhuva nətəmi asoli mɨn rəha niməfaki, kəni mautəni nəgətuniən əhruahru mɨne noliən rəha niməfaki.

Nian Iesu təməmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən, təmuva meruh Pol, kəni mauɨn lan məmə in otos uək rəha aposɨl. Nətəmimi kətiəh kətiəh mɨn əha ikɨn təhmen e Panəpəs iətəm nətəmimi kəutauɨn e lah məmə aposɨl, nati əpnapɨn ilah kəməsoteruhiən Iesu Krɨsto.

aruətuəh, naruətuəhiən Nətəm Entəni kəutol kalɨku e nien məmə okotaruətuəh. Mətəu e nian rəha Iesu, nətəmimi kəutaig e nəhu. Kəni inu nəmtətiən kəti o nətəlɨgiən asoli kəti məmə kəutafəl rəkɨs noliən tərah mɨn rəhalah.

Bokɨs Rəha Nəniəskasɨkiən Rəha Nasiruiən Bokɨs u, in nəmtətiən rəha nəniəskasɨkiən iətəm Uhgɨn təmol kəm nətəm Isrel (Eks 25:10-22; 9:4). Kəmuvləkɨn e timpə kəni kəhtərain e aiən u kol tətoraip-oraip. Əpəha imə e bokɨs u, kəməhluaig=pən e kəpiel mil iətəm kuepin-epin, kəmətei rəkɨs=pən Lou ilah ten e lau. Kəni kəməhluaig=pən e pɨret nəuvein iətəm Uhgɨn təməfən kəm lah iətəm kətəni məmə “mana” (Eks 16:31-33). Kəni kəməhluaig=pən e kasɨkɨn rəha Eron (Hip 9:4).

Nian nətəm Isrel kəmohiet ikɨn kəti məhuvən əpəha ikɨn kəti mɨn, kəni ilah kəmotələs bokɨs u. Nian kotatɨg ikɨn kəti, kəni kotələhu=pən bokɨs e Nima Tapolɨn Asim. Bokɨs u mɨne natimnati mɨn əha kəməfən ilah ikɨn imə, ilah rəfin kotasim mətəu-inu ilah nəmtətiən rəha nəniəskasɨkiən rəha Uhgɨn. Nian kəmotuvləkɨn Nimə Rəha Uhgɨn əpəha Jerusɨləm, kəni bokɨs u tɨnətəharəg əpəha Ikɨn Tasim Agɨn Ikɨn e imə Rəha Uhgɨn. [Eruh-to narmɨn e Hip 9:4, pej #/, mɨne map rəha Nimə Rəha Uhgɨn.]

dikon Iətəmi tətasiru e uək rəha niməfaki (Fɨl 1:1; 1Tim 3:8,10-12; Rom 16:1).

Epikiuriən mɨne Sɨtoik Ilah u nətəm Kris. Ilah nəgətun mɨn nəuvein nətəm kəutəsal e nɨpəhriəniən. Nətəm Kris tepət kəməutətəu=pən nəgətuniən rəhalah. Ilah Epikiuriən kautəni məmə nəukətɨ nəmiəgəhiən təuvɨr məmə nətəmimi okotəsal e natimnati iətəm tatol iətəmi kəti nɨkin tətagiən. Ilah Sɨtoik kautəni məmə təuvɨr nəmə iətəm kəti təsətəuiən nagiəniən mɨne nahməiən e nɨkin, nati əpnapɨn nəuvɨriən o nərahiən tətuva e nəmiəgəhiən rəhan.

Fərantə Rəha Kig Solomən Inu ikɨn kəti imə e Nimə Rəha Uhgɨn. Ikɨn əha inəha, nian rəfin nətəmi asoli rəha nəuanɨləuɨs mɨn rəha Isrel kəutəghati lan e Lou rəha Uhgɨn. E nian rəha Iesu, kəmaharu kəpiel tɨtəlau e Nimə Rəha Uhgɨn. In əha imə kəmol fərantə kəti e nɨkalɨn rəfin. E nɨkalɨn Is ikɨn, kətəni məmə Fərantə rəha Kig Solomən. Kəmol pos tepət e kəpiel o naskəlɨm əskasɨkiən nəhgɨ fərantə. Ikɨn əha, nətəmimi kautos nəhmtɨ nati miəgəh mɨn o nohamuiən o sakrifais mɨn. Kəni ikɨn əha, kautol jenɨs e məni ikɨn. (Luk 9:45-16; Jon 2:14-16) [Eruh-to narmɨn e Jon 10:23, pej #/.]

Farəsi Farəsi mɨn, mɨne nəgətun mɨn rəha Lou, ilah nətəmi asoli mɨn Isrel e nian rəha Iesu. Ilah kotəhrun vivi lou mɨn rəfin agɨn iətəm Uhgɨn təməfən kəm Mosɨs. Kəni mautəgətun məmə nətəmimi kotəkeikei məutətəu=pən əskasɨk ilah rəfin e noliən əhruahru məhruahru vivi. Kəni kəməutəgətun noliən mɨn mɨne lou mɨn nəuvein iətəm kəmotɨlpɨn e Lou iətəm Uhgɨn təməfən. Ilah kəutəfəri pɨk, kəni nɨkilah təhti məmə ilah ilɨs e nətəmimi rəfin. Kəmautəni məmə noliən rəhalah in təuvɨr, mətəu ilah tepət, nɨpəhriəniən nɨkilah tamɨkmɨk, kəni kəmotol təfagə tərah tepət. Kəmotəməki e Iesu, kəni motolkeikei məmə okotohamu Iesu. Afin mɨn nəghatiən u “Satusi” e tiksɨnəri u.

fik, nɨgi u fik Nɨgi fik mɨn, ilah nɨgi katu mɨn e nasumiən ikɨn Isrel. Nətəmimi kautun nəualah, kəni məutəharəg ahgəl pɨk nɨgi fik iuəkɨr o nimə rəhalah kəni məutəfaki məmə nɨkilah otətəhti nəghatiən rəha Nauəuə Rəha Uhgɨn. [Eruh-to narmɨn e pej #/(PicDict p09b).]

frankɨnsens Nɨgi kəti katol səntə lan. (Mat 2:11)

hap Hap in nati kəti təhmen e kitar. Katoh o naniən nəpuən.

hat rəha nɨsiaiiən Inu hat kəti kəmol e nɨmalɨ nɨgi uə narmɨ nɨmalɨ nɨgi kəmol e kol, kəni kətəfəfau=pən e rəhn-kapə iətəm təmol win e naiuiən. Hat kəti mɨn, in rəha Kig iətəm kəmol e aiən u kol.

Herot E Niutestɨmɨn kətauɨn e nətəmimi kuvət nərgɨlah u Herot.

1. Herot Asoli — In kig rəha nɨtəni Jutiə nian Iesu təmair. In təmalkut məmə otohamu Iesu nian in iəpəou (Mat 2:1-22; Luk 1:5)

2. Herot Antipas in nətɨ Herot Asoli — In tətarmənɨg e nɨtəni u Kaləli nian Iesu təmətaliuək mətəni pətɨgəm nəghatiən rəha Uhgɨn matol nati apɨspɨs mɨn. In təmol marɨt e pətan u Herotiəs, kəni in təmahli=pən soldiə kəti məmə otətei rəkɨs rəhn-kapə Jon Bəptais nian in təmətəməhli e kaləpus (Mak 6:14-29).

3. Herot Akripə Uan — In nətɨ Aristopulus u in pia Antipas. In təmol nərahiən kəm nəfaki mɨn nian Iesu tɨnəmiəgəh rəkɨs mɨn e nɨmɨsiən. Təmohamu Jemɨs u pia Jon (Uək Mɨn 12:23).

4. Herot Akripə Tu — in nətɨ Herot Akripə Uan. Uərisɨg Pol təmuvən Rom məmə otəhtul e kot rəha Sisə, Herot u təmətəu nəghatiən rəha Pol e kot rəha Festəs (Uək 25:13–26:19,27-32).

hisop Hisop in nɨgi kəti katos o naruətuəhiən e nəfakiən rəha nətəm Isrel (Hip 9:19).

hosanə Aupən ikɨn, nɨpətɨ nəghatiən u “Hosanə” təmə, “Asiru, Uhgɨn, osmiəgəh itɨmah,” mətəu e nian rəha Iesu, nəghatiən u, ilah kəməutəuhlin məmə nɨpətɨn tətəni məmə, “Əni-vivi Uhgɨn!”

iətəmi asoli rəha soldiə mɨn E Nimə Rəha Uhgɨn, soldiə mɨn nəuvein kauteh vivi Nimə Rəha Uhgɨn mətəu-inu nətəmimi tepət kəutəhuva mautəhuvən nian rəfin. Nəmə iətəmi kəti tatol nati tərah kəti, mətəu ilah kotəhrun nələhu əhruahruiən, kəni motəmki=pən nətəmimi nətəm kautol nati tərah e kaləpus. Iətəm tətarmənɨg soldiə mɨn əha, in nəuanɨləuɨs kəti rəha pris mɨn rəha Uhgɨn.

Ianihluə, Nanihluə Nanihluə mɨn, ilah nətəmi mɨn u səniəmə nəuanɨləuɨs əhruahru rəha Isrel. Nətəm Isrel kəutəfəri pɨk mətəu-inu Uhgɨn təmauɨn e lah məmə rəhan. Kəni məsotolkeikeiən Nanihluə mɨn. E nətəlɨgiən rəha nətəm Isrel, Nanihluə mɨn ilah rəfin kotərah, mətəu-inu kəsotohtəu-pəniən lou rəha nətəm Isrel.

Iesu Nɨpətɨ nərgɨn u Iesu təmə “iosmiəgəh,” uə “Uhgɨn in iosmiəgəh rəhatah.” Uhgɨn təmauɨn e nətɨ Meri məmə Iesu, mətəu-inu in otosmiəgəh nətəmimi e noliən tərah mɨn rəhalah (Mat 1:21). Nərgɨn mɨn nəuvein rəha Iesu kətəni məmə: Iesu Krɨsto, Nətɨ Uhgɨn, Nətɨ Iətəmimi, Nətɨ Tefɨt.

Iesu Krɨsto — Nian nəuvein e Niutestɨmɨn, kəutafin “Iesu Krɨsto” uə “Krɨsto Iesu.” Nərgɨn mil u kətuəghati e iətəmimi kətiəh əmə, Iesu, Nətɨ Uhgɨn. Nəmə təhro, iətəmimi u təmətei nauəuə tolkeikei məmə kitah kotətəlɨg e nati keiu nian kəutafin nərgɨ Iesu. Nian nəuvein, nəmə kəutafin “Iesu Krɨsto,” tolkeikei məmə kotətəlɨg e Iesu təhmen əmə məmə in iətəmimi. Nian nəuvein, nəmə kəutafin “Krɨsto Iesu,” tolkeikei məmə kotətəlɨg e Iesu təhmen əmə məmə in “Krɨsto,” uə Məsaiə, iətəmimi iətəm Uhgɨn təməni məmə otahli=pa.

Ikɨn Katɨlpɨn Niəməha Ikɨn rəha Uhgɨn Ikɨn Katɨlpɨn Niəməha Ikɨn rəha Uhgɨn, inəha, rəhn-kapə Bokɨs rəha Nəniəkɨsiən Rəha Nasiruiən ilɨs ikɨn. Ikɨn əha, nepətiən əhagəhag mɨne nəsanəniən rəha Uhgɨn tətatɨg ikɨn. Nətəmimi əpnapɨn ko kəsəhuvəniən imə Ikɨn Tasim Agɨn Ikɨn məmə okoteruh natimnati mɨn u, mətəu pris asoli agɨn əmə. Kəni in təsuvəniən nian rəfin. Tatuvən ikɨn nian kətiəh əmə e nu mɨn rəfin. Pris asoli agɨn təhrun nuvəniən imə Ikɨn Tasim Agɨn Ikɨn, in tatos nɨra sakrifais kəni matuvən, kəni matol=pən nɨrə e rəhn-kapə bokɨs u. Noliən əha, in nəmtətiən təuvɨr kəti, iətəm tətəgətun məmə nətəmimi okotəkeikei kɨmɨs o rəhalah noliən tərah mɨn. Mətəu e nɨrə kəha rəha sakrifais, in tatɨlpɨn niəməha rəha Uhgɨn (Hip 9:5). Aupən agɨn, nətəm Isrel kəmautol noliən əha, mətəu rəueiu, kitah kəsotohtəu-pəniən noliən u mətəu Iesu Krɨsto təmos nɨmei pris asoli, kəni təmos nɨmei nati miəgəh mɨn iətəm kəmotohamu o sakrifais.

ikɨn təpiə məpiə ikɨn Nian kətəghati e ikɨn təpiə məpiə ikɨn e Niutestɨmɨn, nɨpətɨn təmə ikɨn əha, nətəmimi kohkə ikɨn, kəni ikɨn əha tasɨk ikɨn, kəni tol lanəha, natimnati nəuan nəuvein əmə tateviə ikɨn.

Ikɨn Tasim Agɨn Ikɨn Nəuan asim agɨn əpəha e Nimə Rəha Uhgɨn. Afin “Nimə Rəha Uhgɨn” e tiksɨnəri.

Ikɨn Tasim Ikɨn Nəuan kəti e Nimə Rəha Uhgɨn iətəm kətuvan nati pien pien tatuvən o Uhgɨn. Afin “Nimə Rəha Uhgɨn” e tiksɨnəri.

