^

Worrorra Mark & Luke

The Gospels According to Mark and Luke in the Worrorra language of Australia

Public Domain
Language: Worrorra

This work is in the Public Domain according to the laws of Australia and the United States of America due to copyright expiration in Australia.

2019-05-16

ePub generated by Haiola 22 Feb 2024 from source files dated 13 Dec 2023
eBible.org certified

6c2be47c-34de-5624-9b1b-e188cc6a19ff

MARK

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

WULLUNNU-WUNIA MARK NUNYA

THE GOSPEL ACCORDING TO ST. MARK IN WORORA Revised Edition.

PERTH, W.A. BRITISH AND FOREIGN BIBLE SOCIETY 1943. Printed by Patersons Printing Press Ltd. 65 Murray Street, Perth.

Scheme of Phonetic Transcription as drawn up by Adelaide University Committee for Australian languages:

VOWELS:

: indicates long vowel

a as in father

ḁ as in cat

ą as u in cut

e as in red

i as in fit, ravine

o as in dot,

o: as in law

ọ as in bone

u as in full, rule

DIPHTHONGS:

ai as in aisle

au as ow in cow

ei as in rein

oi as in boil

CONSONANTS:

as in English, except j which has the value of English consonantal y, as German ja.

ŋ the nasal ng as in sing.

1

1 Wundjaŋuru wḁląnu-wunia Jesu Christ, God Iŋko:lu.

2 Ge wiri-wiri kauwi:ŋu tjo:lbądaia nąnja, Wai, wąląn ?ŋąra ŋaianąŋga kąŋaŋadjaŋuru mąnŋąle ŋunmiŋum, Aua kalumba ŋundjaŋąŋga pitja brar njeŋuru;

3 Ŋąla-ŋąla iąruŋ jero:l gejiri bundul' dąnja, Brar wuriŋuru kalumba Inaiuri anąŋga, Tjuwąlja anąŋgaia tjḁdąŋuru irandju.

4 John keŋgunal, aua baptize ąŋgi:leri bundul' dąnja, ardi:um kulula baptism kulaŋąn kunja umąra wai wunja.

5 Kariŋaŋuru aua nąnja tḁmbium mararawam Judaea nąrim, ardarawaia Jerusale' ŋąria; baptize kadiŋaieneri aua nąnja maro:lalim Jordan nąnja, umąra wunja arkanąŋga kubądbaŋgąlana.

6 John tai kąniŋaiena camel iwondimąlja, iŋwierlumba nąnja tjąŋgundja waiḁm, mindjąl kundjuŋiri durgenja, ŋi:nja.

7 Aua ardi:um kulula kundjuŋiri, Pale ŋaiu keŋgal inaiud' ban dąga ŋaiu nąnja, irkąlja ierdunara nąnja nḁniọwu nąnuŋamiri wu ŋąnnumbąna waiel iŋąnŋuma wunja.

8 Ŋaiu baptize njinji:la agu nąnja, aua pitja baptize njinji: Iŋandj Mąmaia nąnja.

9 Gejau kuniŋaiena Jesu iŋgeŋgunal Nazareth i dągu Galilee nąnja, baptize kąniŋaiena John nąnja Jordan nąnja.

10 Maiirgi:rkum ag' i dągu paibiri iŋgąninal, mąra kumbuna ąndjo:lu dalar kąmiena, Iŋandj kuluko:ka kądjindja jeri iŋgauwonal aua nąnja:

11 Ŋąla-ŋḁla kunjąŋgunal ąndjo:l' di dągu, Ŋundju ŋunŋungula ŋedura ŋąnŋundjunu, tjukul ŋunana.

12 Maiirgi:rkum Iŋandj kąŋaŋawu bundul' kuru.

13 Bundul' dąnja kąnineri lewąra forty, ko:ndjuina Satan nąnja; adburaia nąnja kąnineri; wąląn-ŋaria kaueranawodjąŋa.

14 Pąlejau John iŋganawi:na, Jesu keŋgunal Galilee nąnja, ardi:um kululeri wąląnu-wunia God nąri.

15 Kundjuŋiri, Gejau ko:rug kumiena, bąndaia God anąŋga wodjulu kunuŋ: kuluŋąn njirwa, wąląnu-wunia purąŋudjareri.

16 Tjanai iŋgeŋeri wo:ndum Galilee nąrim, mąra ko:nandu Simon a Andrew iwomale Simon anąŋga, net wo:ndu' ŋuru wai iŋgaiąbunandiri: djaia ŋąrandu iŋgąninandu.

17 Jesu kundjuŋąnąŋgandu, Tjąrąmalandowandu, ŋaiu njinjandjuandu djaia ŋąrandu i:dja wunja.

18 Maiirgi-rkum net kanmaŋgi:landi, kąmalandonandu.

19 Pąląwurde irai iŋgeŋaŋuriri, mąra ko:nandu James Zebedee iŋko:lu a John iwomale, auandu kuda: namąndi nąnja iŋgąninandiri net njiriba iŋgeŋandiri.

20 Maiirgi:rkum ai ko:nandu: kanmąngi: landu Zebedee iranąŋgandu namąndi nąnja ardawodjieja nąnja, kąmalandonandu.

21 Capernaum dąra kariŋaŋuru; maiirgi:rkum Wunaiurujau dadjurdkąrim dąra keŋa, kaniiŋgundąla.

22 Rąngąri kariŋa wuniiŋgundie anąŋga nąnja: gewunja kaniiŋgundąla iurulwora iŋgąnina, wiri-wiri-ŋąria kądjindja ŋuru-ŋuru.

23 Maiirgi:rkum dadjurd-kąrim maninja kąnineri i:dja agula inuru kudai;

24 Aua jero:l kundjuŋu, kundjuŋiri, Ŋani kunjedjuna, ŋundju Jesu Nazareth ŋąra? Ŋunjąŋgunal ąŋąmąndju wunja? Laiburu ŋąnuŋąnu ŋundju ąŋguja ŋunŋunuŋ, Mąmaia ŋąra God anąŋga.

25 Jesu aua kąmaiḁmbuna, kundjuŋiri, Kumuk minjo:, ba beŋgaldḁga.

26 Agula inuru, dalar iŋgąmąn, ŋąla-ŋąla daraiu jero:l geŋiri, ba keŋgunaldąga.

27 Ardarawaia rąngąri kariŋa, arge wurura burkai ąŋgaiąbieneri, kubądjuŋiri, Aŋudja wuna? Wuniiŋgundie wuŋunali! Iurulba kudai aua agulaia arduria kąmnjenaŋgori, arka ŋuru kaueraŋuru.

28 Djo:jąn aua wunja kunjaŋanuru maiagekąriŋuru tąmbium mararawa' ŋuru Galilee wo:ri kumbąneri.

29 Maiirgi:rkum, wuno:murum dadjurd-kąrim i dagam ba ąŋgeŋgunal, maiarum Simon a Andrew anąngandam dąra kariŋgunal, James a John kuda:.

30 Simon kurumąnangąnja we njimbuneri lądja kundjuŋiri; maiirgi:rkum njąŋga wunja kubądjuŋunąŋga:

31 Aua keŋgunal, njino:ri kuŋgaŋurula, brai nji:la; lądja njąngaiąndiwela, gejau njąŋga kanawodjąŋa.

32 Kąlekąlem, mąrąŋunja njąŋgawona ŋuru, kanbąrkaŋurulaldąga ardarawaia adbaramareja, arka kuda: agulaia kudai.

33 Malaiindem mararawam djaruk kadbiena maiamundu' nąnja.

34 Aua kanmurduna ardarawaia ara ąŋgąnineri ardamalimbia ąŋganbąrwuneri, agulaia ardarawaia wai kandjąbuna; agulaia wa panąŋunja puŋgarwąluiri wunja, gewunja arka laiburu ąŋgąninanąŋga.

35 Mąmąŋgunu, wunuŋgule lewąra wąli wa puŋganinja, bḁri kąnina, dąnde keŋaŋuru, tḁmbiu' ŋuru wugem keŋaŋuru, ma dadjurd kundjuŋiri.

36 Simon, arka aua nąnja aŋgąnineri, kaueramalando:no iwondedba;

37 Mąra kauero:na, kubadjuŋunąŋga, Ardarawaia ŋunbąrkąnjiro:jiri.

38 Aua kundjuŋanąŋgori, Maiagekąri' ŋuru ŋąri:u, malaiindem maiakari' ŋuru, ma kuda: ardi:um ŋalu; gewunja wuna ŋanŋunjḁŋgunal.

39 Dadjurd-kąrim arkanḁŋgam dąra keŋaŋuru Galilee mararawam iŋgeŋeri, ardi:um kululeri, agulaia wai kandjąbuneri.

40 Leper kąmurka, burkai kaiąbuna, luŋgudja kąninanąŋga, kundjunąŋga, Ŋąmba tjuŋundjara, rarwa gole pąnjąngąndju.

41 Ruluk iŋgamiena iŋgaieriwuna, ino:ri la mamąn, kąmąndanąla, kundjunąŋga, Korega ŋḁnuŋ, rarwa bąnu.

42 Maiirgi:rkum leper mareja kaiąndiwela, rargara kandjuiena.

43 Njadbama kundjuŋunąŋga, maiirgi:rkum kąŋadja:la, kundjunąŋga,

44 Manindj, i:dja pindjalunąŋgoriri kari:, baiuŋuru, dadjurd-kąra pąmiimbaienąŋga, rarwa ŋunŋunjandjuiena moia ąno: Moses geŋu, adąŋądjaieja wunja arka nąnja.

45 O! Aua keŋaŋuru wunmanbąli ŋąla-ŋąla djo:jąn djenbeŋuru kundjąbuneri, gewunja Jesu. kądjinba njele malaiindem pąndurąm dąra pąŋgeŋenja, dąnde wugem maninja kąnineri: maiagekąrim i dągam kaueramurkąla.

2

1 Wuno: murum Capernaum njele dḁra iŋgena. pale kulunu wunŋąlu, njauul-njauul kuniŋaiena aua. maiaram maninja iŋgąnina.

2 Ardarawaia djaruk kadbiena, ge ma kadiądi: na, balaium mano:rum, kari maiamundu' nąnja:. ŋąla-ŋąla kululanąŋgori.

3 Kariŋa, kaueraŋuraldąga i:dja imareja iąlu,. mano: iŋgaŋurienal iąruŋuri nąnja.

4 Wuno:murum wodjulu kądjinba pariŋgunjal peleŋgąraia wunja, maiarum malerdum ma. iŋgąnina pąlkąr madbąn; wuno:murum maŋgadjilelemala, jeri kaueriąbuna inarugu imareja weiŋgauwoneri ma.

5 Jesu mąra ango:na arko wa paueraŋudjarenja, imareja iąlu kundjunąŋga, Woŋąląŋ, umąra. ŋundjanąŋga wai kundjąbieŋąnu.

6 Atjąkekąria wiri-wiri ŋąria ma kadineri atją. ąŋgauwoneri arkulum maninja ni: ąŋgąnineri,

7 Aŋudjakunja indja wurunąŋgowa kundjiri? Djadi kundjiri: ąŋguja umąra gole puŋgaiąb ŋąmba wa iarun, God?

8 Maiirgi:rkum Jesu iŋaui nąnja mąra kumbuna arkulum maninja ge ni: ąŋgąnineri, kundjunąŋgori, Aŋudjakunja wuna ni: njiduniri njirkulum maninja?

9 Ŋąnąŋga wunia, Ŋąnŋundjunąŋga imareja iąlu, Umąra Ŋundjanąnga wai kundjąbieŋąnu; ŋąnŋundjunąŋga, Bḁri bąnu, ŋunarugu tjąrawąd minjąm, wudaua baiu?

10 O! Laiburu njirkunuŋ wunja I:dj' iŋko:lu wundjurulu kudai kabąlba nąnja umara wai kunja, (imareja iąlu kundjunąŋga).

11 Kuŋenu, Bari bąnu, ŋunarugu tjąrawąd minjam, maiaram nundjanąŋga' ŋuru baiuŋuru.

12 Aua bḁri kąnina, maiirgi:rkum inarugu tjḁrawąd kumąŋ, keŋaŋuru ardarawaia adbąnŋąle ŋuru; gewunja ardarawaia rąngąri kariŋa, God kauero:do:dala, kubadjuŋiri, Wuna kądjinu wa mąra puŋarwi:nja.

13 Njele keŋaŋuru pąlawąlula wo:ndum maninja; peleŋgąraia ardarawaia kauerąmurkąla, kaniiŋgundąla.

14 Tjąnai iŋgeŋeri Levi Alphaeus iŋko:lu mąra ko:na, atja ingąnineri kaiug kąmąŋ manma, kundjunąŋga, Tjąnmalando:. Bḁri kąnina Kąmalando: na.

15 Ge kuniŋaiena, atja iŋgauwoneri mindjąl geŋeri maiaram anąŋgam maninja, publicandia ardarawaia, arworia kuda: atją karwona Jesu nąnja inalalaia kuda:.

16 Wiri-wiri nąria Pharisia ŋąria mąra iŋgarwuna aua mindjąl geŋeri arworia nąnja, publicandia nąnja, inalalaia kubadjuŋąnąŋgori. Mindjąl kundjiri, djo: keŋeri publicandia, arworia nąnja.

17 Jesu nuru iŋgąnina kundjunąŋgori, Adbuludjia bąnmąndja wa lai parwonąŋga, adbąramareja lai karwonanąnga: wa pąŋengunjal ardinia ai kunja, O! arworia wunja.

18 Inalalaia John anąŋgaia Pharisia arkanąŋgaia kuda: kadja-mindjieneri: kariŋgal kubądjunaŋga, Ḁŋudjakunja inalalaia John, Pharisia arkanąŋgaia kuda:kajamindjąŋa, ŋunalalaia wa padjamindjan?

19 Jesu kundjuŋąnaŋgori, Aŋgo:lo:lia pąnąn ŋąria gole padjamindja pąnąnmoia arka nąnja iŋgąnuŋ? Pąnąnmoia arka nąnja ingąnun kądjinba padjamindjąn.

20 Lewąra pitja njejeŋgal, pąnąnmoia eno: ŋguie arka nanja, gejau pitja arejamindjie lewąra ge nąnja.

21 I:dja kari wobi tjuwai ŋara wa jarkeba pąŋgeŋąn wobi inindiri nąnja: madji iŋąmano: kundju, kąno:ŋgu, iŋunala inindiri i dągu, kuniŋudba mawodjinim manuŋ.

22 I:dja kari wine iŋunąli wa pąngo:gulen waiḁm manindidba nąnja: madji wine waiąm dalar kąna pąmąm, gejau wine wundur pąŋgąnu, waiam kuda: :O! wine iŋunąla waiḁm maŋunąlam maninja.

23 Gejau kuniŋaiena, Wunaiurujau yardba corn ŋarim rui kamąŋeri; inalalaia corn ri: iŋąmura kubądjuŋ wali aŋgeŋąŋuriri.

24 Pharisia kubądjununaŋga, Wai! Anudjakunja Wunaiurujau kubądjiri ge wunia ŋuru-ŋuru?

25 Aua kundjuŋąnąŋgori, Wawu puranindjenjiri David genu, ino:ra iŋgąnina, baia iŋgo:na, aua, arka aua nąnja kuda:?

26 Dąra iŋgeŋanuru maiaram God anąngąm Abiathar gejau inaiuri dadjurd kąra, mindjąl geŋu wuro:dbori ąŋgąmiimbu ŋąra, aia wunia ŋuru-ŋuru mindjąl kunja dadjurd kąria ekamandj, ąŋgąno:na kuda: arka aua nąnja ąŋgąnineri?

27 Gejau kundjuŋąnąŋgori, Wunaiurujau wondi kumbi:na i:dja wunja, kari i:dja Wunaiurujau wunja;

28 Gewunja I:dj' iŋko:lu Wunaiurujau inaiuri kąnuŋanąŋga.

3

1 Njele dadjurd-kąrim dara keŋa; ma i:dja kąnina ino:ri dalga kudai.

2 Mu:n kauero:na, ŋąmba Wunaiurujau iŋgąmurdu wunja; de iŋgarwu wunja.

3 Aua kundjuŋunąŋga i:dja ino:ri dalga kudai, Ma bowelge.

4 Gejau kundjunąŋgori, Wunaiurujau wunia kunuŋ wunia ŋąnŋundju, woru ŋanŋundju? Iedjer iŋąngandju, bąda iŋąnŋumbu? Arka kumuk kubąrwuna.

5 Wunjili:wa ąŋgo:na, ii:la iŋgąmąŋąnąŋgori arkulum burudum ąŋgąnineri, i:dja kundjunąŋga, Ŋuno:ri la mama. La mąmąŋ; ino:ri umulugu kuŋgandjuiena.

6 Pharisia kariŋaŋuru, maiirgi:rkum kubąrwądeŋu aua wunja, ŋḁrunąŋgọwu iŋgadbalim.

7 Jesu, inalalaia kuda: wo:ndu' ŋuru kariŋaŋuru; peleŋgąraia ardarawaia Galilee ḁlp kauerąmalando:na; Judaea ḁlp,

8 Jerusalem alp, Idumea ḁlp, Jordan kanal' gąrim ḁlp, Tyre, Sidon ŋąrim alp, peleŋgąraia ŋuru karkaŋuruleri wunaiuru aua geŋu, kauerąmurkąla.

9 Inalalaia kundjuŋąnąŋgori namąndi pidi:n iŋganana pelengąraia wunja, limbitja pauero: ŋąna;

10 Ardarawaia ąŋgąmurduna; gewunja ardamalimbia ąŋgąnineri karwonanąŋga iŋgadbandana wunja.

11 Agulaia, arduria, wuno:murum mąra iŋgarwuna, imąnŋąle ŋuru karwona, jero:l kubądjuŋ, kubąluleri, Ŋundju God ŋunŋungu:la.

12 Njḁdbama kundjuŋąnąŋgori, Laiburu ŋąnŋuniŋaienu pąnjarandjuiri.

13 Tḁląmbąn ŋuru pai kanina ŋuru, aua nąnja ai kanbu, arka ąŋąma gejiri; kauerąmurkąla.

14 Twelve (ąnŋenŋąlja) kangandeŋu, aua nąnja ąŋgąnuŋ wunja, ąŋgaŋaŋawu wunja, ardi:um karwąluiri,

15 Wundjurulu kudai wunja agulaia wai ąŋganbadjąb wunja;

16 Simon iŋumba kuŋgandeŋu Peter;

17 James Zebedee iŋko:lu a John James ŋawanąŋga; auandu iŋumbandu kuŋgandeŋunąŋgandu Boanerges, gejąkawąli Mąlnirinja iŋko:landu.

18 Andrew a Philip, a Bartholomew, a Matthew, a Thomas, a James Alphaeus iŋko:lu, a Thaddeus, a Simon Canaan ŋara,

19 Judas Iscariot kuda: aia tjiriwin iŋgo:na.

20 Maiarum dąra keŋa. Peleŋgąraia njele djḁruk kadbieŋu, gewunja kadjinba mindjḁl puŋgadji:nja.

21 Jḁligaia anąŋgaia wuno:murum ŋuru ąŋgąnina, kariŋa ŋuru laburd iŋgadba wunja, kubądjuŋ, Maro:wa kąnuŋ.

22 Wiri-wiri-ŋąria arka Jerusalem i dągam jeri ąŋgawonal, kubądjuŋ, Aua Beelzebub kudai, agula inaiud' dąnja agulaia wai kandjąbiri.

23 Ai kanbuna aua nąnja, bare-bare kundjuŋąnąŋgori, Ŋḁrunąŋgọwu Satan wai kaiḁb Satan?

24 Bąndaia nąmba dalar kąmienu kaue ŋundju-ŋundju nąnja, bandaia ge kadjinba puŋgawelgen.

25 Maiarum ŋamba dalar mąŋgąmieŋu maue ŋundju-ŋundju nanja, maiarum maue kądjinba pąmawelgen.

26 Satan ŋąmba bḁri ingąnina aue ŋundju-ŋundju nąnja, aue kądjinba pąŋgawelgen, gole kaui kąniŋaieŋu.

27 I:dja kari maiarum iurulwora anąŋgam kądjinba dąra pąŋgeŋąn, wuląnbiri anaŋgaia wul ąŋgano:ŋgu wunja, ŋamba wa iurulwora auurle murd pąngamąn ŋąri, gejau maiarum anąŋgam wul-wul kąrim mąŋgandju.

28 Nidji kuŋenuriri, Umąra darawa pitja wai njejąbienąŋgori i:dja ąŋgo:lo:lia, djadi darawa dja:di kadju;

29 O! Aua dja:di ge Iŋandj Mąmaia nąnja kądjinba wai puŋgaiąbienąŋga, umąra kądjinma ŋąri kundjiri;

30 Kadjuŋu, Aua agula inuru kudai.

31 Ma kariŋgal karanąŋgąnja, iwomomaleja kuda:; dąnde ąŋgawelgeŋiri, kaueraŋąŋawunąŋga, ai iŋgarwuna.

32 Peleŋgąraia wo:ri kauero:neri, atją karwoneri, kubądjunąŋga, Wai! Ŋundju karanja, ŋunbomomaleja dąnde ŋunbąrkanjiro:jiri.

33 Aua kandjo:lba, kundju, Aŋgu-ąŋguja ŋaiu karanja, ŋḁwomomaleja?

34 Wunjili:wa kanbiri arka wo:ri iŋgarwuneri, atją ąŋgauwoneri, kundju, Wai! naiu karanja, ŋąwomomaleja.

35 Gewunja aua ge God lai kauwonanąŋga, aia ŋḁwomale, ŋḁwomalinja, karanja.

4

1 Tjilenda wun-man-bąli kaniiŋgundaleri wo:ndum pąlawḁlul' dąnja. Djąruk kadbiena aua nąnja peleŋgąraia djenbeŋuru, gewunja namąndi nąnja dąra kena, atją kauwona wo:ndum maninja; pelengąraia ardarawaia wo:ŋdum wodjulu kadina kabąiba nąnja.

2 Darawa kaniiŋgundąla bare-bare nanja, kundjuŋąnąŋgori ąŋgąniingundaleri.

3 Nuru njidu; wai! tjaląngąnja ŋąra keŋaŋuru, Tjaląngąnja njąŋo:gule kundjuŋu;

4 Ge kuniŋaiena, tjḁląngąnja njąŋgo:guleŋeri, ndjakekąrinja njąŋgari:na kalumba nanja, punaria wuŋo:ru ŋąria kariŋgunal, mindjḁl kubądjuŋanąŋga.

5 Ndjakekąrinja njąngari:na kaiug bądąm maninja, ma kabąlba pidi:n dąka wąli; maiirgi:rkum ba wa kundjuŋal, kabąlba tjalani ŋuru-ŋuru pąngąngalb;

6 Wuno-murum mąrąŋunja ba njiŋgengunal, wori kaŋuriena, wondudba ino:ra, iralga kandjuiena.

7 Ndjakekąrinja njąŋgari:na wonąndja nąnja; wonąndja ba wa kubądjuŋal, limbitja kauero:neri, kurab kari wa bari pąŋgaiąndenja.

8 Ndjakekąrinja njąŋgarima kabąlba mḁniam maninja, kurab bḁri kandjąndala, tjḁlanai kubądjuŋiri, karwongenjiri; bḁri kandjąndala, atjąkekąria 30, atjakekąria 60, atjąkekąria 100.

9 Gejau kundjuŋu, Aua ini:um kudai ŋuru wunja, ŋuru kaninja.

10 Wuno:murum auekama iŋgąnina, arka wo:ri iŋgarwuneri ąnŋenŋąlja nąnja, burkai kaueriąbuna bḁre-bḁre wunja.

11 Aua kundjuŋanąŋgori, Njiri nanja kunauwi:na wundjąlgaie God ŋąri; arka nąnja dąnde nąria darawa kuniŋaieŋu bḁre-bḁre nąnja;

12 Gewunja mąŋgadidjeri pąmadidja ŋąna, wa mąra pḁmarwun; ŋuru ąŋgąnuŋiri ŋuru padu ŋana, wa puŋgadenąn madji worarkar njele pądu ŋąna, wai puŋgaiąbienąŋgori.

13 Kundjunaŋgori, Wawu laiburu pinjidin bḁre-bḁre wuna? Ŋarunąŋgọwu pitja laiburu njirąnu bḁre-bḁre darawa?

14 Tjḁląngąnja ŋąra ŋąla-ŋąla ko:gulejiri.

15 Andja kaduŋ arka kalumba nąnja, ma ŋąla-ŋąla ko:gulieŋu; wuno:murum ŋuru ąŋgąnina, maiirgi:rkum keŋgal Satan, kąno:ŋgu ŋąla-ŋąla ko: guliena arka nąnja.

16 Arge kądjindjia ąŋgo:guliena kaiug bądąm maninja, arka ŋąla-ŋąla wuno:murum ŋuru ąŋgąnina, maiirgi:rkum tjukul ŋąria kubądba;

17 Wondudba ardo:reja arge wurura, pulągajau kaduŋ; gejau murdądąr, wundjo:rie keŋgal ŋąla-ŋąla wunja, maiirgi:rkum idjuwa karwona.

18 Atjąkekąria kaduŋ wonąndja nąnja ąŋgo:guliena; ąndja kaduŋ arka ŋąla-ŋąla ŋuru ąŋgąnina,

19 Murdądąr bąndaia ŋąri, wuŋgadjuie wuląnbiri ŋąri, tjąkąri lai kauwonąnąŋgori, dąra kunjąŋgal, ŋąla-ŋąla limbitja kumbu, kurab wuno:ra kuniŋaieŋu.

20 Arka kaduŋ kabąlba mąniam maninja ąŋgo:guliena; arka ŋąla-ŋąla ŋuru karkaŋuru, kadba, kurab bḁri ąŋgaiąnda, atjąkekąria 30, atjakekąria 60, atjąkekąria 100.

21 Njele kundjuŋąnąŋgori, Tjḁnaim maŋuriena maŋgandieŋu wunja waiuru kuni:n, waiuru inarugu, wawu ŋuwonu nąnja pḁmandienja?

22 Gewunja kari kundjąlgiena, ŋąmba wa mąra puŋgauwi:n; kari mululu ŋḁri, ŋąmba wa lewąra njini puŋgeŋgal gąri.

23 I:dja ŋąmba ini:um kudai ŋuru wunja, ŋuru kąninja.

24 Kundjuŋąnąŋgori, Maranindj ŋąnąŋga ŋuru wurąŋungaŋuru; kądjinu wurąŋungugule pitja njo:gulienuri; tjile pitja njḁnawi:nuri.

25 Aua kudai, pitja njanawi:naŋga, aua ino:ra, pitja njḁno:ŋgienąŋga ge njini kudai iŋgąnuŋ.

26 Kundjuŋu, Wuna kadjinu bąndaia God anąŋga, i:dja tjḁląnganja njąŋgo:gulejiri kabąlba nąnja;

27 Kulunu iŋgąnuŋ, bari iŋgąnuŋ, wundugum lewąra, tjḁląngąnja ba pinjeŋąŋ pinjimbąnge ŋąna, ŋḁrunąŋgọwu wa laiburu pąŋgąnin.

28 Kabąlba kurab bąri kaiąnda mauekama; jedmąŋgḁngule, imuŋga njini, gejau corn arąŋga njini imuŋga nąnja.

29 Wuno:murum kurab iwidjara iŋganuŋ, maiirgi:rkum kuldjuru ko:gule, wulgundjiri gole keŋgunal.

30 Kundjuŋu, Ŋḁrunąŋgọwu kądjinu workundju bąndaia God anąŋga? Bḁre-bḁre ŋḁnąŋga nanja workungugule?

31 Kądjinu tjḁląngąnja ndjḁruŋ mustard, njiŋge, kabąlba nąnja njąŋgo:gulienu, pidi:n njinuŋ tjḁląngąnja njindarawa mandągąnja kabalba nąnja.

32 Wuno:murum njąŋgo:gulieŋu, tjḁlanai kundju, njinaiud' ban dągąnja irululu darawa nąnja njiniŋaienu, njuŋgalalidjerudja njinaiudj njąŋgo:gulejiri, gewunja punaria wuŋo:ru ŋaria gole atją parwa djedba ma nąnja.

33 Bare-bare darawa wuna kadjinu ŋąla-ŋąla kululanąŋgori, gole ŋuru ŋąna padu;

34 Nąmba wa bare-bare nąnja wa puŋgenjanąŋgori; argekama inalalaia kanmiimbuneri.

35 Lewara gejau kąle-kąlem njiŋgąnina, kundjunąŋgori, Kanal' guru ŋḁriuri.

36 Peleŋgąraia ąŋganbądbąŋgi:la, kaueraŋuru arka nąnja, aua geŋida, namąndi nąnja. Namąndi tjąkekąri aua nąnja kuladi:na.

37 Adjadjiri mandjum maiilworam meŋgal, pąląŋgąrinja namąndi dai njimbunal, gewunja namandi kąlabu kundjuŋiri.

38 Aue ŋundju-ŋundju umbąnde nąnja kąnina, kulunu kąnineri bururu nąnja; kauero:lunda, kubądjunąŋga, Iniiŋgundeja, gole ŋarkḁriiŋiri, wawu djerara pąmąndjąmąn?

39 Barele kąnina, mandjum mamaiḁmbuna, wo:ndum kundjuŋunąŋga, Abi:la, kąmuk bowi:. Mandjum wudun kundjuŋu, tjumulu njini kunina.

40 Kundjuŋanąŋgori, Ąŋudja kunja njirkulguneŋiri? Weni wawą panjḁrąŋudjarąn ŋąri?

41 Djenbeŋuru karkulgunenja, arge wurura kubądjuŋ, Indja ąŋguja, mąndjum a wo:ndum ŋuru iŋgarkaŋurandu?

5

1 Wo:ndum kanal' gąrim madburkalal Gerasene kąlguwam.

2 Wuno:murum namąndi i dągu ba iŋgeŋgunal, maiirgi:rkum kąmąndjerala pąndjąm i dągąm i:dja agula inuru kudai.

3 Aua iŋgąnineri pąndjąm maninja; i:dja kari kądjinba njele murd pauerąmenja, kari tjąŋadjąŋ njiniŋge;

4 Gewunja tjile-jile murd iŋgąmiena ilawondinja ŋąria njiniŋge a tjąŋadjąn njiniŋge, tjąŋadjąŋ dalar kadbiena aua nąnja, ilawondinja ŋąria kalelemina; i:dja kari wa dąrąngu pąŋgąninja iŋgamaiąmbu wunja.

5 Kądjinma, wundugum a lewąra, pąndjąm maninja, tḁląmbąn nąnja, jero:l kundjuŋiri. dur kąnineri aue ŋundju-ŋundju kaiugu nąnja.

6 Wuno:murum bọwąra Jesu mąra iŋgo:na, tjḁri kumąn luŋgudja kąninanąŋga.

7 Ŋąla-ŋąla daraiu jero:l kundjuŋu, kuluiri, Ŋąni ŋenu, Jesu, God karąŋ ŋąra mandj ŋunŋungu:la? Burkai ŋundjąb God nąnja, pąmbalọa puŋunareri.

8 Gewunja aua kundjuŋanąŋga, Ba beŋgal, ŋundju agula ŋunuru, i:dja i dągu.

9 Burkai kaiąbuna, Nunŋumba ŋḁnąŋga? Kundjunąŋga, Ŋḁŋumba Legion; ḁri ardarawaia arkunuŋ.

10 Djenbeŋuru burkai kaiąbuna tąmbium ma i dągąm wai pandjiąbiri.

11 Ma tąląmbąn manumbądba nanja kadineri wiriŋąria ardarawaia pig no:wa kadineri.

12 Burkai kaueriąbuna, Pig nąnja ąnŋaŋawu, arka nąnja dąra arkunjąŋaŋuru wunja.

13 Kanuŋu:la. Agulaia arduria ba kariŋgunal, pig nąnja dḁra kariŋaŋuru; wiriŋąria wo:nąŋgąli pąlja kubądjuŋuru wo:ndu' ŋuru, 2,000 (ardarawaia), idjąba kubądjuŋiri wo:ndum maninja.

14 Arka barui ąŋganbądo roeri kubądaiila, malaiindem maninja bare-bare kadiŋaieneri; wuraląn' nąnja. Arka kariŋgunal mąra wunja ŋḁnąŋga wuna kąniŋaiena.

15 Jesu kauerąmurkąla, Mąra kauero: aua agula kudai iŋgąnina, atja iŋgąnineri, tai iŋgąni:na, ini:um kudai, aua legion kudai iŋgąnina, karkulgunena.

16 Arka mąra iŋgarwuna kubądjuŋąnąŋgori ŋąrunḁŋgọwu tjumąn kąmienanąŋga agulaia kudai iŋgąnina, pig wunja kuda:.

17 Wun-man-bąli burkai kaueriąbuna maiamiŋgum arkananąŋgam i dągąm iŋgeŋuru.

18 Namąndi nąnja dąra iŋgeŋaŋuriri aua agulaia kudai iŋgąnina burkai kaiąbuna, Atją ŋąrenandu kundjuŋanąŋga.

19 Aua wa paŋgąnąŋu:nja, O! kundjununanga, Baiuŋuru maiaram ŋundjanąŋga' ŋuru, jḁligaia ŋundjanąŋgaia ŋuru, minjenąŋgori wunenaiuru Inaiuri geŋąnu, ŋuŋundjeriwuna.

20 Aua keŋaŋuru, wun-man-bąli djo:jan kumąŋ Decapolis nąnja wunenaiuru Jesu geŋunąŋga; i:dja ardarawaia rąngąri kariŋa.

21 Wuno:murum Jesu njele ŋurąk iŋgauwona namąndi nanja kanal' guru, peleŋgąraia ardarawaia djḁruk kadbiena aua nąnja; wo:ndum maninja wodjulu kąnina.

22 Keŋgal iḁruŋ ardenaiuri nąnja dadjurdkąrim, iŋumba Jairu; mąra iŋgo:jiri, kauwona ierdu nąnja.

23 Djenbeŋuru burkai kaiąb, kundjiri, Pameranja pidi:nja ŋaianąŋgąnja kuŋgadjuiri; ŋunŋunjaŋgal, ŋuno:ri ndjąmąndana, njąŋgąmurdieŋu wunja, ndjedjed njiŋgąnuŋ.

24 Keŋaŋurandu; peleŋgąraia djenbeŋuru kauerąmalando:na, ŋąndọa kadjaŋuriena.

25 Woŋaiinja, njiŋge gulu: wo: kauwonanaŋgeri tjauądba manŋenŋalb,

26 Darawa kąniŋaienanąŋga bąnmąndjia ardarawaia nąnja, darawa kanawunguleri ko:l geŋeri, njimulugu ŋuru-ŋuru wa pinjininja, duŋ njimbi: neri,

27 Nuru njiŋgąnina Jesu wunja, peleŋgąraia nąnja iwelbam njeŋgunal, wobi anąŋga kąmąndanala.

28 Gewunja kundjuŋu, Naiu ŋąmba iŋąnŋumandana wobi ekamandj, pitja ŋḁmulugu ŋewandjuie.

29 Maiirgi:rkum dumbulu gulu: njąŋganąŋga djabąn kuniŋaiena; pąl njinina njąŋganąba nąnja njąŋgąmurduiena mareja njąŋganąŋgaia.

30 Maiirgi:rkum Jesu, aue wurura laiburu iŋgąnina wundjurulu aua i dąga keŋaŋuru, worarkar kąnina peleŋgąraia nąnja, kundjuŋu, Aŋguja wobi ŋaianąŋga kąmąndanala?

31 Inalalaia kubądjuŋunąŋga, Mąra kandjo: peleŋgąraia ŋąndọa ąŋgaŋurieŋąnu, Aŋguja ŋąnmąndanala kundjiiri?

32 Aua wunjili:wa kanbuna, mąra njaŋo: kundjuŋu njąŋga wuna geŋu.

33 Woŋaiinja, njiŋgulgunineri djedjerara njiŋgąnineri, laiburu njiŋgąnineri kąniŋaienanąŋga, njeŋgunal njimbąna imąnŋąle ŋuru, darawa nidji kundjuŋunąŋga.

34 Aua kundjuŋunąŋga, Pąmeranja, wa pąnjąnŋudjarąn ŋąri, ŋumulugu ŋungandjuna; abi:la baiu, ŋumulugu bąnu mareja ŋundjanąŋgaia.

35 Wąli kaluleri, kariŋgal maiaram i dągam inaiuri dadjurdkąrim anąŋgam, kubądjiri, Ŋundju pąmerinja gole njimąn; ąŋudja kunja iniiŋgundeja njele kąndjąŋąliŋgeri?

36 O! Jesu ŋąla-ŋąla kaluiena ŋuru iŋgąnina, inaiuri dadjurd-kąrim kundjunąŋga, Puŋungulgunejiri, pąnjąnŋudjareri.

37 I:dja kari wa panąŋu:nja pauerąmalando: jiri aua nąnja, Peter a James a John James iwomaleja argekama.

38 Maiaram inaiuri dadjurd-kąrim anąŋgam maŋgadburkal; njḁnini kadjuŋiri mąra kanbiri, wolawuri ąŋgąnineri, kanbądemeri.

39 Wuno:murum dąra iŋgeŋą, kundjunaŋgori, Aŋudja kunja njḁnini kuriiri, wolawuri njidiŋiri? Woŋąląŋunja njimąn wa pinjinin, mi:a we njimbąneri.

40 Arka djerai kaueraŋurula. Aua, ardarawaia dąnde woląmbąra ąŋgo:na, kanmura woŋḁląŋunja iranąŋga, karanąŋgąnja, arka aua nąnja ąŋgąnineri, dąra keŋa njiŋgąninum woŋąląŋunja.