Isrel Jekəp in nətɨ Aisək mɨne Rəpekə, kəni Aisək in nətɨ Epraham. Uhgɨn təmauɨn ərəgrəg e Jekəp mauɨn=pən e Isrel kəm in. Isrel u təmələs nətɨn nəman ilah tueləf, kəni ilah u tɨpɨ nəuanɨləuɨs rəha Isrel. Ikɨn iətəm kəutatɨg ikɨn, kətauɨn lan məmə Isrel. Aupən ikɨn, nərgɨ nɨtəni u Kenan, kəni rəueiu nərgɨn kəti mɨn u Paləstain.

kaməl Inu nati miəgəh kəti iətəm kətasuə lan təhmen e əhos, mətəu in iahgin mɨn e əhos. Təhmen o naliuəkiən əpəha təpiə məpiə ikɨn. Tətələs nati fɨgəm mɨn. Katol napən e nɨmeimein. [Eruh-to narmɨn e pej #/(PicDict p3, 12).]

kaunsɨl Kaunsɨl, in kot kəti rəha Isrel. Nətəmi asoli səpɨnte-uan rəha Isrel kəutəharəg lan. Ilah nəuvein, pris asoli agɨn mɨn aupən, kəni ilah nəuvein nətəmi asoli rəha Isrel, nəuvein nəgətun mɨn rəha Lou uə Farəsi mɨn uə Satusi mɨn. Kaunsɨl in tətəsal vivi o natɨgiən rəha nəuanɨləuɨs mɨn rəha Isrel. Nian nəuvein kəutəghati e noliən rəha nəfakiən, kəni nian nəuvein kəutakil nətəmimi nətəm kəutatgəhli lou. Pris asoli agɨn in tətarmənɨg e nuhapumɨniən mɨn rəhalah. Kaunsɨl u inu təməni məmə Iesu Krɨsto otəkeikei mɨmɨs, kəni mahli=pən kəm Pailət u in kəpmən rəha Rom, məmə otətu-pəri Iesu e nɨgi kəməluau. (Mat 26:59; Mak 14:55; 15:1; Luk 22:47; Wək Mɨn 4:15; 5:21; 6:12; 22:30; 23:1; 24:20)

lafet rəha Nauəniən Vi kətəni məmə Pentekos Afin “Pentekos” e tiksɨnəri.

lafet rəha Noliən Nɨmauvluvl Lafet rəha Noliən Nɨmauvluvl in lafet kəti tol nati agɨn lan o nətəm Isrel. Lafet u, katol əpəha Jerusɨləm e nɨtəni asoli u Jutiə. E lafet əha, nətəm Isrel kəutəhli nəua krep mɨne nəua olif, məutəfaki lan. Kəni ilah məutapɨli e nɨmauvluvl mɨtə mɨtə mɨn. Kautol məmə nɨkilah tətəhti rəhalah kəha mɨn nətəm kəməutatɨg ikɨn təpiə məpiə ikɨn o nu fote (Lev 23:33-36; 39-43; Dut 16:13-16). Nətəm Isrel tepət kəmohiet mautəhuvən Jutiə mautəhuvən e tauɨn u Jerusɨləm məmə okotol pəti lafet u. Lafet u katol katos nian eit, kəni katol e məuɨg iətəm tatol sikɨs lan, uərisɨg e lafet rəha Pasova.

lafet rəha Pasova Lafet rəha Pasova in lafet asoli rəha nətəm Isrel. E lafet u, nɨkilah tətəhti nian aupən ilah slef mɨn əpəha nɨtəni Ijɨp. E nian əha, Uhgɨn təməni məmə otɨtɨs ilah məhlman pətɨgəm e lah e nɨtəni Ijɨp məmə ilah okəhuvən e nɨtəni kəti rəhalah əmə. Uhgɨn təməni məmə in otahli=pən rəhan agelo məmə otohamu iərman mɨn nətəm kəmotaupən motair e nimə mɨn rəfin əha Ijɨp, inu kəlkələh mɨn muvən mətəuarus iauəhli mɨn mɨne nati miəgəh mɨn. Mətəu in təməni kəm nətəm Isrel məmə ilah okotəkeikei motohamu nətɨ sipsip mɨn, kəni motos nɨralah motol=pən e nɨkalɨ doə mɨn rəhalah, mɨne ilɨs ikɨn. Kəni nian agelo rəha nɨmɨsiən oteruh nɨrə, in otiuvɨgegəu e nimə kəha, məpəh, kəni məsohamuiən iərman kəti əha ikɨn. Kəni kəməni=pa lauɨg lan, nətəm Isrel kəmohiet Ijɨp. Kəni Uhgɨn təməni məmə ilah okotol lafet kəti e nu mɨn rəfin məmə nɨkilah otətəhti nian lapɨn əha. Tol lanəha, e məuɨg əhruahru rəhan, nətəm Isrel kəutohamu nətɨ sipsip mɨn, məutuvan, mautun pəti. (Luk 22:7-8; Eks 12:21-30; Dut 16:1-8).

lafet rəha Pɨret U Is Tɨkə Lan Inu lafet rəha nətəm Isrel iətəm tətaupən lafet rəha Pasova. Nian nətəm Isrel kəmohiet Ijɨp, kəmotol pɨret u is tɨkə lan məmə ilah okotol uəhai əmə məmə okohiet Ijɨp, mətəu-inu pɨret u is tɨkə lan tətapə uəhai əmə. Nati kəti mɨn, is in nəmtətiən kəti rəha namɨkmɨkiən, kəni ilah kəmotəraki rəfin e nimə rəhalah, təhmen e nəmtətiən məmə ilah kəmotəraki rəfin e nərahiən e nəmiəgəhiən rəhalah. (Mat 26:17; Mak 14:1,12; Luk 22:1,7).

Lek Kaləli, Lek Taipiriəs Inu nəhu asoli əpəha pahav e nɨtəni u Isrel. Nəfəməhiən rəhan təhmen e 22 kilomitə, kəni nepətiən rəhan təhmen e 12 kilomitə. Nərgɨn kəti mɨn kətəni məmə Lek Kenesəret e Luk 5:1.

leprosi E Nauəuə Rəha Uhgɨn, nəghatiən u “leprosi” tətəghati e nɨmɨsiən pɨsɨn pɨsɨn mɨn rəha nɨlosɨtəmi. Nɨmɨsiən mɨn u tətərəkɨn nɨlosɨtəmi, kəni Lou rəha Mosɨs tətəni məmə iətəmi kəti iətəm təmos nɨmɨsiən lanəha, in tamɨkmɨk e nəhmtɨ Uhgɨn. Kəni in təkeikei matɨg isəu o nətəmimi rəfin. Nəmə nɨmɨsiən təmɨkə lan, in təkeikei muvən meh pris məmə in otəni pətɨgəm kəm nətəmimi rəfin məmə nɨmɨsiən tɨnɨkə mɨne namɨkmɨkiən tɨkə. Afin Levitikas iətəm tepət 13-14.

Lifait Ilah nətəmimi mɨn u kəutasiru e pris mɨn e uək rəhalah, kəni kautol uək pɨsɨn pɨsɨn mɨn əpəha e Nimə Rəha Uhgɨn. Ilah səniəmə pris mɨn, mətəu ilah kautsɨpən e nəuanɨləuɨs rəha Lifai aupən təhmen əmə e pris mɨn.

Lou; Lou rəha Mosɨs Nəghatiən əha “Lou,” iətəm kəmətei asoli, nɨpətɨn u təmə Uhgɨn təməfən lou mɨn kəmə nətəm Isrel. Nian rəfin kətəni “Lou” məmə nərgɨ nauəuə faif iətəm tətatɨg e Oltestɨmɨn, nərgɨlah u, Jenesis, Eksodas, Levitikas, Namba, mɨne Dutronome. Nauəuə mɨn u faif, ilah kotəhmen e nəukətɨ lou mɨn rəfin rəha nətəm Isrel.

mastət Mastət in nɨgi kəti iətəm katol=pən nɨkɨtɨn e nauəniən məmə təpien vivi. Nɨkɨtɨn in natiəkəku agɨn (Mat 13:31).

nəghatiən Kris, Aram, Hipru E nian rəha Iesu, nəghatiən Kris təhmen e Bislama rəha nətəmimi mɨn rəfin ikɨn mɨn Rom tətarmənɨg lan. Aupən ikɨn, kəmətei Niutestɨmɨn e nəghatiən Kris, kəni nəghatiən kətiəh kətiəh əmə e Niutestɨmɨn kəmətei e nəghatiən Aram (Aramaik). Nətəmimi rəfin e Isrel e nian rəha Iesu kəməutəghati e nəghatiən Aram. Kəmətei Oltestɨmɨn e nəghatiən Hipru, iətəm aupən ikɨn nətəmimi rəha Isrel kəmotəghati lan.

nəhgi-pəniən Afin nəghatiən u “əhgi=pən” e tiksɨnəri.

Nəniəskasɨkiən rəha Nasiruiən Nəniəskasɨkiən asoli keiu e Nauəuə Rəha Uhgɨn, kəti u kətəni məmə Nəniəskasɨkiən Əuas (Oltestɨmɨn) mɨne kəti mɨn u kətəni məmə Nəniəskasɨkiən Vi (Niutestɨmɨn). Uhgɨn təmol Nəniəskasɨkiən Əuas əpəha e nɨtəuət Sainai. In təməni əskasɨk məmə in otol nətəm Isrel məmə kəhuva ilah rəhan mɨn nətəmimi nəmə ilah okotətəu=pən əhruahru lou mɨn iətəm in təməni kəm Mosɨs. Mətəu iətəmimi tɨkə iətəm təhrun noliən əhruahru ilah rəfin, kəni tol lanəha, iətəmi kəti tɨkə iətəm tuva mətəhruahru e nəhmtɨ Uhgɨn e noliən rəha nɨtəu-pəniən lou. Nəniəskasɨkiən Vi tətəni məmə Iesu Krɨsto təmɨmɨs e nɨgi kəməluau o noliən tərah mɨn rəha nətəmimi. In aru təmos nalpɨniən rəhatah. Nian iətəmi kəti tətəhatətə e Iesu məmə in təmol lanəha, kəni Uhgɨn tatol məmə iətəmimi əha in tətəhruahru e nəhmtɨn, təhmen əmə məmə in təməsoliən noliən tərah kəti. (Nəniəskasɨkiən Əuas — Luk 1:72, Uək 3:25; 7:8; Kal 3:17; Hip 9:1. Nəniəskasɨkiən Vi — Mat 26:28; Mak 14:24; Luk 22:20; Rom 11:27; 1Kor 11:25; 2Kor 3:14; Hip 7:22; 8:6-13; 10:16; 29; 12:24; 12:20). Nəniəskasɨkiən rəha nasiruiən nəuvein tol lanu lan: (Noa) Jen 9:8-17; (Epraham) Jen 12:2-4; 15:9-21; 17:1-27; (Isrel) Eks 19–24; (Finehas) Nam 25:10-13; (Tefɨt) 2 Sam 7:5-16; (Isrel — in vi) Jer 31:31-34.

nətəlɨgiən tərah rəha iətəmimi Nətəmimi rəfin kautol təfagə tərah mətəu-inu nətəlɨgiən tərah rəha iətəmimi tətatɨg e tah rəfin. Nətəlɨgiən tərah əha tatiuvi=pən itah məmə kautol təfagə tərah. Rəhatah nəsanəniən tɨkə məmə kəsotoliən təfagə tərah motol noliən təuvɨr. Uhgɨn əmə təhrun noliən nətəlɨgiən tərah rəha iətəmimi tuva mətuva vi mɨn. (Rom 7:5).

Nətɨ Sipsip rəha Uhgɨn Jon Bəptais təmauɨn e Iesu Krɨsto məmə nətɨ sipsip rəha Uhgɨn (Jon 1:29,36). E nian rəha Oltestɨmɨn, nətəm Isrel kəmautos nətɨ sipsip mɨn məutəhuvən e Nimə Rəha Uhgɨn məmə pris kəti otətuhamu ilah mətəfən kəm Uhgɨn. In təmol sakrifais lan məmə Uhgɨn otafəl noliən tərah rəhalah mɨn. Nətɨ sipsip u təmos nɨmei iətəm Isrel, mos nalpɨniən rəhan. Kəni nian nɨra nətɨ sipsip təmaiu, kəni nətɨ sipsip tɨmɨs, kəni iətəmimi u təmos muva, Uhgɨn tətafəl noliən tərah mɨn rəhan. Kətauɨn e Iesu məmə nətɨ sipsip mətəu-inu təməfən nəmiəgəhiən rəhan təhmen e sakrifais kəti iətəm təhruahru vivi, kəni sakrifais u otafəl noliən tərah mɨn rəha nətəmimi rəfin nətəm kəutəhatətə lan. E nauəuə rəha Nəhan-əhaniən, japtə 5, Jon təmafu Iesu təhmen e nətɨ sipsip.

Nanihluə Afin-to “Ianihluə” e tiksɨnəri u.

nard Nard in nati kəti nəmiəvɨn tətəpien vivi, təhmen e nɨgipɨsi.

Narmənɨgiən Rəha Uhgɨn Nətəmimi nətəm kəutəhatətə e Iesu Krɨsto kəni mautɨtəu=pən in, ilah nətəmimi rəha Uhgɨn, kəni ilah kəutəhuva məutahgəl e narmənɨgiən rəha Uhgɨn. In kig rəhalah. In tateh vivi ilah, mətəfən natimnati kəm lah rəha nəmiəgəhiən rəhalah, matit ilah e noliən iətəm in təuvɨr o lah, kəni mətarmənɨg e lah. Aupən agɨn nətəmimi rəfin kəutəhtul isəu o Uhgɨn mətəu-inu ilah rəfin nol təfagə mɨn. Mətəu nian Iesu təmɨmɨs e nɨgi kəməluau, kəni məmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən, in təmol suaru vi məmə nətəmimi kotəhrun nɨtəlɨg=pa mɨniən o Uhgɨn. Nian nətəmimi kəutəhatətə e Iesu Krɨsto, kəni Uhgɨn tatol məmə ilah kəutəhruahru e nəhmtɨn, matol ilah nenətɨn mɨn, kəni rəueiu ilah kotəhrun nəghatiən kəm in e nəfakiən, kəni motəhrun nətəuiən nəuian, kəni motəhrun nɨtəu-pəniən in.

narmɨ nati mɨn E Bislama, kətəni narmɨ nati lanu məmə, “aedol.” Narmɨ nati mɨn nəuvein kəmɨsɨkəuvɨn nati miəgəh mɨn lan təhmen e kau. Kəni nəuvein kəmɨsɨkəuvɨn nətəmimi lan, uə uhgɨn əlkələh mɨn, uə nati pɨsɨn kəti. Narmɨn nati in nati kəti nətəmimi kautol e nɨgi uə aiən kəti. Nətəmimi kautol, kəni mautəfaki kəm narmɨ nati mɨn, mautol sakrifais mɨn kəm lah məmə narmɨ nati otasiru e lah, nati əpnapɨn in nɨgi əmə uə aiən əmə iətəm təsətəuiən nati, kəni rəhan nəsanəniən tɨkə.

naruətuəhiən Afin-to “aruətuəh” e tiksɨnəri u.

nasumiən rəha krep Nɨləuɨs kəti nərgɨn u, krep. In nɨləuɨs kəti nətəmimi kəməutərfei e nian rəha Baebol, kəni kətərfei əhanəh kətəuarus=pa u rəueiu. Nəuan tətəhiən kəni təuvɨr o nuniən. Nian nəuvein kətətərauiə lan tasɨk məmə təhrun nəməhliən tuvəh nəuvetɨn. Kəni katol wain e nəuan. Iuəkɨr nətəmimi e nian əha ilah kəutəmnɨm wain. Nian rəha noliən wain, ilah kautos nəuan nati u tepət, kəni motauvəregɨn=pən e nɨpəg kəmol e kəpiel. Konu motevɨg-evɨg lan məmə nəhun otiet. Kəni ko, kotos pətəl mɨn iətəm kəmol e nɨlosɨ nəni, uə nɨlosɨ nati kəmol e nəriəpɨg, kəni motətəlmɨn=pən nəhu nati u lan, konu motaharu məmə otuva mol wain lan. Nian nəuvein, kotol nimə əpəha e nasumiən rəha krep. Nəfəməhiən rəhan təhmen e 5 mitə, kəni nɨkalɨn təhmen e 2 mitə. Konu motol=pən nəhgɨ nimə. Iətəmimi kəti otəkeikei mətəharəg əha ikɨn məta nakləh mɨn kotakləh lan, uə nati miəgəh kəti, uə mənɨg tuvən imə e nasumiən. E Mat 21:33, Mak 12:1, mɨne Luk 20:9, Iesu təməni nəghatiən əuhlin kəti mətəghati e nasumiən kəti rəha krep. Iətəmi kəti təmol nasumiən kəti lanu, uərisɨg təhlman=pən lan kəm nətəmimi nəuvein məmə okəutəsal vivi ohni. Nian nəuan nɨləuɨs u tɨmarəg, ilah okotəkeikei motəfən kəti kəm in mətəu-inu rəhan nasumiən, konu motaskəlɨm rəhalah nɨpɨlgan məmə rəhalah nətəouiən. Nian kəti kotəhrun nəfəniən krep, uə wain, uə vatu. [Eruh-to narmɨn e Mat 21:33, pej #/(PicDict pp 3,7).]

Nauəniən Rəha Nəmtətiən Rəha Iesu Uərisɨg Iesu otɨmɨs e nɨgi kəməluau, in təmauɨn e rəhan nətəmimi kəməhuva motauən ilah mɨn e Lafet Rəha Pasova. Təmos pɨret məgəuvahli, (e nian əha, kəsəteiən e nau, mətəu kətəghali əmə), kəni məni məmə, “Inu təhmen e nɨpətɨk.” Pɨret u tətəgətun=pən nɨpətɨ Iesu iətəm təmɨmɨs o tah. Kəni təmos wain, kəni məni məmə, “Inu təhmen e nɨrak iətəm otaiu o nosmiəgəhiən nətəmimi.” Kəni pɨret mɨne wain, kətuəgətun=pən nɨmɨsiən rəha Iesu. Kəni təməni məmə nian okotun pɨret kəni motəmnɨm wain əha, kitah nətəmimi rəha niməfaki, kitah nɨkitah otəkeikei mətəhti nɨmɨsiən rəhan e nɨgi kəməluau. (Mak 14:12-26; Mat 26:17-30; Luk 22:7-23; 1Kor 11:23-25). [Eruh-to narmɨn e Mat 26:20-29, pej #/.]

nauəuə kəmaiu-aiu E nian əha, nauəuə rəfin kəmaiu-aiu. Kotos mapepe əfəməh kəti kəni kaiu-aiu. Kəni nəmə iətəmi asoli kəti tolkeikei məmə nətəmimi əpnapɨn əmə okəsotafiniən, kəni in tuvan-ərain=pən nati kəti e nɨfɨfɨn, məmə taskəlɨm tiəkɨs mapepe.

negəu e neai E Bislama, kətəni məmə “heven.” Inu ikɨn iətəm kitah nəfaki mɨn okəhuvən motatɨg ikɨn kitah Uhgɨn o nian kəti. Negəu e neai səniəmə neai u iətəm kitah kəutafu məuɨg mɨne məhau mɨn lan, kəpə. Negəu e neai in ikɨn iətəm Uhgɨn tətatɨg ikɨn.

nimə rəha nuhapumɨniən E tauɨn kətiəh kətiəh rəha Isrel, nimə rəha nuhapumɨniən əha ikɨn. Kəni nimə mɨn əha, nəuan əha ikɨn rəha nətəmimi nətəm kəutuhapumɨn ilah mɨn ikɨn o nəfakiən kəm Uhgɨn, kəni məutafin Nauəuə Rəha Uhgɨn. Ikɨn əha, kətəghati mɨn o natimnati pɨsɨn pɨsɨn mɨn, təhmen əmə e iməim. Nətəm Isrel kəmotuvləkɨn mɨn nimə mɨn u e tauɨn mɨn iətəm ihluə e nɨtəni u Isrel, təhmen e Rom. [Eruh-to narmɨn e pej #/(PictDict p2)]

Nimə Rəha Uhgɨn Inu ikɨn nətəm Isrel kəutəhuva məutəfaki ikɨn kəm Uhgɨn. Inu əpəha Jerusɨləm. Iat asoli kəti tɨtəlau e Nimə Rəha Uhgɨn. Nətəmimi rəha kəntri mɨn rəfin kotəhrun nuvəniən ikɨn. Kəni əpəha imə agɨn e iat u, in iat kəti mɨn iətəm nətəm Isrel əmə kotəhrun nuvəniən ikɨn. Kəni əpəha imə e iat u, in iat kəti mɨn iətəm iərman mɨn əmə kotəhrun nuvəniən ikɨn. Kəni əpəha imə e iat u, in iat kəti mɨn iətəm pris mɨn əmə kotəhrun nuvəniən ikɨn. Ikɨn əha, kautoh nati miəgəh mɨn, məuteikuas e lah, kəni mautol sakrifais lan e oltə. Nimə əhruahru tətatɨg e iat əha. Nəuan keiu əha ikɨn, Ikɨn Tasim Ikɨn mɨne Ikɨn Tasim Agɨn Ikɨn. Nəuan iətəm tətaupən lan, kautəni məmə Ikɨn Tasim Ikɨn. E nəuan əha, kəmotələhu=pən nati kətaharu-pəri lait lan ikɨn, mɨne tepɨl kəti iətəm kətəlɨn-pəri pɨret asim mɨn lan. Kəni kətuvan nati pien-pien ikɨn. Nəuan iətəm tətuərisɨg lan, kautəni məmə Ikɨn Tasim Agɨn Ikɨn. Ikɨn əha, Bokɨs Rəha Nəniəskasɨkiən Rəha Nasiruiən tətatɨg ikɨn. Pris asoli agɨn əmə təhrun nuvəniən ikɨn, kəni tatuvən ikɨn nian kətiəh əmə e nu mɨn rəfin, matos nɨrə sakrifais kəti o noliən tərah mɨn rəhan, mɨne noliən tərah mɨn rəha nətəm Isrel.

Əpəha e iat asoli tɨtəlau e Nimə Rəha Uhgɨn, nətəmimi rəha kəntri mɨn rəfin kotəhrun nuvəniən ikɨn. Mətəu nətəm Isrel kəmotol u ikɨnu tuva məmə makɨt kəti, məmə nətəmimi kotəhrun nosiən nəhmtɨ nati miəgəh mɨn, oiel, wain, mɨne sol o noliən sakrifais lan. Nətəmimi nətəm kəmotsɨpən isəu məhuva matos məni pɨsɨn pɨsɨn mɨn e profens mɨn rəhalah. Tol lanəha okotəkeikei motos məni əhruahru rəha Nimə Rəha Uhgɨn. Konu nətəmimi nəuvein ilah kautol bɨsnɨs e noliən jenɨs e məni. Nətəmimi tepət kautsɨpən isəu məutəhuva məmə kotol sakrifais, kəni kautəkeikei mautos nəhmtɨ natimnati pɨsɨn pɨsɨn mɨn. Konu inu ikɨn u e Nimə Rəha Uhgɨn tuva məmə ikɨn təuvɨr kəti ikɨn məmə kol makɨt ikɨn, nati əpnapɨn məmə ikɨnu in ikɨn kəti rəha nətəmimi e nɨtəni mɨn rəfin məmə kotəfaki ikɨn.

Kitah kəutafin e Mat 21:12-17; Mak 11:15-19; Luk 19:45-48; mɨne Jon 2:13-22 məmə ikɨn əha, Iesu təməgəu pətɨgəm nətəmimi nətəm kəmautol səlɨm e nati miəgəh mɨn rəha sakrifais mɨne nətəm kəməutaliuvə e məni. Nian kotol lanu lan, nəghatiən rəha iəni Səkaraea tuva matol nɨpəhriəniən lan. (Sek 14:21. Afin mɨn e Jer 26:1-15; Hos 9:15-16; mɨne Mal 3:1-5).

E nu AD 66, nətəm Isrel kəmotorgəhu e kəpmən rəha Rom, kəni ami rəha Rom kəmotol win, kəni motərəkɨn agɨn Nimə Rəha Uhgɨn. [Eruh-to map rəha Nimə Rəha Uhgɨn e pej #/.]

noliən rəha nɨtənɨmiən iətəmimi Nətəm Isrel e nian əha kəsotɨtənɨmiən iətəmimi e nɨftəni. Ilah kəuteikuas e nɨpətɨlah, kəni motəuveg ilah e napən u kəmotol=pən nati pien-pien u tətəpien təuvɨr (Afin-to Jon 12:7; 19:39-40), konu motəfən e nɨpəg kəpiel, kəni motahtɨpəsɨg=pən nɨpəg e kəpiel asoli kəti. [Eruh-to narmɨn e Luk 23:53, pej #/, mɨne kalə foto rəha nɨpəg kəpiel.]

pauɨs Pauɨs, in bokɨs əkəku kəti kəmol e nɨlosɨ kau. Kəmotətei rəkɨs əlkələh nəghatiən nəuvein rəha Nauəuə Rəha Uhgɨn motuveipei lan (Eks 13:1-10,11-16; Dut 6:4-9; 11:13-21). Nətəmimi kəmotol lanəha mətəu-inu kotolkeikei məmə okotol nəghatiən iətəm tətatɨg e Dut 6:8 mɨne 11:18. Kəni nətəm Isrel rəfin u nəman nətəm kɨnotos rəkɨs nu tatin, ilah okotol pauɨs mɨn əha nian tepət, kəni nian rəfin e nian rəha nəfakiən. Kəutəlis=pən mɨn e nɨpənəgɨlah mɨne nəhlmɨlah məuɨl. E nəghatiən Inglɨs, kətəni paus əha məmə, “Phylactery.”

Pentekos In lafet kəti rəha nətəm Isrel. Ilah kautol lafet asoli əha nian ilah fifti uərisɨg e lafet rəha Pasova. E nian rəha Iesu, nauəniən asoli əha, in nian iətəm kətəni-vivi Uhgɨn o nauəniən vi rəha nasumiən. Rəueiu, kitah kautol lafet rəha Pentekos Sante mətəu-inu e nian əha Narmɨn Rəha Uhgɨn təmuva mɨrəuei nətəmimi rəha Iesu (Uək 2:1-4; 20:16; 1Kor 16:8). [Eruh-to narmɨn e Uək 2, pej #/.]

perəl Perəl u, in kəpiel təuvɨr əpəha e nɨki kəuvɨn. [Eruh-to narmɨn e Mat 13:46, pej #/.]

pris Nətəmimi u, ilah suaru rəha nətəm Isrel o nuvəniən o Uhgɨn. Ilah kautos nəfakiən, kəni kautol sakrifais mɨn mautoh nati miəgəh mɨn e Nimə Rəha Uhgɨn o nəfəniən kəm in. Pris mɨn nəuvein kautol uək pɨsɨn mɨn. Nəuvein kəutasiəpən e lait mɨn, nəuvein kəutuvan nati pien pien mɨn.

pris asoli Inu pris kəti iətəm tətarmənɨg e pris mɨn nəuvein rəha nətəm Isrel.

pris asoli agɨn Inu pris kətiəh əmə iətəm in ilɨs e pris mɨn rəfin. E nu mɨn rəfin, e nian kətiəh əmə, in tatos nɨra sakrifais matuvən Ikɨn Tasim Agɨn Ikɨn e Nimə Rəha Uhgɨn məmə otafəl noliən tərah mɨn rəha nətəm Isrel. [Eruh-to narmɨn e Hip 9:7, pej #/.]

prons Prons, in aiən kəti, mətəu rəhan kalə tauiəh təhmen e kol. Nian kəmətəruru əhanəh aiən, kəni kəmaupən katol natimnati e prons.

Səmeriə, iətəm Səmeriə Nətəm Isrel kəutəməki e nətəm Səmeriə. E nian əha, tiəkɨs o nətəm Isrel məmə okəhuvən ima nətəm Səmeriə, mətəu-inu e rəhalah nehiən, nətəm Səmeriə ilah kotamɨkmɨk e nəhmtɨ Uhgɨn. Nəmə okəhuvən imalah ikɨn, kəni ilah mɨn okotamɨkmɨk.

sakrifais E nian rəha Oltestɨmɨn, Uhgɨn təməni kəm nətəm Isrel məmə ilah okotəkeikei motol sakrifais mɨn kəm in. Sakrifais pɨsɨn pɨsɨn mɨn. Nətəmimi kəmautol sakrifais mɨn nəuvein o nəniən tagkiu o Uhgɨn o rəhan nəuvɨriən kəm lah. Kəni kautol sakrifais kəti məmə Uhgɨn otafəl noliən tərah mɨn. Iətəmimi iətəm tatol noliən tərah, otəkeikei mos nalpɨniən, kəni nalpɨniən u in nɨmɨsiən. Nian Iesu Krɨsto təməsuva əhanəhiən e nəhue nɨftəni, nətəm Isrel kəmautos nati miəgəh mɨn mautəhuvən e Nimə Rəha Uhgɨn. Kəni nati miəgəh u otos nɨmeilah, kəni pris mɨn okotohamu. Nətəmi əpnapɨn əmə kəsotohamuiən nati miəgəh mɨn əha, mətəu pris mɨn əmə. Nati miəgəh mɨn u təhmen e sipsip uə nəni uə kau iətəm təuvɨr. Nəmə nati miəgəh tatos nɨməgɨm uə in tatɨmɨs, kəni ko kəsotosiən o sakrifais.

Sapət Sapət in nian iətəm nətəm Isrel kəutəfaki lan. Sapət tatətuəuin e 6 klok lapɨn e Fraide nian mɨtɨgar tɨneiuaiu rəkɨs, muvən mətəuarus 6 klok lapɨn e Sarere. E Sapət, nətəmimi kəsotoliən uək kəti mɨne. Ilah kəutəmeig əmə. Nian u, in nian asim rəha nətəm Isrel. Nəghatiən u Sapət, e nəghatiən rəha nətəm Isrel aupən, nɨpətɨn tətəni məmə, “əmeig.” Nian Uhgɨn təmol nəhue nɨftəni aupən, Nauəuə Rəha Uhgɨn tətəni məmə in təmol uək nian sikɨs, kəni nian tatol səpɨn lan, rəhan uək təmol naunun. Kəni in təməmeig. Konu tol u, in təmələhu nian tatol səpɨn lan e wik, məmə in nian təuvɨr kəti rəhan. Kəni e Lou mɨn iətəm in təməfən kəm Mosɨs, in tətəni pətɨgəm məmə nian tatol səpɨn lan, in nian asim rəhan, iətəm rəhan nətəmimi mɨn okəsotoliən uək kəti lan. Kəni noliən iətəm nətəmimi okotəmeig e nian əha, in tətəgətun rəkɨs ilah məmə ilah nətəmimi rəha Uhgɨn.

E Niutestɨmɨn, Iesu in təməni pətɨgəm məmə in Nətɨ Iətəmimi, kəni in tepət mapirəkɨs nian rəha Sapət. In Iərmənɨg rəha nian rəha Sapət. Mətəu nətəmi asoli rəha nətəm Isrel, ilah kautol niəməha kəm in, mətəu in tatol vivi nətəmimi nətəm kautohmɨs e nian rəha Sapət, kəni ilah kəmotəni məmə noliən u in uək, kəni uək təmatgəhli lou rəha nəmeigiən. Kəni matol mɨn natimnati mɨn nəuvein iətəm nɨkilah təhti məmə təsəhruahruiən məmə okol e nian u.

Satusi Ilah u nətəmimi nəuvein rəha nətəmi asoli mɨn rəha Isrel. E nian rəha Iesu, pris mɨn tepət, ilah Satusi mɨn. Satusi mɨn, ilah kotol pɨsɨn e Farəsi mɨn. E nətəlɨgiən rəhalah, kəutəhatətə əmə e Nauəuə Mɨn Rəha Mosɨs, ilah u, Jenesis, Eksodas, Levitikas, Namba, Dutronome. Kəsotəniən nɨpəhriəniən e nəghatiən məmə nian kəti nətəmimi rəfin okotəmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən, mɨne nəghatiən məmə e naunun nian, Uhgɨn otol nalpɨniən kəm nətəmimi o noliən tərah mɨn rəhalah, kəni otətəou nətəmimi o noliən təuvɨr mɨn. Kəni Satusi mɨn kəutəni məmə nagelo mɨn mɨne narmɨn tərah mɨn kohkə.