41 Woŋąląŋunja njino:ri kumąŋ, kundjunąŋga, Talitha cumi; ge jąka wąli, Woralinja, kuŋenu, bḁri bąnu.

42 Maiirgi:rkum woralinja bḁri njinina, wudawa njeŋa; tjauądba manŋenŋal' kąri njinina. Arka maiirgi:rkum rąngąri kariŋa djenbeŋuru.

43 Njadbama kundjuŋąnąŋgori, I:dja kari wuna wa laiburu padinja; kundjuŋu, Njirano: mindjąl geja.

6

1 Ma i dąba keŋaŋuru; kąlguwam anąŋgam mamurkal; inalalaia kauerąmalando:

2 Wuno:murum Wunaiurujau kąnina, wun-man-bąli kaniiŋgundaleri dadjurd-kąrim maninja. Ardarawaia ŋuru iŋgarkaŋurula rąngąri kariŋa, kubądjuŋiri, I:dja indja ŋḁmbula wa wuna kudai? Aŋudja wuna wuni:ndjąru kąnauwi nanąŋga i:dja indja, wundjurulu dara ino:ri nąnja kauwi:na?

3 Wawu indja tjumąndjamąndja, Mary ibanąŋga, ŋawaia James a Joses a Judas a Simon? Nawawanaŋgąnja ŋurama ŋḁri nąnja wawu padin? Kauwai kariŋanąŋga.

4 Jesu kundjuŋąnąŋgori, Tjo:lbąda ioimaląn ino:ra wa pąŋgąnin, ŋąmba wa kąlguwam anąŋgam maninja, aue madeja nąnja, maiarum anąŋgam maninja.

5 Ma wundjurulu dara kądjinba pungenja, adbamarejamandj kaduguja ino:ri kanmąndanala, kanmurduna.

6 Rąngąri keŋa iŋgarkudjarala. Maiarundjeruŋum wo:ri kanbuneri, kaniiŋgundaleri.

7 Ąnŋenŋąlja ai kanbuna aua nanja, wun-man-bali kanŋaŋawuneri iḁruŋandu, iḁruŋandu; wundjurulu ka:no:na agulaia arduria nąnja.

8 Kundjuŋąnąŋgori, Kari puraŋuriri wuda:wa ąŋgeŋaŋuriri, tjąndur' ekama; wuro:dbori kari, widi kari, kaiug kari widi nąnja;

9 Ardjerdu nąnja ardjerdu ŋąri; wobi iaruŋandu tai pinjidinjiri.

10 Kundjuŋąnąŋgori, Maiagekąrim maiarum dąra njirkunjąŋa, ma atja njidu ma i dągam njirkunjąŋaŋuru njini.

11 Tḁmbium maiagekąrim njiri wa pitja pinjinmąn ŋąri, wa pitja ŋuru pinjingaŋurun ŋąri, wuno:murum ma i dągam njirkunjąŋaŋuru, tjurnim njidjerdu waiuru djeradjera maro: wunuŋądjaie arka nąnja.

12 Arka karinanuru, ardi:um kubalula kuluŋąn kunja.

13 Agulaia ardarawaia wai kanbądjąbuna, ardarawaia adbamareja oil njiniŋge kanbądja:mala, kanbądburduna.

14 Herod inaiuri ŋuru kaŋurula; iŋumba laiburu kąniŋaiena, aua kundjuŋu, John Baptist bḁri kąnina imąndj i dąga, gewunja wundjurulu wuna aua nąnja ŋu:na kunuŋ.

15 O! Atjakekąria kubądjuŋ, Elijah kąnuŋ, Atjakekąria kubądjuŋ, tjo:lbąda kąnuŋ, iaruŋ tjo:lbądaia kądjindja.

16 O! Herod ŋuru iŋgaŋurula kundjuŋu, John, imri: ŋaiu dur ŋḁnŋumbuna, bḁri kąnina.

17 Herod aue ŋundju-ŋundju kanŋaŋawuna, John kąmąŋ, murd kḁmąŋ bur kąrim maninja, Herodias wunja, Philip ŋawanąŋga mąŋgąnąŋganja; njiŋge pilin njąŋgawonanąŋga.

18 John Herod geŋunąŋga, Wunia ŋuru-ŋuru ŋundju kudai ŋawalo:lidj. mąŋgąnąŋgąnja.

19 Herodias njiŋge ŋąnda njimaienanąŋga, Bąda iŋo;, kundjuŋu; kądjinba puŋgenja;

20 Gewunja Herod John ko:lgunąla, laiburu iŋgąninanąŋga aua i:dja iḁduŋuru, mąmaia iŋgąnina, imuludja kaŋurula. Wuŋo:murum ŋuru iŋgaŋurula, darawa kundjuŋu, tjukul ŋuru kaŋurula.

21 Wuniajau kąniŋaiena, Herod kuli:ndjiau, mąŋąri ardaiuri kangandjuna ardenaiuri anąŋgaia wunja, mąnŋąle-ŋąria anąŋgaia wunja, i:dja ardenaiuri Galilee ŋąria wunja.

22 Herodias ibąnąŋgąnja dąra njiŋgeŋgunal, djor geŋu, Herod tjukul kandjuna, arka kuda: mąŋąri nąnja atja ąŋgauwoneri; inaiuri njimbąridja kundjuŋunąŋga, Tjḁniau ąŋudja ŋąma tjuŋundjiri, pitja ŋunjano:.

23 Tjauaien kundjuŋunąŋga, Ŋąnąŋga tjąnŋuniau, pitja ŋunjano:, bąndaia ŋaianąŋga wulemi njini.

24 Njąŋga dąnde njeŋaŋuru, karanąŋgąnja kundjuŋunąnga, Aŋudja iŋąniau? Njąŋga kundjuŋu, John Baptist imri:.

25 Maiirgi:rkum dąra njeŋgunal inaiuri nąnja, kąniauwuna, kundjuŋiri, Ŋąma kuŋe tjḁnŋuno: weni ąŋgąm maninja John Baptist imri:.

26 Inaiuri pakul djenbeŋuru kąnina; mia tjauaien geŋunąŋga, arka wunja mąŋąri nąnja atją ąŋgauwoneri, kądjinba pinjingąriinja.

27 Maiirgi:rkum inaiuri mąląniŋara kaŋaŋawuna mu:n-ŋąria nąnja, kundjuŋu imri: tjuŋungaŋural; aua keŋaŋuru imri: dur kumbuna bur-kąrim maninja.

28 Imri: anąŋga ąŋgąm maninja kungaŋurulal, njimbąridja njino:na; njimbąridja karanąŋgḁnja njino:na.

29 Wuno:murum inalalaia ŋuru ąŋganina, kariŋgunal, durgu tjḁrawąd kubądbąŋ, pąndjąm maninja kubąrkandeŋu.

30 Arkaŋawieja djḁruk kadiŋaiena Jesu nanja; darawa kubądjuŋunąŋga ge kadjuŋu, ge aŋganbądiiŋgundala.

31 Aua kundjuŋąnaŋgori, Njirge wurura njidjurliŋgal wugem ŋuru, wąli ŋoiba njidu. Gewunja ardarawaia djo:lio:li kubądjuŋiri, ŋoiba wa puŋgąninjanąŋgori mindjḁl kunja.

32 Kariŋaŋuru namąndi nąnja wugem ŋuru pąlawąde.

33 Mara kanbąrwuna aŋgeŋaŋuriri, ardarawaia laiburu kadina, ma ŋuru pąlja kubadjuŋ ardjerdu i dągu malaiindem mararawam i dągąm, wuk kanbąrwuna.

34 Aua ba keŋgunal peleŋgąraia djenbeŋuru mara kanbuna, kandjeriwuna, ąŋgąnineri kukundjeria kądjindjia kukundja-ŋąra ardo:reja; wunman-bali kaniiŋgundaleri.

35 Lewąra wundur kąnina, inalalaia kauerąmurkala, kubądjuŋ, Tḁmbium mḁna wugem, lewąra weni wundur kunina;

36 Anŋaŋawu, ąŋgeŋuru wunja tḁmbiu' ŋuru maiarindjeruŋu' ŋuru wo:ri mąŋgarwiri, ąŋgąmura wunja mindjḁl kunja.

37 O! Kandjo:lbala kundjuŋąnąŋgori, Njiri arano: mindjḁl kunja. Arka kubḁdjunąŋga, Arejuŋuru, ąnjerąmura wuro:dbori kaiug darawa ŋąri, ąnjerano: mindjḁl kunja?

38 Aua kundjunąŋgori, Wuro:dbori wodi ardarawaia njiri kudai? Njiriu, aranindj. Wuno:murum laiburu ąŋgąnina, kubḁdjiri, Ąnŋąlja, djaia iąrunandu kuda:.

39 Kundjuŋąnąŋgori ardarawaia atją wunja wiri-ŋąria nąnja tjo:lilia nąnja.

40 Atją karwona tjudu karwiineri, hundred nąnja, fifty nąnja.

41 Wuro:dbori ąnŋąlja, djaia iḁruŋandu kḁnmąŋ, ąndjo:l' kuru kąle kąmurkąla, wunia kulula, wuro:dbori kalemala; inalalaia ka:no:na adbąnŋąle ŋuru ąŋganbąrkugule wunja; djaia iḁruŋandu dalar kundjuŋąnąŋgandu arka nḁnja.

42 Ardarawaia mindjąl kubądjuŋ, barui kadawi:na.

43 Ilelemi tjḁrawąd kubądbąŋ, tjuŋgurlu wunŋenŋąlu, djaia ŋąri kuda:.

44 Arka wuro:dbori mindjḁl kadjuŋu i:dja 5,000 kadina.

45 Maiirgi:rkum inalalaia kundjuŋąnąŋgori namąndi dąra ąŋgeŋuru wunja, arkurle ąŋgeŋuru kanal' kuru Bethsaida ŋuru, wąli peleŋgąraia ąŋaŋaŋawu kundjiri.

46 Pale ąŋgaiąndiwela, keŋaŋuru tḁląmbąn ŋuru dadjurd kunja.

47 Kąlekąlem njiŋgąnina, namḁndi wo:ndum puląga nanja kunina, aua iḁruŋama kabalba nąnja kąnina.

48 Mąra ąŋgo:na idjąba kadjuŋu, kar kadjuŋeri, gewunja mḁndjum baruba ąŋgo:neri, wulo:lum pulągajau kanmurkal, wudawa iŋgeŋeri wo:ndum maninja; tjḁnai ŋejunąŋgori kundjuŋu;

49 O! Arka mąra iŋgarwuna wudawa iŋgeŋeri wo:ndum maninja, iŋandj ŋali kubądjuŋ, jero:I kubądjuŋ;

50 Ardarawaia mąra iŋgarwuna iląla kadina. Aua maiirgi:rkum kululanąŋgori, kundjunąŋgori, Tjukul njidu; ŋaiąkawąli, pinjirgulgunejiri.

51 Pai kąnina ŋuru arka nuru namąndi ŋuru; mąndjum wudun kundjuŋu; arge wurura djenbeŋuru rąngąri kariŋa;

52 Wa puŋgadenenja wuro:dbori wunja, arkulum burudum.

53 Wuno:murum ŋurąk ąŋgauwona, bąndaia madburkalal Gennesaret nąnja, palul' dąnja murd kubadbąŋ.

54 Namąndi nąnja ba ąŋgeŋgunal, maiirgi:rkum laiburu kadinanąŋga.

55 Tjąri kubądbąŋ tḁmbium ma mararawam wo:ri mąŋgarwuneri, wun-man-bḁli adbamareja mano: kanbąrkaŋuruleri, ma ŋuru ąŋgąnina aua iŋgąnina.

56 Ma dąra iŋgeŋgunal, maiarundjeruŋum, malaiindem, wugem, adbamareja we kanbąri:la tjau-ŋąrim maninja, burkai kaueriąbuna iŋgadbąndana wunja. iamiŋgum wobi anąŋga mandj; arka iŋgadbąndanala adbuludja karkandjuiena.

7

1 Djḁruk kadbienanąŋga Pharisia, atjąkekąria wiri-wiri-ŋąria kuda:, Jerusalem i dągu ąŋgeŋgunal,

2 Mara ąŋganbąrwuna atjąkekąria inalalaia maia arkanąŋga mindjąl kadjuŋu ardo:ri muramąna bądaia, gejąkawąli wa kulai puŋgarwi:nja.

3 Gewunja Pharisia, Jew ardarawaia kuda:, ardo:ri ŋąmba wa njḁdbama kulai puŋgarwun ŋąri, wa mindjąl puŋgadjin, wunindi:ru mababaia arkanąŋga karkaŋuru;

4 Tjau-ŋąrim idągu ąŋgeŋgal, nąmba wa kulai puŋgarwun ŋąri, wa mindjal puŋgadjin; darawa tjḁkekąri kuda: kunuŋ, kadbąŋ karka-ŋuru wunja, njḁligąnja, karega, ąŋgąm kulai ąŋganbąrwu.

5 Pharisia, wiri-wiri-ŋąria kuda: burkai kaueriąb, Aŋudjakunja ŋunalalaia wa pareŋąn wunindi:ru mababaia arkanąŋga nḁnja, maia arkanąŋga mindjąl kadju ardo:ri muramḁna?

6 Aua kundjuŋąnąŋgori, Tjḁdąm Isaiah tjo:lba kundjuŋu njiri wunja, njidbiŋum njiljaljadbune, kądjinu wiri-wiri kauwi:ŋu, Worumba ąndja ŋuru ŋḁnbąrkaŋuru ardjalim njiniŋgem, Arkaui bọwora ŋai' i dągu kunuŋ.

7 Mąljąm luŋgu-luŋgudja kubądbara, Ąŋganiiŋgunderi ŋąla-ŋąla i:dja arkanąŋga.

8 Ŋąla-ŋąla God anąŋga kurąmąŋgi, wunindi:ru i:dja arkanąŋga kuraŋuru.

9 Gejau kundjuŋanąŋgori, Tjḁdąm ŋąla-ŋąla God anąŋga wai kuriąb, wunindi:ru njirkanąŋga wurąŋungaŋuru.

10 Gewunja Moses kundjuŋu, Nuru aŋurandu iro:lidj, nundju karanja; aua woru ge iranąŋga wunja, karanaŋgąnja wunja, nidji debad keŋenja;

11 O! Njiri kuri:, I:dja ŋąmba genąŋga iranąnga, karanąŋgąnja, Ge ŋąmba tjuŋunjąm naiu ŋąri Corban kunuŋ, gejąkawąli God ŋąri kunauwi:ŋu;

12 Njiri wa pinjinąnun aua genangandu iranąŋga, karanąŋgąnja;

13 Ŋąla-ŋąla God anąŋga wunąmiaru kurandju wunindi:ru njirkanąŋga nąnja wurąŋuno:na; darawa tjąkekąri kądjinu kuri:.

14 Peleŋgąraia njele ai kanbuna aua nąnja, kundjuŋąnąŋgori, Nuru tjąraŋuru, njidarawa, wuranena;

15 Kari i:dja dḁnde ŋąri, dąra keŋanąŋga kądjinba muramąna bąda pąŋgandjun; ge keŋgal i:dja i dągu, ge muramąna bḁda kandju.

16 I:dja ŋąmba ini:um kudai ŋuru wunja, ŋuru kąninja.

17 Wuno:murum maiarum dąra iŋgena peleŋgąraia i dągu, inalalaia burkai kaueriąbuna bḁre-bḁre wunja.

18 Aua kundjuŋąnąŋgori, Njiri kuda: wa puranenḁn wurunąŋgọwu kuda:? Wawu mąra puro:n, ge dąnde ŋari i:dja dąrą keŋa, muramąna bḁda kądjinba pąŋgandjun;

19 Gewunja ini:um maninja wa dąra puŋgeŋąn, iŋulum maninja dąra kunjąŋa, dąnde kunjaŋuru wai kunja? Mąŋąria ardarawaia rar gąria kangąndjuna.

20 Kundjuŋu kuda:, Ge i:dja i dągu keŋgal, ge i:dja muramąna bąda kandju.

21 Gewunja mamulbą i dągu, i:dja ini:um i dągu, kunjąŋgal ni: woru, wurni-wurni, maneba, wurkemąnma,

22 Wuri-wuri, albąnda, woru, wuŋgądjuie, worago:ra, ambula woru, jaum, iamuroi, woŋąla;

23 Wuna darawa woru mamulba i dągu kunjąŋgal, i:dja muramąna bąda kandju.

24 Ma i dągu bḁri kąnina, keŋaŋuru maiamiŋgu' ŋuru Tyre a Sidon. Maiarum maninja dąra keŋa, I:dja kari laiburu padara kundjuŋu; O! kądjinba pąŋgaielgaienja.

25 Maiirgi:rkum woŋaiinja, ibąnąŋgąnja pidi:nja agula inuru kudai, ŋuru iŋgaŋurula, njeŋgunal, ierdu nąnja njimbąna.

26 Woŋaiin' njiŋge Greek njinina, Syrophoenician njąŋga madeja. Burkai kaiąbuna agula ibąnąŋgąnja wai iŋgaiąbunąŋga wunja.

27 Aua kundjuŋunąŋga, Woŋąlaląŋuja arkurle barui kadawi:nja; wunia ŋuru-ŋuru maia woŋąlaląŋuja arkanąŋga ąŋganbądo:ngu wunja, kąnąŋguria ąŋganbądo:naŋgori.

28 Njąŋga kaio:lbąla, kundjuŋunąŋga, Jau, Inaiuri, mia kąnąŋguria pąlalo:nma waiuru arkindjia woŋąlaląŋuja arkanąŋgaia mindjḁl kubądjunąngori.

29 Aua kundjuŋunaŋga, Ŋąla-ŋąla wuna tjuŋundjuŋu, ŋundjuweja baiuŋuru, agula ibąnja njąŋgaiąndiwela.

30 Njeŋaŋuru maiarum njąŋganąŋga ŋuru, woŋąląŋunja mąra njimbuna we njąŋgawoneri njinarugu nąnja, agula njąŋgaiąndiwela.

31 Njele keŋaŋuru maiamiŋgum Tyre i dagu, Sidon bulumąn keŋa, wo:ndum Galilee ŋuru, pulaga ŋuru maiamiŋgum Decapolis.

32 Kaueraŋuraldąga iḁruŋ wombąria, ŋąla-ŋala iamidj; burkai kaueriąb ino:ri aua nanja iŋgamąndana wunja.

33 Kawai kąmąŋ peleŋgąraia i dągu iḁrun, ino:ri ini:um maninja kuŋgandeŋu, tjipa: kundjuŋu, ambula kąmąndanalanąŋga;

34 Andjo:l' kuru kale kundjuŋu, ŋoi kundjabuna, kundjunąŋga, Ephphatha, gejakawali, Lei kuniŋaienjąnu.

35 Ini:um lei maniŋaiena, tjilwanja ąnbula burąŋgai njimaiena, tjḁdąŋuru kulula.

36 Kundjuŋąnąŋgori i:dja kari piriinąŋgoriri; O! tjile geŋunąŋgori, tjilenda njele kubądjuŋ.

37 Djenbeŋuru rąngąri kariŋa, kubądjuŋiri, Aua darawa wunia kundjuŋu; wombąria nuru wunja kandju, iamidj kalu wunja kandju.

8

1 Gejau peleŋgąraia djenbeŋuru njele ąŋgąnina, ardo:reja mindjḁl kunja, inalalaia ai kanbuna aua nąnja, kundjunąŋgori,

2 Peleŋgąraia ka:ŋaieriwu, ŋaiu nanja weni lewara tjḁruŋuri ąŋgąnina, ardo:reja mindjḁl kunja;

3 Aŋgaiamindjąŋa ŋąmba aŋąnŋaŋawu tḁmbium arkanaŋga' ŋuru, kalumba nąnja jaŋgo: pitja pare, atjąkekąria arka nąnja pąlawurde kariŋgunal.

4 Inalalaia kauerio:lbąla, Ŋḁrunąnŋgọwu i:dja ąndja barui kanbado: wuro:dbori ŋuru wugem maninja?

5 Aua burkai kandjąbuna, Wuro:dbori wod' irarawaia njiri nąnja? Kubądjuŋ, seven (ąnŋenŋąlja).

6 Peleŋgąraia kundjunąŋgori, Atja njirwa kabąlba nąnja. Wuro:dbori ąnŋenŋąlja kanmąŋ, wunia kulula, ko:lemala, inalalaia ka:no:nanaŋgori adbąnŋąle ŋuru ąŋganbąrkande wunja; arka peleŋgąraia adbąnŋąle ŋuru kanbąrkandeŋu.

7 Djaia iḁruŋuri pidi:ndjia kuda: arka nąnja kadina; wunia ka:lulanąŋgori, kundjuŋu, Arka kuda: adbąnŋąle ŋuru a:rande.

8 Mindjal kubądjuŋ, barui kubądjuŋ; tjḁrawad kanbadbąŋ arki:ndjiŋindjia arli:wa ąŋgeneri tjuŋgurlu seven (wunŋenŋąlu).

9 Arka kadina kądjinu four thousand, (djenbeŋuru); gejau kanŋaŋawuna.

10 Maiirgi:rkum namąndi dąra keŋa inalalaia kuda:, tḁmbium Dalmanutha madburkalal.

11 Pharisia ba kariŋgunal, wunmanbąli burkeba kaueriąbuna, kubąrkąnjiro:nanąŋga umiimbaie ąndjo:l' di dągu, kauero:ndjuneri.

12 Ŋoi kundjąbuna wunaiuru iŋaui nąnja, kundjiri, Aŋudjakunja woi madberi ąndja umiimbaie kubąrkąnjiro:? Nidji kuŋenuriri, umiimbaie kari woi madberi ąndja wa puŋgano:wienąŋgori.

13 Kandjąndiwela, njele namandi dąra iŋgeŋa keŋaŋuru kanal' kuru.

14 Woŋąla kadina wuro:dbori ąŋganbądba wunja; namąndi nąnja arka nąnja ardo:reja wuro:dbori iḁruŋ ekamandja.

15 Kundjuŋąnąŋgori, Maranindj, li:a marąm leaven Pharisia arkanąŋga, leaven Herod anąŋga.

16 Arge wurura kubarwadeŋu kubądjuŋiri, Gewunja wuro:dbori ŋądo:ra.

17 Jesu mąra ko:na kundjunąŋgori, Ąŋudjakunja njirwadejiŋiri, wuro:dbori njido:ra? Wawu puranindjąn, puranenąn? Njirkaui burudu?

18 Njirkumbula kudai, wawu puranindjan? Njidi:um kudai, wawu ŋuru pinjidin? Wawu ni: puraŋurun?

19 Wuro:dbori five, (ąnŋąlja), ąŋąnŋalelemala five thousand, (ardarawaia), nąnja, tjuŋgurlu wodi darawa arkindjiŋindjia tjḁrawąd kurąmaŋ? Kubądjunąŋga, Twelve, (wunŋenŋąlu).

20 Seven, (ąnŋenŋąlja), four thousand, (ardarawaia) nąnja, tjuŋgurlu wodi darawa arkindjinindjia tjḁrawąd kurąmąŋ? Kubadjunąŋga, Seven, (wunŋenŋąlu).

21 Gejau kundjuŋąnąŋgori, Wąli wawu puranenan?

22 Bethsaida madburkalal. Ambulidj kaueraŋuraldąga, burkai kaueriąb iŋgąmąndana wunja.

23 Aua ambulidj ino:ri laburd kąmąŋ, maiarindjeruŋ' i dągąm kaŋurula; ambula tjipa: iŋgo:na, ino:ri iŋgąmąndanala, burkai kaiąbuna, Koru mandjanindj?

24 Aua ąle kundjuŋu, kulula, I:dja mara ka:no:; mara ąŋąnŋumbu ŋuwonu kądjindjia, wudawa ąŋgeŋeri.

25 Gejau ambulkandu tjilenjile kąmąndanala; manindjąŋa njḁdbama, kąmurduiena, darawa mąra kumbuna tjḁdąmanma.

26 Maiarum anąŋga' ŋuru kaŋaŋawuna, kundjuŋiri, Maiarindjeruŋu' ŋuru dąra puŋunjeŋuriri.

27 Gejau Jesu keŋaŋuru, inalalaia kuda:, maiar indjeruŋu' ŋuru Caesarea Philippi ŋąrim. Kalumba nąnja inalalaia burkai kandjąbuna, kundjuŋąnąŋgori, Nai' ąŋguja i:dja kubądjareri?

28 Kubądjuŋanąŋga, John Baptist; atjąkekąria Elijah; atjąkekąria njele, iḁruŋ tjo:lbądaia nąnja.

29 Arka burkai kandjąbuna, Njiri ŋai' ąŋguja kuriareri? Peter kaio:lbala kundjiri, Ŋundju Christ ŋunuŋ.

30 Kundjuŋąnaŋgori, I:dja kari aua wunja pir-iinąŋgoriri.

31 Wunmanbąli kaniiŋgundaleri, I:dj'iŋko:lu darawa madj kuni:njanąŋga, iŋgaiąbieŋu mababaia nąnja, ardenaiuri dadjurdkąria nanja, wiri-wiri-ŋaria nąnja, bąda iŋgauwi:ŋu, pąle kulunu tjḁruŋandu njele bḁri iŋgaiąndieŋu.

32 Ŋąla-ŋąla wuna pąndurąm kulula. Peter kamąŋ aua, wunmanbḁli kamaiḁmbuna.

33 Aua worarkar kanina inalalaia mara ąŋgo:na, Peter aua kąmaiḁmbuna, kundjiri, Ŋąlerdu ŋuru baiuŋuru, Satan; ŋundju God kąri wa ni: pundjaŋurun, i:' kari ni: kundjaŋuru.

34 Peleŋgaraia ai kanbuna aua nąnja inalalaia nanja, kundjuŋąnąŋgori, I:dja ŋąmba iŋąmalando: gejara, aue ŋundju-ŋundju karii:nja, wongaia anąŋga manuk kumenja, ŋḁnmalando:nja.

35 Aua iŋaui ŋąmundulba ge, pitja njoiim; aua iŋaui koiim ŋaiu wunja, wąląnu-wunia wunja, pitja njḁmundulba.

36 Bąndaia daraiu aŋudjakunja i:dja kąma, ge iŋaui kọakaliba.

37 Aŋudja i:dja kąno: iŋaui kąnauwi:nu?

38 Aua djiąn kąmara ŋąla-ŋąla kuda: ŋaianąŋga, ąndja woi mąŋgadberi wurni-wurnia, arworia nąnja, I:dj'iŋko:lu kuda. pitja djiąn njąmanąnga, wuno:murum iŋgeŋgal pąlemba nanja Iranąŋga anąŋga, wąląnŋaria mąmaia nąnja.

9

1 Kundjuŋąnąŋgori, Nidji kuŋenuriri, Atjąkekąria ŋuruma kaduŋ arka nḁnja ąŋgauwelgeŋiri, debara kądjinba puŋgavkagunąn, mąra karwu njini bąndaia God anąŋga keŋgal wundjurul' dąnja.

2 Pale lewąra six, (wunŋąlu), Jesu kanma aua nąnja Peter a James a John, tḁląmbąn ŋuru karąŋ ŋuru kangąŋural adagąragenu; kaleŋ kaiąbiena adbąnŋąle nąnja;

3 Wobi anąŋga pąlemba kadiŋaiena, ardo:roi djenbeŋuru, kulai-ŋąra kari kabąlba nąnja arge kądjindjia ardo:roi kądjinba paŋgąndjun.

4 Mąra karwi:nanąŋgori Elijah Moses kuda:; auandu kubąluleri Jesu nąnja.

5 Peter kaio:lba, kundjunąŋga Jesu, Rabbi, wunia arkunuŋ ŋuruma; jḁndąlpa maiaruŋurim wondi mero:; maiaruŋum ŋundju wunja, maiarunum Moses wunja, maiaruŋum Elijah wunja.

6 Gewunja wa laiburu pąŋgąninja ŋąnąŋga iŋgaio:lba; gewunja karkulgunenja.

7 Ąngubąn kunjąŋgunal djer' njindjąbunanąŋgori; aŋgubąn i dągu ŋąla-ŋąla kunjąŋgunal, Indja iŋąngula ŋedura ŋanŋundjunąŋga; ŋuru irąŋuru.

8 Maiirgi:rkum wunjili:wa mąŋgarwuna, kari wa mara panbarwi:nja tjile, Jesu auekama arka nąnja.

9 Wąli tḁląmbąn idągu jeriba kadjuŋaliri, kundjuŋąnąŋgori, I:dja kari piriinąŋgoriri mąra karwuna, I:dj' iŋko.iu imąndj i dągu bąri iŋgąnuŋ njini.

10 Ŋąla-ŋąla wuna kubąrkaŋurula. arge wurura burkeba kadjąbieneri ąŋudja bḁri iŋgąnuŋ imąndj i dągu kąnuŋ.

11 Burkai kaueriabuna, kubadjuŋiri, Wiri-wiri-ŋąria kubądju Elij'urle keŋgunjal.

12 Aua kundjuŋąnąŋgori, Elij'urle nidji keŋgal, darawa kangąrąŋum; ŋḁrunąŋgọwu wiri-wiri kauwi:ŋu I:dj'iŋko:lu wunja, aua darawa madj kuni:njanąŋga, kaui kandjui:nja?

13 O! Kuŋenuriri, Elijah gole keŋgunal, kubadjuŋąnąŋga kuda: lai kauwonąnąŋgori, kądjinu wiri-wiri kauwi:nanaŋga.

14 Wuno:murum inalalaia ąŋganbądburkalal, peleŋgąraia djenbeŋuru mąra kanbąrwuna wo:ri ąŋganbąrwuneri, wiri-wiri-ŋąria kuda: burkeba kanbądjąbuneri.

15 Maiirgi:rkum pelengąraia ardarawaia, mąra iŋgarwunaia, djenbenuru rąngari kariŋa, wąri-wąri iŋgadburkąla, wulmai kubądjuŋanaŋga.

16 Aua burkai kandjąbuna, Ŋąnąŋga burkeba kariabiri?

17 Iḁruŋ peleŋgąraia nąnja kaio:lbąla, Iniiŋgundeja, kąŋaŋurulaldu iŋḁngula, agula iamidj kudai;

18 Nąnḁm ma iŋgąm wai kaiąb, tjąŋalar kari kąnuŋ, iwiąk wurąŋgąn kumbu, ro:ngoi keŋeri; nunalalaia kuŋeŋąnąŋgori arka wai iŋgadjąb wunja, kądjinba wai paueriąbi:nja.

19 Kandjo:lba kundjiri, Woi marąŋunmandjeri njirkudjaria, ŋąnąŋgiau njiri nąnja ŋenu? Ŋąnąŋgiau njinjąma? Iraŋuralgąra.

20 Kaueraŋurulaldąga; mąra iŋgo:neri, maiirgi:rkum agula dalar kąmąŋ; kabąlba nąnja kauwona, bądawai kauwi:na tjąŋalar kąri.

21 Aua iranąŋga burkai kaiąbuna, Ŋanąŋgiau wuna kunjąŋgunaldąga? Aua. kundjuŋu iḁnd' a:ndjḁnu.

22 Tjilejile wai kariiŋiri wia' nąnja, agu nąnja, bąda iŋgo: wunja; ŋundju ŋąmba ŋąni tjuŋundju wunja, ąndjeriwandu, ąŋawodjandu.

23 Jesu kundjuŋanąŋga, Ŋundju ŋąmba tjunundju wunja, darawa gole puŋge aua wa puŋgąŋudjarąn ŋąri.

24 Maiirgi:rkum worala iranąŋga jero:l kundjuŋu, kundjuŋiri, Ŋaiu wa puŋąŋudjarąn; tjḁnawodju ŋḁnŋuŋudjara.

25 Wuno:murum Jesu mąra ąngo:na peleŋgaraia niiriŋu tjḁri kadburąŋaliri, agula inuru kąmaiḁmbuna, kundjuŋanąŋga, Ŋundju agula wombąru, ŋundjamugu, kuŋenu, ba beŋgal dąga, tjile dḁra puŋunjąŋurunąŋgeri.

26 Jero:l geŋu, djenbeŋuru dalar iŋgąmąn, ba keŋgunal; iḁnda imąndja kądjindja kąniŋaiena; gewunja ardarawaia kubądjuŋ, Imąn kąnuŋ.

27 O! Jesu ino:ri kąmąŋ, brai ki:la; gejau bḁri kąnina.

28 Wuno:murum maiarum maninja iŋgeŋgunal, inalalaia a:dagaragenu burkai kaueriąbuna, Ąri kądjinba pedjąbi:nja.

29 Kundjuŋąnąŋgori, Wuna kądjinu kądjinba puŋgeŋgunal ŋąmba wa dadjurd dkąga ma.

30 Ma i dągu kariŋaŋuru, Galilee bulumąn karinŋaŋuru, i:dja kari wa laiburu arąnu puŋgenja.

31 Gewunja inalalaia kaniiŋgundala, kundjuŋąnąngori, I:dj'inko:lu kanauwi:nu i:dja ardo:ri nąnja, pitja bąda ewuro:; bąda iŋgauwi:ŋu, pąle kulunu tjḁruŋandu pitja bḁri njele enu.

32 Ŋąla-ŋąla wa puŋgadenenja, karkulgunenja burkai iŋgadjąb wunja.

33 Capernaum madburkalal; wuno:murum maiarum maninja ingąnina, burkai kandjabuna, Ŋḁnąŋga kurawadeŋu kalumba nąnja?

34 Kąmuk kubąrwuna, gewunja arge wurura kadi:neri ąŋguja inaiuri iŋgąnuŋ.

35 Atją kauwona, twelve, (ąnŋenŋąlja), ai kanbuna; kundjunąŋgori, Iḁruŋ ŋaiurle ŋąmba ge, pąle ardarawaia nąnja pitja enu, inawodjieja ardarawaia nąnja.

36 Worala kąmąŋ, arka pulaga nąnja kandeŋu, ŋuluruwa kaŋuriri, kundjuŋanąŋgori.

37 Aua iŋgąm iḁruŋ ąndja woŋąlaląŋuja nḁnja ŋaŋumba nąnja, ŋaiu ŋḁnma; aua ŋḁnŋuma, ŋaiu wa pąŋąnmąn, O! aua ŋḁnŋunŋaŋawuna.

38 John kundjuŋanąŋga, Iniiŋgundeja, iḁruŋ mara kerwuna agulaia wai ąŋgo:neri ŋunŋumba nąnja, kedbaiąmbuna, ḁri wa penmalando:nja.

39 O! Jesu kundjuŋu, Pąramaiḁmbiri, gewunja i:dja kari, wundjurulu ŋḁŋumba nąnja ge, kadjinba maiirgi:rkum woru puŋgengąra.

40 Aua wa ŋąnda pąŋądbąn ŋąri, ŋḁri nḁnja kąnuŋ.

41 Aua agu njinŋuno: djo: wunja, gewunja Christ anąŋgaia njirkunuŋ, nidji ląŋugu anąŋga kądjinba puŋgoiimąn.

42 Iḁruŋ ąndja bi:rwidiŋąria nąnja arka wa pąŋąnbąrkudjarąn ŋąri, aua ŋḁri iŋgąm, wunianąŋga ma no:gu daraiu ileŋga nąnja jarko:li kąnuŋ, wo:ndu' ŋuru wai iŋgaiąbieŋu.

43 Ŋuno:ri ŋąmba nḁri ŋunŋuma, dur minjo:; wuniąnu ma tjo:da wundjedjer' kuru ŋunŋunjąŋa, ŋuno:ri tjḁruŋandu kudai ŋąmba ŋunŋunjąŋaŋuru mamara' ŋuru, wiḁn' kuru kądjinba tjimi puŋgauwi:n nari.

44 Ma tjąmuldja arkąnąŋgąnja kądjinba debądi puŋgadjin, wiḁnu wa tjimi puŋgauwi:n.

45 Ŋundjerdu ŋąmba ŋḁri ŋunŋuma, dur minjo:; wuniąnu ma wundjedjer' kuru ŋunŋunjąŋaŋuru ŋunbąndadj, ŋundjerdu tjḁruŋandu kudai ŋąmba ŋunŋundjąbieŋu mamąra' ŋuru.

46 Ma tjąmuldja arkąnąŋgąnja kądjinba debądi puŋgadjin, wiḁnu wa tjimi puŋgauwi:n.

47 Ŋungubulu ŋamba nḁri ŋunŋuma, wai minjąb; wunianu ma bąndaia God anąŋga ŋuru ŋunnunjąŋaŋuru ŋungubul' tjḁruŋ kudai, ŋąmba ŋungubul' tjḁruŋandu kudai wai ŋunŋundjąbieŋu mamąra' ŋuru;

48 Ma tjąmuldja arkąnąŋgąnja kądjinba debądi puŋgadjin, wiḁnu wa tjimi puŋgauwi:n.

49 Ardarawaia kąrąmbal' kąri arandjui: wiḁn' njininge.

50 Kąrąmbąlja inia kąnuŋ; O! kąrąmbḁlja wulapa ŋąmba wa pąŋgeŋąn, ąŋudjaniŋge wulapa ŋąra irewandju? Njirkaui nąnja kąrąmbąlja kudai njidu, jḁmulili ŋąri njidu.

10

1 Ma i dągu bḁri kąnina, keŋgal maiamiŋgum Judaea Jordan kanal' gąrim; peleŋgąraia djaruk kadbieŋunąŋga njele; gejau, kądjinu geŋirida, njele kaniiŋgundąla.