Selot Selot in pati kəti rəha nətəm Isrel nətəm kotolkeikei məmə otahli pətɨgəm nətəm Rom, kəni Selot mɨn əha kautol nəluagɨniən lanəha kəm nətəmi Rom.

Setən Nəghatiən u Setən, tatsɨpən e nəghatiən Hipru, nəghatiən rəha nətəm Isrel, kəni nɨpətɨn tətəni məmə, “tɨkɨmɨr.” Setən u, aupən in agelo kəti rəha Uhgɨn, mətəu Uhgɨn təmahli pətɨgəm in e Negəu e Neai mətəu-inu in təmətəluagɨn ilau Uhgɨn məmə in otarmənɨg e Uhgɨn. Afin mɨn Aes 14:12-15; Esik 28:11-19; Mat 13:38-40; Luk 11:15; Jut 6, Nəh 12.

skopion Skopion in nati kəti təhmen e tupə əkəku kəti iətəm tətəlkəu e nɨftəni. Tatus iətəmi, kəni tətahmə pɨk agɨn tapirəkɨs nilpat uə pɨtɨmar. (Luk 10:19) [Eruh-to narmɨn e pej #/.]

slef Slef in iətəmimi kəti iətəm iətəmi kəti təmos nəhmtɨn, kəni mətarmənɨg lan. Slef tatol uək kəm rəhan iətəmi asoli, mətəu iətəmi asoli təsətəouiən in. Mətəu slef in otəkeikei mol natimnati rəfin iətəm rəhan iətəmi asoli tətəni. Iətəmi asoli rəhan təhrun noliən səlɨm lan, uə nohamuiən, təhmen əmə e rəhan kəti nati miəgəh.

soldiə mɨn nətəm kəutəhtul o Nimə Rəha Uhgɨn Soldiə mɨn nəuvein kəutəhtul o nəsal viviən o Nimə Rəha Uhgɨn mətəu-inu nətəmimi tepət kəutəhuva mautəhuvən nian rəfin. Nəmə iətəmi kəti tol nati tərah kəti e Nimə Rəha Uhgɨn, mətəu ilah kotəhrun nələhu əhruahruiən, kəni motələs iətəmi iətəm tatol nati tərah mɨn məhuvən e kaləpus. Iətəmi iətəm tətarmənɨg e soldiə mɨn əha, in nəuanɨləuɨs kəti rəha pris mɨn rəha Uhgɨn, kəni in iətəmi asoli kəti.

tənariəs E nian rəha Iesu, iətəmi kəti tatol uək nian apiəpiə kətiəh, kəni kətətəou e koin məni kəti, nərgɨn u “tənariəs,” təhmen e 1,000 vatu.

tait Tait u tol lanu lan: Iətəmi kəti tatos nati ilah ten, nəmə pɨkəh uə nəuanɨgi uə məni. Kəni tos rəkɨs kətiəh e natimnati ten konu məmə təfən kəm Uhgɨn uə kəm iətəmi kəti. Nati kətiəh konu kəutəni məmə “tait.” Tol lanu lan məmə iətəmi kəti tatos 100 vatu, in tətəfən 10 vatu kəm Uhgɨn. Uə tatos 1,000 vatu, tətəfən 100 vatu kəm Uhgɨn. Uə tatos 10,000 vatu, tətəfən 1,000 vatu kəm Uhgɨn.

wit Wit in nati kəti təhmen e rais. Nian tateviə, təhmen e manuvehli kəti iətəm tatol nəuan ilɨs agɨn. Nian tɨnɨməhtə vivi, kəni nətəmimi kotətei motəlɨn məmə otɨmətu vivi. Konu motəmki manuvehli məhuvən ikɨn okəhli nəualah ikɨn. Noliən rəha nəhliən nəua wit tol lanu lan. Kotasɨg kau mɨn kəutaliuək e lah. Kəni nəua wit tiet rəkɨs e nɨkɨlɨn. Kəni kəutəraki pəri e nəua wit məmə nɨmətagi otahlɨfu rəkɨs nɨlosɨlah məpəh nɨpətɨn. Kəni kəhrun nuniən nəuan. Nian nəuvein, katol flauə lan rəha noliən pɨret. Nian nəuvein kautuvin e sospən o noliən sup. [Eruh-to narmɨn e pej #/.]

Nəukətɨn mɨn

Nəukətɨ nəghatiən mɨn
e Nauəuə Rəha Uhgɨn

Dick Lloyd mɨne Ross Webb kəmuətei

Nəghatiən tətaupən

Inu nauəuə tətəni nəukətɨ nəghatiən pɨsɨn-pɨsɨn mɨn kətafin e ikɨn pɨsɨn-pɨsɨn mɨn e Nauəuə Rəha Uhgɨn. Nəukətɨ nəghatiən mɨn nəuvein kəmotsɨpən e nauəuə u One Hundred Bible Lessons u Alban Douglas təmətei. Nəuvein mɨn kəmotɨspən e nauəuə u The Topical Bible Concordance u D M Miller təmətei. Nəuvein mɨn kəmotsɨpən e nauəuə u Let’s Look in the Bible u Barbara Arnold təmətei (CBM PNG 1990). Nəuvein mɨn kəmotɨspən e nauəuə u The Treasury of Scripture Knowledge u kampani Bagster, London təmətei.

Nəukətɨ nəghatiən mɨn e Nauəuə Rəha Uhgɨn

1. Uhgɨn tol mə nak

Uhgɨn tətəlɨg e natimnati, mətətəu nərahiən, kəni mətəghati

Uhgɨn təhmen e nɨmətagi, in nɨpətɨn tɨkə

Uhgɨn in kətiəh

2. Nahgi Uhgɨn

Uhgɨn nətuəuiniən lan tɨkə mɨne naunun lan tɨkə

Uhgɨn in tatol əmə lanko kəni mətatɨg itulɨn

Uhgɨn in nəukətɨ nəhagəhagiən mɨne natimnati ərəfin

Uhgɨn u ikɨnu, mɨne əpəha, mɨne ikɨn mɨn rəfin

Uhgɨn təhrun vivi agɨn natimnati mɨn rəfin

3. Noliən mɨn rəha Uhgɨn

Nati nak Uhgɨn tatol in tatol mətəuei-pən

Uhgɨn in tasim agɨn

Uhgɨn in təhruahru agɨn

Uhgɨn təsalpɨniən nɨtai təfagə rəhatah

Uhgɨn nɨkin tətəhti pɨk itah e rəhan nolkeikeiən

Nati nak Uhgɨn tətəni in otol, in matol əhruahru

4. Kətəni lanu e Uhgɨn; Tɨmɨn, Nətɨn, Narmɨn

In tətatɨg naunun tɨkə

In nəukətɨ nəhagəhagiən mɨne nəsanəniən

In nəukətɨ nəhruniən rəfin

Inu ikɨnu, əpəha, mɨne ikɨn mɨn rəfin

In tasim agɨn, kəni məhruahru agɨn

In nəukətɨ nəghatiən əhruahru

In nəukətɨ nəuvɨriən

In nəukətɨ natɨgiən e nɨkitəmi (nəməlinuiən)

5. Nətɨ Uhgɨn ko Krɨsto, In iətəmi Uhgɨn təmɨtəpɨn

Aupən aupən agɨn Uhgɨn təməniəskasɨk məmə otol nati u

Krɨsto in Uhgɨn

6. Krɨsto təmuva iətəmimi

Iesu rəhan əha ikɨn nəuanɨləuɨs mɨn

Iesu təmuva matɨg e nɨpətɨn

Nətəmimi kəutətəlɨg mɨne mautol natimnati, kəni Iesu təhmen əmə

7. Krɨsto təmɨmɨs

8. Krɨsto təməmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən

9. Krɨsto in tətəghati o rəhan mɨn nətəmimi

Krɨsto təmegəhan e nɨpətɨn mə tɨmɨs o nosmiəgəhiən rəhan nətəmimi

Krɨsto tətəfa nasiruiən pɨsɨn pɨsɨn mɨn tepət

10. Krɨsto otuva mɨn

?Onəhgɨn tuva?

?E nian əha, nati nak otiet=pa?

?Otuva əhruahru əhro lanu?

11. Nəukətɨ nəniən e Narmɨn Asim

12. Narmɨn Asim in Uhgɨn

Narmɨn Asim təhmen e nɨmətagi

Narmɨn Asim təhmen e nəhmtɨ nəhu

13. ?Uək nak Narmɨn Asim tatol e nɨkalɨn rəhatah?

14. ?Kotəhrun nosəhroiən Narmɨn Asim?

15. Noliən pəhriən rəha Narmɨn Asim tətəfa o nəfəriən nəmiəgəhiən rəhatah

16. Nəsanəniən Narmɨn Asim tətəfa kəm tah kətiəh kətiəh u kitah kəutəhatətə

17. Nagelo mɨn

18. Setən

19. Nətəmimi rəha Setən

20. Nəghatiən rəha Uhgɨn

21. Kitah okotəgɨn motɨsiai Uhgɨn əmə

22. Suaru o noliən təfagə

23. Nəghatiən o nɨmɨsiən rəhatah

24. Nauməhtuliən mɨn e nɨmɨsiən

25. Nian asoli rəha nosiən nətəouiən o noliən təuvɨr uə noliən tərah

26. Nəmnamɨ nɨgəm asoli

27. Negəu e Neai

28. Nəghatiən o Uhgɨn in tətəpəh nalpɨniən təfagə

Uhgɨn tətələhu nəməlinuiən o nətəmimi

?Nian nəməkiən rəhatah mɨn Uhgɨn otɨkə, kəni nati nak otuva?

Afin nəghatiən u kəni mol əhruahru nati tətəni.

29. Nəniən o nɨtəlɨgiən e noliən tərah

30. ?Nəmə iətəmi tələhu=pən rəhan nəhatətəiən e Iesu, kəni nati nak otuva ohni?

31. Nəghatiən rəha nian Uhgɨn təni pətɨgəm məmə kitah kɨnotəhruahru

32. Uhgɨn otəfən kəm rəhan mɨn nətəmimi nəhtul əskasɨkiən

Naliuəkiən məha-məha e suaru rəha nəhatətəiən o nəhtul əskasɨkiən

33. Nian Uhgɨn tətəsal vivi o tah, ko tɨkɨmɨr təsərəkɨniən itah

34. Natɨgiən e nəhatətəiən təhmen e nəluagɨniən

35. ?Nati nak kəutaliuək məha-məha ohni, kəni məutəhtahnin nak?

36. Nəghatiən o tah o nəpəhiən nalpɨniən təfagə rəha nətəmimi kautol e tah

Suaru nak okotohtəu=pən o nəpəhiən nalpɨniən rəhalah təfagə

37. Nəghatiən o nuərisɨgiən e Iesu

38. Nəghatiən o natɨgiən u tasim

39. Nɨmənin mɨn rəha Iesu

40. Nəghatiən o nəfaki mɨn, nətəm kəutəsal mɨne nətəm kautol uək

41. Nəpəhiən nətəlɨgiən mɨne nautə rəha nəhue nɨftəni, mɨne natɨgiən u iətəm in tasim

42. Nəghatiən o naliuək kalɨniən e təfagə tərah

43. ?Kotəhro lanu motaliuək kalɨn e nəfən-əfəniən?

44. Nəghatiən o nəgəu əhruahruiən iəfaki kəti u rəhan natɨgiən tekəu

45. Nəfakiən kəm Uhgɨn

46. Suaru rəha Uhgɨn o nɨtəu-pəniən

47. Suaru rəha nəuia Uhgɨn

Iesu təmol əhruahru nəuia rəhan tatə

Nətəmimi kəutəhatətə pəhriən okotol mɨn lanəha

48. Kitah okotolkeikei Uhgɨn mɨne Iesu

49. Suaru rəha nəfəniən məni

50. Suaru rəha nəfəniən e nɨkin agiən

Uhgɨn in nəukətɨ nəfəniən e nɨkin agiən

Kəni nətəm kəutəhatətə okotol təhmen əmə, kotohtəu=pən suaru əhmen əmə

51. Təmə Uhgɨn təfa nati təuvɨr əkəku kəti kəm tah, nɨkitah otagiən əmə ohni

52. Nɨkin agiən

53. Nəghatiən o nəniən tagkiu o Uhgɨn

54. Okəsotəgɨniən

55. Nətəm kəutəhatətə okotos nahməiən o nəhatətəiən rəhalah

56. Nagiəniən e nian rəha nərahiən

57. Nɨmɨsiən mɨn

58. Nəghatiən o nəghatiən iətəm tatsɨpən e nohlɨtah

Nəghatiən təuvɨr

Nəghatiən tərah

Nəghatiən eiuə

59. Kitah nəfaki mɨn okəsotəlpahiən motol pɨk uək

Nəghatiən o nətəm kəutəlpah

60. Nəmiəgəhiən o natɨgiən rəha iərman mɨne pətan u kəmuol marɨt

61. Famli mɨn okotəhratɨg lanu

62. Nəghatiən o Uhgɨn u tətarmənɨg kəni mətəsal vivi o uək

63. Nəghatiən o noliən o nepətiən mɨne natɨgiən e nɨsiaiiən

64. Nəghatiən o nosiən nətəlɨg təuvɨr

65. Nəghatiən o iəni eiuə mɨn

66. Nəniəskasɨkiən mɨn nəuvein rəha Uhgɨn

Uhgɨn təseiuəiən — nati nak təməni məmə otol, in tatol

Nəghatiən o nati asoli mɨn nəuvein Uhgɨn təməni məmə otəpanol

Natimnati mɨn nəuvein Uhgɨn təməniəskasɨk məmə otol kəm tah

Fes mɨn rəha nəukətɨ nəghatiən mɨn

1. Uhgɨn tol mə nak

Jen 1:1 | Jon 1:18 | 1Jon 4:12 | Eks 33:20
Jon 17:3 |  |  |

Uhgɨn tətəlɨg e natimnati, mətətəu nərahiən, kəni mətəghati

Uək 14:15
1Təs 1:9
Sam 94:11
Jer 10:10

Uhgɨn təhmen e nɨmətagi, in nɨpətɨn tɨkə

Jon 14:15
1Tim 1:17
1Tim 6:16

Uhgɨn in kətiəh

Dut 6:4
Aes 44:6

2. Nahgi Uhgɨn

Uhgɨn nətuəuiniən lan tɨkə mɨne naunun lan tɨkə

Sam 90:2
1Tim 1:17
Jen 1:1

Uhgɨn in tatol əmə lanko kəni mətatɨg itulɨn

Jem 1:17
1Saml 15:29
Mal 3:6

Uhgɨn in nəukətɨ nəhagəhagiən mɨne natimnati ərəfin

Jen 1:1 | Jen 1:3 | Sam 33:9 | Hip 11:3
Job 26:7 | Job 42:2 | Jer 32:27 |

Uhgɨn u ikɨnu, mɨne əpəha, mɨne ikɨn mɨn rəfin

Sam 139:7-9
Efəs 1:23
Jer 23:23,24

Uhgɨn təhrun vivi agɨn natimnati mɨn rəfin

Sam 94:11 | Sam 139:4 | Dan 2:20 | Aes 40:28
1Kron 28:9 | 2Kron 16:9 |  |

3. Noliən mɨn rəha Uhgɨn

Nati nak Uhgɨn tatol in tatol mətəuei-pən

Sam 94:11 | Sam 139:4 | Dan 2:20 | Aes 40:28
1Kron 28:9 | 2Kron 16:9 |  |

Uhgɨn in tasim agɨn

1Pitə 1:16
Eks 15:11
1Saml 2:2
Aes 6:3

Uhgɨn in təhruahru agɨn

1Pitə 1:16
Eks 15:11
1Saml 2:2
Aes 6:3

Uhgɨn təsalpɨniən nɨtai təfagə rəhatah

Sam 103:8 | Rom 9:18 | 1Pitə 1:16 | Eks 15:11
1Saml 2:2 | Aes 6:3 |  |

Uhgɨn nɨkin tətəhti pɨk itah e rəhan nolkeikeiən

1Jon 4:8-16
Jon 3:16
Jon 16:27

Nati nak Uhgɨn tətəni in otol, in matol əhruahru

1Kor 1:9
2Tim 2:13
Dut 7:9

4. Kətəni lanu e Uhgɨn; Tɨmɨn, Nətɨn, Narmɨn

Mat 3:16-17 | Mat 28:19 | 2Kor 13:14 | Jen 1:1
Jon 1:1,3 | Jen 1:2 | Jen 1:26 | Efəs 2:18
Efəs 1:13 | Hip 9:14 |  |