2 Pharisia kauerąmurkąla, burkai kaueriąbuna' Wuniowu i:dja mąŋgąnąŋgąnja njąŋgaiąb? Kauero:ndjuneri.

3 Kandjo:lbąla kundjuŋąnąŋgori, Ŋąnąŋga Moses kundjuŋunuri?

4 Arka kubądjuŋ, Moses ąnąŋu:la wiri-wiri njerkundju mili-mili njerkundjąba ŋąra, wai njerkundjąba.

5 O! Jesu kundjuŋąnąŋgori, Gewunja njirkulum burudum wunauie wuna wiri-wiri kundjuŋunuri.

6 O! Wunindidj-i-dągu wondijau, Auąndja, njiŋgąnja wondi kanbuna.

7 Wuna wunja i:dja iranąŋga a karanąŋgąnja pitja ejąndiwejąndu, mąŋgąnąŋgąn' njininja pitja njewąndura;

8 Iaruŋandu iwiliri iḁruŋamandj pitja eniŋaiejandu; gewunja iḁruŋandu wa njele pąŋgąningąndu, O! iḁruŋamandj.

9 Auandu God pidjin iŋgo:nandu, i:dja tjauala: paueriąndandiri.

10 Maiarum maninja inalalaia njele wuna wunja burkai kaueriąbuna.

11 Kundjuŋąŋgori, Aua mąŋgąnąŋgąnja njąŋgaiąb, ndjakąrinja pilin iŋgauwona, wurni-wurni njinaneri;

12 Njąŋga kuda: kulanąŋga ŋąmba iŋgaiąb, iakąra ŋąmba iŋgąm, njąŋga kuri njinuŋ.

13 Woŋąlaląŋuja bi:rwidiŋąria kanbąrkaŋurulaldaga, ąŋgąmąndana wunja, inalalaia kanbądbaiḁmbuna.

14 O! Jesu mąra ko:na, mąra-mąra kąnina, kundjuŋąnąŋgori, Woŋąlaląŋuja kariŋgunjalgḁra; kąre paro:jiri, gewunja arge kądjindjia bąndaia God anąŋga.

15 Nidji kuŋenuriri, Aua bąndaia God anąŋga wa puŋgąmąn ŋąri woŋąląŋ pidi:ndja kḁdjindja, kądjinba ma dąra pąŋgeŋąn ŋuru.

16 Ŋuluruwa kaŋurula, pąli kanbuna, ino:ri kanmḁndanaleri.

17 Wąli kalumba ŋuru iŋgeŋaŋuriri, iḁruŋ wḁri-wḁri kąmurkalal, imąnŋąle ŋuru luŋgudja kąnina, burkai kaiąbuna, Iniiŋgundeja inia, ŋąni pitja ŋe wundjedjeru kądjinma ŋąri ŋąma wunja?

18 Jesu kundjuŋunąŋga, Ąŋudjakunja inia kundjiara? Kari inia wa pąŋgąnin, God auekama.

19 Wununauie gole laiburu ŋunuŋanąŋga, Bḁda pąndjo:jiri, Wurniwurni puŋuniri, Maneba pąm-ąndjorjiri, Pare pandjaŋuriri, Pielgielge puŋuniri, Iro:lidj, karanja ŋuru aŋurandu.

20 Aua kundjuŋanąŋga, Iniiŋgundeja, wuna darawa kuŋeŋiri, woŋąląŋ andjḁnu.

21 Jesu kąnindjąŋa, ŋedura kundjuŋanąŋga, kululanąŋga, Tjḁruŋ ŋuno:ra, baiuŋuru, ko:l dju ąndjąŋąngaŋuleria, ardjeja ąno:, wuląnbiri ąndjo:l' dąnja pitja kudai ŋunjḁnu; gejau beŋgal, tjḁnmalando:

22 Imiŋum ŋundi-ŋundi kundjuŋu, pakul ŋąri keŋaŋuru, wuląnbiri ardarawaia kudai iŋgąnina.

23 Jesu wunjili:wa kanbuna, inalalaia kundjuŋąnąŋgori, Adbąnŋąlim kunuŋ arka wuląnbiri tjiŋi:ria bąndaia God anąŋga dąra ąŋgeŋuru wunja.

24 Inalalaia ŋąla-ŋąla anąŋga rąngąri kubądburawuna. Mia Jesu tjile kandjo:lba, kundjunąŋgori, Woŋąlaląŋuja, Adbąnŋąlim kunuŋ arka wuląnbiri pąrąd ąŋganbądburawu bąndaia God anąŋga dąra ąŋgeŋuru wunja.

25 Camel abi:la mandągu bulumąn keŋaŋuru needle ambul' dąnja, i:dja tjiŋi:ra bąndaia God anąŋga dąra iŋgeŋuru wunja.

26 Rąngąri djenbeŋuru kariŋa, kubądjuŋanąŋga, Ąŋguja emundulbaie?

27 Jesu kanindjeri, kundjiri, I:dja nąnja adbąnŋąlim kunuŋ, kari God nąnja; darawa gole puŋgąnu God nąnja.

28 Wunmanbąli Peter kundjuŋanąŋga, Wai, darawa kunjedjąndiwela, ŋunbądbalando:na.

29 Jesu kundjuŋu, Nidji kuŋenuriri, I:dja ŋąmba ąŋgaiąndiwe maiarum, ŋawawaia, ŋawawanja, karanąŋgąnja, iranąŋga, woŋąlaląŋunąŋgaia, kabąlba, ŋaiu wunja, wąląnu-wunia wunja,

30 Pitja ąnjąm ardarawaia nąnja ma, weni wendjiau, maiarum, ŋawawaia, ŋawawanja, kararaia, woŋąlaląŋuja, kabąlba, wundjo:rie kuda:; bąndaia keŋgal djini wundjedjeru kądjinma ŋąri.

31 Mia ardarawaia mąnŋąle ŋąria pitja pąle arąnu, pąle ŋąria pitja mąnŋąle arąnu.

32 Kalumba nąnja kadineri, Jerusalem ŋuru pai kadineri; Jesu adbąnŋąle ŋuru keŋaŋuriri; rangąri kariŋa; arka iŋgadbalando:neri karkulgunenja. Twelve, (ąnŋenŋąlja), njele kanmąŋ, wunmanbąli kundjuŋąnąŋgori wuna kaniŋaieŋunąŋga.

33 Wai, Jerusalem ŋuru pai ŋḁduŋiri; I:dj' iŋko:lu pitja eno:wi:nąŋgori ardenaiuri dadjurdkąria a wiri-wiriŋąria; pitja wure pąro:nąŋga imąn kunja, pitja ąnbąrano:nąŋga edbulia,

34 Arka berka pitja ewurana:na, pitja tjipa: ewuro:, pitja ŋoiilwa ewuraŋuru, pitja bąda ewuro:; pąle kulunu tjḁruŋandu pitja bḁri enu.

35 Wodjulu kąmurkalgandu James a John, Zebedee iŋko:landu, kundjunąŋgandu, Iniiŋgundeja, njḁrenandu tjuŋundjunjḁrendu burkai ŋuŋnunbądjąbandu.

36 Aua kundjuŋąnąŋgandu, Ŋḁnąŋga kuriandareri ŋḁnŋundjunurendu?

37 Kundjuŋąnąŋgandu, Ąno:wandu atją arkuunuŋandu, iakąra ŋundju worawerdum maninja, iakąra tjamauim maninja, pąlemba ŋundjanąŋga nąnja.

38 O! Jesu kundjuŋąnąŋgandu, Wa laiburu pinjidingandu ŋḁnąŋga ŋa:d njirkunuŋandu. Koru djo: pinjiriandu cup ŋaiu djo: ŋḁnŋunjąŋa, koru baptize pinjidandu baptism njiniŋge ŋaiu baptize ŋḁnŋunuŋ?

39 Auandu kundjuŋąnąŋgandu, Gole pedandu. Jesu kundjuŋąnąngandu, Cup ŋaiu djo: ŋąnŋunjaŋa njirendu pitja djo; njiriandu; baptism ŋaiu baptize ŋḁnŋunuŋ njirendu pitja baptize njirenandu;

40 Mia atja njirkunuŋandu ŋaiu worawerdum, tjamauim maninja, ŋaianąŋga kunina miri njinŋuno:wandu, arkanąŋga arka wunja wunamanja kanina.

41 Wuno:murum ten, (ąnŋenŋąlja), ŋuru ąŋgąnina, wun man bąli adji:la kaueramąŋąnąŋgandu James a John.

42 Gejau Jesu ai kanbuna aua nąnja, kundjuŋąnąŋgori, Laiburu njiduŋ arka ąŋgandiena ardaiur' kunja edbulia nąnja ardaiur' kaduŋąnąngori; ardenaiuri arkanąŋga i:a karwi:ŋunąŋgori.

43 Njiri nąnja wurunąŋgọwu wa puŋganin; O! aua njiri nąnja ŋḁnaiuru ŋenu gejiri, inawodjieja njirkanąŋga pitja enu;

44 Aua njiri nąnja ŋaiurle ŋenu gejiri, inawodjieja ardarawaia nąŋja pitja enu.

45 Gewunja nidji I:dj' iŋko:lu keŋgunal kari iŋgąnawodjieŋu wunja, O! ąŋgąnawodju wunja, iŋaui ąŋgano: ląŋugu ardarawaia wunja.

46 Jericho madburkal; wąli Jericho i dągu iŋgeŋaŋuriri, inalalaia nąnja, peleŋgąraia djenbeŋuru kuda:, Timaeus iŋko:lu, Bartimaeus, ŋa:d bąda ambulidj, atją kąnineri kalumba mawondąram maninja.

47 Wuno.murum ŋuru iŋgąnina Jesu Nazareth ŋąra iŋgąnina, wunmanbąli jero:l kundjuŋiri, kululeri, Jesu, ŋundju David ŋunŋungula, tjḁndjeriwu.

48 Ardarawaia kauerąmaiḁmbuna, kḁmuk iŋgauwi:ŋu wunja; O! jero:l kundjuŋu djenbeŋuru ma, Ŋundju David ŋunŋungula, tjḁndjeriwu.

49 Jesu ba:d kundjuŋu, kundjuŋu, Ai iro:. Ai kauero: ambulidj, kubądjunąŋga, Tjukul bąnu, bḁri bąnu, ai ŋunbiri.

50 Aua, wobi anąŋga wai iŋgaiąbuna, kurąd kąnina, Jesu kąmurkalal.

51 Jesu kaio:lbala, kundjunu, Ŋḁni njejara kundjiareri? Ambulidj kundjuŋanąŋga, Rabboni, mąŋąnŋunindj wunja.

52 Jesu kundjuŋanąŋga, Ŋundjunuru baiuŋuru; ŋundju wa pindjąŋudjarenja ŋunmurduwi:ŋu. Maiirgi:rkum manindjąŋa, kalumba nḁnja kąmalando:na.

11

1 Jerusalem djali mąŋgadba, Bethphage a Bethany nąnja, inalandu kąŋaŋawandu, kundjunąŋgandu,

2 Njiriŋurandu maiarindjeruŋu' ŋuru mąndjo:ri mąŋgąnuŋ; maiirgi:rkum wąli ma dąra njirkumbąnaŋurandu, pitja mąra irewandu donkey kauila murd iŋgąmiena, i:dja kari wen' njini kądjinba atją parwi:njanąŋga; burąŋgai irąmandu, iraŋuralgandu.

3 I:dja ŋąmba kadjunurendu, Ąŋudjakunja wuna kuriandiri, wuriandu, Inaiuri iŋąma kundju, maiirgi:rkum pitja pąleŋuru eŋaŋawal.

4 Keŋaŋurandu, donkey kauila mąra ko:nandu murd iŋgabiena maiamundu' nąnja dąnde kalumba

5 Atjąkekąria ma ąŋgawelgenjiri kubądjuŋąnąŋgandu, Ŋḁni kuriandiri donkey burąŋgai irąŋunmąngandiri?

6 Kundjuŋąnąŋgoriandu ge i dągu Jesu geŋunąŋgandu, arka kaueranaŋu:landu.

7 Donkey kauila Jesu kaueraŋuraldąga, wobi arkanąŋga kauero:gulenąŋga; aua atją kauwonanąŋgori.

8 Ardarawaia wobi arkanąŋga kalumba nąnja pąlọa kariŋanąŋgeri; atjąkekąria jedmąŋgąnu wuŋgalalidjerugu dur kadjuŋaliri paddock nąnja.

9 Arka mąnŋąle ąŋgeŋaŋuriri, arka kuda: pąle iŋgadbalando:neri, jero:l kubądjuŋ, Hosanna; Tjukul ŋąra aua iŋgeŋgaliri Inaiuri iŋumba nąnja.

10 Tjukul ŋąri bąndaia keŋgaliri, David irai ŋarkanąŋga ŋąri, Hosanna karąŋ ŋąri ma.

11 Jerusalem dąra keŋa; wuno:murum wunjili:wa ko:na darawa nąnja, kąlekąlem njiŋgąnina, dąnde keŋaŋuru Bethany ŋuru, twelve, (ąnŋenŋąlja), nąnja.

12 Mąŋgunu, Bethany i dągu ąŋgeŋgunal, baia: ko:na.

13 Tjilium bọwora mąra mąŋgo:na jedmąŋgąnu kudai, keŋgunal, ŋąmba maia ma nąnja mara ąŋgo: minja; mąŋgąmurkalal, kari wa mąra panbi:nja, jedmąŋgąn' dąka ma; gewunja tjilium kurabjau wa puŋgąninja.

14 Maio:lbąla, kundjuŋanąŋga, I:dja kari mindjḁl puŋgadjiri ŋundju nąnja wendji dągu kądjinma njini. Inalalaia ŋuru kaueraŋurula.

15 Jerusalem madburkalal; dadjurdkąrim manaiudba dara kena, wunmanbąli wai kanbuna arka ko:l kadjuŋeri, ąŋganbądbąŋeri dadjurdkąrim manaiudba maninja, pąlalo:nma kaiug kaleŋ-ŋąria arkanąŋga tjaueri maiąbuna, adbąląkąrim kuda: arka kuluko:ka ko:l kadjuŋiri;

16 I:dja kari pa:nąŋu:nja tjalumba mano: iŋgaŋuru wunja dadjurdkąrim manaiudba pulągori.

17 Kaniiŋgundąla, kundjuŋąnąŋgori, Wawu wiri-wiri puŋgauwi:nja, Maiarum ŋaianąŋgam pitja merimie maiarum dadjurdkąrim, worumbaia ardarawaia wunja? O! njiri marandjuna kąnmenma lulunŋąria arkanąŋgąm.

18 Ardenaiuri dadjurdkąria, wiri-wiri-naria kuda: ŋuru kadina, buluk kubąrkąnjiro:na ŋarunąŋgọwu bąda iŋgarwu; gewunja kauero:lgunąla, peleŋgąraia ardarawaia rąngąri ąŋgeŋaia ąŋganiiŋgundaleri.

19 Kalekalem kądjinma keŋaŋuru manaiudba i dągu.

20 Mąmąŋgunu tjḁnai ąŋgeŋeri, tjilium mąra marwuna maralgam wondudba i dągu.

21 Peter ni: kaŋurula, kundjunąŋga, Rabbi, wai, tjilium ŋundju wure mąndjąŋunbuna maralga' njinim mḁnina.

22 Jesu kandjo:lbą kundjunąŋgori, God pąrąŋudjareri.

23 Nidji kuŋenuriri, Aua genąŋga tḁlḁmbąn wuna, Tjḁrawąd pąmie, wo:ndu' ŋuru paiąbie; iŋaui nąnja ŋąmba wa puŋgąŋudjarąn ŋąri, kądjinba puŋgąŋudjarąn ge ka:lu kąniŋaieŋu; pitja njḁnunąŋga.

24 Gewunja kuŋenuriri, Darawa dadjurd wurąŋundju, wurąŋuniau, purąŋudjareri gole kudai njirkunina, pitja kudai njirąnu.

25 Wuno:murum njirkumbąlgeŋiri dadjurd wurąŋundjiri, wai wuriąb, ŋąmba ŋąnda arąŋunma; gewunja Iranura kuda: aua ąndjo:l' dąnja iŋgąnuŋ, umąra njirkanąŋga wai kąna puŋgaiąbanuri.

26 Njiri ŋąmba wa wai puriąbun, Iranura aua ąndjo:l' dąnja iŋgąnuŋ umąra njirkanaŋga wa wai puŋgaiąbun-nuri.

27 Jerusalem njele madburkal; wudawa iŋgeŋeri dadjurdkąrim manaiudba nąnja, kauerąmurkal ardenaiuri dadjurdkąria, wiri-wiri-nąria, mababaia.

28 Kubadjuŋanąŋga, Ŋḁnąŋga wundjurul' njiniŋge wuna kundjiiri? Ąŋguja wuna wundjurulu ŋuno:na wuna tjuŋundjindjiri?

29 Jesu kundjuŋąnąŋgori, Tjḁruŋ burkai njinjiąb, tjḁrio:lba, pitja ŋenuri ŋąnąŋga wundjurul' njiniŋge wuna ŋḁnŋundjiri.

30 Baptism John anąŋga, ąndjo:l' kąri, i:dja ŋąri kunina? Tjario:lba.

31 Arge wurura kubąrwadeŋu, kubądjuŋiri, Ŋąmba workundju, Ąndjo:l' kari, pitja nje, Ąŋudjakunja kurąŋudjarala?

32 Ŋąmba workundju, I:dja ŋąri, peleŋgąraia kanbąrkulgunąla; gewunja ardarawaia nidji John tjo:lbąda ŋali kubądjuŋanąŋga.

33 Jesu kauerio:lbala, kubądju, Wa laiburu pedin. Jesu kundjunąŋgori, Ŋaiu wa puŋenuri ŋąnąŋga wundjurul' njiniŋge wuna ŋḁnŋundjiri.

12

1 Wunmanbąli kululanąŋgori bḁre-bḁre nąnja. l:dja tjḁriŋąrjm ro:pa keŋa, ŋuwonu ŋąli-ŋąli kundjąndąla, balaium tjḁri mo:na wine kunja, maiarum karąŋ ŋąrim wondi mo:na, tjḁriŋąria kanino:la, tąmbium maiakąri' ŋuru keŋaŋuru.

2 Kurabjau kąŋaŋawuna tjḁriŋąria ŋuru inawodjieja, kurab tjḁriŋąrim maninja ąŋgąmura wunja tjariŋąria nąnja.

3 Arka laburd kauerąmąŋ, ŋoiilwa kaueraŋurula, ino:ra kaueraŋaŋawuna.

4 Njele inawodjieja iakąra arka nąnja kąŋaŋawuna; aua imri: dai kubąrwuna, wodbandągu kubądjuŋąnąŋga.

5 Iakąra kąŋaŋawuna; aua bąda kauero:na; atjąkekąria ardarawaia; atjąkekąria ŋoiilwa kanbąrkaŋuruleri, atjąkekąria bądawerdai kanbąrkanaleri.

6 Wąli iḁruŋ kudai iŋko:lu, ŋedura geŋunąŋga; pąle nąnja kąŋaŋawuna arka nąnja, kundjuŋiri, Ŋuru ewuraŋuru iŋąngula.

7 O! Arge tjḁriŋąria arge wurura kadi:na, Indja iwulgu; ŋariu, bąda ąro:, tjḁriŋąrim ŋarkanąŋgam pitja menu.

8 Laburd kauerąmąŋ, bąda kauero:na, tjḁriŋąrim i dągam wai kaueriąbuna.

9 Gewunja ŋḁni pitja nje inaiuri tjariŋąrim nara? Pitja ejeŋgal, tjąriŋąria bądawerdai njenąŋgori, tjariŋąrim atjąkekąria anjąnino:.

10 Wiri-wiri wuna wuna wawu mąra puro:njiri; Kaiug ge wondiŋąria wai kadjabuna, Ge i di dągu kuniŋaiena umri: ruko:wa;

11 Wuna Inaiuri i dągu, Rąngąri ŋarkumbul' dąnja kunuŋ?

12 Kubąrkąnjiro:na ląburd iŋgadba wunja; pelengąraia kanbąrkulgunąla; gewunja kubądidjąŋa bare-bare geŋu arka wunja; kaueriąndiwela, kariŋaŋuru.

13 Kanbąrkaŋawu aua nąnja atjąkekaria Pharisia a Herod ŋąria, iŋgadba wunja ŋąla-ŋąla nąnja.

14 Wuno:murum ąŋgeŋgunal, kubądjunąŋga, Iniiŋgundeja, laiburu ḁduŋąnu nidji ŋunŋunuŋ, kari wa pandjo:lgunąn; gewunja ŋundju i:dja wa pandjąnindjąn, O! nidji God ŋąri kandjaniiŋgunderi; Wuniowu kaiug Caesar erkuno:? Worwu ge?

15 Ko:ru kedo:? Wawu pedo:n? Aua laiburu kąninanąŋgori adbiŋum mąljaljadbuneja, kundjunąnąŋgori, Aŋudjakunja tjḁro:ndjuiri? Kaiug wuraŋuralgąra, ŋḁnŋunindj wunja. Kubąrkaŋurulaldąga.

16 Gejau kundjuŋąnąŋgori, Aŋguja anąŋgam imiŋum mḁna, wiri-wiri wuna? Kubądjuŋąnąŋga, Caesar anąŋga.

17 Jesu kundjuŋanąŋgori, Caesar irano: Caesar anąŋgaia, God irano: God anąŋgaia. Djenbeŋuru rąngąri kauerąmurawuna.

18 Kauerąmurkal kuda: Sadducia, arka kadju adbąndj i dągu wa bari padjąndien, burkai kaueria-buna, kubadjuŋiri,

19 Iniiŋgundeja, Moses wiri-wiri kundjuŋunjąri, I:dja ŋawanąŋga ŋąmba debąra iŋgeŋa, mąŋgąnąŋgąnja pąle njąŋgaiąndiwe, woŋąląn kari wa paŋgaiąndiwen, ŋawanąŋga mąŋgąnąŋgąnja njimenja, woŋaląŋuja ąŋgaiąnda ŋawanąŋga wunja.

20 Ŋawawaia ąnŋenŋąlja kadina; iwulgu mąŋgąnąŋgąnja njimąn, debąra keŋa, woŋąląŋuja kari wa pandjąndiwenja;

21 Pulai njimąŋ, debąra keŋa, woŋąląŋuja kari wa pandjąndiwenja;

22 Ge pula: ŋąra, ąnŋenŋąlja woŋąląŋuja kari wa panbądjandiwenja. Pąle nąnja woŋaiinja kuda: debąra njeŋa.

23 Adbandj' i dągu bąri ąŋgąnuŋ mąŋgąnąŋgąnja nḁni anąŋgąnja pitja njenu? Gewunja anŋennąlja njiŋgarkaŋuruleri mąŋgąnąŋgorinja.

24 Jesu kundjuŋąnąŋgori, Wawu wuna wunja kurąmiḁdma, mili-mili a wundjurulu God anąŋga wa laiburu pinjidin ŋąri?

25 Wuno:murum adbąndj i dągu bḁri ąŋgąnuŋ, kari wa pąnąn parwąn, kari wa pąnąn padawi:n; O! wąląnŋąria ąndjo:l' dąnja kądjindjia kaduŋ.

26 Mia adbąndja wunja bḁri ąŋgaiąndieŋu; wawu mąra puro:njiri mili-mili nąnja Moses anąŋga, Irululu wunja, God kalulunąŋga, geŋunąŋgeri, Ŋaiu God Abraham anąŋga, God Isaac anąŋga, God Jacob anąŋga?

27 Aua God adbąn ŋąra ŋuru-ŋuru, ardjedjerkąra; djenbeŋuru kurąmiḁdma.

28 Iaruŋ wiri-wiri ŋąra keŋgunal, ŋuru kangaŋurula burkeba ąŋgaiąbieneri, laiburu iŋgąnina tjḁdąŋuru ąŋgaio:lbąla, burkai kaiąbuna, Ŋąnaŋga wununauie kauurle darawa nąnja?

29 Jesu kaio:lbąla, Kauurle kunuŋ, Ŋuru njidu, Israel; Inaiuri God ŋarkanąŋga, Inaiuri iḁruŋamandj kąnuŋ;

30 Ŋedura djunąŋga Inaiuri God ŋundjanąŋga ŋunŋaui dara nąnja, ŋunŋandj irara nąnja, ŋuni:um mararawam maninja, ŋundjurulba mararawam maninja.

31 Tjąkąri wuna, Ŋedura djunąŋga mąmąŋgąlja ŋundjanąŋga ŋunge ŋundju-ŋundju kądjinu. Wununauie tjąkąri wunaiuru wa puŋgąnin wuna nąnja.

32 Wiri-wiri ŋąra kundjuŋanąŋga, Nidji, Iniiŋgundeja, tjḁdąŋuru kundji:ŋu. Aua iḁruŋ iŋgąnuŋ; iakąra kari auekama;

33 Aua ŋedura wunja iŋaui dara nąnja, ini:um mararawam maninja, iurulba mararawam maninja, mąmąŋgalja ŋedura wunja aue ŋundju-ŋundju kądjinu, wunaiud' ban dągu ma irarai wori tjąmi wunja, ląŋugu nąnja.

34 Jesu mąra iŋgo:na ini:u' ŋąra iŋgaio:lbąla, kundjuŋąnąŋga, Ŋundju bḁndaia God anąŋga bọwora wa puŋąnin. Pąlejau i:dja kari dąrąngu wa padinja burkai iŋgadjąb wunja.

35 Jesu kandjo:lbąla, kundjuŋu, ąŋgąniiŋgundaleri dadjurdkąrim manaiudba nąnja, Ŋḁrunąŋgọwu wiri-wiri ŋąria kubądju Christ David iŋko:lu?

36 David aua ŋundju-ŋundju kundjuŋu Iŋandj Mąmaia nąnja, Inaiuri kundjunanąŋga Inaiuri ŋaianąŋga, Atja bọwa ŋaiu worawerdum maninja, Ardauurgundjia ŋundjanąŋgaia ąŋandju njini ŋundjerduŋąri ŋundjerdu waiuru.

37 David aua ŋundju-ŋundju Inaiuru kundjunąŋga; ŋḁmbula wa iŋko:lu? Peleŋgąraia tjukul ŋąri ŋuru kaueraŋurula.

38 Ąŋganiiŋgundaleri kundjuŋu, Maranindjąnąŋgori wiri-wiri ŋąria, wobi kąrąŋgen' nąnja wudawa ŋeju kadju' wulmai tjauŋąrim maninja lai kauwonanąŋgori,

39 Adbąląkarim karąŋ ŋąrim dadjurdkąrim maninja, ardarub kąrąŋ ŋąrim maia kuri ąŋganuŋjau;

40 Arka maiarum ardjo:jo:ria arkanąŋgam mindjąl kadju, adja:djin bądaia dadjurd kąrąŋgen kadju; ąndja wure wundjuŋgundia pitja pąrąm.

41 Atją kauwona kaiugkąrim mąndjo:ri, mąra kanbuna peleŋgąraia kaiug karkąndeŋu kaiugkąrim maninja.

42 Njeŋgunal ndjḁruŋunja ndjenja ndjo:rinja, njąŋga kuŋgandeŋu kaiug pidi:n tjḁruŋandu.

43 Inalalaia ai kanbuna aua nąnja, kundjuŋąnąŋgori, Nidji kuŋenuriri, Njina ndjenja ndjo:rinja kuŋgąndeŋu dara man dągu ardarawaia nąnja karkąndejiri kaiugkąrim maninja; gewunja arka ardarawaia kubąrkąndeŋu darawa arkanąŋga nąnja; njąŋga pidi:n njąŋga-nąnga nąnja kuŋgąndeŋu darawa kanawunguleri, darawa njiniŋge njiŋgąniŋiri.

13

1 Wąli dadjurdkąrim manaiudba i dągam iŋgeŋaŋuriri iḁruŋ inalala kundjuŋanąŋga, Iniiŋgundeja, manindj ąŋudja kądjinu kaiug, ąŋudja kądjinu maiarum!

2 Jesus kundjuŋanąŋga, Ko:ru mandjanindj maiarum mąna manaiudba? Ŋuruma kądjinba puŋgąmąŋgien kaiug tjḁruŋ tjąkąri nąnja, nąmba pitja wa puŋgaiąbien.

3 Wąli atją iŋgauwona kurandu Oliva ŋąri nąnja, dadjurdkąrim manaiudba mąndjo:ri, Peter a James a John a Andrew mululu burkai kaueriabuna.

4 Minjenjḁri, wuna ŋanąŋgiau pitja njḁnu? Ąŋudja umiimbaie wuna darawa ko:rug kąni:ŋu?

5 Wunmanbąli Jesu kundjuŋąnąŋgori, Maranindj i:dja kari pinjirbąrkadjuiri.

6 Ardarawaia pitja areŋgal ŋḁŋumba nąnja, pitja bare Ŋaiu ŋḁnuŋ, ardarawaia pitja ąnbaradju.

7 Wuno:murum ŋuru njirkunuŋ mąlanim, wąląnu mąlani 'ŋąri, djerara pąmąrąmeri, wuna madj kunjąŋgunjal; umindjuŋuru wąli kui.

8 Gewunja worumba pitja bḁri arąmurkie worumba ŋąnja, bąndaia bąndaia nąnja; kabąlba ŋulin-ŋulin pitja mewi: maiagekąrim maninja; wurkalba pitja menu; wuna wundjaŋuru wurgunu ŋąri.

9 Mia maranindj njiri wunja, pitja ąnbąranino: nuri karwądeja nąnja; dadjurdkąrim maninja pitja ŋoiilwa njiraŋurie, adbąnŋąle ŋuru ŋarai a arderaiuri pitja njirawelge ŋaiu wunja wunąŋądjaie arka nąnja.

10 Wąląnu-wunia kauurle madj ardi:um kuluienja worumbaia ardarawaia nąnja.

11 Wuno:murum njinŋumbąrkaŋuru ąŋganbądino:nuri, gewurle djerara pąmąrąmeri ŋḁnąŋga pitja wurąŋulu; ge pitja kąnino:wi:ŋunuri gejau, ge wuralu; gewunja njiri ŋuru-ŋuru wurąŋulu, mia Iŋandj Mąmaia.

12 Ŋawaia pitja iŋgąnino: ŋawanąŋga imąn kunja, iranąŋga iŋko:lu; woŋąlaląŋuja pitja bḁri arąmurkie ardenaiuri nąnja, pitja ąnbąrandju adbąn kunja.

13 Pitja njiro:ndjurie i:dja ardarawaia nąnja ŋḁŋumba wunja; mia aua birem bire geja umindjuŋuru njini, aia pitja emundulbaie.

14 Wuno:murum mąra wurąŋunbu wemunbu mawodbaŋąri kauwelgeŋiri ma wunianąŋga ŋuru-ŋuru, (aua mąra iŋgo: kunenenja), gejau Judaea nanja ąŋgąnuŋ tḁląmbąn ŋuru kubądii:nja;

15 Aua maiarum karąŋ nąnja iŋgąnuŋ, jeri pąŋgawenja, dąra pąŋgejiri ąŋgąmura wunja maiarum anąŋgam maninja.

16 Aua paddock nąnja iŋgąnuŋ djo:li pąŋgąniri wobi iŋgąmura wunja.

17 Wurgunu arka nąnja mḁnduwaia ąŋgąnuŋ, arka nanja ŋumugu ąŋganbądo: jiri lewąra ge.

18 Wurąniau imaiajau puŋgąniri.

19 Gewunja lewąra ge pitja njḁnu wurgunu wuna kądjinu wa puŋgąninja wundjaŋuru i dągu wondijau ge God wondi ąŋgo:na wen' njini, kądjinba puŋgąnin.

20 Ŋąmba wa Inaiuri gejau tjau puŋgandjunja, iwiliri kari wa panmundulbenja; O! adburieja wuŋja, arka ąŋgąmurąŋ, lewąra ge tjau kuŋgandjuna.

21 Gejau i:dja ŋąmba kadjunuri, Wai, Christ ŋuru kąnuŋ wai, ma! arąŋudjara;

22 Gewunja pitja bḁri araiąndie Christ tjibareja, tjo:lbądaia tjibareja, umiimbaie, rąngąri pitja pąrąmiimbu, ąŋganbąrkadju wunja, ŋąmba kadju, adburieja.

23 O! Maranindj; wai, darawa kauurle kuŋeŋuniri.

24 Lewąra gejau, wurgunu ge pąle ŋąnja, marąŋunja wundugum pitja njeniŋaie, kunjila raląli pitja wa puŋgandjun,

25 Jąlŋgandam andjo:l' di dagu pitja mewari:, wundjurulu ąndjo:l' kąri pitja ŋulin-ŋulin njawi:.

26 Gejau pitja mąra irewu I:dj' iŋko:lu iŋgeŋgaliri ąŋguban nąnja wundjurulu dara, pąlemba nąnja.

27 Gejau pitja ąnjaŋaŋawu wąląnŋąria, adburieja anąŋgaia pitja djḁruk ąnbąrąmeri mąndjum maiaruŋurim i dągam, kabąlba mamindjuŋuru i dągam, ąndjo:lu umindjuŋuru njini.

28 Weni tjilium maninja laiburu njidu bḁre-bḁre manąŋgam; wuno:murum malalindjeruba marąmbul' mąŋgąnuŋ, jedmąŋgąnu ko:gulejiri, laiburu njiduŋ miriŋunu lo:jenda.

29 Wuna kądjinu njiri kuda:, wuno:murum mąra wurąŋunbu wuna kąniŋaieŋiri, laiburu njidu wodjulu kąnuŋ, maiamundu' nąnja.

30 Nidji kuŋenuriri, Woi mąŋgadberi ąndja kądjinba kąmburuk padin, wuna darawa ko:rug kamieŋu njini.

31 Ąndjo:lu a kabąlba pitja kąmburuk arąnu, ŋąla-ŋąla ŋaianąŋga kądjinba kąmburuk puŋgąnin.

32 Lewąra gejau i:dja kari wa laiburu padin, kari wąląnŋąria ąndjo:l' dąnja, kari Iŋko:lu, Iraia ekamandj.

33 Maranindj, mu:n maro:, dadjurd wuri:; gewunja wa laiburu pinjidin ąŋudjau kąnuŋ.

34 I:dja kądjindja, naua-naua atją iŋgąnuŋ tḁmbium maiakąri' nąnja, maiarum anąngam maŋgaiąndiwela, ardawodjieja ŋąla-ŋąla ąŋgąnino:la, ardjeruŋadjeruŋ ŋu:na wunja, geŋunąŋga maiamunduŋąra mu:n kunja.

35 Mu:n maro: gewunja, wa laiburu pinjidin ąŋudjau iŋgeŋgal inaiuri maiaraŋąra, ŋąmba kąlekąlem, ŋamba karo:ŋgum, ŋamba mi:puradba, ŋąmba mąmąŋgunu;

36 Ŋamba mąlja-mąlja iŋgeŋgal mąra njinŋumbu kulunu njirkunuŋ.

37 Ge ŋąnŋundjunuri ardarawaia kuŋenąŋgori, Mu:n maro:.

14

1 Pale lewąra tjaruŋandu Wukiau, maia iroroi; ardenaiuri dadjurdkaria, wiri-wiri-ŋaria kuda: kub-arkanjiro:na mululu iŋgadba wunja, bąda iŋgarwu wunja.

2 Gewunja kubądjuŋ, Kari maŋąrijau, madji jauum pamąnu peleŋgąraia nanja.

3 Bethany nąnja iŋgąnineri, maiarum maninja Simon leper anąngam. atja ingauwoneri mąnari nąnja, woŋaiinja njeŋgunal alabaster mulugu kudai ąŋgaiameri nąra nard inia ŋara-ŋąra, mulugu kule-mala, pąlulu kundjuŋu imri: nąnja.

4 Mia atjąkekąria arge wurura ardji:la kauer-ąmąŋ, Aŋudjakunja ąŋgaiameri ŋara indja wundur kauwi:ŋu?

5 Gewunja ąŋgaiameri ŋąra indja ko:l pąŋgąni:nja kaiug dara wunja, ardjeja nąnja paŋgąno:wi:nja. Jau njimbąrkaŋurula.

6 O! Jesu kundjuŋu, Njininja; ąŋudjakunja njiraŋaliŋgeri? Wunia kundjuŋara.

7 Ardjeja kudai njiri kądjinma njiduŋ, ŋąmba ŋe wurąŋundju wunia wuriąnąŋgori, ŋaiu kądjinma wa panjiraŋurun.

8 Njąŋga kundjuŋu ge wunja. Ŋąŋanąba kauurlejau maiamala ro:k kunja.

9 Nidji kuŋenuriri, Ma maiągekąrim maninja wąląnu-wunia ardi:um kaluieŋu bąndaia daraiu nąnja, ge woŋaiin' njina geŋu pitja njaluie ni: njiŋgaŋurieŋu wunja.

10 Judas Iscariot, iḁrun twelve, (ąnnenŋąlja), nąnja, ardenaiuri dadjurdkąria kanmurkąlaŋuru, ąŋgąnino:nąŋga wunja.

11 Arka, wuno:murum ŋuru ąŋgąnina, tjukul kadineri, tjauaien kubądjuŋanąŋga kaiug iŋgado: wunja. Aua kuŋąnjio:na ŋḁrunąŋgọwu wuniama ąŋgąnino:nąŋga.

12 Lewąra kauurle maia iroroi ŋąri, Wukiau iŋgarwuneda, inalalaia kubądjunąŋga, Ŋḁnąm njiriuri kundji:njḁri ardamanja anjerkungḁndju, Wukiau mindjḁl tjuŋundju wunja?

13 Inalalandu kaŋaŋawandu, kundjunąŋgandu, Manaiudba ŋuru njiriŋurandu pitja njinjąmąndjerandu i:dja wurawa agu mano: kaŋuriri; irąmalando:wandu;

14 Ma dąra iŋgeŋuru wurinąŋgandu i:dja maiara' ŋąra, Iniiŋgundeja kundjiri, Ŋḁnąm balaium nauadjen ŋąrim ŋaianąŋgam, ma Wukiau pitja mindjḁl ŋe ŋḁnalalaia nąnja?

15 Aua ŋundju-ŋundju pitja njinjąmiimbandu balaium karąŋ ŋąrim manaiudba manamanja mąŋgandjuiena; ma ardamanja arandju ŋḁri wunja.

16 Inalalandu keŋaŋurandu manaiudba mamurkalalgandu, mąra ko:nandu kądjinu geŋunąŋgandu, Wukiau ardamanja kangąndjunandu.