In tətatɨg naunun tɨkə

Sam 90:2
Nəh 1:8-17,18

In nəukətɨ nəhagəhagiən mɨne nəsanəniən

1Pitə 1:5
2Kor 12:9
Rom 15:19

In nəukətɨ nəhruniən rəfin

Jer 17:10
Nəh 2:23
1Kor 2:11

Inu ikɨnu, əpəha, mɨne ikɨn mɨn rəfin

Jer 23:24
Mat 18:20
Efəs 1:23
Sam 139:7

In tasim agɨn, kəni məhruahru agɨn

Nəh 15:4
Uək 3:14
Luk 1:15
Luk 1:35

In nəukətɨ nəghatiən əhruahru

Jon 7:28
Nəh 3:7
1Jon 5:6

In nəukətɨ nəuvɨriən

Rom 2:4
Efəs 5:25
Uək 10:38
Neh 9:20

In nəukətɨ natɨgiən e nɨkitəmi (nəməlinuiən)

1Jon 1:3
2Kor 13:14

5. Nətɨ Uhgɨn ko Krɨsto, In iətəmi Uhgɨn təmɨtəpɨn

Aupən aupən agɨn Uhgɨn təməniəskasɨk məmə otol nati u

Hos 11:1 | Mat 2:15 | Aes 53:4-6 | 2Kor 5:21
Sek 9:9 | Mat 21:2-5 | Sam 69:21 | Mat 27:34
Sam 34:20 | Jon 19:33-36 | Eks 12:46 | Jon 19:33-36
Sam 22:18 | Jon 19:24 | Sam 22:1 | Mak 15:34
Sam 16:10 | Uək 2:31 |  |

Krɨsto in Uhgɨn

Jon 1:1 | Sam 110:1 | Mat 22:41-46 | Mak 12:35,36
Luk 20:39-44 | Uək 2:34 | Aes 7:14 | Aes 9:6,9
Jon 10:30 | Maeka 5:2 | Eks 3:14 | Jon 10:9,11
Jon 8:50 | Mak 2:5,7 | Mat 28:19 | 2Kor 13:14
Mat 18:20 | Jon 1:3 | Rom 1:4 |

6. Krɨsto təmuva iətəmimi

1Tim 2:5 | Hip 2:17 | Kəl 4:4,5 | 1Kor 15:21
Mat 1:29 | Luk 19:10 |  |

Iesu rəhan əha ikɨn nəuanɨləuɨs mɨn

Luk 2:7
Uək 13:23
Mat 1:1-16
Luk 3:23-38

Iesu təmuva matɨg e nɨpətɨn

Jon 1:14 | Hip 2:14 | 1Jon 4:2 | Luk 2:40,52
Hip 5:8 | Hip 2:18 | Hip 2:10 | Mak 6:3
Mat 4:1 | Mak 1:13 |  |

Nətəmimi kəutətəlɨg mɨne mautol natimnati, kəni Iesu təhmen əmə

Mat 4:2 | Jon 19:28 | Jon 4:6 | Mat 8:24
Mak 10:21 | Mat 9:36 | Mak 3:5 | Jon 11:33
Jon 11:35 | Mat 14:23 | Mak 15:37 | Hip 4:15

7. Krɨsto təmɨmɨs

Aes 53:8 | Dan 9:26 | Sek 13:7 | Mat 26:31
Mak 14:27 | Aes 53:6 | Aes 53:10 | Uək 2:23
Rom 5:11 | 1Jon 2:2 | Jon 10:11 | 1Pitə 1:18,19
Rom 5:10 | Mat 20:28 | Mat 27:35 | Mak 15:14
Luk 23:33 | Nam 21:8 | Jon 3:14 | Hip 12:2
Kəl 3:13 | Jon 10:18 | Rom 6:23 | Esik 18:4
1Tim 4:10 | Hip 9:22 | Mat 16:21 | 1Pitə 2:24

8. Krɨsto təməmiəgəh mɨn e nɨmɨsiən

1Kor 15:16-19 | Mat 16:21 | Mat 28:6 | Luk 24:3
Luk 24:34 | 1Kor 15:5 | Mak 16:9 | Jon 20:14
Luk 24:15 | Jon 20:28 | Jon 20:24-28 | Luk 24:39,42
1Kor 15:6 | Uək 7:56 | Uək 9:5 | Uək 1:3
Luk 24:25 | Fɨl 3:21 | Rom 6:9 | 1Kor 15:44
Jon 20:19 | Uək 2:24 | Jon 10:18 | 1Pitə 3:18
Rom 1:4 | Fɨl 3:10 | Efəs 1:19,20 | 1Kor 15:55

9. Krɨsto in tətəghati o rəhan mɨn nətəmimi

Hip 7:25

Krɨsto təmegəhan e nɨpətɨn mə tɨmɨs o nosmiəgəhiən rəhan nətəmimi

Jon 10:18 | Jon 10:11 | Hip 9:14 | Hip 9:12
Hip 10:12 | Hip 7:27 | Jon 19:30 | Jon 17:4
Hip 5:6 | Hip 9:24 | Hip 7:24,25 |

Krɨsto tətəfa nasiruiən pɨsɨn pɨsɨn mɨn tepət

2Kor 12:9 | Jon 17:11 | Jon 17:15 | 1Jon 1:9
Uək 1:8 | Rom 8:29 | 1Jon 2:1 | Hip 4:15,16
Hip 2:17,18 | Luk 22:31 |  |

10. Krɨsto otuva mɨn

Mak 13:26 | Mat 25:31 | Luk 17:24,26 | Jon 14:3
Uək 1:9-11 | Fɨl 3:20 | 1Tim 6:14 | 1Təs 1:10
1Təs 3:13 | 1Təs 4:14,16,17 | 1Pitə 1:7 | 2Pitə 3:13,14
Jem 5:7 | Taet 2:13 | 1Jon 2:28 | Nəh 1:7,8

?Onəhgɨn tuva?

Mat 24:36 | Mat 25:13 | Mak 13:32 | Luk 12:20
Uək 1:7 | 1Təs 5:2,3 | 1Tim 6:15 |

?E nian əha, nati nak otiet=pa?

Hip 9:28 | 2Təs 1:10 | 1Kor 4:5 | 2Tim 4:1
Nəh 11:15 | Jon 14:3 | 1Kor 15:25,26 |

?Otuva əhruahru əhro lanu?

1Təs 5:2 | Mat 24:44,50 | Mak 13:33 | Nəh 1:7
Mat 24:30 | 1Təs 4:17 | Mat 24:30 | Mat 16:27
Mat 25:31 | 1Təs 4:16 | 1Təs 3:13 | Mak 13:36
2Təs 1:7,8 | 2Tim 3:1-7 | Mat 24:5-7 | Mat 24:12-38
Rom 11:25,26 | Mat 24:14 | 2Təs 2:3-8 | Nəh 22:20

11. Nəukətɨ nəniən e Narmɨn Asim

Jon 15:26 | Jon 16:8 | Jon 16:13 | Jon 16:14
1Kor 12:11 | Neh 9:20 | Jon 14:26 | Jon 16:12-14
1Kor 2:10-12 | Uək 1:8 | Rom 15:30 | Efəs 4:30
Aes 63:10 | Nəh 2:7 | Kəl 4:6 | Rom 8:26
Jon 15:26 | Rom 8:14 | Uək 16:6,7 | Uək 13:2
Uək 20:28 | Jon 14:16 | Uək 5:3 | Uək 7:51
1Təs 5:19,20 | Hip 10:29 | Mat 12:31,32 |

12. Narmɨn Asim in Uhgɨn

Hip 9:14 | Sam 139:7-10 | 1Kor 2:10,11 | Luk 11:13
1Jon 5:6 | 1Kor 6:11 | Jon 6:63 | 2Pitə 1:21
Jon 16:8-11 | Jon 16:13,14 | Luk 11:13 | Jon 3:6
Aes 11:2 | Aes 61:1 | 2Kor 3:3 | Rom 8:9
Kəl 4:6 | Fɨl 1:19 | Uək 16:7 | Rom 1:4
Efəs 1:13 | Jon 14:16 | Jon 15:26 | Jon 16:13
Rom 8:2 | Aes 11:2 | Hip 10:29 | 1Pitə 4:14

Narmɨn Asim təhmen e nɨmətagi

Jon 3:8

Narmɨn Asim təhmen e nəhmtɨ nəhu

Jon 4:14
Jon 7:38,39

13. ?Uək nak Narmɨn Asim tatol e nɨkalɨn rəhatah?

2Kor 1:22 | Rom 8:11 | Efəs 1:13,14 | Efəs 5:18
Uək 1:4-8 | 1Pitə 1:2 | 2Təs 2:13 | Jon 14:16
1Kor 2:13 | Jon 14:26 | Jon 15:26 | Jon 16:13,14
Rom 8:2-4 | Kəl 5:18 | 2Kor 3:17 | Rom 8:13
Rom 8:26,27 | Kəl 5:16,17 | Kəl 5:22,23 | Efəs 4:30
Jem 4:7 | 1Kor 12:3 | Rom 5:5 | Efəs 3:16
Rom 14:17 | 1Kor 2:1-4 | Efəs 2:18 | 1Kor 12:7-11

14. ?Kotəhrun nosəhroiən Narmɨn Asim?

Uək 2:38 | Kəl 4:6 | Jon 7:37-39 | Kəl 3:13,14
Uək 5:32 | Luk 11:9-13 | Uək 4:31 | Jon 1:12
Jon 3:3-8 | Efəs 1:13,14 | 2Kor 1:22 | 2Kor 5:5
Efəs 1:13 | Rom 8:9 | 1Kor 12:13 | Luk 4:18
2Kor 1:21 | 1Jon 2:20,27 | Uək 2:4 | Efəs 5:18

15. Noliən pəhriən rəha Narmɨn Asim tətəfa o nəfəriən nəmiəgəhiən rəhatah

Kəl 5:22,23 | 1Jon 4:16 | 1Kor 13 | Fɨl 4:4
Kol 3:15 | 2Tim 2:25 | Jon 12:24 | Jon 15:2
Luk 13:9 | Mat 12:33 | Mat 7:16-20 | Jem 3:9-12
Jon 15:4 | Kol 1:10 |  |

16. Nəsanəniən Narmɨn Asim tətəfa kəm tah kətiəh kətiəh u kitah kəutəhatətə

1Kor 12:8-10 | 1Kor 12:28 | Efəs 4:11-16 | Rom 12:6-8
1Kor 12:11 | Efəs 1:21,22 | 1Kor 12:7 | 1Kor 12:31
1Kor 14:1,39 | 1Kor 7:7 | 1Tim 4:14 | 2Tim 1:6
Kol 1:29 |  |  |

17. Nagelo mɨn

Jen 16:7 | Hip 1:14 | Sam 104:4 | Uək 12:6,7
Uək 5:19 | Jaj 13:20 | Sam 103:20 | 2King 19:35
2Saml 24:15,16 | Nəh 20:1,2 | Jut 9 | Dan 10:12,21
Luk 20:35,36 | Mat 22:30 | Nəh 5:11 | Hip 12:22
2King 6:17 | Mak 8:38 | Luk 9:26 | 1Tim 5:21
2Pitə 2:4 | Jut 6 | Mat 25:41 | Nəh 5:12
Nəh 8:3,4 | Mat 18:10 | Uək 8:26 | Mat 4:11
Luk 22:43 | Luk 16:22 | Mat 25:31 | Hip 2:2
Mat 22:30 | 1Kor 6:3 | Nəh 22:8,9 | Hip 1:4-6

18. Setən

Kol 1:16 | Esik 28:12-17 | Aes 14:12-17 | Job 1:6
Mat 4:1-11 | Mat 13:19 | 2Kor 11:3 | Jon 8:44
Nəh 12:9 | 2Kor 11:13-15 | 1Pitə 5:8 | Efəs 2:2
Kol 1:13 | Jon 14:30 | 2Kor 4:4 | Nəh 9:11
1Pitə 5:8 | Mat 13:25 | Mat 13:30 | 2Kor 4:4
Nəh 12:10 | Luk 22:31 | 1Kor 5:5 | Nəh 12:7
Nəh 12:12 | Nəh 20:1-3 | Nəh 20:7,8 | Nəh 20:9,10
Nəh 12:11 | Jem 4:7 | Efəs 6:10-18 | Rom 13:14
Efəs 4:27 | Luk 11:21,22 |  |

19. Nətəmimi rəha Setən

Nəh 9:20 | Mat 8:16 | Mak 1:23,24 | Efəs 6:12
Mak 5:10 | Mat 10:1 | Nəh 12:10 | Luk 13:16
Nəh 16:13-16 | Nəh 12:4-7 | Efəs 6:12 | Mat 12:26
Nəh 9:11 | Mat 8:29 | Mat 25:41 | Lev 20:6,27
1Saml 28:7,8 | 2Kron 33:6 | Esik 21:21 | Jen 41:8
Aes 47:12,13 | Aes 8:19 | Kəl 5:20 | 1Saml 15:23
1Jon 4:3 | Nəh 12:11 |  |

20. Nəghatiən rəha Uhgɨn

2Tim 3:16 | 2Pitə 1:21 | 1Kor 2:13 | 2Pitə 3:2 Jut 17
Hip 4:12 | Jer 23:29 | Mat 24:35-109 | Mak 13:31
Luk 21:33 | 1Pitə 1:23-25 | Jem 1:23,25 | Jer 20:9
Sam 119:105 | Sam 119 | 1Pitə 2:2 | Hip 5:12-14
1Kor 3:2 | Rom 10:17 | Aes 40:8 | 1Pitə 1:24,25
2Kor 7:1 | 1Jon 5:13 | 1Təs 4:18 | Uək 17:11
Jer 15:16 |  |  |

21. Kitah okotəgɨn motɨsiai Uhgɨn əmə

Jer 7:23 | Maeka 6:8 | 1Jon 5:3 | Dut 6:13
Sam 34:9 | Sam 128:1 | Jer 32:39 | Uək 9:31
1Pitə 1:17 | Jos 22:5 | 1Pitə 1:16 | Mat 22:37
Mak 12:29 | Mak 12:33 | Rom 8:28 | 1Jon 2:15
Hip 12:28 | Sam 36:1 | Sam 40:3 | Sam 64:9
Sam 66:16 | Sam 67:7 | 2Kor 5:11 | 1Pitə 2:17
Nəh 14:7–19:5 |  |  |