17 Kąlekąlem njiŋgaŋina, aua keŋgal twelve, (ąnŋenŋąlja), nąnja.

18 Wąli atją aŋgauwoneri, mindjąl kadjuŋiri, Jesu kundjuŋu, Nidji kuŋenuriri, iḁruŋ njiri nąnja tjiriwin pitja mewara.

19 Wunmanbąli pakul kadineri, iḁruŋ iḁrun kubądjuŋanąŋga, Ŋaiu?

20 Aua kundjuŋąnąŋgori, Iḁrun twelve, (ąnnenŋąlja), nąnja, ŋaiu nąnja ąŋgąm maninja tjąkąl kaiąb.

21 Mia I:dj' iŋko:lu ko:ru keŋuru kądjinu wiri-wiri kauwi:nanąŋga; O! wurgunu i:dja nąnja aia nąnja I:dj' iŋko:lu tjiriwin mąŋgauwi:na. Wunianąŋga ma i:dja aia ŋąmba wa pąŋgalelwenja.

22 Wąli mindjḁl kadjuŋiri, maia kąmąŋ, wunia kulula, kąlemala, kano:na, kundjuŋu, Irąm, indja ḁŋŋanąba.

23 Cup kąmąŋ, iŋgo:lbo:na kano:na, ardarawaia djo:jo: kubądjuŋanąŋga.

24 Kundjuŋąnąŋgori, Indja gulu ŋaianąŋga, tjauaien ŋąri, pḁlulu kḁniŋaieŋu ardarawaia wunja.

25 Nidji kuŋenuriri, Kądjinba njele djo: pąŋeŋąn kurab wuŋgalalidjerugu ŋąra, lewąra ge njini iŋunąli pitja djo: ŋeju bąndaia God anąŋga nanja.

26 Kan ąŋgąnina dąnde kariŋaŋuru kurandu Oliva ŋąri ŋuru.

27 Jesu kundjunąŋgori, Njidarawa pitja nḁri njirąmie; gewunja wiri-wiri kauwi:ŋu, Kukundja ŋąra pitja ŋoiil ŋenąŋga, kukundjeria pitja tjauala pąla arọwa.

28 Wunmanbu kunina, pąle bḁri ŋḁnŋundjąndieŋu, njidbąnŋąle ŋuru pitja ŋejuŋuru Galilee ŋuru.

29 Gejau Peter kundjuŋanąŋga, Ardarawaia ŋąmba nḁri ąŋgąmieŋu, ŋaiu kari.

30 Jesu kundjunąŋga, Nidji kuŋenu, weni wundugum, punąra tjḁruŋandu wąli wa jero:l puŋgen ŋąri tjḁruŋuri pitja ŋunjariiara.

31 O! njḁdbama djenbeŋuru kulula, Ŋaiu ŋąmba debąra ŋḁnŋunjąŋa ŋundju nąnja, kądjinba pąŋariinu. Ge kądjinu kuda adarawaia kubądjuŋ.

32 Tambium madburkal Gethsemane mąŋgarimiena; inalalaia kundjunąŋgori, Ŋuruma atją njirwa, wąli dadjurd ŋḁnŋundju.

33 Kąmuri aua nąnja Peter a James a John, wunmanbąli djenbeŋuru rąngąri keŋa, tjąbąra mamienanąŋga.

34 Kundjunąŋgori, Ŋḁŋuma pakul djenbeŋuru ŋḁnuŋ, ŋąmąn njini; ŋuruma atją njidu, mu:n maro:.

35 Mąnŋąle iraiu keŋaŋuru, kabąlba nąnja kauwona, dadjurd kundjuŋu ŋąmba kąnuŋ wunja aua i dągu pąŋgawąndjḁlu.

36 Kundjuŋu, Abba, Iraia, darawa gole pindji:; cup wuna tjḁno:ŋgu; wunmanbu kunina, kari ŋaiu ne ŋḁnŋundju, O! ŋundju ŋe tjuŋundju.

37 Keŋgal, mąra kanbiri kulunu ąŋgąnuŋiri, Peter kundjunąŋga, Simon, ko:ru kulunu ŋunuŋiri? Wawu mu:n pąmąndjo:ndjiri tjḁruŋiau?

38 Mu:n maro:, dadjurd wuri: pinjiriŋuriri wuŋgundjuie ŋuru; arkuma korega, arwiliria djima.

39 Njele keŋaŋuru, dadjurd kundjuŋu, ŋąla-ŋąla tjaue njele kulula.

40 Njele keŋgunal, mąra kanbuna kulunu aŋgąnineri, arkumbula nima djenbeŋuru kunineri; wa laiburu padinja ŋḁnąŋga workundjo:lba kubądjuŋ.

41 Keŋgal pąlejau, kundjunąŋgori, Kulunu njidu weni, ŋoiba njidu, gole wąli, gejau kunjąŋgunal; wai, I:dj' iŋko:lu tjiriwin iŋgauwi:nu arworia ardori nąnja.

42 Bḁri njidu, ŋḁriuri; wai, aua tjiriwin mąŋgo:wara wodjulu kąnuŋ.

43 Maiirgi:rkum, wąli kaluleri, keŋgal Judas, iąruŋ twelve, (ąnŋenŋąlja), nąnja, aua nąnja peleŋgąraia kuldjuru a dia kudai, ardenaiuri dadjurd kąria i dągu, wiri-wiri ŋąria, mababaia i dągu.

44 Aua tjiriwin mąŋgo:nanąŋga umiimbaie kano:na, kundjuŋiri, Aua iŋąngulbo:. aiąkawąli; irąm, nḁmululum iraŋuru.

45 Wuno:murum iŋgeŋgunal, maiirgi:rkum kąmurkąla, kundjiri, Rabbi, ko:lbo:na.

46 Ardori kauerąmąndanala, kauerąmąŋ.

47 O! iąruŋ arka nąnja ma ąŋgauwelgenjiri, kuldjuru anąnga ri: kąmąŋ, inaiuri dadjurd kąra inawodjieja ko:na, ini:um dur mo:na.

48 Jesu kandjo:lbąla, kundjuŋąnąŋgori, Ko:ru ba njireŋgunal lulun ŋąra nąnja kądjindia, kuldjuru a dia kudai lḁburd tjḁrąŋunma wunja?

49 Tjile-jile ŋḁnŋuninanuriri dadjurdkąrim manaiudba nąnja njinŋuniiŋgundaleri, njiri wa pąnjiraŋurunja; mia wuna kuniŋaiena mili-mili ko:rug ąŋgąmieŋu wunja.

50 Ardarawaia kaueriąndiwela, kubądaiila.

51 Algunja iḁruŋ kąmalando:na aua nąnja, wobi dąda ŋąra womura iŋgąnina, inąmiari iŋanąbeka manma; lḁburd kauerąmąŋ;

52 Wobi dąda ŋąra kąmąŋgi:la, inąmiari kundaiila.

53 Jesu kaielwa kaueraŋurula inaiuri dadjurd kąra ŋuru; djḁruk kadbiena aua nąnja miriŋu ardenaiuri dadjurd kąria a mababaia a wiri-wiri ŋąria.

54 Peter bọwora kąmalando:na, mamulba njini, maiarum maninja, inaiuri dadjurd kąra anąŋgam; atją kauwoneri mąląni' ŋąria nąnja, aua dąrarąra kundjuŋiri kąlaŋgąla geŋiri wiḁnu.

55 Ardenaiuri dadjurd kąria, karwądeja ardarawawaia kuda, kubąrkąnjiro:na wunąŋądjaie Jesu wunja bąda iŋgarwu wunja; wa mąra puŋgarwi:nja.

56 Ardarawaia tjibareja kadąŋądjaienanąŋga, ąŋgąnąŋądjaiena arge wurura wa panbądburkenja.

57 Atjąkekąria karwelgenja, tjibareja kadąŋądjaienanąŋga, kubądjuŋiri,

58 Nuru kerkaŋurula geŋiri, Mḁna dadjurd kąrim wondi mąŋgauwi:na ardori njiniŋge pitja mąŋąmandju, lewąra tjḁruŋuri nąnja pitja wondi mąŋo: maiakąrim wondi mąŋgauwi:ŋu ardori mḁnąmiadba.

59 Wurunąŋgọwu ąŋgąnąŋądjaiena arge wurura wa panbądburkenja.

60 Inaiuri dadjurd kąra puląga nąnja kauwelgenja, Jesu burkai kaiąbuna, kundjuŋiri, Ŋḁnąŋga ąndja ąŋgąnąŋądjaieŋąnu?

61 Aua kąmuk ko:na, kari wa pąŋgaio:lbenja. Njele inaiuri dadjurd kąra burkai kaiąbuna, kundjunąŋga, Ko:ru Christ ŋunuŋ, Tjukul ŋąra ŋunŋungula?

62 Jesu kundjuŋu, Ŋaiu ŋḁnuŋ; pitja mąra irewu I:dj' iŋko:lu atją iŋgąnuŋiri wundjurulu worawerdum maninja, iŋgeŋgaliri ąŋguban nąnja ąndjo:l' kąri.

63 Inaiuri dadjurd kąra wobi anąŋga dalar kąmąŋ, kundjiri, Ŋḁnia miri adąŋądjaieja ąŋgąnuŋ kuriiri?

64 Djadi ŋuru kuraŋurula, ŋḁnąŋga ni: njidun? Ardarawaia wure kubądjuŋanąŋga imąn kunja.

65 Atjąkekąria wunmanbąli tjipa kauero:na, imiŋum womura marwuna, paui kauerąmąŋ, kubądjuŋanąŋga. Tjo:lba minje: mąląni' ŋąria kauerąmąŋ dad kubądjuŋanąŋga arduna njiniŋge.

66 Wąli Peter waiuru iŋgąnina maiarum maninja, njeŋgal ndjḁruŋunja njinawodjienja inaiuri dadjurd kąra anąŋgąnja;

67 Mąra iŋgo:na Peter kalguneri, kąnindjąŋa, kundjiri, Ŋundju kuda: Nazareth ŋąra, Jesu nąnja, ŋunineri.

68 Aua kariina, kundjuŋiri, Ŋaiu wa laiburu pąŋanin, wa puŋanenąn ŋḁni kundjiiri; dąnde keŋaŋuru mąnŋąli' ŋąri' ŋuru, gejau punḁra jero:l kundjuŋu.

69 Njinawodjienja mąra ko:na wunmanbąli njele arka ma ąŋgauwelgenjiri kundjuŋąnąŋgori, Indja iḁruŋ arka nąnja.

70 O! aua njele kariina. Wąli pąlejau njele arka ma ąngauwelgenjiri Peter kubądjuŋanąŋga, Nidji ŋunuŋ arka nąnja, Galilee ŋąra ŋunŋunuŋiri.

71 O! Aua wunmanbąli djadi kundjuŋu, kanŋujo:na, Wa laiburu pąŋąninnąŋga i:dja indja irąŋunbalundjiri.

72 Maiirgi:rkum tjilenda punḁra jero:l kundjuŋu. Peter ni: kuŋgaŋurula ŋąla-ŋąla Jesu geŋunąŋga, Punḁra tjilenda wąli wa jero:l puŋgen ŋąri, tjḁruŋuri pitja ŋunjariiara. Wuno:murum ge ni: kaŋurula, wola kundjuŋu.

15

1 Maiirgi:rkum mąmąŋgunu ardenaiuri dadjurd kąria, mababaia nąnja, wiri-wiri ŋąria kuda:, karwadeja ardarawaia, kubąrwadeŋu, Jesu murd kauerąmąŋ, kaueraŋurula, Pilate kauerąnino:lanąŋga.

2 Pilate burkai kaiḁbuna, Ko:ru ŋunaiuru Jew arkanąŋga? Aua kaio:lbąla, kundjunąŋga, Kundjaluiri.

3 Ardenaiuri dadjurd kąria de kubąrwunanąŋga darawa.

4 Pilate tjile burkai kaiḁbuna, kundjuŋiri, Ŋundju kari wa pandjio:lbąn? Wai, tjḁruŋ ŋḁnąŋga wuna de ŋunŋumbąrwu?

5 O! Jesu tjile wa pąŋgaio:lbenja; gewunja Pilate rangḁri keŋa.

6 Mąŋąria kurijau burąŋgai iŋgąmąŋerida arka nąnja iaruŋ bur iŋgąni:neri, aua iŋgadiauwuna.

7 Iḁruŋ kąnina iŋgąrimiena Barabbas, murd iŋgąmiena arka nąnja bḁri ąŋgaiąndiena, i:dja bḁri ąŋgaiąndiena bąda ąŋganbąrwuna.

8 Peleŋgąraia pai kadina wunmanbąli burkai kaueriąbuna ge kądjinu geŋąnąŋgoririda.

9 Pilate kandjo:lbąla, Burąŋgai imnjąmnjąri kuri:ara Inaiuri Jew arkanąŋga?

10 Gewunja laiburu kąnina muŋur kunja ardenaiuri dadjurd kąria iŋgadino:la.

11 O! Ardenaiuri dadjurd kąria kanbądjurujuro:na peleŋgąraia, aua Barabbas burąŋgai iŋgąmąnąŋgori.

12 Pilate tjile kandjo:lbąla kundjuŋąnąŋgori, Ŋḁni ge kuŋenąŋga irąŋundim Inaiuri Jew Arkanąŋga?

13 Arka njele jero:l kubądjuŋ, Wongaia nąnja ande.

14 Pilate kundjuŋąnąŋgori, Aŋudja kunja, ŋḁnąŋga woru kundjuŋu? Djenbeŋuru jero:l kubądjuŋ, Wongaia nąnja ande.

15 Pilate korega kundjuŋu peleŋgąraia jedji ąŋgano: wunja, Barabbas burąŋgai kąmąŋąnąŋgori, Jesu kanino:la, wodpiliba iŋgaio:rala, wongaia wunja.

16 Mąlani' ŋąria kaielwa kaueraŋurula maiaru' ŋuru Praetorium; mąlani' ŋąria ardarawaia ai kanbąrwu.

17 Wobi tubudubulja tai kaueri:, imḁrulja wonąndja ŋąra paio iŋgarwuna, tai kaueri:.

18 Wunmanbąli wulmai kubądjuŋanąŋga, Imlaraŋaia Inaiuri Jew arkanąŋga.

19 Imri: ŋoiil kubadjuŋanąŋga ki:lŋgu njiniŋge, tjipa: kauero:na, luŋgu-luŋgudja kubądbąŋanąŋga.

20 Wuno:murum umbili iŋgadbaŋ, wobi tubudububulja bura: kauerąmąŋanąŋga, wobi anąŋga mandjia tai kaueri:la. Kaielwa kaueraŋuru wongaia nanja iŋgarkąnde wunja.

21 Kauerandju iḁruŋ tjḁnai iŋgeŋeri, Simon Cyrene ŋąra, Alexander a Rufus iranąŋgandu, iŋgeŋuru wunja wongaia mano: kaŋuru wunja.

22 Kaueraŋural tḁmbium maninja Golgotha, ge jąka wąli kaluieŋu, Tḁmbium pąndju ŋąrim.

23 Tjąmi kadinanąŋga wine luku-lukur kąra myrrh nąnja, aua wa pąŋgąmenja.

24 Wongaia nąnja kauerande, wobi anąŋgaia wolara kaueralgara, kubądjąbuneri arka wunja, ŋani ąŋąm kubądjuŋiri.

25 Mąmąŋgunu lewąra kunina, wongaia nąnja kauerandeŋu.

26 Wiri-wiri de nari karan wiri-wiri kumbi:na, INAIURI JEW ARKANĄŊGA.

27 Aua ŋąnja wongaia nąnja lulun ŋąrandu kauerandeŋandu, iąkąra worawerdum maninja, iąkąra mamauim maninja.

28 Mili-mili ko:rug kąmiena, gejiri, Aua dulu: kaŋuriena arworia nanja.

29 Arka tjąnaj ąŋgeŋeri jau kubądjuŋanąŋga, adbri: wona-wona kubądjuŋiri, kubąluleri, A, ŋundju dadjurd kąrim mąndjąŋunmąndjuiri, lewąra tjḁruŋuri wondi mąndjąŋunbu,

30 Pąmąndulbaie, wongai' i dągu jeri bowal.

31 Ge kądjinu ardenaiuri dadjurd kąria arge wurura umbili iŋgadbąŋ, wiri-wiri ŋḁria kuda:, kubadjuŋ, Atjąkekąria kanmunduibąla, aue wurura kądjinba pąŋgąmundulbaien.

32 Christ, Inaiuri Israel, jeri kauwenja weni wongai' i dągu, arkanindj wunja, wa pąrkudjarąn. Auandu wongaia nąnja aua nąnja iŋgandienandu jau kundjuŋąnąŋgandu.

33 Njileŋgąrinja njiŋgąnina, wundugum mąnina tḁmbium mararawam maninja jḁląŋgąru njini.

34 Jḁląŋgąrujau Jesu ŋąla-ŋąla daraiu jero:l kundjuŋu, Eloi, Eloi, lama sabachthani? Ge jąka wali kaluieŋu, God ŋaianąŋga, God ŋaianąnga, ąŋudja kunja tjḁndjąndiwela?

35 Atjąkekąria ma ąŋgauwelgenjiri, ŋuru ąŋgąnina, kubądjuŋ, Wai, Elijah ai ko:jiri.

36 Iaruŋ tjḁri kumąŋ, irgem maiawora kudam kąlabu kundjuŋu, ki:lŋgu nąnja kuŋgąndeŋu, kąno:na djo: wunja, kundjuŋu, Kąninja, adjenindj Elijah ŋąmba iŋgeŋgal jeri iŋgaiąb wunja.

37 Jesu ŋąla-ŋąla daraiu jero:l kundjuŋu, iŋandj wudi keŋa.

38 Jarąla dadjurd kąrim manaiudba nąnja dalar keŋa karąŋ i dągu waiud' djini.

39 Wuno:murum centurion, mąndjo:ri iŋgauwelgenjiri, mąra iŋgo:na wurunąŋgọwu iŋandj wudi iŋgeŋa, kundjuŋu, Nidji i:dja indja God Iŋko:lu kąnina.

40 Woŋaia kuda: kadineri bọwora kaueranindjąŋeri, arka nąnja Mary Magdalena, Mary karanąŋgandinja James pidi:ndja a Joses, Salome kudanja;

41 Arka wuno:murum Galilee nąnja iŋgąnineri, iŋgadbalando:neri, iŋgadawodjuŋeri; woŋaia ardarawaia atjąkekąria, aua nąnja Jerusalem ŋuru pai ąŋgąninal.

42 Kąlekąlem njiŋgąnina, Wunamanjiau, ge jąka wąli lewąra kauurle Sabbath,

43 Keŋgunal Joseph Arimathea ŋąra, kauadeja joimaląndja aua kuda: bąndaia God anąŋga kaŋąnjiro:na; dąrąngu dąra keŋaŋuru Pilate ŋuru, kąniauwuna durgu Jesu.

44 Pilate rąngąri keŋa ŋąmba gole wuna debąra iŋgeŋa; ai iŋgo:neri centurion, burkai kaiąbuna, ŋąmba ŋḁnąŋgiau ŋąna debąra iŋgena.

45 Wuno:murum ŋuru iŋgaŋurula centurion nąnja, durgu Joseph kąno:na.

46 Aua wobi dąda ŋąra kąmurąŋ, jeri ingaiąbuna, wobi dąda ŋąra nąnja murdba kąmąŋ, kandeŋu kąnmenma nąnja, kaiug nąnja dur mąŋgauwi:na; kaiug ruluba kuŋgaŋurulal kąnmenma maiamundum maninja.

47 Mary Magdalena a Mary Joses karanąŋgąnja mąra mo:nandu ma we iŋgandiena.

16

1 Sabbath wundur kąniŋaiena, Mary Magdalena a Mary James karanąŋgąnja a Salome arkąniŋąria kanbądburąŋ, ąŋgeŋgal kunja, iŋgadjam wunja.

2 Aliŋąri wundugum manma lewąra kauurle, kąnmenma mąŋgadburkal, mąrąŋunja bḁri njiŋgąnina.

3 Arge wurura kubądjuŋiri, Ąŋguja ruluba kuŋgaŋuruŋąri kaiug kąnmenma maiamundu' nąnja?

4 Kḁle ąŋgąnuŋ, mąra kanbąrwu kaiug gole ruluba kaŋuriena; daraiu djenbeŋuru kunina.

5 Kąnmenma dąra ąŋgeŋgunal, algunja mḁra kauero:na worawerdum maninja atją iŋgąnineri, wobi iroroi tai iŋgąniŋaiena; rangąri kariŋa.

6 Aua kundjunaŋgori, Rąngąri pinjiriiri, Jesu Nazareth ŋąra kąrąŋąnjiro:jiri, wongaia nąnja iŋgandiena; bḁri kąnina, ŋuru kauiąk; maranindj tḁmbium ma we iŋgarkandenu.

7 Njiriuri, wurinąŋgori inalalaia Peter kuda:, Njidbąnŋąle ŋuru keŋaŋuru Galilee ŋuru; ma pitja mąra irewu, kądjinu geŋanuri.

8 Dąnde kariŋaŋuru, kanmenma i dągu pąlja njininuri; gewunja djedjerawa ŋąria, rąngąri njiniŋaienuri; kari wa puŋgadji:njanąŋgorj, njiŋgo: lgunenjuri.

9 Wuno:murum bḁri iŋgąnina aliŋąri lewąra kauurle, Mary Magdalena njąŋgurlenja mąra kauwi:nanąŋga, njiŋge i dądj agulaia ąnŋalja wai aŋgaiąbunanąŋga.

10 Njąŋga njeŋaŋuru, arka aua nąnja ąŋgąnineri kundjuŋąnąŋgori, iŋgademaleri, wola:wuri ąŋgąnineri.

11 Arge, wuno:murum ŋuru ąŋgąnina aua iedjer iŋgąniŋaiena, mara iŋgauwi:nanąŋga, kubąrkudjarala.

12 Wuna pale dji:ŋuru mąra kauwi:nanąŋgandu, wudawa iŋgeŋandiri, bundul' kuru.

13 Auandu keŋaŋurandu, atjąkekąria kundjuŋąnąŋgoriandu; arka kauerąŋudjaralandu.

14 Pąlejau mara kauwi:nanąŋgori eleven, (anŋenŋąlja), arge wurura, atją ąŋgauwoneri mindjḁl kunja, jau kangąŋurula arge karkudjarala, argulum burudum, ąŋganbąrkudjarala mąra iŋgarwuna pąlejau bḁri iŋgąnina.

15 Kundjuŋąnąŋgori, Njidjurli bąndaia daraiu ŋuru, wąląnu-wunia wurinąŋgori ardarawaia wondi ąŋgauwi:naia.

16 Aua wa pąngąŋudjarḁn ŋąri, baptize iŋgąniŋaiena, pitja emundulbaie; aua iŋgąŋudjura pitja wure ewi:.

17 Wuna umiimbaie pitja pąramalando: arge wa puŋgarkudjarąn; ŋḁŋumba nąnja agulaia pitja wai ąnbąro:, ąnbula iŋunąli njiniŋge pitja pąralu;

18 Pąmąlinja pitja tjḁrawąd ąnbąram, debąd kari ŋąmba djo: ąŋgeŋa wa bąda panbąrwun; adbąramareja ardo:ri pitja ąnbąrąmąndana, arge adbulugu pitja arąniŋaie.

19 Gejau Inaiuri Jesu, pąle kalulanąŋgori, ąndjo:l kuru kaŋuriena, God worawerdum maninja atją kauwona.

20 Arka kariŋaŋuru, maiagekąrim maninja ardi:um kubąluleri, Inaiuri arka nąnja ŋuna kąnineri, ŋąla-ŋąla birem-bire kuŋgandjuna umiimbaie njiniŋge kąmalando:neri. Amen.

LUKE

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

15

16

17

18

19

20

21

22

23

24

WULLUNNU-WUNIA LUKE NUNYA

PERTH, W.A. BRITISH AND FOREIGN BIBLE SOCIETY 1943.

Scheme of Phonetic Transcription as drawn up by Adelaide University Committee for Australian languages:

VOWELS:

: indicates long vowel

a as in father

ḁ as in cat

ą as u in cut

e as in red

i as in fit, ravine

o as in dot,

o: as in law

ọ as in bone

u as in full, rule

DIPHTHONGS:

ai as in aisle

au as ow in cow

ei as in rein

oi as in boil

CONSONANTS:

as in English, except j which has the value of English consonantal y, as German ja.

ŋ the nasal ng as in sing.

1

1 Gewunja ardarawaia ardo:ri nąnja kauerą-mąŋ wiri-wiri wunja bḁre-bḁre ge ḁri nąnja wa pinjerkudjarąn ŋąri,

2 Kądjinu ąnŋumbądino:la wundjaŋuru i dągu ḁdąŋądjaie arkunina ŋąla-ŋąla njerkundjuŋu,

3 Wunia mąra kumbinara ŋaiu kuda:, wunbir-iau darawa kuŋąmalando:na, namululum tjḁdąman-ma wiri-wiri ŋḁnŋundjunu, Theophile ŋunia,

4 Laiburu ŋunŋunuŋ nidji ŋąla-ŋąla wunja ŋunŋuniiŋgundiena.

5 Kąnina Herod inaiurijau Judaea ŋąra iḁruŋ dadjurd-ŋąra iŋumba Zacharias, Abijah ŋąra, mąŋ-gąnąŋgąnja Aaron pąmąmarąnąŋgaia ŋąrinja, njąŋumba Elizabeth.

6 Miriŋandu inia kąninandu mąnŋąle God, keŋ-andiri ŋąla-ŋąla God anąŋga darawa nąnja iwork-andu ŋuru-ŋuru.

7 Woŋąląŋ ino:randu, gewunja Elizabeth njąŋgundinja njinina, miriŋandu mababandu.

8 Ge kuniŋaiena, wąli aua dadjurd ŋąri geŋ-eri inaruba nąnja mąnŋąle God,

9 Kądjinu dadjurd-ŋąra geŋirida, aua nąnja kumbana ŋuru iŋąnim duru kąmnji: wunja wuno:murum iŋgeŋa ŋuru dadjurd-kąrim ŋuru Inaiuri anąŋgąm,

10 Peleŋgąraia ardarawaia worumbaia dadjurd kubądjuŋiri dąnde iŋąnimiau.

11 Mąra kauwi:nananga wąląnŋąrą Inaiuri anąŋga, kauelgenjiri worawerdum maninja altar iŋąni' ŋąrim.

12 Wuno:murum mąra iŋgo:na Zacharias ko:lgunąla, luren kumąŋ.

13 Wąląnŋąra kundjuŋanąŋga, Puŋungulgunejiri, Zacharias, gewunja ŋad indjąŋunmąŋ nuru kuŋgaŋuriena, mąŋgąnja Elizabeth ibanaŋga pitja bḁri ejąndąnu, iŋumba pitja tjerim John.

14 Pitja tjukul indjanana, jedji ŋunjọwa, ardarawaia pitja tjukul ewuranana kuli:n iŋgalelwona.

15 Gewunja aua pitja inaiuri enu mąnŋąle Inaiuri; wine, djo: ŋąri wundjilwora kądjinba djo: pąŋgeŋąn, pitja kąlabu eni: Iŋandj Mąmaia nąnja karanąŋgąnja njąŋulum i dagam.

16 Ardarawaia ąŋgo:lo:lia Israel pitja wolai ąnjiąb Inaiuri God arkanąŋga ŋuru.

17 Aua pitja ejeŋuru imiŋum mąnŋąle iŋandj nąnja, iurulba nąnja Elijah anąŋga, wolai wunja arkaui iraraia arkanąŋga woŋalaląŋuja ŋuru, arka wa ŋuru paueraŋurun ŋąria ardi:u'ŋąri nuru tjądąŋuria arkanąŋga ŋuru, brar kunja worumba ardamanja ąŋganuŋanąŋga Inaiuri.

18 Zacharias kundjuŋanąŋga wąląnŋąra, Ŋḁrunąŋgọwu wuna pitja laiburu ŋenu? Gewunja ŋaiu maba ŋḁnuŋ, mąŋganja mabąnja.

19 Wąlanŋąra kaio:lbąla kundjuŋanąŋga, Ŋaiu Gabriel ŋḁnuŋ, nḁnŋumbąlgeŋu imąnŋḁleŋuru God, ŋanŋaŋawienal ŋanŋulunu wunja wąląnu wunia wuna ŋąngąŋuraldu wunja;

20 Wai, ŋundjamugu pitja ŋunjąnu, kądjinba pindjalun lewara njini wuna kąniŋaienu, gewunja ŋąla-ŋąla ŋaianąŋga kundjąŋudjaralara, wuna pitja korug njąmie tjḁdąmiau.

21 Peleŋgąraia kauerananaleri Zacharias, rąn gąri kariŋa aua maranu dadjurdkąrim maninja iŋgąnineri.

22 Wuno:murum ba iŋgeŋgunal kądjinba puŋgalunjanąŋgori, mąra kauero:na aua mąra ąŋgo:na ardidjieja, dadjurdkąrim maninja; aua marali mo:nanąŋgori, iamidj atją kąnineri.

23 Ge kuniŋaiena, wuno:murum ko:rug kąmiena gejau aua geŋiri, keŋaŋuru maiarum anąŋga' ŋuru.

24 Pąle wuna Elizabeth mąŋgąnąŋgąnja mąnduwanja njinina, njiŋge ŋundju-ŋundju njindjḁlgiena kunjila inŋąlja, kundjuŋiri,

25 Wunmąŋgowu Inaiuri kundjuŋara wuno:murum ŋḁnŋunindjąŋa edbrai ŋaianąŋga kundjąbunara wunja i:dja nąnja.

26 Kunjila iakąrąjau wąląnŋąra Gabriel kąŋaŋawiena God idągu malaiinde' ŋuru Galilee nąnja manumba Nazareth,

27 Njimbąridja nąnja tjauien njiŋgąniŋaiena i:dja nąnja iŋumba Joseph, David ŋąra, njiŋge njimbąridja njąŋumba Mary.

28 Njąŋgamurkalal kundjuŋu, Njimląraŋaienja, tjukul ŋąrinja, Inaiuri ŋundju nąnja kąnuŋ.

29 Ŋąla-ŋąla ge nąnja iląla njinina, njiniąkamanma kundjuŋu, Ŋḁnąŋga wulmai wuna?

30 Wąląn-ŋąra kundjuŋanąŋga, Puŋungulgunejiri, Mary, gewunja God tjukul ŋunanala.

31 Wai, mąnduwa pitja ŋunjąnu, ibo:lidj pitja kuli:n indjo:, iŋumba pitja tjerim Jesu.

32 Pitja inaiuri enu, pitja erimie Karąŋ-ŋąra mandj Iŋko:lu, Inaiuri God pitja eno: imąla' kąrim David iranąŋga anąŋgąm.

33 Aua pitja inaiuri enu Jacob ŋąria nąnja kądjinma, bąndaia anąŋga kądjinba kui puŋgąniŋaien.

34 Mary kundjuŋanąŋga wąląn-ŋąra, Ŋḁrunąŋgọwu wuna pitja njḁnu, gewunja i:dja wa laiburu pąŋanin-nąŋga?

35 Wąląn-ŋąra njindjo:lbąla, kundjuŋanąŋga, Inandj Mamaia pitja bud ŋunjo:, wundjurulu Karąŋ-ŋąra mandj anąŋga pitja djedba mewandjunu; gewunja kuda: aua mamaia ŋąra iŋgelelwa ŋundju nąnja pitja erimie God Inko:lu.

36 Wai, Elizabeth ŋawanja ŋundjanąŋga kuda: ibanąŋga mąnduwa njinuŋ, mabąnja njiŋgąnun, weni pula: jau njąŋga nąnja njąŋgąrimiena njąŋgundinja.

37 Gewunja ŋąla-ŋąla kari God anąŋga wundjurulu wuno:ra kądjinba puŋganin.

38 Mary kundjunu, Wai, njinawodjienja Inai-uri anąŋgąnja; ŋaiu nąnja kuninja ŋąla-ŋąla ŋundjunaŋga nąnja. Gejau wąlan-ŋąra njindjąndiwela.

39 Gejau Mary bḁri njinina njimurkąla ŋuru kurorandu ŋuru maiirgi:rkum malaiindem Juda ŋuru.

40 Maiaru' ŋuru dąra njena Zacharias anąŋgąm, wulmai kundjuŋa-nąŋga Elizabeth.

41 Ge kuniŋaiena, wuno:murum Elizabeth ŋuru njiŋgaŋurula wulmai Mary geŋunąŋga, ianda mąnduwanja njąŋganąŋga djuwąd kąnina, Elizabeth kąlabu njini:na Iŋandj Mamaia nąnja.

42 Njąŋga jero:l kundjuŋu, ŋąla-ŋąla daraiu njiniŋge kulula, Ŋundju tjukul ŋąrinja woŋaia nąnja, tjukul ŋąra kurab ŋundju mąnduwa.

43 Ŋḁru wuna ŋaiu nąnja, kąranąŋgąnja Inaiuri ŋaianąŋga ŋḁnŋumurkala?

44 Gewunja, wai, ge-i-di-dągu, ŋala-ŋąla wulmai ŋundjanąŋga ŋḁni:um maninja kąni:na, iḁnda ŋaiu mąnduwa djuwąd kąnina tjukul wunja.

45 Tjukul ŋąrinja njąŋga wa pąŋgąŋudjarenja, gewunja pitja ko:rug njḁmie kaluienanąŋga Inaiuri nąnja.

46 Mary kundjuŋu,

Ŋḁŋuma Inaiuri inaiur' Kąŋandju,

47 Ŋḁŋandj tjukul kąninaieŋu God ŋaiu kḁremada nąnja;

48 Gewunja aua njinindjąŋa njimbąldjinja njinawodjienja aŋaŋgąnja;

Gewunja wai, pąle nąnja worumbaia ardarawaia ŋaiu tjukul ŋąrinja pitja ŋḁnbąrarim;

49 Gewunja iurulba ŋąra wunaiuru kundju-ŋara;

Mama:iŋumba.

50 Wundjeriwie anąŋga kunuŋ worumba nąnja worumba njini arka iŋgarkugunuleri.

51 Wundjurulu alum njiniŋgem kanmiimbuna; Papa: ŋąria tjauala: kandjąndąla ni: wunja ardi:um maninja.

52 Ardjilwora adbąląkarim i dągam wai kandjąbuna,

Arwąlŋaia brai kanji:la.

53 Baia ŋąria barui kano:na ardinia njiniŋgeja; Tjiŋiria ardo:no:reja kanŋaŋawuna.

54 Inawodjieja Israel kąnawodjąŋa, Wundjeriwie anąŋga ni: kaŋurula,

55 (Kądjinu kalulanąŋgori iraraia ŋarkanąŋgaia)

Abraham ąŋgo:lo:lia kuda: kądjinma.

56 Mary njąŋga nąnja atjḁ njinina kunjila iḁruŋuri, djo:li njininal maiarum njąŋganąŋgam.

57 Gejau Elizabeth nḁnja ko:rug kumiena kuli:n kunja; ibąnąŋ bari kaiąndala.

58 Njiŋge wururia ŋawawaia kuda: nuru kadina Inaiuri wundjeriwie wunaiuru kundjuŋanąŋga; tjukul kadina njąŋga nąnja.

59 Ge kuniŋaiena, pale lewąra wunŋąlu, kariŋgunal ianda dur kunja, iŋgadimenja Zacharias iranąŋga iŋgaŋumbura.

60 Karanąŋgąnja kandjo:lbąla kundjuŋu, Kari; pitja erimie John.

61 Kubadjunananga, I:dja kah nawawaia nanja wa pangarimien inumba wuna.

62 Irananga nunuin kadinananga narunangowu ingarim.

63 Aua burkai kandjabuna mili-mili wunja, wiri-wiri kundjunu, Inumba John. Ardarawaia rangari karina.

64 Maiirgi:rkum iamundu pąlkar kumiena, anbula, kulula, God ko:do:dala.

65 Arge wururia karkulgunena, kurorandu darawa Judaea nanja nala-nala wuna darawa njauul-njauul kuninaiena.

66 Ardarawaia nuru karkanurulaia kubadban ardi:um maninja, kubadjuniri, Anudja kara ianda indja pitja enu? Gewunja Inaiuri ino:ri aua nanja kunina.

67 Irananga Zacharias kalabu kani:na Inandj Mamaia nanja, tjo:lba kundjunu, kundjuniri,

68 Tjukul nara Inaiuri God Israel ananga; Gewunja mia kanmurkalal worumba anangaia, burangai kandjabuna,

69 Tjirimbirinja umundulbaie narinj a bari njindjandalanari

Inko:lu David naria nanja.

70 (Kadjinu kalula ardjamundu nanja tjo:lbadaia mamaia ardindiria anangaia.)

71 Umundulbaie ardauurgundj narkananga nanja, ardo:ri nanja ardarawaia narkubarkundjuru;

72 Wundjeriwie kandju wunja iraraia narkananga nanja,

Ni: kanuru wunja tjauaien mama: ananga;

73 Tjauaien genunanga iraia narkananga Abraham,

74 Narkuno: wunja, ardauurgundj ardo:ri nanja nadbundulbaienu,

Luren kari arkunawod jenja,

75 Mama: nąnja, tjḁdąŋuru nąnja, imąnŋąle ŋuru ŋadjedjera ŋarkunuŋiau.

76 Jau, ŋundju, iḁnda, pitja ŋunjerimie tjo:Ibąda Karąŋ-ŋąra mandj anąŋga; Gewunja pitja ŋunjeju Inaiuri imiŋum imąnŋąle ŋuru tjuwąlja anąŋgaia brar kunja;

77 Worumba anąŋgaia laiburu ąndjano: wunja' umundulbaie

Umąra arkanąŋga wai kunja,

78 Wundjeriwie God ŋarkanąŋga wunja,

Wuna nąnja purḁŋgurąŋgunu karąŋ ḁlp kąjmnjeŋgunalgąri,

79 Lei ąŋgo: wunja arge wundugum maninja atją ąŋgąnnŋiri, djedba debąra ŋąri ŋąnja;

Ŋḁdjerdu kaielguruŋgu wunja kalumba jamulili ŋąra ŋuru.