22. Suaru o noliən təfagə

Aes 14:12-14 | Jem 1:14,15 | Rom 5:12 | Jen 3:1-6
1Jon 3:4 | Sam 51:1 | Sam 51:9 | 1Jon 5:17
Rom 3:23 | 1Tim 1:9 | Hip 3:12 | 1Kor 6:9,10
Rom 1:29-31 | 1Tim 1:9,10 | Kol 3:5-8 | Kəl 5:19-21
Mak 7:20-23 | Hip 5:12-14 | 1Kor 3:2 | Rom 10:17
Aes 40:8 | 1Pitə 1:24,25 | 2Kor 7:1 | 1Jon 5:13
1Təs 4:18 | Uək 17:11 |  |

23. Nəghatiən o nɨmɨsiən rəhatah

Luk 16:23 | Luk 16:22 | Luk 23:43 | Jen 2:17
Efəs 2:1 | Jen 4:8 | Jem 1:15 | Esik 18:20
Rom 6:23 | Hip 9:27 | Jon 11:11 | 1Təs 4:14
Luk 12:20 | 2Kor 5:1 | 2Pitə 1:14 | Job 16:22
Luk 16:31 | Sam 115:17 | Luk 23:46 | 2Təs 1:9
Hip 9:27 | Jon 5:24 | Hip 2:9 | Luk 24:46
1Kor 15:1-4 | Sam 116:15 | Esik 33:11 | Pri 12:7

24. Nauməhtuliən mɨn e nɨmɨsiən

Job 19:26 | 1Kor 15:20 | Jon 11:25 | Jon 20:17
Mak 16:1-3 | Luk 24:34 | 1Kor 15:5 | Luk 24:16
Luk 24:33,36 | Uək 1:23-26 | Jon 20:25-28 | 1Kor 15:5
Jon 21:1 | Mat 28:16,17 | 1Kor 15:6 | Luk 24:36-51
Uək 1:8-12 | 1Kor 15:17,18 | 1Kor 15:20 | Jon 5:28,29
Nəh 20:5 | Nəh 20:13 | 1Kor 15:35 | 1Kor 15:37
1Kor 15:38 | 1Jon 3:2 | 1Kor 15:41,42 | 1Kor 15:42
1Kor 15:43 | 1Kor 15:44 | Luk 24:39,42,43 | 1Kor 15:51
1Kor 15:52 | 1Kor 15:53 | 1Kor 15:54-57 | 1Təs 4:13-18
Fɨl 3:10,11 |  |  |

25. Nian asoli rəha nosiən nətəouiən o noliən təuvɨr uə noliən tərah

Mat 25:32-34 | Hip 9:27 | Uək 10:42 | 1Kor 6:2
2Kor 5:10 | 2Tim 4:1,8 | 1Pitə 5:4 | 2Pitə 3:7
Luk 14:14 | Mat 16:27 | Hip 9:27 | Hip 10:17
1Jon 1:9 | 1Kor 3:12,13 | Mat 12:36,37 | Rom 2:16
Kəl 6:7,8 | 1Kor 3:14,15 | Uək 24:15,16 | 1Kor 4:5
Pri 12:14 | Jon 5:22,28,29 | Uək 17:31 | Rom 2:5,6,11
Rom 14:10,12 | Jut 6,15 | Nəh 6:17 | Nəh 16:7
Nəh 20:4,12 | Hip 2:3 | 1Pitə 4:5,17 |

26. Nəmnamɨ nɨgəm asoli

2Pitə 2:4 | Sam 9:17 | 2Təs 1:9 | Luk 16:23
Esik 32:18 | Esik 32:27 | Mat 25:41 | Aes 5:14
Mat 25:46 | Mat 13:42 | Nəh 20:10,15 | Nəh 14:10
Mat 3:12 | Aes 33:14 | Mat 13:50 | Mak 9:44,46-48
Luk 16:23 | Luk 24:27 | Rom 6:23 | Hip 9:27
Mak 9:42-50 | Mat 18:8,9 | Mat 18:25-46 | Mat 10:15
Mak 6:11 | Luk 10:12 | Hip 2:3 |

27. Negəu e Neai

2Kor 5:1 | Jon 14:2 | Mat 6:9 | Efəs 5:5
Hip 4:9 | 2Kor 12:3,4 | Luk 23:43 | Jer 31:37
Aes 57:15 | Sam 20:6 | Nəh 7:17 | Nəh 21:1,2,4
Nəh 21:22,23,27 | Nəh 22:3-5,14 | Nəh 7:16 | Nəh 21:7
Uək 3:21 | Mat 18:10,11 | Mat 26:53 | 1Təs 4:14
Nəh 22:1,2 |  |  |

28. Nəghatiən o Uhgɨn in tətəpəh nalpɨniən təfagə

Aes 1:18 | Hip 8:12 | Jem 31:34 | Hip 10:4
Lev 17:11 | Hip 9:22 | Hip 10:4 | Sek 13:1
1Jon 1:7 | Dan 9:9 | Mak 2:7 | 1Jon 1:9
Uək 5:31 | Mak 2:5 | Luk 7:48 | Mak 2:9
Luk 1:77 | Uək 13:38 | Mat 26:28 | Rom 3:25
Kol 1:14 | 1Jon 2:12 | Sam 78:38 | 1Jon 1:9
Efəs 1:7 | Aes 43:25 | Neh 9:17 | Aes 55:7
Rom 5:20 | Sam 103:3 | Kol 2:13 | Mat 12:31
1Jon 2:12 | Efəs 1:7 | Luk 7:36-50 | Rom 4:7
Mat 6:12 | Luk 11:4 | Jem 5:15 | 1Jon 5:16
Sam 103:12 | Aes 44:22 | Sam 32:1,2 | Uək 3:19
Maeka 7:19 | Rom 4:8 | Hip 10:17 | Uək 5:31
Uək 2:38 | Luk 7:50 | Uək 10:43 | 1Jon 1:9
Sam 32:5 | Mat 6:15 | Efəs 4:32 | Mat 1:21-35
Mak 11:26 | Luk 6:37 | Jon 8:21,24 | Luk 13:2-5
Hip 10:26,27 | 1Jon 5:16 | Luk 18:14 | Nəh 21:27

Uhgɨn tətələhu nəməlinuiən o nətəmimi

Efəs 2:16 | Kol 2:14 | 2Kor 5:19 | Hip 2:17
Rom 5:10 | Efəs 2:16 | Kol 1:21,22 | Efəs 2:13
Kol 1:20 | Kol 1:21 | Rom 5:10 | 2Kor 5:18,19
2Kor 5:20 |  |  |

?Nian nəməkiən rəhatah mɨn Uhgɨn otɨkə kəni nati nak otuva?

Efəs 2:16,17 | Efəs 2:18 | Efəs 2:14 | Kol 1:20
Efəs 1:10 | Rom 5:10 |  |

Afin nəghatiən u kəni mol əhruahru nati tətəni

Mat 5:24-26

29. Nəniən o nɨtəlɨgiən e noliən tərah

Uək 20:21 | Uək 11:18 | 2Kor 7:10 | Hip 12:17
Mat 21:28-32 | Mat 4:17 | Mak 1:15 | Luk 24:47
Uək 3:19 | Uək 17:30 | Mat 3:1,2 | Mak 6:12
Uək 2:38-45 | Uək 20:21 | 2Pitə 3:9 | Luk 13:3
2Kor 7:9 | 1Təs 1:9 | Uək 26:18 | 2Tim 2:25
Rom 2:4 | Nəh 3:19 | Luk 15:7,10 | Aes 55:7
Uək 2:38 |  |  |

30. ?Nəmə iətəmi tələhu=pən rəhan nəhatətəiən e Iesu, kəni nati nak otuva ohni?

Efəs 2:18 | Efəs 3:12 | Kəl 4:5 | Efəs 1:5
Rom 8:17 | Kəl 3:29 | Jon 1:12 | 1Jon 3:1
1Pitə 1:2 | Efəs 1:4 | Jon 15:16 | Fɨl 3:20
Uək 26:18 | 2Kor 5:17 | Rom 6:22 | 1Pitə 2:9
1Pitə 2:5 | Rom 5:10 | Efəs 2:12,13 | 1Kor 6:11
Uək 26:18 | Efəs 1:6 | 1Kor 12:13 | Kəl 3:27
Rom 6:4 | Kol 3:3 | Jon 17:9 | Uək 16:31
Uək 4:12 | Nəh 3:20 | Jon 14:23 | Jon 10:28
1Jon 5:13 | Jon 14:27 | Fɨl 4:7 | Jon 15:15
Luk 10:20 | Fɨl 4:3 | Nəh 13:8 | Efəs 2:6
Taet 2:13 | 1Jon 1:3 | Jon 14:2 | Jon 3:3,7
Jon 3:5 | 1Pitə 1:23 | 1Jon 2:27 | Jon 14:26
Jon 16:13 | 1Kor 6:19 | 1Kor 12:11 | Rom 8:16
Rom 8:9 | Efəs 1:13 | Luk 7:48 | Efəs 1:7
Rom 5:1 | Rom 4:5 | Nəh 5:9 | 1Pitə 1:18,19
1Jon 2:1 | 1Jon 5:4 | 2Kor 5:20 | Efəs 1:3

31. Nəghatiən rəha nian Uhgɨn təni pətɨgəm məmə kitah kɨnotəhruahru

Esik 18:4 | Eks 23:7 | Aes 5:22,23 | Luk 16:15
Rom 2:13 | Rom 3:23 | Rom 4:3 | Rom 4:5
Maeka 7:18,19 | Uək 13:38,39 | Rom 3:22 | Kəl 2:16
Rom 3:26 | Rom 4:5 | Rom 8:33 | Rom 3:24
Rom 5:9 | Rom 4:25 | Taet 3:7 | Jem 2:21,23
Aes 53:11 | Rom 5:1 | Rom 5:2 | Rom 5:3
1Kor 6:9-11 |  |  |

32. Uhgɨn otəfən kəm rəhan mɨn nətəmimi nəhtul əskasɨkiən

Jon 10:28,29 | Jon 1:12 | Jon 3:16 | Jon 3:36
Rom 8:16 | Kəl 4:6 | 1Jon 5:10 | 1Jon 5:12-13
Jon 5:24 | Uək 13:39 | Luk 7:48 | Rom 10:13
1Jon 3:14 | 2Kor 5:17 | Jon 7:37-39 | Efəs 5:18
1Jon 1:9 |  |  |

Naliuəkiən məha-məha e suaru rəha nəhatətəiən o nəhtul əskasɨkiən

Hip 3:6 | Hip 3:14 | Hip 4:11 | Hip 6:11
Hip 10:23 | Hip 10:35 | Hip 10:39 | Mat 10:22
Mat 24:13 | Kol 1:22,23 | Nəh 2:25 | Nəh 3:11
Rom 12:12 |  |  |

33. Nian Uhgɨn tətəsal vivi o tah, ko tɨkɨmɨr təsərəkɨniən itah

1Pitə 1:5 | Jut 24 | 1Təs 5:23,24 | 2Təs 3:3
Sam 127:1 | Sam 46:1 | Dut 31:6 | Jon 1:5
Jon 10:28-30 | 2Kor 12:9 | Sam 121:3 | Aes 41:10
Aes 50:7 | Sam 121:8 | 1Saml 17:45 | 2Kron 14:11
Prov 1:33 | 2Kron 16:9 | Sam 14:6 | Sam 9:9
Sam 48:3 | Sek 2:5 | Lev 26:14,15,17 | Mat 23:37,38
Sam 145:20 | 2Tim 4:17 | Sam 37:17,23,24 | Sam 63:8
1Saml 2:9 | Prov 3:25,26 | 2Təs 3:3 | Jut 24
Eks 23:20 | Nəh 3:10 | Prov 14:26 | Aes 4:6
Aes 32:2 | Dut 33:27 | 1Kor 10:13 | 2Pitə 2:9
Luk 21:16-19 | Sam 57:1 | Sam 59:16 | Sam 91:3-6
Jen 28:15 | 2Kron 16:9 | Sam 3:5 | Sam 4:8
Prov 3:24 | Sam 23:4 | Sam 18:2 | Sam 62:2
Sam 17:8 | Aes 51:9 | Sam 5:11 | Dut 32:37,38
Aes 46:7 | Sam 146:3 | Prov 11:4,28 | Sef 1:18
Jos 11:4,6,8 | Sam 33:16,17 | Prov 21:31 | Dut 32:11
Sam 125:1,2 | Prov 18:10 | Aes 25:4 | Aes 31:5
Luk 13:15,16 | Jen 15:1 | Sam 18:1,2 | Dan 6:22
Uək 12:4-7 | Uək 18:10 | Uək 26:17 |

34. Natɨgiən e nəhatətəiən təhmen e nəluagɨniən

2Kor 10:3,4 | 1Tim 1:18,19 | 1Tim 6:12 | 2Kor 2:11
2Kor 4:4 | Efəs 6:12 | Jem 4:7 | 1Pitə 5:8
Nəh 12:17 | Efəs 4:26,27 | Rom 7:23 | 1Kor 9:25-27
2Kor 12:7 | Kəl 5:17 | 1Pitə 2:11 | Sam 38:19
Sam 56:2 | Sam 59:1,2 | Jon 16:33 | 1Jon 5:4,5
1Kor 15:26 | Hip 2:14,15 | Maeka 7:6 | Mat 10:35,36
Hip 2:10 | Sam 60:4 | 1Tim 1:18,19 | 1Kor 16:13
1Pitə 5:9 | Hip 10:23 | Jut 3 | 1Pitə 5:8
1Təs 5:6 | 2Tim 2:3,10 | 1Kor 9:25-27 | Sam 27:1-3
Sam 35:1-3 | Efəs 6:18 | 2Tim 2:4 | Fɨl 1:30
Efəs 6:13,14 | 1Tim 6:12 | Jut 3 | Aes 41:11,12
Aes 51:12 | Maeka 7:8 | 1Jon 4:4 | Sam 118:13
Aes 41:13,14 | Sam 140:7 | 2Kor 7:5,6 | Aes 41:10
2Kor 13:9 | 2Tim 4:17,18 | Rom 7:25 | 1Kor 15:57
Efəs 6:14 | Efəs 6:15 | Efəs 6:16 | Efəs 6:17
1Təs 5:8 | Efəs 6:11 | 2Kor 6:7 | Rom 13:12
2Kor 10:4,5 | Efəs 6:13 | Rom 13:12,14 | Efəs 6:11
2Kor 6:7 | 2Kor 2:14 | 1Kor 15:57 | Rom 7:25
Nəh 12:11 | 2Kor 12:9 | Hip 11:33-37 | 1Jon 5:4,5
Rom 16:20 | 1Jon 2:14 | Rom 7:24,25 | Kəl 5:24
1Jon 5:4,5 | 2Kor 10:5 | Aes 25:8 | Aes 26:19
1Kor 15:54,55 | Rom 8:37 | 2Kor 10:5 | Nəh 2:7
Nəh 2:11 | Nəh 2:17 | Nəh 2:26 | Nəh 2:28
Nəh 3:5 | Nəh 3:12 | Nəh 3:21 | Nəh 21:7

35. ?Nati nak kəutaliuək məha-məha ohni, kəni məutəhtahnin nak?