80 Iḁnd a kauwongenja, iŋandj birem-bire kąniŋaiena, bundul' dąnja kanineri gejau njini iŋgamiimbienanąŋgori Israel.

2

1 Gejau kuniŋaiena, ŋąla-ŋąla Caesar Augustus anąŋga kunjąŋaŋuru bąndaia daraiu wiri-wiri kumbi:nja.

2 Wuna wiri-wiri kauurle kunina Cyrenius inaiuri iŋgąnma Syria nąnja.

3 Ardarawaia kariŋaŋuru wiri-wiri ąŋgauwi:ŋu wunja, iḁrundjḁruŋ malaiindem anąŋgą' ŋuru.

4 Joseph kuda: pai kąnina Galilee ḁlp malaiindem Nazareth ḁlp Judaea ŋuru malaiindem David ŋąri' ŋuru mḁŋgąrimieŋu Bethlehem, gewunja David ŋąra aua madeja,

5 Wiri-wiri iŋgauwi:ŋu Mary mąŋgąnąŋgąnja nąnja, mąnduwa: njiŋgąnineri.

6 Ge kuniŋaiena, wąli ma iŋgąninandu, ko:rug kumiena njąŋga kuli:n kunja,

7 Bḁri kaiąndąla ibąnąŋ iwulga, wobi murd kąmąŋ, kandeŋu buluman maia ŋąrim maninja, gewunja balaium maui maiarum maninja auandu wunja.

8 Gejau kukundja ŋąria kadina tḁmbium ma nąnja, duiba kariŋeri, wiri-ŋaria kanbądidjąŋeri wulo:lum.

9 Wąląn-ŋąra Inaiuri amąŋga kauwelgenja arkąnąŋedba, pąlemba Inaiuri anąŋga wo:ri kanbuneri, djenbeŋuru karkulguneri.

10 Wąląn-ŋąra kundjuŋąnąŋgori, Pinjirgulgunejiri, gewunja wai, wąląnu wunia kuŋaŋuralduri, tjukul ŋąri djenbeŋuru, worumbaia ardarawaia pitja njḁnunąŋgori.

11 Gewunja njiri nąnja weni kuli:n kauwona Kąremada, aiąkawąli Christ Inaiuri, malaiindem David ŋarim maninja.

12 Wuna umiimbaienuri, iḁnda pitja mąra irewu wobi nąnja murd iŋgąmieŋu, buluman maia ŋąrim maninja iŋgandienu.

13 Maiirgi:rkum wąląn-ŋąra nąnja kadina peleŋgąraia mąlani' ŋąria ąndjo:l' kąria, God kauero:do:daleri, kubądjuŋiri,

14 Pąlemba God nąnja karąŋ nąnja, kabąlba nąnja jḁmulili ŋąri, i:dja wunianąŋgori.

15 Ge kuniŋaiena, wuno:murum wąląn-ŋḁria ąnganbądjąndiwela ąndjo:l' kuru, kukundja ŋąria kubąlula arge wururu, Bethlehem ko:ru madburka, worenindj wuna ko:rug kąmieŋu, wuna Inaiuri laiburu ŋarkuŋgandjuna.

16 Pąlja mḁninḁl, Mary mąra njimbąrwuna a Joseph a lḁnda we iŋgauwoneri buluman maia ŋąrim maninja.

17 Wuno:murum mąra karwuna laiburu kanbąrkąndjuna ŋąla-ŋąla wunja kaluienanąŋgori iḁnda indja wunja.

18 Ardarawaia ŋuru ąŋgąnina rąngḁri kariŋa ge kaluienanąŋgori kukundja ŋąria nḁnja.

19 Mary ŋąla-ŋąla wuna darawa kuŋgaŋurula, ni: kuŋgaŋurula njini:um maninja.

20 Gejau kukundja ŋąria djo:li kadina, pąlemba ŋąra iŋgarkandjuna God, iŋgarko:do:dala darawa wunja ŋuru ąŋgąnina, mąra karwuna, kądjinu kaluienanąŋgori.

21 Wuno:murum lewara wunŋenŋąlu ko:rug kąmiena iḁnda dur kunja, iŋumba kundimaiena Jesu, iŋgąrimaiena wąląn-ŋḁra nąnja wąli pąŋgąninja njąŋulum maninja.

22 Wuno:murum lewąra ko:rug kąmiena njąŋga rar kunja ŋąla-ŋąla nąnja Moses anąŋga, kaŋurulalgąndu Jerusalem maninja Inaiuri tjąmi iŋgąnuŋąnąŋgandu wunja.

23 Kądjinu wiri-wiri kauwi:ŋu ŋąla-ŋąla nąnja Inaiuri anąŋga, Ardarawaia auauąndjia arwulgulguja pitja ararimie mamaia Inaiuri nąnja,

24 Mama: ŋąri tjąmi wunja kąkdjinu kaluieŋu ŋąla-ŋąla nąnja Inaiuri anąŋga, kulkulkoiandu, O! wauarandu kauauilandu.

25 Gejau wai, i:dja kąnina Jerusalem maninja iŋumba Simeon, i:dja aia iḁduŋuru, inia kąnina, kuna:naleri jḁmbula ŋąri Israel arkanąŋga, Iŋandj Mamaia kąninanąŋga.

26 Kumiimbaienanąŋga Iŋandj Mamaia nąnja aua kadjinba debąra pąŋgeŋąn wąli mąra pąŋgo:nja ŋąri Christ Inaiuri anąŋga.

27 Aua keŋgunal Iŋandj nąnja dadjurdkąrim maninja; wuno:murum inenaiurgąndu iḁnda Jesu iŋgaŋurulalgąndu geŋunąŋgandu kadjuŋirida ŋḁla-ŋąla nąnja,

28 Gejau aua ŋuri kąmąŋ, wunia kululanąŋga God, kundjuŋu,

29 Weni, Inaiuri, inawodjieja ŋundjanąŋga abi:lu ŋąri keŋenjaŋuru, ŋąla-ŋąla ŋundjanąnga nąnja;

30 Gewunja ŋambula mḁra kuŋo:na umundulbaie ŋundjanąŋga,

31 Ge wunamanja tjuŋungąndjuna adbąnŋąle ŋuru worumbaia ardarawaia adbiŋum;

32 Marąma worumbaia ąnjąmiimbu wunja Worumba ŋundjanąŋga Israel pąlemba arkanąŋga.

33 Iranąŋga a karanąŋgąnja rąngąri keŋandu ge kaluiena aua wunja;

34 Simeon pali ko:nandu, kundjuŋanąŋga Mary karanąŋgąnja, Wai indja kandieŋu ąŋgauwona wunja, pai kunja ardarawaia Israel nąnja, umiimbaie wunja pitja njaluie ŋąnda wunja.

35 Jau, kuldjuru ŋunŋandj ŋundjanąŋgamandj pitja dad njenu; gewunja ni: ardi:um mararawam maninja pitja njḁmiimbaie.

36 Tjo:lbądinja njinineri Anna, Phanuel pamarąnąŋganja, worumba Asher ŋąrinja, maba manja, kulanąŋga nąnja njinina tjauądba mąnŋalb pąnąn pąlejau,

37 Njimauarinja njinineri tjauądba eighty-four, (djenbeŋuru), dadjurdkąrim wa pąmaiąndiwenja, luŋgudja njiŋgąnineri, njiŋgaiamindji:njiri, dadjurd geŋeri, wundugum, lewąrajau.

38 Ge-i-di-dągu njeŋgunal, God ko:lbo:na, kundjuŋu aua wunja ardarawaianąŋgori umundulbaie Jerusale' ŋąri ka:da:neri.

39 Wuno:murum ko:rug kąmąŋandu darawa ŋąla-ŋąla nąnja Inaiuri anąŋga, djo:li kąninalgąndu Galilee nąnja malaiindem anḁŋgandam Nazareth.

40 Iḁnda kauwongenja, dąrąngu iŋgąnina, ini:u'ŋąra, God jedji kauwonanąŋga.

41 Keŋaŋurandu inenaiurgąndu tjauądba kądjinma Jerusale' ŋuru mąŋąri Wukiau ŋuru.

42 Wuno:murum aua wii:la iŋgąnina, pai kąninandu mąŋąri geŋandirida;

43 Wuno:murum ko:rug kąmąŋandu, wąli djo:li iŋgąninalgąndu, Jesu wii:la pale atją kąnineri Jerusalem maninja; inenaiurgąndu wa laiburu pąŋgąninjandu.

44 Aua peleŋgąraia pulągori nąnja ŋali kundjuŋandu, tjaruŋiau keŋaŋurandu kalumba nanja, kąŋąnjiro:nandu arge wurura nąnja a laiburia nąnja.

45 Wa mara paŋgo:njandu ŋąri, djo:li kaninalgandu Jerusalem, iŋgąŋąnjiro:wandu.

46 Ge kuniŋaiena, pąle lewąra tjḁruŋuri, mara ko:nandu dadjurdkąrim maninja, atją iŋgąnineri pulągori adiiŋgundieja nąnja, ŋuru ąŋgaŋuruleri, burkaiba ąŋgaiąbuneri.

47 Rąngąri kariŋa ardarawaia ŋuru iŋgarkaŋuruleri aua ini:u' ŋąri ąŋgaio:lbąla.

48 Wuno:murum mąra iŋgo:nandu rḁngąri keŋandu, karanąŋgąnja kundjuŋanąŋga, Ibaia, ąŋudjakunja wurunąŋgọwu kundji:ŋunjḁrendu? Wai, iro:lidj ŋaiu kuda: ŋunbąrkąnjiro:nandiri pakul ḁdinanandiri.

49 Aua kundjuŋąnąŋgandu, Ḁŋudjakunja tjḁrąŋąnjiro:nandiri? Wawu laiburu pinjidinjandiri naiu pąŋąnin Iraia ŋaianąŋga ŋąri?

50 Auandu wa puŋganenenjandu ŋḁrunąŋgowu geŋunąŋgandu.

51 Jeri kauwona auandu nąnja, Nazareth mamurkalal; ŋuru kaŋurulandiri; karanąŋgąnja ŋąla-ŋąla wuna darawa njini:um maninja kuŋgaŋuruleri.

52 Jesu kauwongenjaŋuriri ini:u' ŋąra, iŋanąba nąnja, jedji karwonanąŋga God, i:dja kuda:.

3

1 Tiberias Caesar inaiuri-jau, Pontius Pilate inaiuri Judaea nanja, Herod inaiuri Galilee nąnja, Philip ŋawanąŋga inaiuri Iturea, tḁmbium Trachonitis nąnja, Lysanias inaiuri Abilene nąnja,

2 Annas a Caiaphas inaiurgąndu dadjurdŋąrandu, ŋąla-ŋąla God anąŋga kunjąŋgunaldąga John Zacharias iŋko:lu bundul' dąnja.

3 Aua mamurkalal tḁmbium mararawum wo:ri mo:neri Jordan, ardi:um kululeri baptism kuluŋąn kunja, umąra wai wunja;

4 Kądjinu wiri-wiri kauwi:ŋu mili-mili nąnja ŋąla-ŋąla Isaiah tjo:lbąda anąŋga, Ŋąla-ŋąla iḁruŋ jero:l gejiri bundul' dąnja, Brar wuriŋuru kalumba Inaiuri anąŋga, Tjuwąlja anąŋgaia tjḁdąŋuru arandjunuru;

5 Mąŋuraim mararawum kąlabu pitja meniŋaie,

Taląmban, kurandu darawa, waiuru pitja njḁniŋaie;

Wunkoli-koli tjḁdąŋuru pitja njąnu, Arkwiangaia kalumba wongąląlum pitja arąnu,

6 Arwiliria ardarawaia umundulbaie God anąŋga pitja mąra pąro:.

7 Gewunja kundjuŋąnąŋgori peleŋgąraia iŋgadburkalal baptize ąŋgandjui:ŋu wunja aua nanja, Njiri kauauilaia kauanja ŋąria, ąŋguja njiniiŋgundąla wuraraiu wundji:la kengal?

8 Gewunja bḁri iraiąnda kurab kuluŋan inia wunja; wa piriiri njirge wurura nąnja, Ḁri kudai Abraham irai; kuŋenuri God gole bari puŋgaianda kaiug wuna nąnja woŋąlaląŋuja Abraham wunja.

9 Weni ŋadjura kandieŋu ŋuwonu wondudba nąnja; gewunja ŋuwonu darawa kurab inia wa bḁri pąŋgaiąndąn ŋąri, dur kumbi:ŋu, wia' nąnja kundjąbienu.

10 Gejau peleŋgąraia burkai kaueriąbuna, kubądjuŋiri, Nani kundjedju?

11 Aua kandjo:lbąla, kundjuŋanąŋgori, Aua wobi iaruŋandu kudai, kąno:nja aua ino:ra, aua mąŋąri kudai kądjinu kundji:nja.

12 Kaiug-ŋąria kuda: kauerąmurkalal baptize ąŋgandjui:ŋu wunja, arge kubądjuŋąnąŋga, Iniiŋgundeja, ŋḁni kunjedju?

13 Aua kundjuŋąnąŋgori, Purąmureri tjilenda njiri wunja wiri-wiri kauwi:ŋu.

14 Malani' ŋąria kuda: burkai kaueriąbuna, kubądjuŋiri, Ari kuda: ŋḁni kunjedju? Aua kundjuŋąnąŋgori, I:dja kari kwiar pariiri, bḁre paraŋuriri, ląŋugu njirkanąŋga jedji njirwa.

15 Worumbḁia ardarawaia iŋgadanaleri, ardi:ąka man ma ni: ąŋgąnineri John wunja, ŋąmba aua Christ iŋgąnuŋ;

16 John kandjo:lbąla, kundjuŋąnąŋgori ardarawaia, Ŋaiu ko:ru baptize njinji: agu njiniŋge; O! keŋgal iḁruŋ ii:lwora man dąga ŋaiu nąnja, ŋḁniọwu ŋḁnuŋamiri burangai inanŋuma irkąlja ierdu ŋąra anąŋga; aua pitja baptize njinji: Iŋandj Mąmaia nąnja, wria' nąnja.

17 Mąndju' ŋąra anąŋga ino:ri nąnja, maiaŋąrim anąŋgam pitja rargąrim djenbeŋuru mewandju, wheat pitja djḁruk ema maiarum maninja, bululuk pitja wori nje wia' nąnja kądjinba puŋgamaren ŋąri.

18 Wuniiŋgundie darawa tjąkekąri kululanąŋgori wąląnu-wunia i:dja nąnja.

19 O! Herod inaiuri, iŋgąmaiḁmbiena aua nąnja Herodias wunja ŋawanąŋga mąŋgąnąŋgąŋja, dara wunja Herod worn kandjuneri,

20 Wuna kuda: kuŋgandeŋu darawa nąnja, bur ki:la John burkąrim maninja.

21 Ge kunina wuno:murum i:dja ardarawaia baptize ąŋgąniŋaiena, Jesu kuda: baptize iŋgąniŋaiena, dadjurd geŋiri, ąndjo:lu pąlkąr kumiena,

22 Jeri kauwonal Iŋandj Mamaia iŋanąba kuluko:ka kądjindja aua nanja, ŋala-ŋąla andjo:l'di dągu kunjąŋgunal, Ŋaiu ŋunŋungu:la, ŋedura ŋḁnŋundjunu, tjukul ŋunana.

23 Jesu ŋundju-ŋundju punuŋgula kąnineri, ŋali kuniŋaiena Joseph iŋko:lu, Heli iŋko:lu,

24 Math at iŋko:lu, Levi iŋko:lu, Melchi iŋko:lu, Janna iŋko:lu, Joseph iŋko:lu,

25 Mattathias iŋko:lu, Amos iŋko:lu, Naum iŋko:lu, Esli iŋko:lu, Naggai iŋko:lu,

26 Maath iŋko:lu, Mattathias iŋko:lu, Semein iŋko:lu, Josech iŋko:lu, Joda iŋko:lu,

27 Joanan iŋko:lu, Rhesa iŋko:lu, Zerubbabel iŋko:lu, Shealtiel iŋko:lu, Neri iŋko:lu,

28 Melchi iŋko:lu, Addi iŋko:lu, Cosam iŋko:lu, Elmadam iŋko:lu, Er iŋko:lu,

29 Jesus iŋko:lu, Eliezer iŋko:lu, Jorim iŋko:lu, Matthat iŋko:lu, Levi iŋko:lu,

30 Symeon iŋko:lu, Judas iŋko:lu, Joseph iŋko:lu, Jonam iŋko:lu, Eliakim iŋko:lu,

31 Melea iŋko:lu, Menna iŋko:lu, Mattatha iŋko:lu, Nathan iŋko-lu, David iŋko:lu,

32 Jesse iŋko:lu, Obed iŋko:lu, Boaz iŋko:lu, Salmon iŋko:lu, Nahshon iŋko:lu,

33 Amminadab iŋko:lu, Arni iŋko:lu, Hezron iŋko:lu, Perez iŋko:lu, Judah iŋko:lu.

34 Jacob iŋko:lu, Isaac iŋko:lu, Abraham iŋko:u, Terah iŋko:lu, Nahor iŋko:lu,

35 Serug iŋko:lu, Reu iŋko:lu, Peleg iŋko:lu, Eber iŋko:lu, Shelah iŋko:lu,

36 Cainan iŋko:lu, Arphazad iŋko:lu, Shem iŋko:lu, Noah iŋko:lu, Lamech iŋko:lu,

37 Methuselah iŋko:lu, Enoch iŋko:lu, Jared iŋko:lu, Mahalaleel iŋko:lu, Cainan iŋko:lu,

38 Enos iŋko:lu, Seth iŋko:lu, Adam iŋko:lu, God iŋko:lu.

4

1 Jesu kąlabu iŋgąniŋaiena Iŋandj Mamaia nąnja, djo:li kąnina Jordan ḁlp, kaielguruŋgi:na Iŋandj nąnja bundul' kuru.

2 Lewąra forty (da:ra) ko:ndjui:na agula nąnja. Gejau kari wa mindjḁl puŋgenjiri; wuno:murum gejau ko:rug kąmaiena, baia ko:na.

3 Agula kundjuŋanąŋga, Nundju ŋąmba God ŋunŋungula, kaiug wuna minjenąŋga ge njini mąŋąri njḁnu.

4 Jesu kaio:lbala, Wiri-wiri kumbi:ŋu, I:dja iedjer pitja wa pąŋgąnin mąŋąri njiniŋge ekamandj, O! ŋąla-ŋąla God anąŋga darawa njiniŋge.

5 Pai kaŋurula, kąmiimbuna tḁmbium mararawam bąndaia nąnja nọa-nọa.

6 Agula kundjuŋanąŋga, Pitja ŋunjano: wundjurulu wuna dara, pąlemba kąnąŋgam, gewunja kunauwi:nara, aua lai nanŋumbunanąŋga kąŋano:;

7 Gewunja ŋundju ŋąmba luŋgudja ŋunŋunuŋara, darawa ŋundjanąŋga pitja njḁnu.

8 Jesu kaio:lbąla kundjuŋanąŋga, Wiri-wiri kumbi:ŋu, Lungudja bąnunąŋga Inaiuri God ŋundjanąŋga, auekamandj inawodju.

9 Kaŋurulal Jerusale' ŋuru, kauwelgendjuna maŋuri nąnja dadjurdkąrim maninja, kundjuŋanąŋga, Ŋundju ŋąmba God ŋunŋungula, ŋunge ŋundju-ŋundju wai paiąbie ŋuru-i-dągu;

10 Gewunja wiri-wiri kumbi:ŋu, Wąlḁnnąria anąŋgaia pitja njenąngori ŋundju wunja, ŋunbąranindj wunja,

11 Ardo:ri nąnja ŋunbąraŋuru, madji ŋundjerdu kaiugu nąnja duk puŋgąm.

12 Jesu kaio:lbąla kundjuŋanąŋga, Kuluieŋu, Pąndjo:ndjuiri God Inaiuri ŋundj anąŋga.

13 Agula, wuno:murum dara wuŋgundjuie ko:rug kąmąŋ, wali kaiąndiwela.

14 Jesu djo:li kąnina Iŋandj iurulba nąnja Galilee nąnja: djo:jąn kunjąŋaŋuru aua wunja tḁmbium mararawam wo:ri mo:neri.

15 Kaniiŋgundala dadjurd-kąrim maninja arkanąŋgam, ko:lbo:wi:na ardarawaia nąnja.

16 Nazareth mamurkala ma dąldja iŋgauwi:na, kądjinu geŋirida, Wunaiurujau dąra keŋaŋuru dadjurd-kąrim maninja, kauwelgenja ka:lu wunja mili-mili nąnja.

17 Kąno:wi manąŋga mili-mili tjo:lbąda Isaiah anąŋga, mili-mili pąlkar kąmąŋ, inarub mąra mo:na ma wiri-wiri kauwi:na,

18 Iŋandj Inaiuri anąŋga ŋaiu nąnja, Gewunja ŋḁndja:mala wąląnu-wunia ardjeja ardi:um ŋḁnŋulunąŋgori wunja; Ŋanŋaŋawuna ardi:um ŋḁnŋulunąŋgori burąŋgai bur ąŋgąniŋiri, Arkumbambulidjia kąle mąŋgarwu wunja, Kubąn-kubąn ŋąria burąŋgai ąŋąnŋuma wunja,

19 Ardi:um ŋḁnŋulu wunja wuniau Inaiuri anąŋga.

20 Mili-mili tjilibid kąmąŋ, i:dja kąno:na, atją kauwona; arkumbula ardarawaia dadjurd-kąrim maninja kuni:nidjauwi:nanąŋga.

21 Wun-man-bąli kundjuŋanąŋgori, Weni ko:rug kumieŋu wiri-wiri wuna njidi:um maninja.

22 Ardarawaia kadąŋądjaienanąŋga, rąngąri kariŋa ŋąla-ŋąla wunia ŋąri keŋgunal iamundu i dągu, kubądjuŋ, Wawu indja Joseph iŋko:lu?

23 Aua kundjuŋąnąŋgori, Nidji pitja wureluara, bḁre-bḁre wuna, Bąnmąndja, ŋundju-ŋundju pąmurdui:; ge ŋuru arkunina kąniŋaiena Capernaum maninja, ŋuru kuda: dju kąlguwam ŋundjanąŋgan maninja.

24 Aua kundjuŋu, Nidji kuŋenuri, tjo:lbąda kari wa pąŋgąmien kąlguwam anąŋgam maninja.

25 O! Nidji kuŋenuri, Ndjo:ro:rinja njindarawanja njiladinja Elijahjau Israel nąnja, wuno: murum andjo:lu bur kąniŋaiena tjauądbajau maiaruŋurim, kunjila inŋąlja, moro:do:d njinina djenbeŋuru bąndaia daraiu nąnja;

26 Elijah wa pąŋgaŋanawienja ardari' nąnja, O! Sarepta nąnja ekama, Sidon nąnja, woŋaiinja ndjo:rinja nąnja.

27 Leper ŋąria ardarawaia kadina Israel nąnja Elisha tjo:lbądajau, atjḁruŋuja wa panbuduwi:nja, Naaman Syria ŋąra ekamandj.

28 Ardarawaia ardji:la kauerąmąŋ dadjurdkąrim maninja, wuno:murum wuna ŋuru ąŋgąnina.

29 Bari kadina, wai kaueriąbuna malaiindem dąnde ŋuru, kauerielguruŋgula wo:nąŋgąli tḁląmbąn ŋuru ma maliindem arkanąŋgam wondi maŋgauwi:na, wai iŋgadjąb wunja imri: ŋuru.

30 O! aua bulumąn keŋa arka nąnja, keŋanuru.

31 Jeri kauwonal Capernaum nąnja, malaiindem Galilee nąnja. Kaniiŋgundaleri Wunaiurujau;

32 Rąngąri kariŋa wuniiŋgundie nąnja, gewunja nala-ŋala anąŋga wundjurul' kari kunina.

33 Dadjurd-kąrim maninja i:dja kąnina iŋandj agula inuru kudai, jero:l kundjuŋu, ŋąla-ŋąla daraiu,

34 Ai! ŋḁni kunjedjunu, ŋundju Jesu Nazareth ŋąra? Ŋunjąŋgunal ąndjąŋunmąndju wunja? Laiburu ŋḁnuŋąnu ŋundj' ąŋguja, Mamaia God anąŋga.

35 Jesu kąmaiḁmbuna, kundjuŋiri, Kąmuk bowi:, ba beŋgaldąga. Agula iŋgaiąbuna puląga nąnja, be keŋgunaldąga, wa mareja puŋgąmenja-nąŋga.

36 Rąngąri kunjąŋgunaldągori ardarawaia, arge wurura kubąluleri kubądjuŋiri, Ḁŋudja ŋąla-ŋąla wuna? gewunja wunaiuru nąnja, wundjurul' dąnja, arkandj arduria kundjunąŋgori, arka ba kariŋgal.

37 Djo:jąn aua wunja kunjąŋaŋuru tḁmbium mararawa' ŋuru wo:ri mo:neri.

38 Bḁri kąnina dadjurd-kąrim i dągam, dąra keŋaŋuru maiaru' ŋuru Simon anąŋgam. Simon kurumąnąŋgąnja lądja djenbenuru kundjuŋiri; burkai kaueriąbuna njąŋga wunja.

39 Njindjanąla, lądja kumaiḁmbuna, wuna njindjąndiwela; maiirgi:rkum bḁri njinina, kanawodjąŋa.

40 Wuno:murum mąrąŋunja njąŋgawoneri, ardarawaia adbąramareja kudai, mareja dji:dji: ŋąria, kanbądawungulaldąga; ardarawaia iḁruŋ-iḁruŋ ino:ri kanmąndanąla, kanmurduna.

41 Agulaia kuda: ardarawaia ba kariŋgunaldągori, jero:l kubądjuŋiri, kubąluleri, Ŋundju God ŋunŋungula. Aua kanmaiḁmbuna, wa pa:nąŋunja ka:ralu wunja, gewunja arka laiburu ąŋgąnina-nąŋga aua Christ iŋgąnina.

42 Mąmąŋgunu, ba keŋgunal, keŋaŋuru bun-dul' kuru; peleŋgąraia kaueraŋanjiro:naŋuriri, kauerąmurkalal; iŋgarkanenja, aua arka wa pandjḁndiwenŋuru.

43 O! kundjuŋąnąŋgori, Malaiindem maiḁkekąrim maninja wąląnu-wunia kuŋalunja bąndaia wunja God anąŋga, gewunja ŋḁŋaŋawiena.

44 Ardi:um kululeri dadjurd-kąrarim maninja Judaea nąnja.

5

1 Ge kunina, wuno:murum peleŋgąraia aua ŋąnja kudmun iŋgadjąndala ŋuru karkaŋuru wunja ŋąla-ŋąla God anąŋga, aua kauelgenjiri duŋunda agu Gennesaret,

2 Mąra kumbunandii namąndi tjḁruŋandu kumbąlgenjandu duŋunda agu; djaia ŋąria kariŋaŋuru wundj'-i-dagu, net arkanąŋga kulai kanbąrwuneri.

3 Dąra keŋa namąndi tjḁruŋ nąnja, Simon anąŋga, burkai kaiąbuna iŋgeŋuru wunja ruluk iraiu kabąlb'i dągu. Atją kauwona, peleŋgąraia kaniiŋgundąla namąndi nąnja.

4 Wuno:murum ka:luleri wudun geŋu, aua Simon kundjuŋanąŋga, Njiriŋuru tjalani ŋuru, net njirkanąŋga wai araiąb arema wunja.

5 Simon kaio:lbąla kundjuŋu, Inaiuri, wulo:lum mararium kerkąriŋiri, kari wa panjądbenja; mia ŋąla-ŋąla ŋundj anąŋga nąnja net pitja iŋaiąb.

6 Wuno:murum ge kadjuŋu, bur kanbąri:la djaia wiri-wiri ŋąria djenbeŋuru; gewunja net arkanąŋgaia ka:lemi:neri.

7 Mara:li marwunanąŋgori arkaŋąlja namąndi tjąkąri nąnja, ąŋgeŋgal ąŋganbądawodju wunja; arka kariŋgunal, namąndiandu kąlabu kubąrkandjuna ge njini pitja jauąk kauwenjandu.

8 Wuno:murum Simon Peter kąnindjąŋa kauwona Jesu iluŋgu nąnja kundjuŋiri, Tjḁndjandiwe, gewunja ŋaiu i:dja umąra ŋąri, Inaiuri.

9 Gewunja aua rąngąri keŋa, ardarawaia aua nąnja kuda:, wiri-wiri ŋąria djaia ąŋganbądburąn.

10 Ge kądjinu James a John, Zebedee iŋko:landu, auandu iŋaŋąlguri Simon nąnja. Jesu Simon kundjuŋanąŋga, Puŋungulgunejiri, wuna pąle i:dja pitja ąndjąmeri.

11 Wuno:murum namąndi karkaŋurulal kabalba nąnja, darawa kubądbąŋgi:la, kaueramalando:na.

12 Ge kunina wuno:murum aua malaiindem maiaruŋum maninja iŋgaŋineri, wai! i:dja leper ŋąra iraraia; aua wuno:murum Jesu mąra iŋgo:na, imiŋum maninja kauwona kąniauwima, kundjuŋiri, Inaiuri, ŋąmba tjuŋudju wunja, ŋaiu rargąri tjḁngandju.

13 Aua ino:ri la mamąŋ, kąmąndanąla, kundjuŋiri, Koru dudbąla, kuŋe wunja, rarwu bąnu; maiirgi:rkum leprosy kaiąndiwela.

14 Kundjuŋanąŋga, I:dja kari pinclji:nąŋgoriri, O! baiuŋuru, pąmiimbaienąŋga dadjurd ŋḁra, tjąmi bąnu rargąri ŋunŋunina moia, ge Moses geŋida, umiimbaie wunja arka nąnja.

15 Mia kunjąŋaŋuru djenbeŋuru djo:jąn aua wunja, djąruk kadbiena peleŋgąraia ŋuru iŋgarkaŋuru wunja, ąŋgąmurdui: wunja mareja arkanąŋgaia.

16 Aua keŋaŋuru bundul' kuru, dadjurd kundjuŋu.

17 Tjąruŋiau kaniiŋ gundaleri, Pharisia a adiiŋgundieja ŋąla-nąla ŋąria ma atją kadineri, arka ąŋgeŋgunal malaiindem mararawum ḁlp Galilee nąnja, Judaea nąnja, Jerusalem maninja; wundjurulu Inaiuri anąŋga aua nąnja kunina ąŋgąmurdu wunja.

18 Gejau, wai! i:dja mano: kaueranuruleri inarugu nąnja i:dja iąla iŋgąnina, markandjuro:na iŋgarkaŋural kunja iŋgarkande imąnŋąle ŋuru.

19 Wuno:murum wa mḁra pąmarwi:nja ŋąrunąŋgowu iŋgarkaŋural kunja peleŋgąraia wunja, pai kadina maiarum malerdu' ŋuru, jeri kaueriąbuna malerdu' ŋuru inarugu kuda: puląga nąnja imąnŋąle Jesu.

20 Wuno:murum aua mąra ąŋgo:na arka wa pauerąŋudjarenja ŋąri, kundjuŋu, I:dja, umąra ŋundjanąŋga wai kundjąbieŋąnu.

21 Wunmanbąli wiri-wiri ŋąria a Pharisia kubąrwądeŋu, kubądjuŋiri, Indja ąŋguja woru ka:luiri? Ąŋguja umąra gole wai puągaiąb, God auekamandj?

22 O! Jesu laiburu kąnina ardi:um maninja, kandjo:lbąla, kundjuŋąnąŋgori, Ąŋudja njidi:um maninja kurawadejiri?

23 Ŋḁnąŋga wunia man dągu ŋąnŋulu wunja, Umąra ŋundjanąnga wai kundjąbieŋąnu, ŋąnŋulu wunja, Bḁri bąnu, wudawa baiu?

24 Laiburu njirkunuŋ wunja I:dj' iŋko:lu wundjurulu kudai kabąlba nąnja umąra wai kunja, kundjuŋanąŋga iąla, Kuŋenu, bḁri bąnu, ŋunarugu tjḁrawąd minjąm, baiuŋuru maiarum ŋimdjanąŋga' ŋuru.

25 Maiirgi:rkum adbąnŋąle ŋuru kauwelgenja, tjḁrawąd kumąŋ wuna nąnja we iŋgauwoneri, maiarum anąŋgam mamurkąląŋuru, God ko:do:daleri.

26 Ardarawaia rąngąri kariŋa, God kauero:do:dala, luren kubądbąŋeri, kubądjuŋiri, Rąngąri weni mąra worwuna.

27 Wuna pąlejau keŋaŋuru, mąra ko:na kaiugu ŋąra iŋumba Levi atja iŋgąnineri kaiug karim maninja, kundjuŋanąŋga, Tjḁnmalando:.

28 Aua darawa kundjąndiwela, bḁri kąnina, kąmalando:na.

29 Levi maia ardaiur' kangąndjuna aua wunja maiarum anąŋgam maninja; peleŋgąre djenbenuru kaiugu ŋąria atjąkekąria auandu nąnja atją kadina.

30 Pharisia, wiri-wiri ŋąria arkanąŋgaia kuda:, inalalaia jau kanbąrkaŋurula, kubądjuniri, Ḁŋudja kunja kaiugu ŋąria nąnja, arwod' dąnja, mindjḁl kuriiri, djo: njiriŋiri?

31 Jesu kandjo:lbąla, kundjuŋąnąŋgori, Adbuludja bąnmąndja wa lai pąŋgawon-nąŋgori, O! adbąramareja lai kauwonąnąŋgori.

32 Wa pąŋeŋgunjal ai wunja tjḁdąŋuria, O! rworia kuluŋąn kunja.

33 Kubądjuŋanąŋga, John inalalaia tjile-jile kadjamindjąŋa, dadjurd kubądjiri, ge kądjinu Pharisia arkanąŋgaia, O! ŋunalalaia mindjḁl kubądjiri, djo: kariŋiri.

34 Jesu kundjuŋąnąŋgori, Pąnąnmoia jḁląlanąŋgaia, wąli pąnąnmoia arka nąnja iŋgąniŋiri, ko:ru kariamindja?

35 O! lewąra pitja njejeŋgal gejau pąnąnmoia arka nąnja pitja emąląŋaie, gejau pitja arejamindja, lewąra ge nąnja.

36 Bare-bḁre kuda: kundjuŋąnąŋgori, I:dja kari aia dalar iŋgąmieŋu wobi iŋunali nąnja wa pąŋganden wobi inuŋgule nąnja; madji iŋunąli dalar pąŋgąm, iŋunąli inuŋgule nąnja wa pidjin pąŋgauwi:ngąndu.

37 I:dja kari wine iŋunąli wa pąŋganden waiḁm mḁnuŋgulem maninja; madji wine iŋunąli waiḁm muŋgur pąmo:, pḁlulu pąŋgąnu, waiḁm pitja bąda pamo:wi:;

38 O! wine iŋunḁli kandienja waiam maŋunąlim maninja.

39 I:dja kari inuŋgule djo: iŋgeŋa wa lai pąŋgawon-nąŋga iŋunąli; ge wunja kundjiri, Inuŋgule inia man dąga.

6

1 Ge kunina Wunaiurujau bulumąn keŋa corn nąnja, inalalaia ri: kubądjuŋiri, mindjḁl kubądjuŋiri, corn ardori nąnja wurąŋgąn kubądjuŋiri.

2 Pharisia atjąkekaria kubądjun, Ąŋudja kunja kuriiri ge wunia ŋuru-ŋuru Wunaiurujau?

3 Jesu kandjo:lbąla kundjuŋu, Wawu laiburu pinjidinjiri wuna David geŋu wuno:murum baia iŋgo:na, arka aua nąnja kuda:?

4 Dąra iŋgeŋiri maiaru' ŋuru God anąŋgam, kanmąŋ maia adbiimbaie ŋąria, mindjḁl kundjuŋu, arka aua nąnja ka:no:na, arge mindjḁl kunja wunia ŋuru-ŋuru, dadjurdŋąria argekamandj?

5 Kundjuŋąnąŋgori, I:dj'iŋko:lu inaiuri kąnuŋ Wunaiurujau.

6 Ge kunina Wunaiurujau tjąkąriau dąra keŋ-aŋuru dadjurdŋąrim maninja, kaniiŋgundąla; i:dja ma kąnineri, worawerdum anąŋgąm maralgam;

7 Wiri-wiri ŋąria a Pharisia kaueranindjąŋeri ŋąmba Wunaiurujau iŋgąmurdu, mara karwuna-nąŋga wunja de iŋgarwu wunja.

8 Aua laiburu kąninanąŋgori ni: ąŋgąnineri, kundjuŋanąŋga i:dja ino:ri dalga kudai, Bḁri bąnu, bọwelge puląga nąnja; aua bḁri kąnina, kauwelgenja.

9 Jesu kundjuŋąnąŋgori, Burkai njinjiąb, Wuniọwu Wunaiurujau wunia workundju, woru workundju? Iŋaui workumbundulba, bąda arkumba?