Sam 25:3,5 | Sam 31:24 | Sam 33:17-22 | Sam 42:5
Rut 1:12 | Job 8:13 | Job 13:15 | Job 27:8
Sam 62:5 | Sam 69:6 | Sam 130:7 | Aes 42:4
Jer 14:22 | Mat 12:21 | Uək 26:6 | Rom 4:18
Rom 5:2,4,5 | Rom 8:24 | Rom 15:13 | 1Kor 13:13
2Kor 1:10 | Kəl 5:5 | Kol 1:5 | Kol 1:23
Kol 1:27 | 1Təs 1:3 | 1Təs 4:13 | 1Təs 5:8
2Təs 2:16 | 1Tim 4:10 | 1Tim 5:5 | 1Tim 6:17
Taet 1:2 | Taet 2:13 | Taet 3:7 | Hip 3:6
Hip 6:11,19 | Hip 10:23 | 1Pitə 1:13,21 | 1Pitə 3:15

36. Nəghatiən o tah o nəpəhiən nalpɨniən təfagə rəha nətəmimi kautol e tah

Luk 23:34 | Mak 11:25 | Rom 12:19 | Mat 18:22
Luk 17:4 | Luk 6:36 | Mak 11:25 | Efəs 4:32
Kol 3:13 | Prov 19:11 |  |

Suaru nak okotohtəu=pən o nəpəhiən nalpɨniən rəhalah təfagə

Kol 3:13 | Jen 45:5-11 | Rom 12:20 | Mat 5:44
Mat 6:14 | Luk 6:37 | Mat 6:15 | Jem 2:13
Mat 18:23-25 | Uək 7:60 | 2Tim 4:16 |

37. Nəghatiən o nuərisɨgiən e Iesu

Mat 4:17,19 | Mat 6:24 | Mat 7:14,21 | Mat 10:37,38
Mat 11:28-30 | Mat 16:16 | Mat 22:37 | Mak 10:43
Luk 5:8 | Luk 6:46 | Luk 9:61,62 | Luk 14:33
Luk 17:10 | Luk 22:42 | Jon 1:12 | Jon 3:7
Jon 6:60,65,66 | Jon 8:31 | Jon 14:6 | Jon 15:5
Rom 8:9,29 | Rom 10:17 | Rom 12:1,2 | 1Kor 2:12
1Kor 4:2 | 1Kor 6:20 | 2Kor 3:18 | Kəl 5:16,22
Efəs 2:10 | Efəs 4:13,15 | Efəs 6:11 | Fɨl 2:5
Kol 3:16 | 1Təs 5:17,18 | 2Tim 3:12 | Hip 6:1
Hip 10:24 | Hip 12:11 | 1Pitə 2:21 | 1Pitə 4:8
1Pitə 5:6 | 1Jon 2:3 | 1Jon 5:3 | 1Jon 5:4
Nəh 12:11 |  |  |

38. Nəghatiən o natɨgiən u tasim

Hip 12:14 | 1Təs 4:3 | 2Tim 2:21 | 1Təs 5:23,24
Efəs 5:26 | 2Təs 2:13 | Jon 17:17 | Hip 13:12
Hip 12:10,11 | Rom 6:19 | 2Kor 7:1 | 1Kor 6:11
1Jon 3:2 | Fɨl 3:12-14 | Hip 10:14 | Rom 6:22
Jem 4:7 | Uək 26:18 | 1Təs 5:24 |

39. Nɨmənin mɨn rəha Iesu

1Kor 1:2 | 1Kor 1:2 | 1Kor 11:20-34 | 1Kor 12:1-31
1Kor 15:9 | 1Təs 5:9-11 | 2Kor 11:2 | Uək 20:28
Uək 1:8 | Uək 10:47,48 | Uək 2:38-47 | Uək 20:7
Uək 22:16 | Uək 8:36-40 | Kol 1:18 | Kol 2:19
Kol 4:15 | Efəs 1:22,23 | Efəs 1:4-6 | Efəs 2:20,21
Efəs 3:8 | Efəs 3:21 | Efəs 4:11-15 | Efəs 5:25
Efəs 5:7 | Efəs 5:25-27 | Hip 10:25 | Hip 10:36
Jon 17 | Jon 3:29 | Mat 16:16-18 | Mat 28:18-20
Mak 16:15,16 | Flm 2 | Fɨl 4:3 | Fɨl 3:12-15
Nəh 2:7 | Nəh 19:7 | Nəh 21:27 |

40. Nəghatiən o nəfaki mɨn, nətəm kəutəsal mɨne nətəm kautol uək

1Kor 12:28-29 | 1Kor 3:7,9 | 1Kor 4:1 | 1Kor 9:16,18
1Pitə 5:1-3 | 1Təs 2:4 | 1Tim 1:7 | 1Tim 3:1-12
1Tim 4:16 | 2Kor 10:8 | 2Kor 3:6 | 2Kor 5:20
2Tim 2:2 | 2Tim 2:24 | 2Tim 4:2 | 2Tim 2:5
3Jon 1:1 | Uək 14:22 | Uək 20:28 | Uək 13:2
Uək 20:19-21 | Efəs 4:11 | Hip 13:7-8 | Hip 5:4
Jem 3:1 | Kol 1:24-27 | Mak 12:38 | Mat 20:26
Mat 23:13 | Nəh 4:10 | Nəh 5:14 | Rom 12:8
Rom 1:1 | Rom 10:14,17 | Taet 1:6-7 |

41. Nəpəhiən nətəlɨgiən mɨne nautə rəha nəhue nɨftəni, mɨne natɨgiən u iətəm in tasim

Dut 18:10 | Dut 18:14 | 1Jon 2:15 | 1Jon 2:16
Jon 12:1,2 | Luk 7:36 | Mak 6:31 | 2Kor 6:14-17
1Kor 7:39 | 1Tim 6:11 | 1Tim 1:4 | 1Tim 4:7
Kəl 3:2 | 2Jon 9-11 | 1Pitə 1:16 | 1Kor 8:13
Rom 14:21 | Uək 24:16 | Kol 3:17 | Jem 4:17
Rom 14:23 | Aes 1:18 | 1Kor 6:19,20 | 1Pitə 2:21
Rom 12:2 | Jem 4:4 | Hip 11:25 | 2Kor 6:17

42. Nəghatiən o naliuək kalɨniən e təfagə tərah

1Jon 5:4 | Jon 7:37,38 | Jon 10:10 | Rom 6:14
2Kor 2:14 | 1Kor 10:13 | Rom 8:37 | Kəl 5:16
Rom 1:17 | Kəl 3:11 | Hip 10:38 | 2Kor 12:9
Rom 6:4-6 | Kəl 2:20 | Rom 6:8-13 | Rom 6:16-18
Kol 1:27 | 1Jon 1:9 | Kəl 2:20 |

43. ?Kotəhro lanu motaliuək kalɨn e nəfən-əfəniən?

Mat 6:13 | Jem 1:12 | 1Kor 10:13 | Jem 1:13
Job 1:12 | Job 2:6 | Mat 4:1 | Jem 1:14
1Jon 2:16 | Prov 1:10 | Mat 16:22,23 | Jem 1:2,3
Jen 22:1 | Prov 30:9 | Nam 22:17 | Sam 42:11
1King 19:4 | Job 2:9 | Mat 4:6,7 | Mat 4:9
Dan 4:30 | 2Tim 4:10 | Uək 8:19 | Jen 19:17-26
Jos 7:21 | 2Saml 11:2-4 | Jon 12:6 | Jon 13:27,28
Jon 18:3 | 1Tim 6:9 | Nəh 3:10 | 1Kor 1:9
Mat 4:1-11 | Luk 22:31,32 | Mat 26:41 | 2Tim 2:22
Jem 4:7 | 1Jon 1:9 |  |

44. Nəghatiən o nəgəu əhruahruiən iəfaki kəti u rəhan natɨgiən tekəu

1Kor 6:1-3 | Mat 18:15-17 | Taet 1:13 | 1Tim 5:20
1Kor 5:1-5 | 1Kor 5:13 | 1Tim 1:20 | 1Kor 10:12
Mat 7:3-5 | 1Kor 13:4 | Kəl 6:1 | Uək 20:28

45. Nəfakiən kəm Uhgɨn

Sam 95:6 | Sam 32:5 | Fɨl 4:6 | 1Tim 2:1
Uək 12:5 | Jon 14:13 | Efəs 6:18 | 1Tim 2:8
Mat 6:6 | Luk 18:10 | Sam 26:12 | Luk 18:1
1Təs 5:17 | Sam 5:3 | Sam 55:17 | Sam 86:3
Mat 6:9-13 | Jem 5:13-16 | 1Tim 2:1-4 | Aes 38:1-5
Dan 6:18-23 | 1King 3:5-9 | Mat 6:25-34 | Rom 1:10
Kol 1:28 | Mat 5:38-48 | 1Təs 5:12,13 | Rom 8:26,27
Hip 11:6 | Luk 18:1-8 | Luk 11:1-13 | 2Kron 7:14
Rom 8:27 | Mat 26:39 | Mak 11:24,25 | Jem 1:6,7
1Jon 3:22 | Jon 15:7 | Jut 20 | Jon 16:24
Sam 66:18 | Jem 4:3 | Mak 11:24 | Jon 15:7
1Jon 5:14,15 | Efəs 3:12,20 | Fɨl 4:19 | Fɨl 4:6
Mat 7:7,8 | Luk 11:9-13 | Hip 4:16 | Aes 65:24
2Kor 12:7-10 | Luk 18:13 | 2Pitə 3:9 | Sam 5:3
Luk 6:12 | Mat 14:23 | Efəs 6:12,13 | Sam 46:10
Sam 51:17 | Sam 50:15 |  |

46. Suaru rəha Uhgɨn o nɨtəu-pəniən

Hip 10:7 | Uək 22:14 | Sam 32:8 | Sam 37:23
Aes 58:11 | Aes 30:21 | Rom 12:2 | Jer 10:23
1Təs 4:3,4 | 1Təs 5:17,18 | 1Pitə 2:12-15 | 1Pitə 4:2
Sam 37:3-5 | Sam 37:7 | Rom 12:1,2 | Rom 16:13
Uək 16:9,10 | Efəs 6:6 | Mat 7:26 | Efəs 5:6-17
Jon 5:30 |  |  |

47. Suaru rəha nəuia Uhgɨn

Iesu təmol əhruahru nəuia rəhan tatə

Hip 10:5-7 | Aes 50:6 | Mat 3:15 | Jon 4:34
Jon 6:38 | Jon 15:10 | Fɨl 2:8 | Jon 8:29
Jon 12:49 | Jon 14:31 |  |

Nətəmimi kəutəhatətə pəhriən okotol mɨn lanəha

Sam 103:18 | Sam 119:4,5 | Sam 119:44 | Sam 119:57
Sam 119:60 | Sam 119:100,101 | Sam 119:129 | Mat 19:17
Mat 28:20 | Mak 1:27 | Mak 4:41 | Luk 11:28
Jon 14:15 | Jon 14:21 | Jon 14:23 | Jon 14:24
Jon 17:6 | Uək 5:29 | Uək 5:32 | Uək 7:39
Uək 7:53 | Rom 1:5 | Rom 2:13 | Rom 5:19
Rom 6:12 | Rom 6:16,17 | Rom 15:18 | Rom 16:19
Rom 16:26 | 2Kor 9:13 | 2Kor 10:5 | Kəl 5:7
Efəs 6:1 | Efəs 6:5,6 | 2Təs 1:8 | 1Tim 3:4
Taet 3:1 | Hip 4:2 | Hip 5:8,9 | Hip 11:8
Hip 13:17 | 1Pitə 1:2 | 1Pitə 1:14 | 1Pitə 1:22
1Pitə 3:6 | 1Pitə 4:17 | 1Jon 2:3 | 1Jon 2:5
1Jon 3:22-24 | 1Jon 5:3 | 2Jon 1:6 | Nəh 3:3
Nəh 14:12 |  |  |

48. Kitah okotolkeikei Uhgɨn mɨne Iesu

Eks 20:6 | Dut 6:5 | Dut 30:20 | Sam 5:11
Sam 18:1 | Sam 116:1 | Sam 145:20 | Mat 22:37
Mat 24:12 | Jon 5:42 | Jon 14:21 | Jon 15:10
Jon 17:26 | Jon 21:15 | Rom 8:35 | 1Kor 2:9
1Pitə 1:8 | 1Jon 4:18,19 | 1Jon 5:3 | Nəh 2:4

49. Suaru rəha nəfəniən məni

2Kor 8:7 | Uək 20:35 | Mat 2:1-11 | Rom 12:1
1Tim 4:15 | 1Tim 4:13 | Hip 2:1 | Uək 6:4
1Təs 5:18 | 2Kor 8:2-4 | 1Kor 16:2 | 2Kor 9:7
Luk 21:1-4 | Fɨl 4:18 | Mat 6:20 | Mal 3:10
Jem 1:27 | Mat 5:42 |  |

50. Suaru rəha nəfəniən e nɨkin agiən

Uhgɨn in nəukətɨ nəfəniən e nɨkin agiən

Efəs 2:7 | Efəs 1:7 | Efəs 3:8 | Eks 33:19
Eks 34:6,7 | Sam 51:1 | Sam 86:5 | Sam 86:15
Sam 103:8 | Sam 103:11 | Sam 145:8 | Aes 55:6,7
Maeka 7:18 | Luk 1:78 | Rom 2:4 | 1Tim 1:14
1Pitə 1:3 | Dut 7:8 | Jer 31:3 | Jon 3:16,17
Rom 5:8 | Rom 9:15 | Taet 3:4 | 1Jon 4:10,11
1Jon 4:16 | 1Jon 4:18 |  |

Kəni nətəm kəutəhatətə okotol təhmen əmə, kotohtəu=pən suaru əhmen əmə

1Jon 3:16,17 | 1Jon 3:21 | 1Jon 3:23 | 1Jon 4:11
1Jon 4:19 | Mat 18:32 | Mat 18:33 | Jon 13:34
Jon 15:12,13 | Efəs 4:32 | Efəs 5:1,2 | Kol 3:13
Kəl 6:2 | 1Jon 2:9,10 | 1Jon 3:14,15 | 1Jon 3:18
Lev 19:18 | Lev 19:34 | Sam 16:3 | Sam 119:63
Rom 12:10 | 1Kor 12:26,27 | 1Kor 13:4-7 | Kəl 5:6
Kəl 5:13,14 | Kəl 5:22 | Kəl 6:10 | Fɨl 2:2-4
Kol 3:13 | 1Təs 3:12 | 2Təs 1:3 | Hip 13:1
Jem 2:8 | 1Pitə 1:22 | 1Jon 4:7,8 | 1Jon 5:1

51. Təmə Uhgɨn təfa nati təuvɨr əkəku kəti kəm tah, nɨkitah otagiən əmə ohni

Luk 3:14 | Fɨl 4:11,12 | 1Tim 6:6,8,9 | Hip 13:5
1Kor 4:11,12 | Fɨl 3:8 | Hip 10:34 | Mat 6:31-34
Sam 37:3 | Sam 55:22 | Sam 78:30,31 | 1Pitə 5:7
Pri 4:8 |  |  |