10 Wunjili:wa kanbuna ardarawaia nąnja kundjuŋanąŋga, Ŋuno:ri la mąma. Ge kundjuŋu, ino:ri kumurdui:na.

11 Ardji:la bḁri kąnina, arge wurura kubąrwadeŋu ŋąni Jesu kadjunąŋga wunja.

12 Gejau kunina dąnde keŋaŋuru tḁląmbąn ŋuru dadjurd kunja, kądjinma wundugum dadjurd kundjuŋąnąŋgeri God.

13 Wuno:murum mąmąŋgunu njiŋgąnina, ai kanbuna inalalaia, arka nąnja kanmurąŋ twelve, (ąnŋenŋąlja), arge kandimąla arkaŋawieja,

14 Simon aua kuda: iŋgąrimala Peter, Andrew iwomale, James a John, Philip a Barthomolew,

15 Matthew a Thomas, James Alphaeus iŋko:lu a Simon iŋgąrimaiena Zealot,

16 Judas James iŋko:lu a Judas Iscariot, aua iŋgąnina tjiriwin ŋąra.

17 Jeri kauwonal arka nąnja kauwelgenja wauim maninja, peleŋgąraia ardarawaia inalalaia, peleŋgąre djenbeŋuru worumba Judaea marara-wum ḁlp, Jerusalem ḁlp, maiamiŋgum Tyre a Sidon,

18 Arka ąŋgeŋgunal aua ŋuru iŋgarkaŋuru wunja, ąŋgąmurdui: wunja mareja arkanąŋgaia, arka pąmbąla ąŋgąnineri agulaia arduria nąnja kadburduwi:na;

19 Peleŋgąre ardarawaia kubąrkąnjiro:na iŋ-gadbąndana wunja, gewunja wundjurulu auedągu kunjąŋgunal, ardarawaia kanmurduna.

20 Ambula ba:l kumąŋ inalalaia nąnja kundjuŋu, Tjukul ŋąri njidje, gewunja njirkanąŋga bąndaia God anąŋga.

21 Tjukul ŋąri njiri baia ŋąri weni, gewunja pitja barui njiranowi:. Tjukul ŋąri njiri wola: wur-ąŋundju weni, gewunja pitja djirai njirąnu.

22 Tjukul ŋąri njiduŋ wuno:murum i:dja njin-ŋumbąrkundjuru, wolara njinŋumbąrkaru, jau njin-ŋumbąrkaŋuru, njirkumba wai kadjąb woru kąd-jinu I:dj'iŋko:lu wunja.

23 Gejau tjukul njidu, kurkudjal njidu, gewunja wai! wunaiuru ląŋugu njirkanąŋga ąndjo:l' dąnja; gewunja ge kądjinu iranąŋgoria kubądju-ŋąnąŋgori tjo:lbądaia.

24 O! Wurgunu njiri nąnja, tjiŋi:ra, gewunja jḁmbula njirkanąŋga gole kurąmąŋ.

25 Wurgunu njiri nąnja, weni barui wurąŋund-ju, gewunja pitja baia njinjo:. Wurgunu njiri dji-rai ŋąri weni, gewunja pitja wola: wureju, dji:rwa njirąnu.

26 Wurgunu wuno:murum i:dja ardarawaia wunia njiri wunja ka:lu, gewunja ge kądjinu ira-nąŋgoria kubądjuŋąnąŋgori tjo:lbądaia tjibareja.

27 O! Kuŋenuri ŋuru njirkunuŋiri, Ardauurgu-nuria njidarienąŋgori, wunia wurinąŋgori ark a njinŋumbądjo:ndjuriria,

28 Wunia wuralunąŋgori arka woru ka:lunuri, dadjurd wuri: arka wunja woru kadjunuri.

29 Aua ŋunmąŋulp maiaruŋum ŋoiil ge, maiak-ąrim kuda: ino:, aua ŋunŋuno:ŋgu wobi ŋundja-nąŋga, iakąra wunja pąndjąmaiḁmbiri.

30 Ano: ardarawaia ŋunŋumbądiauia, aua wuląnbiri ŋundjanąŋga ŋunŋuno:ŋgu, pąndjąniauwiri.

31 Lai njirkumbąnanąŋgori i:dja kadjunuri ge kądjinu wurinąŋgori.

32 Njiri ŋąmba lai ąŋgawonanuri arka lai njirwanąŋgori, ŋḁnąŋga wungulbo:wie njiri nḁnja? Gewunja arworia kuda: kadarieŋanąŋgori ąŋganarieŋąnąŋgori.

33 Njiri ŋąmba wunia wurąŋundjunąŋgori arka wunia kadjunuri, ŋḁnąŋga wungulbo:wie njiri nąnja? Arworia kuda: ge-i-di-dągu kubądju.

34 Njiri ŋąmba njirkunawodjąŋa arka ni: njirkunuŋąnąŋgori arąŋunma njele, ŋḁnąŋga wungulbo:wie njiri nąnja? Arworia kuda: kadawodjieŋu arwor' ŋundju-ŋundjia ge-i-di-dągu kadba njele.

35 O! Njiri ardauurgunuri njidarienąŋgori, wunia wuri:, arano:wodju wa ni: pinjidin njele; ląŋugu wunaiuru pitja njḁnunuri, pitja njiranu Karąŋ-ŋąra mandj njinŋungula, aua inia iŋgḁnuŋąnąŋgori aljaljadbuneja a arworia.

36 Araijeriwu, Iro:lidj kądjinu ąŋgaieriwu.

37 Wure paro:jiri, pitja wa wure pinjirwi:n; bąda paro:jiri, pitja wa bḁda pinjirwi:n; wai wuraiąb, pitja wai njejąbienuri.

38 Arano:, pitja njḁno:wi:nuri; wunaiuru, wunia, pąndjuk ŋąri, lukuluk ŋąri, tjauaiba ŋąri mąląma njirkanąŋgam maninja pitja njinbąrano:; gewunja kądjinu arąŋano: ge kądjinu pitja njąno: wi:nuri.

39 Bḁre-bḁre kuda: kundjuŋąnąŋgori, Ambulidj ambulidj kaielguruŋ? Wawu dagulum maninja pąŋgawengąndu?

40 Inalala karąŋ wa pąŋgąnin inaiuri nąnja; O! ardarawaia gole ko:rug ąŋgḁmieŋu inaiuri kądjindjia pitja arąnu.

41 Ąŋudja kunja mandjanindj tjurnim nawalo: lidj ambula nąnja, ŋuwonu ŋungubul' dąnja wa pindjąnindjąn?

42 Ŋḁrunąŋgowu pitja djenḁŋga nawalo:lidj, Ŋawaia, nali mḁŋamal tjurnim ŋungubul' dąnja, ŋunge ŋundju-ŋundju kądjinba pindjąnindjąn ŋuwonu ŋungubul' dąnja? Ŋunmiŋum mąljaljadbune, ŋundjurle wai tjąb ŋuwonu ŋungubul' dąnja, gejau pitja wunia mandjanindj tjurnim ŋawalo:lidj ambula nąnja mandjiąba wunja.

43 Gewunja ŋuwonu wunia kurab iwori wa bḁri pąŋgaiąndąn, tjąkąri njele ŋuwonu woru kurab inia wa bḁri pąŋgaiąndąn.

44 Ŋuwonu darawa laiburu kuniŋaieŋu kurab kąnąŋga nąnja; gewunja wonąndja nąnja wa pąmadburąn tjili:um, kari irululu kakadja ŋḁri nḁnja kanera.

45 I:dja inia wunia iŋaui nąnja wunia ba kungąŋural; i:dja iwori woru iŋaui nąnja woru ba kuŋgąŋural; gewunja dara iŋaui nąnja iamundu kuluiri.

46 Ąŋudja kunja tjḁrarim Inaiuri, Inaiuri, wa piriin ge ŋḁnŋundju?

47 Aua ŋḁnjąmurkal, ŋąla-ŋąla ŋaianąŋga ŋuru iŋgḁnuŋ ge kąminje, pitja njinjąmiimbu ąŋguja kądjindja iŋgḁnuŋ.

48 Kądjindja kąnuŋ i:dj a maiarum mąŋgandeŋiri, aua tjḁri geŋiri tjalani, maiarum mąŋgandeŋu kaiugu nąnja; worumbąm mąŋgeŋgunal, maro:ralim dai mąŋgo:na maiarum ma nąnja, kądjinba jḁlala pąmo:nja, gewunja tjḁdąm mąŋgandiena.

49 O! Aua ŋuru iŋgąnuŋ, wa puŋgen, kądjindja i:dja maiarum mąŋgandeŋu kabąlba nḁnja waiuru mano:ruma, ma nąnja maro:lalim dai mo:na, maiirgi:rkum mauwona, djenbeŋuru malemi:neri.

7

1 Wuno:murum wudun geŋu ŋąla-ŋąla dara anąŋga worumba ŋuru ąŋgąnineri, Capernaum maninja dąra keŋaŋuru.

2 Centurion iḁruŋ i:dja anąŋga ara iŋgąnineri, kuŋgądjuneri, iŋgąnarienanąŋga.

3 Wuno:murum Jesu wunja ŋuru iŋgąnina, kanŋaŋawuna aua nąnja arwawongąria Jew ŋąria, burkai kaueriąbuna iŋgeŋgal wunja, i:dja anąŋga iŋgąmurdu wunja.

4 Wuno:murum Jesu iŋgadburkalal, njḁdbama burkai kaueriąbuna, kubądjuŋiri, Inia kąnuŋ aua wunja wuna tjuŋundju.

5 Gewunja worumba ḁri kąnarieŋunjḁri, aue ŋundju-ŋundju wondi maŋgo:na dadjurdŋąrim ḁri wunja.

6 Jesu arka nḁnja keŋaŋuru. Wuno:murum maiarum bọwora wa pąŋgąninja, centurion arkaŋalja aua nąnja kanŋaŋawuna, kundjuŋąnąŋga, Inaiuri, djądjeri pindjii:ri; gewunja ŋḁniowu ŋanuŋamiri ŋunŋunjąŋgal waiuru malerdum ŋaianąŋgam;

7 Gewunja ŋḁwe wurura wa puŋenja ŋḁnia ŋḁnŋunuŋ ŋunŋunmurkal; O! ŋąla-ŋąla minje, gejau i:dja ŋaianąŋga pitja emurdui:.

8 Gewunja ŋaiu kuda: i:dja ŋḁndieŋu wundjurulu waiuru, mąląni'-ŋąria ŋaiu kudai waiuru ŋaiu nąnja, indja kuŋenąŋga, Baiu, aua keŋga; iąkąra, Beŋgal, aua keŋgal; i:dja ŋaianąŋga, ge dju, ge kundju.

9 Wuno:murum Jesu wuna ŋuru iŋgąnina, rąngąri keŋa, wąlŋarai kauwona peleŋgąre iŋgad balando:neri, kundjuŋąnąŋgori, Kuŋenuri, wa puŋgąŋudjarien-ŋąri wuna kądjinu wa mąra puŋo: nja, kari Israel nąnja.

10 Arkaŋawieja djo:li kadinal maiarum maninja, i:dja mąra kauero:na imulugu.

11 Ge kunina mąŋgundjiau, keŋaŋuru malaiinde' ŋuru maŋumba Nain, inalalaia peleŋgąre djenbenuru aua nąnja kariŋaŋuriri.

12 Wuno:murum malaiindem maiamundum wodjulu iŋgąninal, wai, mano: kuŋgaŋuriena durgu i:dja, karanąŋgąnja iḁruŋamandj, njąŋga ndjo:rinja; peleŋgąre djenbeŋuru malaiinde' ŋąria njaŋga nąnja kadina.

13 Inaiuri, wuno:murum mąra njiŋgo:na, njąŋgaieriwuna, kundjuŋąnąŋga, Wola: pindjii:ri.

14 Wodjulu keŋgunal, mano:ŋąri kumąndanąla, arka mano: iŋgarkaŋurula karwelgenja. Aua kundjuŋu, Algunja, kuŋenu, Bḁri bąnu.

15 Imandja atją kąnina, wunmanbąli kululeri, karanąŋgąnja aua njino:na.

16 Ardarawaia karkulguneneri, God kauero:do:dala, kubądjuŋiri, Tjo:lbąda inaiuri bḁri kąni:na nari nąnja, God worumba anąŋga mia kanmurkalal.

17 Djo:jąn wuna aua wunja kunjąŋaŋuru Judaea mararawa' ŋuru, tḁmbium mararawam wo:ri mo:neri.

18 John inalalaia wuna darawa kubądjuŋąnąŋga. John inalalandu ai ko:nandu,

19 Kaŋaŋawunandu Inaiud' dąnja, kundjuŋiri, Ŋundju aua iŋgeŋgal, iąkąrawu kedana?

20 I:gąndu wuno:murum iŋgąmurkalalgąndu, kundjuŋandu, John Baptist ḁrendu ąnŋaŋawunandu ŋundju nąnja kundjiri, Ŋundju aua iŋgeŋgal, iąkarawu kedana?

21 Ge-i-di-dągu ardarawaia kanmurduna mareja, widji, agulaia arworia, ardarawaia arkumbambulidjia ka:no:na mąŋgadidja wunja.

22 Aua kaio:lbąlandu kundjuŋąnąŋgandu, Njiriandu, wurinąŋgandu John arąŋunindjąŋandu, ŋuru njikuninandu; arkumbambulidjia kąle kadju, arwonwondadjia wudawa ąŋgeŋa, leper nḁri a rargąria ąŋgandjuiŋu, woŋąlaia ŋuru ąŋgąnuŋ, adbąn bḁri ąŋgaiąndieŋu, ardjeja wąląnu-wunia kalui:ŋanąŋgori;

23 Tjukul ŋąra aua ŋaiu nąnja wa djiḁn puŋgąmąn.

24 Wuno:murum wąląnŋąrandu John anąngandu iŋgeŋanurandu, wunmanbąli peleŋąraia kululanąŋgori John wunja, Aŋudja njiriŋanuru bundul' kuru mąra wunja? Ki:lŋgu jaląla mąndjum maninja?

25 O! Ḁŋudja njiriŋaŋuru mąra wunja? I:dja wobi mumula tai iŋgąniŋaiena? Wai! arka wobi adbąlalaia nąnja, tjiŋi:ra ąŋgeŋa, maiarum ardaiud' dąnja kadun.

26 O! Ąŋudja njiriŋaŋuru mąra wunja? Tjo:lbąda? Jau, kuŋenuri, inaiud' ban dąga tjo:lbąda nąnja.

27 Indj-indja aua wunja wiri-wiri kauwi:na, Wai! wąląn-ŋąra ŋaianąŋga kąŋanądjaŋuru mąnŋąle ŋunmiŋum, Aua kalumba ŋundjanąŋga pitja brar njeŋuru mąnŋąle ŋundju.

28 Kuŋenuriri, Arka nąnja kuli:n ąŋgauwi:na woŋaia nąnja kari inaiud' ban dąga John nąnja; O! aua pidi:n njini bąndaia God anąŋga nąnja iŋgąnuŋ, inaiud' ban dąga aua nąnja kąnuŋ.

29 Worumba ardarawaia ŋuru ḁŋgḁnina, publicandjia, God kauero:do:dala, arka John nąnja baptize ąŋgandjui:na;

30 O! Pharisia, ŋąla-ŋąla ŋąria kuda:, wai kubądjąbuna ŋąla-ŋąla wuni:u' ŋąri God anąŋga, arka wa baptize parkandjuienja aua nąnja.

31 Gewunja ąŋudja kądjindjia kaŋandju i:dja woi mąŋgadberi andja? Ąŋudja arka kądjindjia?

32 Arka kądjindjia woŋąlaląŋuja tjo:lgarim maninja atją ąŋgąŋuŋ, atjąkekąria ai ąŋganbąrwiria arka kadjiri, Dendem marwunuri, wa djor piriinja; Wola: kunjedjuŋunuri wa pararemenja.

33 Gewunja John Baptist keŋgunal wuro:dbori wa mindjḁl puŋgenja, wine wa djo: pąŋgeŋenja, gejau kuri:, Aua agula kudai.

34 I:dj' iŋko:lu keŋgunal mindjal geŋeri, djo: iŋgeŋeri, gejau kuri:. Wai, i:dja albąnda, djo: ŋara, iŋaŋalja publicandjia a arworia.

35 Wuni:ndjąru tjḁdąŋuru kuŋgandjui:na wonąlaląŋuja ardarawaia kąnąŋga nąnja.

36 Iḁrun Pharisee burkai kaiḁbuna mindjḁl kunja aua nąnja; dara keŋaŋuru maiaru' ŋuru Pharisee anąŋgam, atją kauwona mindjḁl kunja.

37 Gejau, wai, woŋaiinja, njąŋga maliindem maninja njiwodj, wuno:murum laiburu njiŋgąnina aua atją ingąnineri maiarum maninja Pharisee anąŋgam, kaŋurulal alabaster ąŋgaiamieneri ŋąra,

38 Pale ierdu nanja njimbąlgenja wola: geŋeri, wunmanbąli ierdu kulai kumbuna mandud' 'jiniŋgem, tjakąra njiniŋge njimri: ŋąri wuliŋgąra kundjuŋiri, ierdu kuŋgulbo:na, ąŋgaiamieneri ŋąra njiniŋge kundjamąla.

39 Pharisee, wuno:murum mąra ko:na, aua burkai iŋgaiąbuna, iniąka manma kundjuŋu, Indja, ŋąmba tjo:lbąda iŋgąnuŋ, laiburu iŋgąnuŋ ąŋgunja, ąŋudja kąrinja njąŋga iŋgąmąndana, njiwodj njingąnuŋ.

40 Jesu kaio:lbąla kundjuŋąnaŋga, Simon, ąŋudja-kąna ŋenu. Aua kundjuŋu, Inaiuri, minje.

41 I:dja iḁruŋ, iḁruŋandu tjaue kumbunanąŋ-gandu; iąkara tjaue kumbunanąŋga kaiug wunŋen-ŋąlu, iąkąra kaiug darawa.

42 Wuno:murum ino:randu ingąninandu, ko:lulwa wai kimdjąbunanąŋgandu. Ŋḁniandu aia kąnarieŋunąŋgandu?

43 Simon kaio:lbąla kundjuŋu, Kunenaŋga ŋana aua darawa wai kaiąbunanąnga. Aua kundjuŋąnąŋga, Nidji kundji:nu.

44 Wąlŋąre njimurkala woŋaiinja, kundjuŋąnaŋga Simon, Ndjanindj woŋaiin' njina? Maiarum nundjanąŋgam dąra ŋeŋgunal, agu ŋaierdu wunja wa pąndjano:nja; O! njąŋga ŋaierdu kulai kumbuna mandud' 'jiniŋgem njąŋganąŋgam, wuliŋgąra kundjuŋu tjąkąra njiniŋge njąŋganḁŋga.

45 Wa pąnjąngulbo:nja; O! njąŋga ŋḁnŋunjeŋgunalgule wa wudun puŋgenja ko:lbo:na wunja ŋaierdu.

46 Ŋḁmri: wurŋi:wa njiniŋge wa pindjiamenja; O! njąŋga ŋaierdu ąŋgaiamieneri ŋąra njiniŋge kundjamąla.

47 Gewunja kuŋenu, Umąra njąŋganąŋga wai kundjąbieŋimąŋga, ge darawa kunuŋ, gewunja djenbeŋuru ŋedura geŋu. Aua pidi:nu wai kaiąbieŋunąŋga, aua pidi:nu ŋedura kundjiri.

48 Gejau kundjuŋąnąŋga woŋaiinja, Umąra ŋundjanąŋga wai kundjąbieŋąnu.

49 Ark a aua ŋąnja atją ąŋgauwoneri wunmanbali arge wurura kubądjuŋ, Ąŋguja indja, aua kuda: umąra wai kaiąb?

50 Aua kundjuŋanąŋga woŋaiinja, Wa puŋgąŋudjarien ŋąri nundjanąŋga ŋunmundulbąla; abi:la baiu.

8

1 Ge kunina lo:jenda pąlejau aua keŋaŋuru malaiindem, maiarundjeruŋuma, ardi:um kululeri, kungąŋuruleri wąląnu-wunia bąndaia God anąŋga, twelve aua nąnja;

2 Woŋaia atjąkekąria arka ąŋgąmurdui:neri agulaia arduria a mareja, Mary njąŋgąrimiena Magdalena, njąŋge-i-dągu ąŋgeŋa agulaia ąnŋąlja,

3 Joanna mąŋgąnąŋgąnj a Chuza inaiuri Herod nąnja, a Susanna a njindarawanja ndjkekąrinja, arka ąŋganbądo:neri wuląnbiri arkanąŋgaia.

4 Wuno:murum peleŋgąraia djenbeŋuru djḁruk aŋgąmiena, iŋgadburkalal malaiindem mararawum ḁlp, kulula bąre-bḁre nąnja.

5 Tjalangąnja ŋąra keŋaŋuru wolumbąra wunja tjḁląngąnja anąŋganja. Wąli wolumbąra geŋiri, ndjkekąrinja njąŋgari:na kalumba iaminim maninja; djąmbąba njindjo:riena, punaria wuŋo:ru ŋąria mindjḁl kubądjuŋanąŋga.

6 Ndjkekąrinja njąŋgari:na kaiugu nąnja, njiŋge ba wa kundjuŋal, njindalga njinina gewunja agu njino:ra.

7 Ndjkekąrinja njąŋgari:na wonąndja nąnja, wonąndja ba wa kubądjuŋal, limbitja kauero:na.

8 Ndjkekąrinja njąŋgari:na kabąlba mḁnium maninja, ba wa kundjuŋal, kurab bḁri kaiąndąla irara. Wuna ka:lula, jero:l kundjuŋu, Aua ini:um kudai ŋuru wunja, ŋuru kąninja.

9 Inalalaia burkai kaueriąbuna, Ŋḁnąŋga bḁre-bḁre wuna?

10 Aua kundjuŋu, Njiri nąnja kuno:wi:ŋu laiburu wunja wundjąlgeje bąndaia ŋąri God anąŋga, O! atjąkekąria bḁre-bḁre nąnja, gewunja madidjeri wa pąmadidjąn, ŋuru ąŋgąnuŋiri wa puŋgadenąn.

11 Bḁre-bḁre wima kunuŋ. Tjḁląnganja ŋala-ŋąla God anąŋga kunuŋ.

12 Arka kalumba iaminim maninj a ark a ŋuru ąŋgąnina, gejau keŋgal agula kano:ŋgu ŋąla-ŋąla ardi:um maninja, madji wa puŋgarkudjarąn, arąmundulbaie ŋąna.

13 Arka kaiugu nąnja arka wuno:murum ŋuru ąŋgąnina tjukul ŋąri ŋąla-ŋąla kubądba, arka wondudba ardo:no:reja, pulągajau wa puŋgarkudjarąn, ąŋgo:ndjui:ŋu jarąŋga kaduŋ.

14 Njiŋge puląga wonąndja nąnja, arka ŋuru ąŋgąnina, wurgunu nąnja, wuląnbi' dąnja, tjukul ŋąri arkaui nąnja ąŋgeŋuriri, limbitja karwi:ŋu, kurab kari wa bḁri paueriąndąn.

15 Njiŋge kabąlba manium maninj a, arka kaduŋ, argulum mąnium, aliŋąri nąnja, ŋąla-ŋąla ŋuru ąŋgąnina, njḁdba kubądba, kurab bḁri kaueriąnda njḁmula ŋąri.

16 I:dja kari wuno:murum tjanaim duru ki:la wa bur puŋgennąŋga ḁŋgąm maninja, wa puŋgan-den inarugu waiuru, O! tjanai' ŋąra nąnja kuŋgande, gewunja arka dąra ąŋgeŋgaliri tjanaim pitja mąra ewuro:.

17 Gewunja kari kaielgaiena ŋąmba wa pitja mąra puŋgauwi:n; kari wundjąlgeje ŋąri ŋąmba wa pitja laiburu puŋgąniŋaien, ŋąmba wa pitja marąma nąnja puŋgeŋgunal gąri.

18 Gewunja maranindj ŋḁrunąŋgọwu ŋuru njirkunuŋ, gewunja aua kudai aua nąnja pitja njḁno:wi:, aua ino:ra pitja eno:ngie aua nąnja ge mąra kauwi:ŋu aua kudai ŋąna.

19 Kauerąmurkalal karanąŋgąnja a ŋawawanaŋgaia, aua nąnja kądjinba pareŋgunjal peleŋgąre nąnja.

20 Kului manąŋga, Ŋundju karanja, nundju nawawaia, dąnde karwelgeŋiri, Mąra ero: kubądjiri.

21 Aua kandjo:lbąla kundjuŋąnąŋgori, Ŋaiu karanja, ŋaiu nawawaia kaduŋ arka ŋąla-ŋąla God anąŋga ŋuru ąŋgąnuŋ, ge kadju.

22 Ge kunina mąŋgundjiau aua dąra keŋaŋuru namąndi ŋąnja, aua ŋundjuŋundju inalalaia kuda:, kundjuŋąnąŋgori, Wo:ndum kanalu ŋḁriuri; bḁri kubąrkaŋurula.

23 Wąli kariŋaŋuriri aua kulunu kąnina. Adjadjiri mąndjum maiąbaiąbenal wo:ndum maninja, kąlabu kundjuŋiri, arka wunauurgun' nąnja kadina.

24 Kauerąmurkalal bḁri kaueriąndąla, kubądjuŋiri, Inaiuri, Inaiuri, debąra ŋḁriuri. Aua bḁri kąnina, mamaiḁmbunandu mąndjum a pąląŋgąrinja wo:ndum maninja, wudun kundjuŋandu, tjumulu kunina.

25 Kundjuŋąnąngori, Nḁnąm wa puŋgąŋudjarien-ŋąri njirkanąŋga? Arka karkulguneneri, rąngąri kariŋa, arge wurura kubądjuŋiri, Indja ąŋudja kąra, aua mąndjum, wo:ndum genąŋgandu, mauandu ŋuru kaŋurandu?

26 Madburkąla tḁmbium Gerasenia arkanąŋgam, ma inalu Galilee.

27 Wuno:murum ba iŋgeŋgunal pąlul' dąnja, i:dja kąmąndjerąla malaiindem ḁlp, agulaia kudai, golema wobi wa tai pąŋgąninja, maiarum maninja wa atją pąŋgąninja, O! madem maninja.

28 Wuno:murum Jesu mąra iŋgo:na, jero:l kundjuŋu, Ŋaiu ŋḁni kuŋenu, Jesu ŋunŋungula God Karąŋ ŋąra mandj? Burkai ŋunjiąb, pąnjąnbiri.

29 Gewunja aua geŋanąŋga agula inuru ba iŋgeŋgaldąga i:dja nąnja. Gewunja tjile-jile laburd iŋgąmąn, kaŋuriena bur iŋgąni:na tjąŋadjąŋ nąnja, ierdu-ŋąria nąnja, tjąŋadjąŋ dalar kąmaŋ, kaŋaŋa-wiena agula nąnja bundul' kuru.

30 Jesu burkai kaiąbuna, Ŋunŋumba ŋḁnąŋga? Aua kundjuŋu, Legion, gewunja agulaia ardarawaia dąra ąŋgenaŋuru aua nąnja.

31 Arka burkai kaueriąbuna kari puŋgenjanąŋgori ąŋgeŋaŋuru tjalani ŋuru.

32 Ma kadina wiriŋąri pig ardarawaia no:wa kadineri tḁląmbąn nąnja; burkai kaueriąbuna aua ąnjąnąŋu wunja ąŋgeŋaŋuru arka nąnja; aua kanąŋula.

33 Agulaia i:dja ba kariŋgunaldąga, pig ŋuru dąra kariŋaŋuru, wiri-ŋąri tjḁri kubądburąŋ wo:naŋgąli-i-dągu wo:ndu' ŋuru, jauarḁra kubądjuŋ.

34 Arka barui ąŋganbądo:neri wuno:murum mąra ąŋgo:na ge tjumąn kąmiena, pąlja kubądjuŋiri, kubąlula malaiindem maninj a, wauim maninja.

35 Arge kariŋaŋuru mara wunja ge tjumąn kąmiena, Jesu kauerąmurkalal, mąra kauero:na i:dja aua agulaia iŋgadjąndiwela atją iŋgąnineri, tai iŋgąni:na, ini:um kudai, Jesu ierdu nąnja; karkulguneneri.

36 Arka kuda: mąra ąŋgo:na kubądjuŋąnąŋgori ŋḁrunąŋgowu iŋgąmundulbaiena aua agulaia kudai.

37 Peleŋgąraia ardarawaia tḁmbium Gerasenia wo:ri mąŋgarwuneri burkai kaueriąbuna ąŋgaiąndiwe wunja, gewunja djenbeŋuru karkulguneneri; aua namąndi nąnja dąra keŋaŋuru, djo:li kąninaŋuru.

38 Mia i:dja aia agulaia iŋgadjąndiwela burkai kaiąbuna aua nąnja iŋgąnuŋ wunja; O! kaŋaŋawuna, kundjuŋiri,

39 Djo:li bąnuŋuru tḁmbium ŋundjanąŋga' ŋuru, minje wunaiuru God geŋąnu. Aua keŋaŋuru, malaiindem mararawum maninja djo:jąn kumąŋeri wunaiuru Jesu geŋanąŋga.

40 Wuno:murum Jesu djo:li iŋgąninal peleŋgąraia kauerąmąŋ; gewunja ardarawaia kauerananąla.

41 Gejau wai! keŋgunal i:dja iŋumba Jairus, aua inaiuri dadjurdŋąrim maninj a iŋgąnina, kauwona Jesu ierdu nąnja, burkai kaiąbuna iŋgeŋgal kunja maiarum anąŋgam,

42 Gewunja pąmaranja ndjḁruŋamanj a aua kudai, njąŋga woralinja, kuŋgądjuneri. Wąli iŋgeŋaŋuriri peleŋgąraia aua nąnja naia kadbiena.

43 Woŋaiinja ndjḁruŋ, njąŋga golema gulu wo: kumbąnanąngeri, njąŋga kądjinba pinjimurduienja i:dja kari nąnja.

44 Iwelbam njeŋgunal kąmąndanąla iamiŋgum wobi anąŋga, maiirgi:rkum dumbulu gulu njąŋganąŋga tjimi kunjąŋa.

45 Jesu kundjuŋu, Ąŋguja ŋąnmąndanąla? Ardarawaia kari kubądjuŋ. Peter kundjuŋu, Inaiuri, peleŋgąre ŋundju nąnja djḁruk kadbieŋiri, ŋąndọa karkaŋurieŋiri.

46 Jesu kundjuŋu, Ąŋguja ŋąna ŋḁnmąndanala; gewunja laiburu ŋḁnina wundjurulu ŋḁndjąndiwela.

47 Gejau woŋaiinja, wuno:murum mąra ko:na wa pinjindjąlgaienja, djedjeriwa njeŋgunal, njimbąna imąnŋąle ŋuru, ąŋudjakunja iŋgąmąndanąla njąŋga kundjuŋu peleŋgḁre adbąnŋąle ŋuru, ŋḁrunąŋgọwu maiirgi:rkum njąŋgąmurduiena.

48 Aua kundjuŋanąŋga, Pąmaranja, wa panjąnŋudjarenja, ŋunmundulbaieŋu; abi:la baiu.

49 Ge-i-di-dągu aua kaluleri, kengal iḁruŋ dadjurdŋąrim inaiuri-i-dągu, kundjuŋiri, Pąmaranja ŋundjanąŋga gole njimąnja, inaiuri djądjeri pindjiinąŋgeri.

50 Jesu ŋuru iŋgąnina kaio:lbąla, Puŋungulgunejiri; dja pąnjąŋudjareri, pitja njemundulbaie.

51 Maiarum mąŋgamurkalal, wa panąŋunjai:dja kari dąra ąŋgeŋgal kunja, argekama Peter a James a John, woralinja iranąŋga a karanąŋgąnja.

52 Ardarawaia wola kubądjuŋiri, njimbądema-leri. O! aua kundjuŋu, Wola piriiri; wa debąra pinjeŋąn dąga, kulunu njinuŋiri.

53 Arka kauerii:la, laiburu ąŋganina njąnga debąra njiŋgeŋa.

54 Aua njino:ri kumąŋ, ai kundjuŋu, kundjuŋiri, Woŋaląŋunja, bḁri bąnu.

55 Njiŋandj djo:li njimurkaiena, maiirgi:rkum bḁri njinina, gejau aua kundjuŋu, Njino: mindjḁl kunja.

56 Gejau inenaiurgandu rḁngḁri keŋandu; O! aua kundjuŋąnąŋgandu i:dja kari piriinąŋgoriri ge tjumąn kąniŋaiena.

9

1 Twelve ai kanbuna, kano:na wundjurulu, iaŋąri, agulaia ardarawaia nąnja, mareja nąnja, ąŋgąmurdu wunja.

2 Kanŋaŋawuna ardi:um kalu wunja bąndaia God anąŋga, adbąramareja adbulugu ąŋgandju wunja.

3 Kundjuŋąnąŋgori, Kari parąmeri li:wu njirkanąŋga wunja, kari tjḁndura, kari bururu, kari maia, kari kaiug; kari wobi iąruŋandu parąmeri.

4 Maiarum maua dąra njirkunjąŋaŋuru, ma atja njidu, ma-i-dągąm maraiąndiwe.

5 Arka njiri wa pinjidbądbąn, wuno:murum malaiindem maue marąŋundjąndiwe, tjurnim njidjerdu nąnja jaląla wuri:nąŋga umiimbaie wunja arka nąnja.

6 Arka kariŋaŋuru, maiarundjeruŋuma buluman kariŋa wąląnu-wunia ardi:um kubąluleri, kanbądburduneri kądjinma.

7 Gejau Herod inaiuri ŋuru kąnina darawa tjumąn kąmiena, lara kundjuŋu, gewunja kaluiena atjąkekąria nąnja John bḁri iŋgaiąndiena imąndj-i-dągu;

8 Atjąkekąria nąnja Elijah mara iŋgauwi:na; atjąkekąria nąnja tjo:lbąda iḁruŋ ardindi' dąnja bḁri iŋgaiąndiena njele.

9 Herod kundjuŋu, John imri: ŋaiu dur kuŋo:na; O! indj' ąŋguja aua wunja wuna ŋuru ŋąnŋunuŋ? Mąra iŋo:, kundjuŋu.

10 Arkaŋawieja djo:li ąŋgąninal, kubądjuŋąnąŋga ge kadjuŋu. Aua kanmurąŋ, kariŋaŋuru argekama malaiinde' ŋuru maŋumba Bethsaida.

11 O! Peleŋgąraia laiburu ąŋgąnina, kauerąmalando:na; aua kanmurąn, kululanąŋgori bandaia God anąŋga wunja, arka lai kauwonanąŋgori adbulugu wunja aua kanmurduna.

12 Mąrąŋunja gole njimbąnaŋuriri, arge twelve kariŋgunal, kubądjuŋąnąŋga, Peleŋgąre ąnŋaŋawu, kariŋenjaŋuru maiarundjeruŋuma, tḁmbium ma-i-dąba, ma atją kadinja, mąŋari mąra kauero:nja, gewunja nąri ŋuruma bundul' danja ŋḁduŋ.

13 Aua kundjuŋąnąŋgori, Njiri arano: mindjąl kunja. Arka kubądjun, Ḁri nąnja kari, argekamandj wuro:dbori iḁruŋuri, djaia iḁruŋandu, ąnjerkuma mḁŋḁri peleŋgare ąndja wunja.

14 Gewunja arka peleŋgąre djenbeŋuru, five thousand. Aua inalalaia kundjuŋąnąŋgori, atja ari: ardarawaia fifty nąnja.

15 Ge kubądjuŋ, ardarawaia atją kanbąri:la.

16 Gejau aua kanmąŋ wuro:dbori iḁruŋuri, djaia iḁruŋandu, ąndjo:lu kąle kąmurkąla, wunia kululanąŋgori, kalemala, inalalaia kano:na peleŋgąre adbanŋale ŋuru aŋganbąrkande wunja.

17 Mindjḁl kubądjuŋ, ardarawaia barui kubądjuŋ, gejau kadburiena ilelemia arli:wa ąŋgeŋa ąŋgąm manŋennąlb, twelve.

18 Ge kunina, aua iḁruŋamandj iŋgąnina, dadjurd generi, inalalaia aua nąnja kadina, burkai kandjąbuna kundjuŋiri, Peleŋgąraia ŋai' ąŋguja kubḁdjareri?

19 Kauerio:lbąla, kubądjuŋ, John Baptist, atjąkekąria Elijah, atjąkekąria iḁruŋ tjo:lbąda ardindi' dąnja bḁri iŋgḁnina njele.

20 Aua kundjuŋąnąŋgori, O! njiri ŋai' ąŋguja kuriara? Peter kaio:lbąla, kundjuŋu, Christ God anąŋga.

21 Aua njḁdbama kundjuŋąnąŋgori i:dja kari wuna piriinąŋgoriri;

22 Kundjuŋiri, I:dj' iŋko:lu darawa kundji:nja, pitja wai kaiąbienja, mababaia nąnja, dadjurdŋąria ardenaiud' dąnja, wiri-wiri ŋąria nḁnja, pitja bada kauwi:nja, gejau pąle kulunu tjḁruŋandu pitja bḁri kaiąndienja.

23 Ardarawaia kundjuŋąnąŋgori, Aua nąmba lai kauwonanąŋga ŋḁnŋunmalando: wunja, aua ŋundju-ŋundju kari kąni:nja, wongaia anąŋga tjile-jile kumenja, ŋḁnmalando:nja.

24 Gewunja aua lai kauwonanąŋga iŋaui kąmundulba wunja, pitja njọakaliba; aua inaui kọakaliba ŋaiu wunja, aia pitja njḁmundulba.

25 Gewunja bąndaia daraiu ąŋudjakunja i:dja kuma, aua ŋundju-ŋundju iŋgọakalibieŋu, iŋgawelbuneŋu?

26 Gewunja aua djiḁn kąrnara, ŋąla-ŋąla ŋaianąŋga kuda:, aia pitja I:dj'iŋko:lu djiḁn njąmanąŋga, wuno:murum iŋgeŋgal pąlemba nąnja anąŋgąm, Iranąŋga, wąląnŋąria mamaia arkanḁŋga kuda:.

27 Nidji kuŋenuriri, atjąkekąria kaduŋ ŋuru ąŋgawelgeŋiri, arka wa pitja debąra pareŋąn mąra njini kadjo: bąndaia God anąŋga.

28 Ge kunina ŋąla-ŋąla wuna pąlejau, lewąra wunŋąlu, kąmurąŋori Peter a John a James, pai kąninaŋuru tḁląmbąn ŋuru dadjurd kunja.

29 Wąli aua dadjurd geŋeri imiŋum dji: manina, wobi anąŋga iroroi pąlemba kąnina.

30 Gejau wai, i:gąndu kululandiri aua nąnja, iŋgąninandu Moses a Elijah.

31 Auandu mąra kauwi:nandu pąlemba nanja, kundjuŋandu debąra anąŋga wunja, ge pitja ko:rug kąma Jerusalem maninja.

32 Peter, auandu kuda: aua nąnja kulunu ko:nori; wuno:murum barele iŋgąninuri, kanindjąŋori pąlemba anąŋga, i:gąndu kuda: iŋgawelgenjandiri aua nąnja.

33 Ge kunina, wąli iŋgaiąndiwejandiri, Peter kundjuŋąnąŋga Jesu, Inaiuri, wunia kunuŋ ḁriŋguri ŋuru wunja, jḁndąlpa maiaruŋurim wondi mewi:njuri, maiaruŋum ŋundju wunja, maiaruŋum Moses wunja, maiaruŋum Elijah wunja; wa laiburu pąŋgąninja ge geŋu.

34 Wąli wuna geŋeri, ąŋgubąn kunjąŋgunal, djer njindjąbuna arka nąnja; arka karkulguneneri wąli ąŋgubąn dḁra ḁŋgeŋaŋuriri.

35 Gejau ŋąla-ŋąla kunjąŋgunal ąŋgubąndj-i-dągu, kundjuŋiri, Indja ŋḁmąnda iŋąnŋumąŋ, ŋuru iraŋuru.

36 Wuno:murum ŋąla-ŋąla wudun geŋu, mąra kauwi:na Jesu auekamandj. Kumuk kumbunori, gejau i:dja kari wa puŋgadji:njanąŋgori ge mąra ko:no:ri.

37 Ge kunina, mąŋgundjiau wuno:murum tḁląmbąndj-i-dḁgu jeri ąŋgauwonal, peleŋgąraia ardarawaia kauerąmąndjerala.

38 Gejau wai, i:dja peleŋgąraia nąnja jero:l kundjuŋu, kundjuŋiri, Iniiŋgundeja, burkai ŋunjiąb, imnjanindj ŋḁmąnda, ge wunja iąruŋara.

39 Wai, agula kąma, maiirgi:rkum jero:l kundjiri, tjąŋalar kąri kandjuiri, njini pąŋgaiąndi-wen, kumąg pitja kundjunąŋgeri.

40 Burkai kaŋaiąbuna ŋunalalaia aua wai kunja, arka kądjinba puŋgadji:nja.

41 Jesu kaio:lbąla, kundjuŋu, O worumba njirkudjarie, njirkolikoli, ŋḁnąŋgiau njiri nąnja ŋḁnuŋ, njinma; indjąŋungula imal.

42 Wąli iŋgeŋgaliri agula kaiąbuna, djenbeŋuru dalar kąmąŋ; Jesu kąmaiḁmbuna agula inuru, worala kąmurduna, kąnino:la iranąŋga.

43 Ardarawaia wundjurulu God anąŋga rąngąri kubądburauwuna. Wąli rąngąri kadburauwuneri darawa aua geŋiri, kundjuŋąnąŋgori inalalaia.

44 Ŋąla-ŋąla wuna kuŋgandienja njidi:um maninja: gewunja I:dj' iŋko:lu pitja eno:wi:i:dja ardo:ri nąnja.

45 Ŋąla-ŋąla wuna wa puŋgadenenja, kundjąlgaienanąŋgori, wa laiburu padin kunja, karkulguneneri ŋąla-ŋąla wuna burkai iŋgadjąb wunja.

46 Kadąŋąnaŋądjaieneri arge wurura, ąŋguja arka nąnja inaiuri pitja enu.

47 O! Jesu mąra ko:na ḁŋgąnąŋąnaŋądjaieneri ardi:um maninja, worala kąmąŋ, kauelgendjuna iwondąra nąnja,

48 Kundjuŋąnąŋgori, Aua iŋgam indja worala ŋḁnŋumba wunja, ŋaiu ŋḁnma; aua ŋḁnŋuma, kąma aua ŋḁnŋaŋawuna; gewunja aua pidi:ndja njidarawa nąnja, aia inaiuri kąnuŋ.

49 John kaio:lbąla kundjuŋu, Inaiuri, iḁruŋ mąra kerwuna ŋunŋumba nąnja agulaia wai ąŋgaiąbuneri, kedbaiḁmbuna gewunja wa pąlimba pinjedjinguri.

50 Jesu kundjuŋąnąŋga, Pąndjąmaiḁmbiri: gewunja aua wa ŋąnde pąnmḁn ŋąri, ŋąri nąnja kąnuŋ.

51 Ge kunina wuno:murum gejau ko:rug kąmaieneri aua pai iŋgaŋurieŋu wunja, imiŋum njḁdbama mandenu iŋgenŋuru wunja Jerusale' ŋuru.

52 Wąląnŋąria imiŋum mąnŋąle kanŋaŋawuna. Arka kariŋaŋuru, dąra kariŋaŋuru maiarundjeruŋma Samaritan ŋąrim, mḁnamanja wunja aua wunja.

53 Arka wa pauerąmenja, gewunja imiŋum iŋgeŋaŋuriri Jerusale' ŋuru.

54 Inalalandu, James a John, wuna mḁra ko:nandu kundjuŋandu, Inaiuri, lai kumbąnąnu kunjedjandu wiḁnu kunjąŋgunjal ąndjo:l' di dągu arka wori wunja?

55 Wąlŋąrai kauwona, kąmaiḁmbunandu.

56 Kariŋaŋuru maiarundjeruŋuma maiakąrim.

57 Wuno:murum ąŋgeŋaŋuriri kalumba nąnja iḁruŋ kundjuŋąnąŋga, Ŋaiu ŋunjąmalando: ŋḁnąm ŋunŋunjąŋaŋuru.

58 Jesu kundjuŋąnąŋga, Kąnąnguria do:lo:dba kudai, punaria wuŋo:ru ŋąria waiaru, O! I:dj'iŋko:lu ino:ra ŋḁnąm imri: we ki:.

59 Aua kundjuŋanąŋga iąkąra, Tjḁnmalando:. O! aua kundjuŋu, Tjḁndjabawurle ro:k iŋi: iraia ŋaianąŋga.

60 Kundjuŋąnąŋga, Ądbąn ro:k kadi:nja ḁdban arkanąŋgaia; ŋundju baiuŋuru ardi:um minjalu bąndaia God anąŋga.

61 Iąkąra kuda: kundjuŋu, Ŋaiu ŋunjąmalando: Inaiuri; O! tjḁndjąbawurle ąŋąnawendja wunja arka maiarum ŋaianąngam maninja.

62 Jesu kundjuŋąnąŋga, I:dja kari ino:ri la mąŋgam plough nąnja, wararkar iŋgąnuŋ, iniọwu kąnuŋamiri bąndaia God anąŋga.

10

1 Wuna pąlejau Inaiuri kangąndjuna atjąkekąria seventy, arka kanŋaŋawuna iḁriḁruŋandu imiŋum mąnŋąle manaiudba mararawa' ŋuru, tḁmbium mararawa' ŋuru, ma aua ŋundju-ŋundju pitja ejeŋgal.

2 Kundjuŋąnąŋgori, Wulgundjiri ko:ru wunaiuru, O! i:dja kadąguja; gewunja burkai iriąb Inaiuri wulgundjiri ŋąra ąnjaŋaŋawu wunja i:dja wulgundjiri ŋuru.

3 Njidjurli; wai, njinŋaŋawu kukundjeria kądjindjia kąnąŋguria nąnja.

4 Puraŋuriri kaiug kari, bururu kari, njidjerduŋąri kari; i:dja kari wulmai piriinąŋgoriri kalumba nąnja.

5 Maiarum maua njirkunjąŋaŋuru, wuri:wurle, Jḁmulili maiarum mḁna nąnja.

6 Jḁmulili iŋko:lu ma ŋąmba iŋgąnuŋ, jḁmulili njirkanąŋga ma nanja pitja atją njąnu; ŋḁmba kari, njiri nąnja pitja djo:li njḁnu.

7 Maiarum maua nąnja atja njidu, mindjḁl wurąŋundjiri, djo: njirkunjąŋeri arge njinŋumbądo:; gewunja inawodjieja ląŋugu anąŋga inia kąnuŋanąŋga. Pinjiriiri maiarum maiaru' ŋuru.

8 Manaiudba maua njirkunjąŋaŋuru njinŋumbądba, mindjḁl wuri: arge njidbąnŋąle nąnja ąŋgandieŋu,

9 Adbąramareja ma nąnja arąmurdu, wurinąŋgori, Bąndaia God aŋaŋga gole wodjulu kunjąŋgunalduri.

10 Manaiudba maua njirkunjąŋaŋuru njiri wa pinjinbadban ŋari, njiriŋuru kalumba ma ŋuru, wuri:,

11 Tjurnim manaiudba njiri ŋąrim ḁri ardjerdu nąnja mąŋgąnuŋ, wuliŋgąra kunjedju njiri nąnja; mia laiburu njidu bąndaia God anąŋga wodjulu kunjąŋgunal.

12 Kuŋenuri gejau Sodom maniam man dągąm pitja menu manaiudba maua nąnja.

13 Wurgunu ŋundju nąnja, Chorazin, wurgunu ŋundju nąnja, Bethsaida; gewunja ŋąmba Tyre nąnja, Sidon nąnja, kandjui:na rąngąri kąninanurendu, golema kuluŋąn mąŋgawenjandu atją mąŋgawonandu sackcloth nąnja, pimbinąl' dąnja.

14 O! Tyre nąnja, Sidon nąnja, wunia man dągu pitja njḁnu wurejau njirendu nąnja.

15 Ŋundju, Capernaum, ąndjo:l' kuru brai ŋundjandieŋu? Mamąra' ŋuru pitja wai ŋunjejabie.

16 Aua ŋuru njinŋungaŋuru ŋuru ŋḁngaŋuru; aua njinŋunŋąndjuŋandjo: ŋanŋąndjuŋąndjo:; aua ŋḁnŋunŋąndjuŋąndjo: kąŋąndjuŋąndjo: aua ŋḁnŋunŋaŋawuna.

17 Arge seventy djo:li kadinal tjukul ŋąri kubadjuŋ, Inaiuri, agulaia kuda: waiuru kanbąrkandeŋunjḁri ŋunŋumba nąnja.

18 Aua kundjuŋąnąŋgori, Mąra kąŋo:na Satan, mąlŋirinja kądjindja, iŋgauwona ąndjo:l' di dągu.

19 Wai, ŋaiu njino:na wundjurulu djąmbąba wunja pąmalinja nąnja, bandjia nąnja, wundjurulu darawa inauurgundj anąŋga, kari kądjinba pḁmbąla pinjinbąrkandjun.

20 Mia, tjukul pinjidi:ri wuna nąnja, agulaia waiuru ąŋganbąrkandeŋunuri, tjukul njidu gewunja njirkumba wiri-wiri kauwi:na ąndjo:l' dąnja.

21 Ge-i-di-dągu tjukul kąnina Iŋandj Mąmaia nąnja, kundjuŋu, Ŋungulbo:, Iraia, Ŋunaiuru ąndjo:l' kąra, kabḁlba ŋąra, gewunja wuna kundjaielgeŋu ardi:u' ŋąria ŋuru, ardi:um dąrąnguja ŋuru, kandjąmiimbuna woŋąlaląŋuja; jau, Iraia, gewunja wurunąŋgọwu wunia kuniŋaiena ŋungubul' dąnja.

22 Darawa kunauwi:nara Iraia ŋaianąŋga nąnja, i:dja kari wa laiburu pąŋgąnin ąŋguja Iŋko:lu Iraia ekamandj, ąŋguja Iraia Iŋko:lu ekamandj, aua kuda: Iŋko:lu ko:rega iŋgąnuŋ iŋgąmiimbu wunja.

23 Wąlŋąrai kauwonąnąŋgori inalalaia, argekama kundjuŋu, Tjukul ŋąri arkumbula mąŋgadidjeri njiri marąŋunindj;

24 Gewunja kuŋenuri, tjo:lbądaia ardarawaia ardenaiuri kuda: lai kumbąnanąŋgori mąŋgadidja wunja ge njiri marąŋunindj, wa pąmadidjenja; ŋuru wunja njiri ŋuru wurąŋungąŋurula, wa ŋuru puŋgarkaŋurinja.

25 Wai, iḁruŋ ŋąla-ŋąla ŋąra kauwelgenja ko:ndjuna kundjuŋiri, Iniiŋgundeja, ŋḁni kuŋe ŋaiedjer kądjinma ŋḁnŋunuŋ wunja?

26 Aua kundjuŋanąŋga, Ŋḁnąŋga wiri-wiri kauwi:na ŋąla-ŋąla nąnja? Ŋarunąŋgọwu mili-mili mąra kąnd jo:?

27 Aua kaio:lbąla kundjuŋu, Pąnarienąŋga Inaiuri God ŋundjanąŋga ŋunŋulum mararawam, ŋunŋaui dara, ŋundjurulba mararawam, ŋuni:um mararawam; mąmuŋgąlja ŋundjanąŋga kuda: ŋundju kądjindja.

28 Aua kundjuŋanąŋga, Tjḁdąm tjḁndjo:lbala; ge dju ŋundjedjer ŋunjanu.

29 Aua Ŋaiḁdąŋuru ŋandjuie kundjuŋu, kundjuŋąnąŋga Jesu, Ąŋguja mąmuŋgąlja ŋaianąŋga?

30 Jesu kaio:lbąla kundjuŋu, I:dja iḁrun jeri kauwonaŋuriri Jerusalem i-dągąm Jericho ŋuru; kauwona lulun ŋąria nąnja, wobi bura kauerąmąŋanąŋga, ŋoiil kubądjuŋąnąŋga, kariŋaŋuru kauerąmąŋgi:la wodjulu kuŋgądjuneri.

31 Wąli iḁruŋ dadjurdŋąra kalumba tjaue keŋgunal, mąra iŋgo:na, kanalu keŋa.

32 Ge kądjinu iḁruŋ Levite, tḁmbium ma iŋgeŋgunal, mąra ko:na, kanalu keŋa.

33 Mia, Samaria ŋąra iḁruŋ iŋgeŋaŋuriri keŋgunal ma iŋgąnina, mąra iŋgo:na, kaieriwuna.

34 Kąmurkąlaŋuru, malum anąŋgąm murd kundjuŋu, pḁlulu kundjuŋąnąŋga oil, wine, kandeŋu punąra nąnja anąŋgamandj, kaŋurula maiaru' ŋuru, kanaleri.

35 Mąŋgundjiau kumąŋ kaiug tjḁruŋandu, maiaruŋąra kąno:na kundjuŋu, Aneri, kaiug tjąkąri ŋundju ŋąmba kąndjano:, ŋaiu wuno:murum djo:li ŋḁnŋunuŋal pitja ŋunjano:.

36 Ŋania arge iḁruŋuri ni: ŋunuŋ mąmuŋgąlja iŋgąnina aua iŋgauwona lulunŋaria nąnja?

37 Aua kundjuŋu, Aua iŋgaieriwuna. Jesu kundjuŋąnąŋga, Baiuŋuru, ge-i-di-dągu dju.

38 Wąli ąŋgeŋaŋuriri, maiarundjeruŋuma mamurkalal; woŋaiinja ndjḁruŋunja, njąŋumba Martha, kąmąŋ maiarum njąŋganąŋgąm maninja.

39 Njąŋga ŋawanja kudai, njąŋgąrimiena Mary, njąnga kuda: atją njimbąna Inaiuri ierdu nąnja, ŋąla-ŋąla anąŋga ŋuru kuŋgaŋurula.

40 O! Martha lara kundjuŋiri darawa maiarum maŋinja; kąmurkalal kundjuŋu, Inaiuri, kari ŋundju nąnja ŋawanja ŋḁndjąndiwela ŋaiḁruŋ maiaru' wunja? Gewunja minjenąŋga njiŋgeŋgal ŋḁnŋunawodju wunja.

41 Inaiuri njąŋgaio:lbąla kundjuŋąnąnga, Martha, Martha, ni: ŋunuŋ, lara kundji, darawa wunja,

42 Tjḁruŋuma kuninja; Mary ge wunia kumąŋ, wa puŋgano: ŋgienąŋga.

11

1 Ge kunina, wąli aua tḁmbium maninja iŋgąnina dadjurd geŋeri, wuno:murum wudun geŋu, iḁruŋ inalala kundjuŋąnąŋga, Inaiuri, ąnmiimbu dadjurd njerkundju wunja, kądjinu ge John kuda: ąŋgąmiimbuna inalalaia.

2 Aua kundjuŋąnąŋgori, Wuno:murum dadjurd wurąŋundju, wuri:, Iraia ar-arkanąŋga ąndjo:!' dąnja, Ŋunŋumba mąma: kuninja, Bąndaia ŋundjanąŋga kunjąŋgunjal. Lai kauwonąnu kuninja, kabąlba nąnja kądjinu ąndjo:l' dąnja.

3 Maia ar-arkanąŋgaia lewąra wunja kądjinma ąnjano:.

4 Umąra ar-arkanąŋga wai minjo:njḁri; gewunja ḁri kuda: wai njerkumbunąŋgori ardarawaia tjaue ąŋganbąrwunjḁri. Ąri kaielwa pandjaŋuriri wuŋgundjuie nąnja, O! ri: ąnmḁl woru nąnja.

5 Gejau kundjuŋąnąŋgori, Ąŋguja njiri nąnja jḁlai kudai, indjąŋunmurkaŋuru wulo:lum, tjuŋundjąnąŋga, Jalai, maia iaruŋuri nunjanawodju;

6 Gewunja jḁlai ŋaianąŋga kandjalu iŋgeŋgal ŋḁnmurkalal, ŋḁno:ra ąŋąngandenja imąnŋąle ŋuru.

7 Aua mamulba pitja ejo:lbo: nje, Pąnjąnŋąliŋgeri; maiamundu gole bur kunina, woŋąlaląŋuja ŋaianąŋgaia ŋaiu nąnja ardaragu nąnja kaduŋ; kądjinba bḁri pąŋąnin, puŋano:n.

8 Kuŋenuri, ŋąmba wa bḁri pąŋgąnin, wa pąŋgąno:n, jḁlai anąŋga iŋgąnuŋ, tjile-jile iŋgḁniau pitja bḁri enu, eno: irarawaia lai iŋgauwonanąŋgori.

9 Ŋaiu kuŋenuri, Iraniau, pitja njḁno:wi:nuri; arąŋąnjiro:, pitja mąra arewu; denden maro:, pąlkąr njḁmienuri.

10 Gewunja ardarawaia iŋgadiau kubądba; aua kąŋąnjiro: mąra kumbu; aua denden maŋgo: pitja pąlkąr njḁmienąŋga.

11 Ŋḁnia njiri nąnja iraia iŋgąnuŋ iŋko:lu ŋąmba iŋgąniau wuro:dbo:ri, pitjowu eno: kaiug? Djaia iŋgąniau, aua djaia wunja pitjọwu eno: kauanja?

12 Wonaui ŋąmba iŋgąniau, pitjọwu eno: bandja?

13 Gewunja njiri, njirworu njirkunuŋ, ŋąmba laiburu njirkunuŋ wunia arąŋuno: woŋąlaląŋuja njirkanąŋgaia, djenbeŋuru man dągu Iraia ąndjo:l' kąra pitja anjano: Iŋandj Mamaia arka iŋgadiau?

14 Agula wai ko:neri iamidja kulula; peleŋgąraia rąngąri kariŋa.

15 O! Atjąkekąria arka nąnja kubądjuŋ, Beelzebub nąnja, agula inaiuri, wai kanbiri agulaia.

16 Atjąkekąria, kauero ndjuneri, burkai kaueriąbuna umiimbaie ąndjo:l' kąri.

17 Aua laiburu kąnina ardi:um maninja, kundjuŋąnąŋgori, Bąndaia daraiu dalar kąmiena ŋąnde kaua ŋundju-ŋundju wuliŋgąra kumbi:ŋu; maiarum kuda: ŋąnda maiarum, mauwona.

18 Satan ŋąmba ŋąnda aua ŋundju-ŋundju dalar iŋgąmieŋu, ŋḁrunąŋgọwu bąndaia anąŋga pitja njḁwelge? njiri wurąŋundjiri Beelzebub nąnja ŋaiu agulaia wai ąŋąnŋumbiri.

19 Ŋaiu ŋąmba Beelzebub nąnja agulaia wai ąŋąnŋumbu, ąŋguja nąnja njidbąndia wai ąŋganbąrwu? Gewunja arka wureŋąria pitja arąnunuri.

20 O! ŋaiu ŋąmba God ino:ri nąnja agulaia wai ąŋąnŋumbu, gejau kunjąŋgunalduri bąndaia God anąŋga.

21 Wuno:murum i:dja iurulwora tjinḁlja kudai maiarum anąŋgam mąŋganeri, wuląnbiri anąŋgaia jḁmulili kaduŋ.

22 Mia, ŋąmba iurulwora man dąga aua nąnja iŋgeŋgal, puluru iŋgi:, eno:ŋgu tjinalja irarawaia pąrąd iŋgąmurauwuna, wuląnbiri anąŋgaia kąla ąnjo.

23 Aua ŋaiu nąnja ŋąmba wa pąŋgąnin, ŋąnda ŋḁnmeri; aua ŋaiu nąnja ŋąmba wa djḁruk panmąn, tjauwąre kanbiri.

24 Agula inuru, i:dja iŋgaiąndiwela, keŋuriri maro:do:d kuru, Ŋoiba kąŋąnjiro:jiri, wa mąra puŋgo:n, gejau kundjiri, Djo:li ŋenu maiarum ŋaianąŋgam ma-i-dągam ŋḁnŋunjąŋgunal.

25 Gejau keŋgal, mąra mo: brar mąŋgąniŋaieŋu, mḁnamanjam.

26 Gejau keŋuriri kanmąŋ agulaia atjąkekąria ąnŋenŋąlja arwod' ban dągaia aua nąnja, arka karingal, ma atją kaduŋ, pąlejau i:dja aia iwod' ban dągaia auurle nąnja.

27 Ge kunina, wuna geŋeri, woŋaiinja ndjḁruŋ peleŋgąre nąnja ŋąla-ŋąla njąŋganąŋga brai kundjąndąla, kundjuŋąnąŋga, Tjukul ŋąrim njąŋulum kuli:n ŋunŋumbuna, tjukul ŋąri ŋamugu muka tjuŋunbuna.

28 Aua kundjuŋąnąŋga, Jau, tjukul ŋąria man dągaia arka ŋąla-ŋąla God anąŋga nuru ąŋgąnuŋ, ge karkaŋuru.

29 Wuno:murum peleŋgąraia djḁruk ąŋgąmienanąŋga wunmanbąli kundjuŋu, Woi marąŋunmąndjiri ąndja arworia kaduŋ; umiimbaie kubąrkąnjiro:; umiimbaie wa puŋgano:wi mąŋgori umiimbaie Jonah anąŋga wundąkama.

30 Kądjinu Jonah imiimbaie Nineveh ŋąria nąnja iŋgąniŋaiena, wunmąŋgọwu pitja enu I:dj' iŋko:lu woi marąŋunmąndjiri ąndja nąnja.

31 Njinaiudj araworinja pitja bḁri njenu wure nąnja i:dja woi marąŋunmąndjiri ąndja nąnja, njąŋga pitja wure njo:nąŋgori; gewunja njeŋgunal bąndaia umindjuŋuru-i-dągu ŋuru kaŋuru wunja wuni:ndjaru Solomon anąŋga, wrai, inaiud' ban dąga Solomon nąnja ŋuruma kąnuŋ.

32 I:dja Nineveh ŋąria pitja bḁri arąnu wure nąnja woi marąŋunmąndjiri ąndja nąnja, pitje wure paro:nąŋgori; gewunja arka kuluŋąn karwona ŋąla-ŋala Jonah anąŋga nąnja; wai, inaiud' ban dąga Jonah nąnja ŋuruma kąnuŋ.

33 I:dja kari tjanaim duru mąŋgi:la, wa pąmanden tḁmbium maielgaiem maninja, kari kuni:n waiuru, O! tjanai' ŋąri nąnja, gewunja arka dąra ąŋgeŋgaliri tjanaim mąŋgadidjaliri.

34 Tjanaim ŋunnunąba nąnja ambula kunuŋ: ŋungubulu tjḁdąŋuru kąnun, ŋunŋunąba mararam maro: manuŋ; woru kąnuŋ, ŋunŋunąba mararam duiba ŋąrim mḁnuŋ.

35 Gewunja manindj madji maro: ŋundju nąnja duiba ŋąrim pąmąnu.

36 Gewunja ŋunŋunąba mararam ŋąmba maro: ŋąrim mąŋgąnuŋ, duiba ŋąrim mano:ram, maro: ŋąrim pitja mararam menu, kądjinu tjanaim pąlemba ŋąrim marąm ŋunŋunjano:.

37 Wąli kaluleri, iḁruŋ Pharisee burkai kaiąb mindjḁl kunja aua nąnja; dąra keŋaŋuru, atja kauwona rnindjḁl kunja.

38 Pharisee mąra ko:na rąngąri keŋa auurle wa kulai puŋgo:nja wąli wa mindjḁl puŋgenja.

39 Inaiuri kundjuŋąnąŋga, Weni njiri Pharisia rar gąri karandju ilerduŋuru cup, ilerduŋuru plate, O! njirkuluŋuru kąlabu njirkuniŋaieŋu lulun, umąra.

40 Njiri woŋąla, wawu aua ilerduŋuru iŋgandeŋu, iŋuluŋuru kuda: kandeŋu?

41 Mia lulwa arano: wuląnbiri gole parano:, gejau wai, darawa rar gąri kunuŋanuri.

42 Wurgunu njiri nąnja, Pharisia, gewunja jedmąŋgąnu birwidiŋąri kurano:, wuk kuro: wure, ŋedura God anąŋga; ge piriin, tjąkąri wuk puro:jiri.

43 Wurgunu njiri nąnja, Pharisia, lai mąŋgauwonanuri adbąlakąrim mąnŋąleŋąrim dadjurdŋąrim maninja, lai kauwonanuri wulmai tjauŋąrim maninja.

44 Wurgunu njiri nąnja, gewunja njiri kądjindjia ro:kŋąrim wa mąra pąmarwi:nja, i:dja wudawa ąŋgeŋeri wa laiburu padin.

45 I:dja ŋąla-ŋąla ŋąra kaio:lba kundjunąŋga, Iniiŋgundeja, ge tjuŋundjiri kandjąmaiąmbu ḁri kuda:.

46 Aua kundjuŋu, Wurgunu njiri nąnja nąla-ŋąla ŋąria kuda:, gewunja njiri nimaia i:dja nąnja karande, njiri parąmąndaneri nimaia njido:ri tjḁruŋ njiniŋge.

47 Wurgunu njiri nąnja, gewunja do:lo: wondi wuro: tjo:lbądaia arkanąŋga, iraraia njirkanąŋgaia bada ąŋganbąrwuna.

48 Gewunja njidąŋądjaieŋu, arąŋąnu: ge iraraia njirkanąŋgaia kadjuŋu, arka bąda ąŋganbąrwuna, njiri do:lo: wondi wuro:.

49 Gewunja kuda: God wuni:ndjaru kundjuŋu, Ąŋaŋaŋawunąŋgori tjo:lbądaia, arkaŋawieja kuda:, atjąkekąria pitja bąda ąnbąro:, pitja ąnbḁro:ndju;

50 Gewunja gulu: tjo:lbądaia ardarawaia arkanąŋga pḁlulu kąniŋaiena bąndaia wunuŋgule wundjaŋuru-i-dągu burkai njejąbie woi marąŋunmąndjiri ąndja nąnja.

51 Gulu: Abel anąŋga ge-i-dągu gulu: njini Zachariah anąŋga, aua debąra iŋgeŋa wia' ŋąrim dadjurdŋąrim puląga nąnja; Jau, kuŋenuri, burkai njejabie woi marąŋunmąndjiri ąndja nąnja.

52 Wurgunu njiri nąnja ŋąla-ŋąla ŋąria, gewunja kurąmąląŋąla lągąd ŋąri; njiri wa dąra pinjiriŋenjaŋuru, arąmaiḁmbuna arka dąra ąŋgeŋaŋuriri.

53 Wuno:murum ma-i-dągam iŋgeŋgunal, wiri-wiri ŋąria a Pharisia njḁdbama ŋąnda kubądbąŋanąŋga, burkai kaueriąbuna kalu darawa wunja.

54 Kauerananaleri, kadba wunja iamundu nąnja.

12

1 Pulągajau, wuno:murum peleŋgąraia djenbeŋuru djḁruk ąŋgąmiena, gewunja arge wurura djąmbąba kanbądjo:rąla, wunmanbąli kundjuŋąnąŋgori inalaia arkurle, Maranindj leaven Pharisia arkanąŋga, gejąkawḁli tjibḁre.

2 Kari kuni:n kąni:ŋu, ŋąmba wa pitja mąra puŋgauwi:n; kari kaielgaieŋu, ŋąmba wa pitja laiburu puŋgąniŋaien.

3 Gewunja ge wundugum wurąŋulula, lewąra pitja ŋuru njąniŋaie; ge ardi:um maninja kujoia wurąŋundjuŋu balaium maninja, pitja jero:l njḁniŋaie karąŋ maiarum maninja.

4 Kuŋenuri, jḁlalaia ŋaianąŋgaia, paro:lguneri arka njirkanąba mąŋgarwuja, pąlejau kari kądjinba puŋgadjin.

5 O! Njinjąniiŋgunda ąŋguja irąŋungulguna: Iro:lguna aua gole bąda iŋgo:na wundjurulu kudai wai kunja mamąru' ŋuru; jau, kuŋenuri, iro:lguna.

6 Wawu wurira iḁruŋuri kado:wi:ŋu kaiug tjąruŋandu pidi:n kunja? Kari iḁrun woŋąla wa pąŋgąniŋaien God ambula nąnja.

7 Tjąkąra kuda: njidbri: ŋąri darawa laiburu kuniŋaieŋu. Pinjirgulgunejiri, wurira ardarawaia nąnja njidia ma njiduŋ.

8 Kuŋenuri, I:dja ŋąmba ŋaiu wunja gejiri i:dja adbąnŋąle ŋuru, aua kuda: wunja I:dj' iŋko:lu pitja nje adbąnŋąle ŋuru wąląnŋąria God anąŋgaia;

9 Aua ŋaiu wunja ŋḁmidja gejiri i:dja adbąnŋąle ŋuru, pitja ŋḁmidja eniŋaie wąląnŋąria God anąŋgaia adbąnŋąle ŋuru.

10 Aua I:dj' iŋko nąnja ŋąla-ŋąla ŋąnda kąma, pitja wai njejąbienąŋga; O! aua Iŋandj Mamaia iŋgąŋujo:, wa pitja wai puŋgaiąbiennąŋga.

11 Wuno:murum njinŋumbąrkaŋural dadjurdŋąrim maninja, ardenaiud' dąnja, wundjurul' dąn-ja, lara piriiri ŋḁrunąŋgọwu, ŋḁnąŋga arąŋundjo: Iba, wuraŋulu;

12 Gewunja Iŋandj Mamaia pitja njinjaniiŋgunda ge-i-di-dągu ŋḁnąŋga wurąŋundju.

13 Iḁruŋ peleŋgąre nąnja kundjuŋąnąŋga, Iniiŋgundeja, minjenąŋga ŋawaia ŋaianaŋga wuląnbiri karŋąl kanbi:njara.

14 Aua kundjuŋąnąŋga, I:dja, ąŋguja ŋḁngandeŋu wure ŋąra, karŋąl ŋąra, njiri nąnja?

15 Gejau kundjuŋąnąŋgori, Maranindj, njiri ŋundju-ŋiundju njirkaŋurie wuŋgąlbąnda dara nąnja, gewunja i:dja iŋaui kui wuląnbiri ardarawaia kudai.

16 Bḁre-bḁre kundjuŋąnąŋgori, kundjuŋiri, Kabąlba i:dja tjiŋi:ra anąŋgam wunia bḁri kandjąndąla.

17 Iniąkamanma kundjuŋu, kundjuŋiri, Ŋḁni ŋe, gewunja ŋḁno:ra ma kurab ŋaianąŋga ąŋąngande?

18 Kundjuŋu, Wuna ŋe; jarąŋga mąŋo: maiarum ŋaianąŋgam, pitja wondi mąŋana manaiud' ban dągąm, ma pitja djḁruk ąŋąm corn ardarawaia ŋaianąŋgaia, wuląnbiri ŋaianąŋgaia.

19 Pitje ŋenąŋga ŋḁŋaui, Ŋḁŋaui, ŋundju kudai wuląnbiri ardarawaia golema ąŋgandiena; ŋoiba bąnu, mindjḁl dju, djo: baiu, tjukul bąnu.

20 O! God kundjuŋąnąŋga, Woŋąla, weni wundugum ŋunŋaui pitja burkai njejąbie ŋundju nąnja: ąŋguja anąŋgaia pitja arąnu arka ardamanja ąndjąŋungandjuna?

21 Wuna kądjinu aua wuląnbiri ąŋgarąŋum aua ŋundju-ŋundju wunja, tjiŋi:ra kauiąk God nanja.

22 Kundjuŋąnąŋgori inalalaia, Gewunja kuŋenuri, Lara piriiri njirkaui wunja, nḁnąŋga mindjal wurąŋundju, kari njirkanąba wunja, ŋḁnąŋga tai njirkunuŋ.

23 Gewunja njirkaui wunaiud' ban dągu mąŋąri nąnja, njirkanąba wobi nąnja.

24 Ni: araŋuriri woŋguraia, arka wa panbąrkanden, wa djḁruk panbądbąn, ardo:ra maiarum, ardo:ra maiaŋąrim, God barui kano:; njidia man dągaia djenbeŋuru punaria nąnja.

25 Anguja njiri nąnja, lara gejiri, iwąndu gole pąŋgande irindja nąnja?

26 Gewunja njiri ŋąmba pidi:nma kądjinba piriin, ąŋudja kunja lara kuriiri tjąkḁri wunja?

27 Ni: wuraŋuriri maruku, ŋḁrunąŋgowu bḁri kąnuŋ, paii wa puŋgadjiŋ jarkai wa puŋgadjin; O! kuŋenuri Solomon pąlemba mararam anąŋgam maninja wa tai pąŋgąninja tjḁruŋ wuna kądjinu.

28 Wurkąlam ŋąmba God ge kądjinu tai mąŋgi:, maue weni kabąlba nąnja mąŋgąnuŋ, mḁŋgunu mąŋgaiąbieŋu wia' nąnja, djenbeŋuru ma njiri, njirkudjarie.

29 Parąŋąnjiro:jiri nąnąŋga mindjal wurḁŋundju, ŋḁnḁnga djo: njirkunjąŋa, lara piriiri.

30 Wuna darawa kubąrkąnjiro:jiri worumbaia bąndaia nąnja; Iraia njirkanąŋga laiburu kąnuŋ njiri wuna ŋąma wurąŋundjiri.

31 Mia wurąŋąnjiro: bąndaia God anąŋga, gejau wuna darawa pitja njḁnunuri.

32 Pinjirgulgunejiri, wiri:m pidi:ndja; gewunja lai kumbąnanąŋga Iro:lidj bąndaia njinŋuno: wunja.

33 Aro:gule wuląnbiri njirkąnąŋgaia, ardjeja arano:; wurąndju njiri ŋundju-ŋundju wunja bururu kądjinba wunuŋgule puŋgąnin ŋąri, wuląnbiri ąndjo:l' dąnja kądjinma ŋąri, ma lulun ŋąra kari wa wodjulu pareŋąn, wuno:lu wa panmąndjun.

34 Gewunja ma wuląnbiri njirkąnąŋga ąŋgąnuŋ, ma kuda: njidi:um pitja menu.

35 Njirkwierlumba murd kąninja, tjanaim njirkananąŋgam duru mani:nja;

36 Njiri kuda: i:dja kądjindjia njidu inaiuri arkanąŋga iŋgadaneri, wuno:murum djo:li iŋgąnuŋal mąŋąria pąnąn ŋąria dągu; wuno:murum iŋgeŋgal, denden mąngo:, maiirgi:rkum pąlkąr pąrąmanąŋga.

37 Tjukul ŋąria ardawodjieja arge, wuno:murum inaiuri iŋgeŋgal, mąra ąnjo: mu:n mąŋgarwiri; nidji kuŋenuri, murd enie, arge atją ąnji:, pitja ejeŋgal, ąnjanowodju.

38 Ŋąmba kąngulnąm, ŋąmba maiaium, iŋgeŋgal, wurunąŋgowu mąra ąŋgo:, arge tjukul ŋąria kaduŋ.

39 Wuna laiburu njidu, inaiuri maiaru' ŋąra ŋąmba laiburu iŋgąnina ąŋudjau lulunŋąra iŋgeŋgunal, mun mąŋgo:na, wa pąŋgąnąŋunja maiarum anąŋgam kurug mąŋgauwi:ŋu.

40 Njiri kuda: njidamanja njidu, gewunja gejau wa ni: pinjidin ŋąri ejeŋgal I:dj' iŋko:lu.

41 Peter kundjuŋu, Inaiuri, ḁri kundjinjḁriri bḁre-bḁre wuna, ardarawaia?

42 Inaiuri kundjuŋu, Ąŋguja aua nidji, ini:u' ŋąra maiaru' ŋąra, aue inaiuri karąŋ ewąndenąŋgori i:dja anąŋgaia, mąŋąria ąnjano: wunja tjḁdąmiau?