52. Nɨkin agiən

Sam 2:11 | Sam 5:11 | Sam 9:2 | Sam 9:14
Sam 31:7 | Sam 32:11 | Sam 33:21 | Sam 34:2
Sam 35:9 | Sam 64:10 | Sam 68:3 | Sam 96:11
Sam 97:1 | Sam 97:12 | Sam 104:34 | Sam 105:3
Sam 118:24 | Sam 119:14 | Sam 119:162 | Rom 12:12
Rom 5:2,3 | 1Təs 5:16-18 | Jem 1:2 | Fɨl 3:1
Fɨl 4:4 | 2Kor 6:10 | Luk 10:20 | 1Jon 1:4
Jon 16:24 | Jon 16:33 | Jon 17:13 | Rom 15:13
2Kor 1:24 | Efəs 5:18 | Fɨl 1:25 | 1Pitə 1:8

53. Nəghatiən o nəniən tagkiu o Uhgɨn

Sam 7:17 | Sam 28:7 | Sam 30:12 | Sam 35:18
Sam 69:30 | Sam 75:1 | Sam 95:2 | Sam 100:4
Sam 105:1 | Sam 106:1 | Sam 107:1 | Sam 118:21,28
Sam 147:7 | Jona 2:9 | Mak 14:23 | Luk 2:38
Rom 1:21 | Rom 6:17 | Rom 7:25 | Rom 14:6
1Kor 10:16 | 1Kor 15:57 | 2Kor 2:14 | 2Kor 4:15
2Kor 9:11,12 | 2Kor 9:15 | Efəs 1:16 | Efəs 5:4,20
Kol 1:12 | Fɨl 4:6 | Kol 3:16,17 | 1Tim 2:1
1Tim 4:3,4 | 1Təs 5:18 | Nəh 4:9 | Nəh 7:12
Nəh 11:17 |  |  |

54. Okəsotəgɨniən

Jen 15:1 | Jen 22:12 | Jen 26:24 | Eks 14:13
Eks 20:20 | Lev 26:6 | Dut 1:29 | Dut 3:22
Dut 31:8 | 1Saml 12:20 | 2King 6:16 | Sam 3:6
Sam 23:4 | Sam 27:1 | Sam 34:4 | Sam 46:2
Sam 56:3,11 | Aes 44:8-51:12 | Mat 10:28 | Mat 10:31
Mat 14:27 | Mak 4:40 | Mak 5:36 | Luk 12:4
Luk 12:32 | Uək 18:9 | Uək 27:24 | Rom 8:15
Efəs 6:19,20 | Fɨl 1:14 | Hip 2:15 | Hip 10:27
1Pitə 3:14 | 1Jon 4:18 | Nəh 2:10 |

55. Nətəm kəutəhatətə okotos nahməiən o nəhatətəiən rəhalah

Mak 4:17 | Uək 8:1 | Uək 11:19 | Uək 13:50
1Təs 3:7 | Hip 10:33 | Nəh 2:10 | Luk 6:22
Jon 15:18,19 | Jon 17:14 | 1Jon 3:13 | Mat 10:39
Mat 5:11 | Jon 15:21 | Uək 9:16 | 2Kor 4:11
Nəh 2:3 | Mat 24:13 | Nəh 2:10 |

56. Nagiəniən e nian rəha nərahiən

Luk 6:23 | Uək 5:41 | Uək 16:25 | Rom 5:3
2Kor 4:17 | Fɨl 2:17 | Kol 1:24 | Jem 1:2
1Pitə 4:13 | Rom 12:12 | Rom 5:3 | Jem 1:2-4
1Pitə 4:13 |  |  |

57. Nɨmɨsiən mɨn

Jen 3:16 | Eks 15:26 | Job 2:7; 42:11 | Sam 38:3
Sam 41:3 | Sam 41:10 | Sam 102:23 | Sam 103:3
Uək 5:5,10 | Uək 12:23 | Uək 13:11 | 1Kor 11:30
2Kor 12:7 | 2Tim 4:20 | Mat 4:24 | Mat 8:15
Mat 9:29 | Mat 10:1 | Mak 1:25 | Mak 10:52
Luk 9:42 | Luk 11:14 | Jon 9:3 | Jon 11:4
Uək 5:16 | Uək 14:9 | Rom 8:23 | 2Kor 1:4
2Kor 12:9,10 | Hip 12:5-11 | Jem 5:10,14 | 1Pitə 1:7

58. Nəghatiən o nəghatiən iətəm tatsɨpən e nohlɨtah

Nəghatiən təuvɨr

Sam 19:14 | Sam 141:3 | Prov 12:25 | Prov 15:23
Prov 24:26 | Efəs 4:15,29 | Fɨl 1:4 | Kol 3:17
1Təs 5:17 | 1Tim 4:12 | 2Tim 4:2 | Taet 3:2
Nəh 12:11 |  |  |

Nəghatiən tərah

Eks 20:7 | Nam 11:1 | Sam 5:9 | Sam 35:11
Sam 74:10 | Prov 21:9 | Mat 12:36 | Mat 15:8
Mat 26:74 | Mak 7:21 | Efəs 4:25,29,31 | Efəs 5:4,6
Kol 3:8,9 | 1Tim 1:13,20 | 1Tim 6:1 | Taet 3:2
Jem 3:4 | 1Jon 3:18 | Jut 16,18 | Nəh 13:6

Nəghatiən eiuə

Eks 20:6 | Sam 52:3 | Sam 119:63 | Prov 12:17,19
Prov 13:5 | Prov 14:5 | Prov 30:8 | Jer 23:25
Jon 8:44 | Uək 5:3,4 | Rom 1:25 | Efəs 4:25
Kol 3:9 | 1Tim 4:2 | 1Jon 1:6 | 1Jon 2:4
Nəh 2:2 | Nəh 21:8 | Nəh 2:15 |

59. Kitah nəfaki mɨn okəsotəlpahiən motol pɨk uək

Efəs 4:28 | 1Təs 4:11 | Jen 2:15 | Jen 3:17-19
Eks 29:10 | Uək 20:34 | 1Təs 2:9 | Uək 20:35
Prov 13:11 | Prov 6:6-8 | Uək 9:39 | Uək 18:3
2Təs 3:6-15 | Rom 12:11 | Hip 6:12 |

Nəghatiən o nətəm kəutəlpah

2Təs 3:10 | Prov 12:27 | Prov 26:15,16 | Prov 10:4
Prov 20:13 | Prov 20:4 | Prov 19:15 | Prov 12:24
Prov 13:4 | Pri 10:18 | 1Tim 5:13 | Mat 25:18,26

60. Nəmiəgəhiən o natɨgiən rəha iərman mɨne pətan u kəmuol marɨt

Jen 1:28 | Jen 2:18 | Jen 2:22-25 | Efəs 5:31
Prov 18:22 | 2Kor 6:14-17 | Efəs 5:22 | Efəs 5:25
Taet 2:4 | Dut 24:5 | Eks 20:14 | Eks 20:17
Lev 20:10 | Eks 21:10 | Mat 19:9 | 1Kor 6:9-10
Kol 3:5 | Uək 15:20 | Mat 19:8 | Mat 19:6
Mat 19:9 | Rom 1:26 | Rom 1:27 | 1Təs 4:3-5
Hip 13:4 | 1Kor 7:3-5 | 1Kor 7:10 | 1Kor 7:15
1Kor 7:39 | Prov 5:18,19 | Sing 2:6,7 |

61. Famli mɨn okotəhratɨg lanu

1Kor 11:7 | Efəs 5:23 | Efəs 5:25 | Luk 14:26
Efəs 5:28,29 | Efəs 5:22 | 1Pitə 3:6 | 1Tim 2:11-15
1Tim 2:9 | 1Pitə 3:4,5 | Efəs 5:33 | Kol 3:18
Efəs 5:22-24 | Kol 3:19 | Efəs 5:25-33 | Sam 127:3
1Təs 2:11 | Mat 19:13,14 | Prov 22:6 | Dut 6:2,7
Prov 22:15 | Prov 23:13 | Prov 29:15 | Efəs 6:4
Kol 3:21 | Eks 20:12 | Luk 2:51 | Prov 17:6
Pri 11:9 | Kol 3:20 | Efəs 6:1-3 | 1Tim 5:8
Taet 2:9,10 | Kol 3:22-25 | Efəs 6:5-8 | Kol 4:1
Efəs 6:9 |  |  |

62. Nəghatiən o Uhgɨn u tətarmənɨg kəni mətəsal vivi o uək

Mat 12:28 | Mat 19:24 | Mat 21:31 | Mat 21:43
Mak 1:15 | Mak 4:11 | Mak 4:26 | Mak 4:30
Mak 9:1 | Mak 9:47 | Mak 10:14 | Mak 10:15
Mak 10:23,24 | Mak 12:34 | Mak 14:25 | Mak 15:43
Luk 4:43 | Luk 6:20 | Luk 7:28 | Luk 8:1
Luk 9:27 | Luk 9:60 | Luk 9:62 | Luk 10:9
Luk 10:11 | Luk 11:20 | Luk 13:28 | Luk 13:29
Luk 14:15 | Luk 16:16 | Luk 17:20,21 | Luk 18:29
Luk 19:11 | Luk 21:31 | Jon 3:3 | Jon 3:5
Uək 1:3 | Uək 8:12 | Uək 14:22 | Uək 28:23
Rom 14:17 | 1Kor 4:20 | 1Kor 6:9,10 | 1Kor 15:50
Kəl 5:20,21 | Kol 4:11 | 2Təs 1:5 |

63. Nəghatiən o noliən o nepətiən mɨne natɨgiən e nɨsiaiiən

Sam 18:27 | Sam 25:9 | Sam 45:4 | Sam 51:17
Sam 138:6 | Sam 147:6 | Sam 149:4 | Aes 57:15
Mat 5:3,4,5 | Mat 11:29 | Mat 23:8-12 | Mat 25:44
Mat 27:55 | Mak 9:35 | Mak 10:43,45 | Luk 1:51-53
Luk 14:8-11 | Luk 18:14 | Jon 18:36 | Uək 20:19
Rom 15:1 | 1Kor 13:4,5 | Kəl 5:22,23 | Kəl 6:2
Efəs 4:2 | Fɨl 2:3 | Kol 2:18 | Kol 3:12
Taet 3:2 | Jem 1:9 | Jem 1:21 | Jem 3:13,16,17
Jem 4:6,10 | 1Pitə 3:8–5:6 | 1Pitə 4:11 | 1Pitə 5:3,5

64. Nəghatiən o nosiən nətəlɨg təuvɨr

Jen 3:6 | Dut 4:6 | 1Kron 3:1 | 1Kron 3:9
Sam 51:6 | Sam 53:2 | Sam 111:10 | Sam 119:66
Sam 119:104 | Sam 119:169 | Prov 8:1 | Prov 9:1
Prov 9:6 | Prov 9:9 | Prov 9:10 | Prov 9:10
Prov 9:11 | Prov 9:12 | Aes 9:6 | Aes 11:2
Jer 23:5 | Dan 12:3 | Amos 5:13 | Mat 11:19
Luk 2:40 | Luk 10:7 | Luk 11:31 | Luk 12:42
Luk 20:4 | Jon 17:22 | Uək 6:3 | Uək 6:10
Uək 7:10 | Uək 7:22 | Uək 9:22 | Rom 2:19
Rom 8:6 | Rom 12:2 | Rom 12:2 | Rom 14:13
Rom 15:14 | 1Kor 1:24 | 1Kor 2:5 | 1Kor 2:6
1Kor 3:1 | 1Kor 3:3 | 1Kor 3:18 | 1Kor 3:19
1Kor 7:32 | 1Kor 12:2 | 2Kor 6:6 | Efəs 1:17
Efəs 5:16 | Fɨl 1:9 | Fɨl 3:15 | Kol 1:9
Kol 2:3 | Kol 3:16 | 1Təs 4:7 | 1Tim 2:15
1Tim 3:2 | 2Tim 2:22 | Hip 10:22 | Jem 1:5
Jem 3:17 | Jem 4:3 | 2Pitə 1:3 | 1Jon 2:27

65. Nəghatiən o iəni eiuə mɨn

Sam 12:3 | Mat 7:15 | Mat 18:6 | Mat 18:7
Mat 24:11 | Mak 9:42 | Luk 13:15 | Uək 20:29-31
Rom 1:29 | 1Kor 6:9 | 2Kor 4:2 | 2Kor 5:12
2Kor 6:8 | 2Kor 10:5 | 2Kor 11:13 | Kəl 2:4
Efəs 4:14 | Kol 2:8 | 2Təs 2:9 | 2Təs 2:10
1Tim 4:1-3 | 2Tim 3:1-9 | 2Tim 3:13 | Taet 1:10-11
Taet 2:7 | 2Pitə 2:1 | 2Pitə 2:12,14 | 2Pitə 2:17,18
1Jon 4:1 | 1Jon 4:4,5 | 2Jon 1:7-9 | Jut 1:16
Nəh 12:8 | Nəh 16:13 | Nəh 18:23 | Nəh 19:20
Nəh 20:10 |  |  |

66. Nəniəskasɨkiən mɨn nəuvein rəha Uhgɨn

Uhgɨn təseiuəiən — nati nak təməni məmə otol, in tatol

Mat 24:35 | Rom 3:4 | 1Kor 1:9 | Nəh 3:4
2Tim 2:13 | Taet 1:2 | 1King 8:23,24 | Jos 23:14,15
Sam 119:140 | Aes 49:7 | Aes 55:11 | Hip 6:18

Nəghatiən o nati asoli mɨn nəuvein Uhgɨn təməni məmə otəpanol

Jen 15:18 | Jen 18:19 | Jen 21:1 | Jen 22:18
Jen 26:3 | Jen 28:15 | Eks 6:4 | Dut 8:15
Dut 30:9 | Dut 30:16 | Aes 25:8 | Aes 45:23
Aes 61:8 | Jer 1:8 | Jer 23:4 | Jer 31:31-34
Jer 33:14-16 | Esik 34:15 | Esik 34:24 | Amos 5:16
Luk 1:71-72 | Uək 1:4 | Uək 2:30 | Uək 2:39
Uək 3:25 | Rom 4:16 | Rom 4:18 | Kəl 3:14
Kəl 3:22 | Efəs 1:13 | Efəs 1:18 | Efəs 3:6
2Tim 1:1 | Taet 1:2 | Hip 7:21 | Hip 8:6
Hip 10:23 | Hip 10:36 | Hip 11:13 | Hip 11:39
Jem 1:12 | Jem 2:5 | 2Pitə 1:4 |

Natimnati mɨn nəuvein Uhgɨn təməniəskasɨk məmə otol kəm tah

Sam 23 | Sam 33:20 | Sam 54:4 | Mat 6:25-34
Mat 10:42 | Mat 19:29 | Mat 28:20 | Mak 8:35
Mak 16:16 | Jon 1:12 | Jon 6:37 | Jon 10:28-29
Jon 14:2,3 | Rom 8:28-35 | Rom 8:32 | Rom 10:9
1Kor 2:9,10 | 1Kor 10:13 | 2Kor 5:1 | Fɨl 1:6
Fɨl 2:13 | 1Təs 4:16,17 | 1Tim 4:16 | Hip 13:5,6
Hip 15:5 | Jem 4:7,8 | 1Pitə 1:5 | 2Pitə 2:9
2Pitə 3:13 | 1Jon 2:1 | 1Jon 5:14,15 | 1Jon 5:18
Nəh 7:16,17 | Nəh 22:5 | Nəh 22:12 |