43 Tjukul ŋąra inawodjieja aue, wuno:murum inaiuri iŋgeŋgal, mąra iŋgo: ge kądjinu gejiri.

44 Nidji kuŋenuri, karąŋ ewąndenąŋgori ardarawaia anąŋgaia.

45 O! inawodjieja aue ŋąmba ini:um maninja gejiri, Inaiuri ŋaianąŋga wi: kundjal, wunmanbąli ąŋgąmandjuiri algalgunjia, arwąriwąridjia, mindjḁl gejiri, djo: iŋgeŋiri, pulwul iŋgeŋiri.

46 Inawodjieja aue inaiuri anąŋga pitje ejeŋgal gejau wa ni: pąŋgąnin ŋąri, gejau wra laiburu pąŋgąnin ŋąri, pitja dur ewu, anąŋga ŋąri pitje eno: arkudjarieja nąnja.

47 Inawodjieja laiburu iŋgąnina Inaiuri anąŋga ŋąma geŋeri, inamanja wa pąŋganinja, wa puŋgenja inaiuri ŋąma geŋeri, wodpiliba ejo:rie djenbeŋuru;

48 Aua wa laiburu pąŋgąninja, geŋu wodpili kąri, aua wodpiliba ejo:rie pidi:nu. Aua dara kąno:wi: ŋunąŋga aua nąnja dara pitja burkai njejąbienąŋga; aua dara ąŋgąnino:, aua nąnja dara pitja ewąrąniau.

49 Ŋeŋgunal wiḁnu ŋḁnŋungande wunja kabąlba nąnja, ŋḁnąŋga ŋąma nḁnŋundju ŋąmba gole duru kąniŋaiena?

50 Baptism ŋaiu kudai wuna nąnja baptize ŋḁni:nja, ŋḁruąŋgọwu ŋąnda ŋḁmieŋu ko:rug kąmie njini.

51 Ni: njiduŋ ŋḁnŋunjąŋgunal jḁmulili kabąlba nąnja ąŋąnŋuno: wunja? Kari, kuŋenuri, dalar kąri.

52 Gewunja pitja arąnu wendj-i-dągu ąnŋąlja maiarum maiaruŋum maninja, dalar arąmie iḁrunuri ŋąnda iḁruŋandu, iḁruŋandu ŋąnda iḁruŋuri.

53 Dalar arąmie iraia ŋąnda iŋko:lu, iŋko:lu ŋąnda iraia, karanja ŋąnda ibanja, ibanja ŋąnda karanja, ŋḁlindjanja ŋąnda ŋḁlindjanja.

54 Kundjuŋąnąŋgori peleŋgąraia kuda:, Wuno:murum mąra wurąŋunbu ąŋgubąn bḁri kąnuŋiri Marąŋąm maninja, maiirgi:rkum kuri:, Adja keŋgaliri, ge kądjinu kunuŋ;

55 Wuno:murum jḁląŋgąra wo: kauwonal, kuri:, Mąra-mąra pitja njḁnu, ge kunuŋ.

56 Njidbiŋum njiljaljadbune, laiburu njiduŋ mąra wunja kabąlba mamiŋum, andjo:lu umiŋu, ąŋudja kunja wa laiburu pinjidin mąra wunja wendjiau?

57 Ąŋudja kunja njiri ŋundju-ŋundju nąnja wunia wa wure puro:n?

58 Wąli ŋunŋunjąŋaŋuru inauurgundj nąnja inaiur' kuru, kalumba nąnja lia mąma ŋḁrunąŋgọwu bura ŋunŋumieŋunąŋga, madji lalewa ŋunŋunjaŋuriri wure ŋąra ŋuru, wure ŋąra ŋunŋuno: bur ŋąranąŋga, bur ŋąra puŋungąnde bur ŋąrim man-inja.

59 Kuŋenu, ma-i-dągąm wa pitja ba puŋunjąŋąn tjuŋuno:na njini darawa.

13

1 Atjąkekąria ma kadina ge-i-di-dągu kadjuŋanąŋga Galilee ŋąria wunja, gulu arkanąŋga Pilate nąmbąr ko:na mąma:ŋąri arkanąŋga nąnja.

2 Aua kandjo:lbąla, kundjuŋąnąŋgori, Ni: njiduŋ arge Galilee ŋąria arwod' ban dągaia Galilee ŋąria ardarawaia nąnja, gewunja wuna kąniŋaienanąŋgori?

3 Kari, kuŋenuri, O! njiri ŋąmba wa kuluŋąn pinjirwąn, ge kądjinu njidarawaia pitja debąd njireju.

4 Arka ąnŋenŋąlja arge mąŋgauwonanąŋgori maiarum kąrąngenma Siloam ŋḁrim, ąŋgąmąndjo:na, ni: njiduŋ arka arwod' ban dągaia i:dja ardarawaia nąnja Jerusalem maninja atją ąŋgauwoneri?

5 Kari, kuŋenuri, O! njiri ŋąmba wa kuluŋąn pinjirwąn, arge kḁdjindjia pitja debąd njireju.

6 Bḁre-bḁre wuna kuda: kundjuŋu. I:dja iḁrun tjilium kudai mąŋgandiena kabąlba anąŋgam maninja; keŋgunal kurab kąŋąnjiro:na maua nąnja, wa mąra pąŋgo:nja.

7 Kundjuŋąnąŋga kabąlba nąra, Wai, tjauądba maiaruŋurim ŋeŋgunal kurab kąŋąŋąnjiro:na tjilium mḁna nąnja, wa mąra pąŋo:nja; dur mo:; ąŋudjakunja kabąlba mąŋariŋgiri?

8 Aua kaio:lbąla, kundjuŋąnąŋga, Inaiuri, maninja tjauadba mḁna kuda:, wo:ri mḁŋąminjo:jiri tjḁri mąŋo: njini, tjąŋunim mąŋande,

9 Gejau ŋąmba kurab iŋgąm, wunia; ŋąmba kari, pitja dur mąndjo:.

10 Kaniiŋgundaleri maiąruŋam dadjurdŋąrim maninja Wunaiurujau.

11 Wai, woŋaiinja njąŋandj mareja kudai golema, tjiŋgur njinina, kądjinba tjḁdąŋuru pinjimbąlgenja.

12 Jesu mąra njaŋgo:na, ai njimbuna, kundjuŋąnąŋga, Woŋai, bur a ŋunmieŋu mareja ŋundjanąŋga nąnja.

13 Ino:ri njimąndanąla, maiirgi:rkum ndjḁdąŋuru njiŋgandjuiena, God ko:do:dala.

14 Inaiuri dadjurdŋąra ii:la kąmaŋ Jesu Wunaiurujau njąŋgąmurduna, peleŋgąre kundjuŋąnąŋgori, Lewąra tjąkąri kunuŋ ŋuna wunja; gejau njireŋgal njirąmurdui: wunja, kari Wunaiurujau.

15 O! Inaiuri kaio:lbąla kundjuŋu, Njidbiŋum njiljaljadbune, wawu njidarawaia Wunaiurujau burąŋgai pinjirąmąn buluman, donkey njirkanąŋga jḁndąlpa nąnja, wawu pinjiraŋurun djo: wunja?

16 Njąŋga, Abraham pąmaranja njiŋgąnuŋ, njąŋge Satan murd njąŋgaman wai, golema, wawu burąŋgai pinjąmaien wuna murd kunja Wunaiurujau?

17 Wuna geŋu ardauurgundj' ardarawaia anąŋgaia djiḁn kubądbąŋ, peleŋgąre ardarawaia tjukul kadina darawa wundjurul' kąri aua nąnja kąniŋaiena.

18 Gejau kundjuŋu, Ąŋudja kądjinu bḁndaia God anąŋga, ąŋudja kądjinu kuŋandju?

19 Kądjinu tjḁląngąnja mustard, njiŋge i:dja njimaŋ, njąŋgandeŋu kabąlba anąŋgam maninja; njąŋgawelgenja ŋuwonu njini kuniŋaiena, punaria wuno:ru ŋąria wuŋgalalidjerugu nąnja atją kadina.

20 Njele kundjuŋu, Ąŋudja kądjinu kuŋandju bąndaia God anąŋga?

21 Leaven kądjinu, woŋaiinja iŋgąmąŋ, iŋgaielgeŋu iroroi iḁruŋuri nąnja, irarawaia leaven iŋgą niŋaiena njini.

22 Bulumąn keŋaŋuru manaiudba, maiarundjeruŋama, kaniiŋgundaleri, keŋaŋuriri Jerusale' ŋuru.

23 Iḁruŋ kundjuŋąnąŋga, Inaiuri, kadḁguja kaduŋ ąŋgąmundulbaieŋu? Aua kundjuŋąnąŋgori,

24 Jḁkunu wuri: njirkunjąŋa wunja maiamundu pidi:nma ŋuru, gewunja ardarawaia, kuŋenuri, jḁkunu bąre dąra ąŋgeŋa wunja, kadjinba pareŋąn.

25 Wuno:murum inaiuri maiaru' ŋąra bḁri iŋgąnina, maiamundu bur ki:la, dąnde njirkumbąl-geŋuriri maiamundu nąnja denden marąŋunbiri, wurąŋundjiri, Inaiuri, pąlkar minjąmanjḁri; aua njinjo:lba, pitja njenuri, Wa laiburu pąŋąninuri, ŋḁru njirkunuŋ;

26 Gejau pitja wureju, Mindjḁl kunjedjuŋ, djo:jo: kunjedjuŋ ŋunmąnŋąle ŋuru, kandjąniiŋgundaleri kalumba nąnja ar-arkanąŋgaia;

27 Aua pitja nje, Kuŋenuri, wa laiburu pąŋąnin nḁru njirkunuŋ; njidjuliara, njidarawaia woru wurąŋundju.

28 Pitja njąnu wola, kadur arwiąk, wuno:murum mąra arąŋunbu Abraham, Isaac, Jacob, tjo:lbądaia ardarawaia, bąndaia God anąŋga nąnja, njiri dąnde pitja wai njirkunjąbieŋu.

29 Pitja areŋgal Woriŋąri ḁlp, Marąŋam ḁlp, Bembąram ḁlp, Arawori ḁlp, pitja atją arọwa bąndaia God anaŋga nąnja.

30 Wai, kaduŋ pąleŋąria pitja arąnu mąnŋąleŋąria, kaduŋ mąnŋąleŋąria pitja arąnu pąleŋąria.

31 Ge-i-di-dḁgu kariŋgunal atjąkekąria Pharisia kubądjuŋąnąŋgeri, Dąnde pąminjeju, baiuŋuru mḁndj'-i-dągu, gewunja Herod Bąda iŋo: kundjuŋiri.

32 Aua kundjuŋḁnąŋgori, Njidjuliŋuru, wurinanga aue fox, Wai, agulaia wai kaŋo:, dudbąl kaŋandju, weni, mąŋgunu; mąŋgundjiau pitja ko:rug ŋḁmie.

33 Mia madj ŋeŋenja weni, mąŋgunu, mąngundjiau, gewunja tjo:lbąda kądjinba debąra pąŋgeŋąn dąnde Jerusalem.

34 O Jerusalem, Jerusalem, tjo:lbądaia ąndjąŋunbiri, kaiug do: tjuŋundjunąŋgori arkaŋawieja ŋundju nąnja, wodi darawajau ŋąma kuŋeŋu djḁruk ąŋąnŋuma ŋundju woŋąlaląŋuja punara kądjinu djḁruk ąŋgąm bi:rwidori njąŋganąŋgaia njąŋgalum maninja, ŋundju wa ŋąma pindjiinja.

35 Wai, maiarum ŋundjanąŋgam mamaŋgienąnu wuliŋgąra kąrim; kuŋenuri, Ŋaiu wa pitja mąra pąnjaro:n wuna njejeŋgal djini gejau wurąŋundju, Tjukul ŋąra aua iŋgeŋgal Inaiuri iŋumba nąnja.

14

1 Ge kunina wuno:murum iŋgeŋaŋuru maiaru' ŋuru iḁruŋ Pharisee inaiuri anąŋgąm Wunaiurujau maia mindjḁl kunja, kaueranindjąŋeri.

2 Wai, i:dja iḁruŋ imąnŋąle ŋuru kąn kundjuŋu.

3 Jesu kandjo:lbąla, kundjuŋąnąŋgori ŋąla-ŋḁla ŋąria, Pharisia kuda: kundjuŋiri, Wuniọwu Wunaiurujau karąmurdu wunja, wuniọwu ŋuru-ŋuru?

4 Arka kumuk kubąrwuna. Aua kąmąŋ, kąmurduna, burąŋgai kąmąŋ.

5 Kundjuŋąnąŋgori, Ąnguja njiri nąnja, woŋąląŋ, buluman kudąi, windjeri nąnja iŋgauwona, wawu maiirgi:rkum ri: pąndjąmąn Wunaiurujau?

6 Arka wuna nąnja kądjinba njele pauerio: Ibenja.

7 Bḁre-bḁre kundjuŋąnąŋgori arka ai ąŋgauwi:na, mąra ąŋgo:na ŋḁrunąŋgọwu mąŋgadbąŋąm adbalikąrim mąnŋḁle ŋąrim, kundjuŋąnąngori,

8 Wuno:murum ai ŋunŋumbi:ŋu iḁruŋ nąnja mąŋąri pąnan ŋąria nąnja, atją puŋuniri adbḁlikąrim mąnŋąle ŋąrim maninja, madji ai iŋgauwi:ŋu aua nąnja inaiud' ban dągaia ŋundju nąnja,

9 Gejau iŋgeŋgal aua ai ŋunŋumbuna, genu, Adbąlikarim indja ino:, gejau djiḁn pindjąm, adbąlikąiam waiuru mąndjąŋunma.

10 O! Wuno:murum ai ŋunŋumbi:ŋu, baiu, atją bąnu adbąlikąrim waiur' kąrim maninja, gewunja wuno:murum iŋgeŋgal aua ai ŋunŋumbi:na, pitja njenu, Jḁlai, karąŋ ŋuru baiuŋuru; gejau pitja iŋo:lja indjąm adbąnŋale ŋuru ardarawaia atją ąŋgąnuŋ ŋundju nąnja.

11 Gewunj a aua ŋundju-ŋundju karąŋ iŋgandjuienu pitja waiuru ejąbie, aua ŋundju-ŋundju waiuru iŋgandjuieŋu pitja karąŋ ejąbie.

12 Aua kuda: kundjuŋąnąŋga aua ai iŋgo:na, Wuno:murum ąndjąŋungandju mąŋąria, lewąra, wunduga' jau, ai pandjo:jiri jḁlalaia, ŋawawaia ŋundjanąŋgaia, njiri madeja, mąmuŋgąlia tjini:ria, ŋąmba wa arka kuda: njele ai ŋunŋumbarwu, pitja pąle ŋuru ŋunbąrano: njele.

13 O! Wuno:murum mąŋąria ąndjąŋungandju, ai ąnjo: ardjeja, aralidjia, arwondawondadjia, arkumbambulidjia;

14 Gejau tjukul pitja ŋunjąnu, arka ardoreja ŋunŋumbądo: pąle ŋuru; pitja njḁno:wi:nu pḁle ŋuru bḁri ąŋgaiabieŋu atjḁdąŋuria.

15 Wuna ŋuru kąnina iḁruŋ atją iŋgąnina aua nąnja kundjuŋąnąŋga, Tjukul ŋąra aua mąŋąri mindjḁl ge bąndaia God anąŋga nąnja.

16 Aua kundjuŋąnąŋga, I:dja iḁruŋ mąŋąria ardaraia kangąndjuna, ardarawaia ai kanbuna;

17 Kaŋaŋawuna inawodjieja anąŋga mąŋąrijau ge wunja arka ai ąŋgauwi:na, Njireŋgal, gewunja ardamanja kaduŋ.

18 Arka ardarawaia tjḁruŋama karkąriina. Auurle kundjuŋąnąŋga, Kabąlba mąŋąmurąŋ, madj ŋejuŋuru mąŋanindj wunja; burkai ŋundjąb, ŋḁninja.

19 Iąkąra kuda: kundjuŋu, Buluman ąnŋąlja iḁruŋandu ŋąri kaŋąmurąŋ, ŋejuŋuru jḁkunu ąŋo:ndju; burkai ŋundjąb, ŋḁninja.

20 Iąkąra kuda: kundjuŋu, Mąŋganja pąnąn ŋḁwona, ge wunja kadjinba pąŋeŋąn.

21 Inawodjieja keŋgunal, wuna wąląnu kuŋgaŋurulaldąga inaiuri anąŋga. Gejau inaiuri maiaru' ŋąra ii:la kąmąŋ, inawodjieja anąŋga kundjuŋąnąŋga, Baiuŋuru maiirgi:rkum kalumba ŋuru, tjuwąlja ŋuru malaiindem maninja, ąnmural ardjeja, aralidjia, arkumbambulidjia, arwondawondadjia.

22 Inawodjieja kundjuŋu, Inaiuri, kuniŋaiena ge tjuŋundjuŋu, wali balaium manuŋiri.

23 Inaiuri inawodjieja kundjuŋąnąŋga, Baiuŋuru kalumba ŋuru, bundul' kuru, ąngandju ąŋgeŋgal kunja, maiarum ŋaianąŋgam kąlabu mąngąniniŋaieŋu wunja.

24 Gewunja kuŋenuri, i:dja kari ai ąŋgauwi:na mąŋąria ŋainąŋga pitja wa panbąrkargunąn.

25 Peleŋgąraia ardarawaia kariŋa aua nąnja, wararkar kḁnina, kundjuŋąnąŋgori,

26 I:dja iḁruŋ ŋąmba ŋḁnŋunmurka, ŋąmba wa paŋgundjurun iranąŋga, karanąŋgąnja, mąŋgąnąŋgąnja, woŋąlaląŋuja anąŋgaia, ŋawawaia, ŋawawanja, jau, iŋaui anąŋga ma kuda:, kądjinba pąŋgąnin ŋḁnalala.

27 Aua wongaia anąŋga wa mano: puŋgaŋurun, ŋąmba wa ŋḁwelbam pąŋąnmalando:n ŋąri, kądjinba pąŋgąnin ŋḁnalala.

28 Gewunja ąŋguja njiri nąnja ŋąma gejiri maiarum wondi mąŋgo: ŋąra, wawu auurle atją pąŋgąnin, wawu pąmąnindjąŋ wodi mararawąm kudai, ŋąmba gole ko:rug mąngąm.

29 Madji waiuru ŋąna pąmande, ko:rug kądjinba pąmemąn, ardarawaia mąŋgadidjeja wunmanbąli umbili paueram,

30 Puŋgadju, I:dja indja wondi mąŋgo:neri, kądjinba ko:rug pąmąmenja.

31 Ąŋguja inaiuri iŋgeŋaŋuriri mąląnim mąŋgo: wunja inaiuri iąkąra nąnja, wawu auurle atją pąŋgąnin, puŋgawaden aua kudai mąląniŋaria peleŋgąre, ŋąmba iŋgąmurka aua iŋgąmąndjera mḁląniŋaria peleŋgąraia tjilenda kudai?

32 Ŋąmba wa puŋgen, iąkąra wąli bọwora iŋgąnuŋ, wąląnŋąra kaŋaŋawu, jḁmbula ŋąri kąniau.

33 Ge kądjinu njidarawaia, aua ŋąmba wa panmąŋgi:n ardarawaia anąŋgaia, aua kądjinba pąŋgąnin ŋḁnalala.

34 Kąrąmbąlja inia kąnun; O! kąrąmbąlja ŋąmba gula-gula iŋgąniŋaiena, ŋḁrunaŋgọwu wuląpaŋąra eniŋaie?

35 Inia ŋuru-ŋuru kabąlba wunja, tjąŋunim wunja, dḁnde kaueriąb. Aua ini:um kudai ŋuru wunja, ŋuru kąninja.

15

1 Gejau kauerąmurkalaliri ardarawaia publicandia arworia kuda: ŋuru iŋgarkaŋuru wunja.

2 Pharisia, wiri-wiri ŋąria kuda: jau karkaŋuriena kubądjuŋiri, Indja arworia kanma, arka nąnja mindjḁl kundju.

3 Aua kundjuŋąnąŋgori bḁre-bḁre wuna, kundjuŋiri,

4 I:dja aŋguja njiri nąnja, kukundjeria one hundred, (ardarawaia), kudai iŋgąnuŋ, iḁruŋ arka nąnja ŋąmba iŋgoiimąla, atjąkekąria bundul' dąnja wawu panmąŋgi:n, pąŋgąŋąnjiro:n aue iŋgoiimiena, mąra iŋgo: njini?

5 Wuno:murum mąra iŋgo:na, da kundjunąŋga, tjukul kąnuŋ.

6 Maiarum mḁŋgąmurkal, ai kanbu jḁlalaia, mąmuŋgąlia anąŋgaia, kundjuŋiri, Tjukul njidu ŋaiu nąnja, mąra iŋąnŋumbuna kukundjera ŋaianąŋga iŋgoiimiena.

7 Kuŋenuriri, ge kądjinu tjukul kunuŋ andjo:l' dąnja iwori iḁruŋ kuluŋąn iŋgauwona, ardarawaia atjḁdąŋuria man dągaia arka wa lai kuluŋąn puŋgauwonanąŋgori.

8 Woŋaiinja ąŋgunja kaiug wunŋenŋąlu kudai njiŋgąnuŋ, tjḁruŋ ŋąmba koiim, tjanaim wawu duru puŋgi:n, maiarum brar puŋgen, njḁdbama pąmąnindjąn mąra njo: njini?

9 Wuno:murum mąra ko:na, ai kanbu jḁlalaia, mąmuŋgąlia njąŋganąŋgaia, kundjiri, Tjukul njidu naiu nąnja, mąra ŋḁnŋumbuna kaiug ge ŋḁnŋunjoiimala.

10 Ge kądjinu, kuŋenuriri, tjukul kunuŋ adbąnŋąle ŋuru wąląnŋaria God anąŋgaia iwori iḁruŋ wunja kuląŋąn iŋgauwona.

11 Kundjuŋu, I:dja iḁruŋ ko:landu iḁruŋandu kudai.

12 Pidi:ndja auandu nąnja kundjuŋąnąŋga iranąŋga, Iraia, tjḁnjano: wuląnbiri arge ŋaianąŋgaia pitja arąnu. Aua karŋąl kundjuŋąnąŋgandu iedjer ŋąria anąŋgaia.

13 Pąlejau maranu puŋgąnin dągu pidi:ndja iŋko:lu djḁruk kanmąŋ ardarawaia, keŋaŋuru tḁmbium bọwora ŋuru, ma tjaueri kundjuŋąnąŋgori wuląnbiri ardarawaia imąra njini kąnineri.

14 Wuno:murum ardarawaia wolumbąra genu, baia djenbeŋuru tambium ma kanbuneri, aua wunmanbąli ino:ra kąnineri.

15 Gejau keŋaŋuru pidjin kąninaŋurandu i:dja nąnja tḁmbium ma ŋąra, aua kaŋaŋawuna yardba nuru pig barui ąŋgano: wunja.

16 Ŋḁŋulum barui mąŋano: kundjuŋu, waiąm maninja pig mindjḁl kadjuŋu, i:dja kari wa pąŋgano:njanąŋga.

17 Wąli aua ini:um kudai, kundjuŋu, Wodi ardarawaia ardawodjieja iraia ŋaianąŋga mąŋąri ko:ru ardara man dągaia kaduŋ, ŋaiu ŋuruma baia ŋḁnbiri, kuŋadjuiri.

18 Bḁri ŋenu, iraia ŋaianąŋga iŋąmurka, pitja ŋenąŋga, Iraia, umąra kuŋeŋu ŋąnda ąndjo:lu, ŋungubul' kuru.

19 Weni ŋḁniọwu ŋḁnuŋamiri tjḁnŋungula ŋḁnŋundimieŋu wunja, ŋaiu tjḁngąndju inawodjieja iḁruŋ ŋundjanąŋga kądjindja.

20 Bḁri kąnina, iranąŋga kąmurkąla. Wąli bọwora iŋgąnina, iranąŋga mąra ko:na, kaieriwuna, wąri-wąri kąmurkąla, kauwona ileŋga nąnja, ko:lbo:na.

21 Iŋko:lu kundjuŋanąŋga, Iraia, umąra kuŋeŋu ŋąnda ąndjo:lu, ŋungubul' kuru, weni ŋḁniowu ŋḁnuŋamiri tjḁnŋungula ŋḁnŋundimieŋu wunja.

22 O! Iraia kundjuŋąnąŋgori ardawodjieja anąŋgaia, Maiirgi:rkum irąmal wobi inia ŋąra-ŋąra, tai iri:, imąrulja ino:ri nąnja irande, ierduŋąri ierdu nąnja,

23 Irąmal buluman kauila wurŋi:wu ŋąra iŋgandjui:na, iro:, mindjal wodju, tjukul ŋḁdu,

24 Gewunja indja iŋąngula imąn kąnineri, iedjer kąnuŋiri, koiimiena, mąra kauwi:ŋu.

25 Gejau iŋko:lu iwongąra yardba nąnja kąnineri; wąli iŋgeŋgunaliri maiarum mąŋgamurkalaliri, kan ŋąri, djor ŋąri ŋuru kuŋgaŋurula.

26 Inawodjieja ai ko:na, burkai kaiąbuna, Ąŋudja ge?

27 Aua kundjuŋanąŋga, Ŋunbomale keŋgunal, iro:lidj ko:na bulumąn kauila wurŋi:wa ŋąra iŋgandjui:na, imulugu iŋgąmąŋ.

28 Aua ii:la kąmąŋ, wa dąra pąŋeŋąn kundjuŋu; gewunja iranąŋga ba keŋgunal, burkai kaiąbuna.

29 Aua kaio:lbąla, kundjuŋąnąŋga iranąŋga, Wai, golema ŋaiu ŋunŋunawodjąŋ, kądjinba ŋąla-ŋąla ŋundjanąŋga puŋalemi:nja, kądjinba pąnjano:nja nḁnigunja kauila, ŋaiu tjukul ŋąnŋunuŋ wunja jḁlalaia ŋaianąŋgaia nąnja;

30 O! wuno:murum indja indjąŋungula iŋgeŋgunal, aua mindjąl geŋu ŋundjedjer ŋąria arkurindjalja nąnja, kandjo:na aua wunja buluman kauila wurŋi:wa ŋąra iŋgandjuiena.

31 Aua kundjuŋanąŋga, Iŋąngula, ŋundju kądjinma naiu nąnja ŋunuŋ, ardarawaia ŋaianḁŋgaia ŋundjanąŋgaia kaduŋ;

32 Wunia kunina tjukul arkunuŋ, erkungo:do; da wunja, gewunja indja ŋunbomale imąn kąnineri, iedjer kąnuŋiri; koiimiena, mąra kauwi:ŋu.

16

1 Ge kuda: kundjuŋąnąŋgori inalalaia, I:dja tjiŋi:ra kąnina, aua i:dja maiaru' ŋąra kudai, de iŋgauwi:nanąŋga wuląnbiri anąŋgaia tjaueri geŋu.

2 Ai ko:na, kundjuŋąŋanga, Ŋḁnąŋga wuna ŋuru ŋḁnŋunuŋąnu? Minje ŋundjanąŋga maiaru' ŋąri wunja; gewunja ŋąmba njele kądjinba puŋąnindąga maiaru' ŋąra.

3 Aua maiaru' ŋąra ini:ąkamanma kundjuŋu, Nḁni kuŋe, gewunja inaiuri ŋaianąŋga kuno:ŋgulara maiaru' ŋąri? Kądjinba tjḁri pąmąŋo:n, ŋad ŋḁnŋunjąŋa djiḁn kuŋąm.

4 Laiburu ŋḁnuŋ ŋḁni ŋąnŋundju, gewunja wuno:murum ŋḁnŋundjąbieŋu maiaru' ŋąri i dągu, ŋḁnbąrąm maiarum arkanąŋgam maninja.

5 Ai kanbuna i:dja miriŋu tjaue karwunanąŋga inaiuri anąŋga, kundjuŋąnḁŋga auurle, Wod' ardarawaia tjaue kandjo:nanąŋga inaiuri ŋaianąŋga?

6 Aua kundjuŋu, Oil one hundred, (irarawa). Aua kundjuŋąnąŋga, Mili-mili ŋundjanąŋga iminjąm, atjabąnu maiirgi:rkum wiri-wiri dju fifty, (ąnŋenŋąlja).

7 Burkai kaiąbuna iąkąrą, Ŋundju wod' ardarawaia tjaue kandjo:nanąŋga? Aua kundjuŋu, Wheat one hundred, (irarawa). Kundjuŋąnąŋga, Mili-mili ŋundjanaŋga iminjąm, wiri-wiri dju eighty, (anŋenŋąlja).

8 Inaiuri ko:do:dala aua maiaru' ŋąra iwori gewunja wuni:uŋąri geŋu; gewunja bąndaia wuna ąŋgo:lo:lia ardi:uŋąria man dągaia arlewąraia nąnja arkulieja nąnja.

9 Kuŋenuri, jḁligaia arandju njiri ŋundju-ŋundju wunja mammon wor' kąri nąnja, gewunja wuno:murum ŋaibąra kandju, pitja njinbąrąm maiarum kądjinma ŋąrim maninja.

10 Aua pąrąd mureja pidi:n nąnja iŋgąnuŋ, pąrąd mureja kąnuŋ wunaiud' dąnja; aua pąrąd mureja kari pidi:n nąnja wa pąŋgąnin, pąrąd mureja kari wa pąŋgąnin wunaiud' dąnja.

11 Gewunja pąrąd mureja ŋąmba wa pinjidinja, mammon wor' kąri nąnja, ąŋguja pąrąd njinmurau nidji ŋąri wunja?

12 Ŋąmba pąrąd mureja wa pinjidinja iąkąra anąŋga wunja, ąŋguja njinjano: njirkanąŋga mandj?

13 Inawodjieja kari kądjinba pąŋgąnawodjąngąndu inaiuri iḁruŋandu; gewunja iąkąra pitja ewąndjuru, iąkąra pitja enarienąnga, O! iąkara pitja ewodikąna, iąkąra pitja eŋąndjaŋąndjo:. Njiri kądjinba pąrąnawodjąngąndu God, mammon kuda:.

14 Pharisia, kaiug lai kauwonąnąŋgori, wuna ŋuru karkąŋurula, umbili kauerąmąŋ.

15 Kundjuŋąnąŋgori, Njiri njiduŋ tjḁdąŋuru njirkandjuieŋu i:dja adbąnŋąle ŋuru, O! God laiburu kąnuŋanuri njirkulum, gewunja ge i:dja nąnja karąŋ kąnuŋ, God ambula nąnja wod' dąka ma kunuŋ.

16 Wuniiŋgundie, tjo:lbądaia kuda: John njini; ge-i-dągu pąlejau bąndaia God anąŋga wunia kuluiena, i:dja ardarawaia ma ŋuru djin kadbieŋiri.

17 Korega wąli kunuŋ andjo:lu a kabąlba kąmburuk mąŋgąnuŋandu, pidi:nu wuniiŋgundie nąnja kądjinba puŋgauwąn.

18 Aua mąŋgąnąŋgąnja njąŋgandeŋuru, ndjąkąrinja njiŋgąm, wurni kąnuŋ; aua njąŋgąm njąŋga njąŋgandiena kulanąŋga i dągu aua wurni kąnuŋ.

19 I:dja iḁruŋ tjiŋi:ra kąnina, tai kąni:na tubudubulja wobi imąlala nąnja, kądjinma wuniama mindjḁl kundjuŋiri.

20 Iḁruŋ ieja, iŋumba Lazarus, kandiena maiamundu anąŋga nąnja, aua wulubąda iraraia,

21 Lai kumbunanąŋga barui iŋgąnowi:ŋu wunja arge nąnja ąŋgariineri pąlalo:nma tjiŋi:ra anąŋgam i dągu; kąnąŋguria kuda: kariŋgunal mula kubąrwunanąŋga widji anąŋga.

22 Ge kunina ŋad kąra debąra keŋa, manuk kaŋuriena wąląnŋąria nąnja mąląma ŋuru Abraham anąŋgam; tjiŋi:ra kuda: debąra kena, ro:k kąni:na.

23 Mamąram maninja bal kumąŋ, pąmbalọa nąnja iŋgąnina mąra ko:na Abraham bọwora, Laząrus kuda: mąląma nąnja.

24 Jero:l kundjuŋu, kulula, Iraia Abraham, tjḁndjeriwu, Lazarus iŋaŋawu umąndja ino:ri tjąkąl iŋgaiąb wunja agu nąnja, ąnbula ŋaianąŋga imaia iŋgandju wunja, gewunja ŋḁmareja ŋḁnun wiḁnu wuna nąnja.

25 Abraham kundjuŋu, Iŋangula, ni: minjaŋuru ŋundju wunia kudai ŋundjedjer ŋunŋunina, ge kądjinu Lazarus woru; weni ŋuruma aua jḁmbula kauwi:ŋu, ŋundju ŋunmareja ŋunuŋ.

26 Wuna darawa tjąkąri wąli, puląga njiri ḁri nąnja tjḁrigulum manaiudba maniŋaieŋu, gewunja arka ŋurąk ŋewa kadju ŋuru i dągąm njiri nąnja kądjinba ŋurąk parwąn, kari ma i dągąm ḁri nḁnja kądjinba ŋurąk parwąn.

27 Aua kundjuŋu, Gewunja burkai ŋunjiḁb, iraia, aua iŋaŋawu maiarum iraia ŋaianąŋga ŋuru,

28 Gewunja ŋaiu kudai ŋawawaia anŋąlja; aua kundji mjanąŋgori, madji arka kuda: ŋąmba wa pareŋgunal gąri tḁmbium mḁna nąnja, pąmbalọa ŋąrim.

29 Abraham kundjuŋu, Arka kudai Moses, tjo: lbądaia kuda:, arge ŋuru kanbąrkaŋurunja.

30 Aua kundjuŋu, Kari, iraia Abraham; mia ŋąmba iḁruŋ imąndj i dągu ḁŋgąmurka ŋuru, kuluŋḁn pitja arọwa.

31 Aua kundjuŋąnąŋga, Ŋąmba wa ŋuru panbḁrkaŋurun Moses, tjo:lbądaia kuda:, kądjinba paririmbaien ŋąmba iḁruŋ bḁri iŋgandiena imąndj i dągu.

17

1 Kundjuŋąnąŋgori inalalaia, Madj kunjąŋgunjal womąlai kari, O! wurgunu njḁnunąŋga aua ŋanja keŋgal.

2 Wunia man dągu aua wunja ŋąmba kaiug mill kąri murd kąmieŋu iurup nąnja, wai iŋgaiąbieŋu wo:ndu' ŋuru, ŋąmba nḁri iŋgąm iḁruŋ birwidiŋąria ąndja nąnja.

3 Maranindj njiri ŋundju-ŋundju wunja. Ŋawalo:lidj ŋąmba woru genu, imaiḁmbu, kuluŋąn ŋąmba iŋgauwona, wai tjąbunąŋga.

4 Ŋḁmba woru genu wunŋąlu lewąra tjḁruŋ, wunŋąlu kaleŋ ŋunŋunmurka, gejiri, Kuluŋąn ŋḁwona, pitja indjieriwu.

5 Arkaŋawieja kubądjuŋąnąŋga, Inaiuri, pąrąd ŋąri wunaiud' minjandjunjḁri.

6 Inaiuri kundjuŋu, Njiri ŋąmba pąrąd wurąŋunma tjḁląngąnja mustard kądjinu, wurąŋundjunąŋga tjilium mḁna, Ri: pąmie, wai paiąbie wo:ndu' ŋuru, pitja njinjąrąŋgąla.

7 Ąŋguja njiri nąnja inawodjieja kudai iŋgąnuŋ tjḁri iŋgeŋa, kukundjeria barui ąŋgąno:, wuno: murum iŋgeŋgal yardba i dḁgu, pitja djenąŋga, Maiirgi:rkum beŋgal, atjąbąnu, mindjḁl kunja?

8 Wawu pindji:nąŋga, Brar dju ge mindjḁl ŋḁnŋundju, tai bąnu, tjḁnawodju mindjḁl ŋḁnŋundju njini, djo: nḁnŋunjąŋa njini, pąlejau pitja mindjḁl dje, djo: ŋunjeju?

9 Inawodjieja ko:lbo: gewunja kundjunu aua geŋunąŋga?

10 Ge kadjinu njiri kuda: wuno:murum wurąŋundjuŋu ge kąni:nanuri, wuri:, Ari ardawodjieja adia ŋuru-ŋuru, kunjedjuŋ kunjedji:nja.

11 Ge kunina wąli iŋgeŋaŋuriri Jerusale' ŋuru, bulumąn kena pulaga nąnja Samaria a Galilee.

12 Wąli dąra iŋgeŋgunaliri maiarundjeruŋum, kauerąmąndjerala i:dja ḁnŋenŋąlja leper ŋąria, arka bọwora jo:la kubądjuŋ,

13 Ŋąla-ŋąla arkanąŋga brai kubądjąndąla kubądjuŋ, Jesu, Inaiuri, ąndjeriwu.

14 Aua ąŋganindjąŋa kundjuŋąnąŋgori, Njiriu, njidbiimbaienąŋga dadjurd ŋąra. Ge kunina, wąli ḁŋgeŋaŋuriri, kadburduiena.

15 Iḁruŋ arka nąnja, wuno:murum iŋganindjiena aua iŋgąmurdui:na, wąlŋąrai kauwona, ŋąla-ŋąla daraiu ko:do:daleri God.

16 Kauwona imiŋum maninja ierdu imąnŋąle ŋuru, ko:lbo:neri; aua kuda: Samaria ŋąra.

17 Jesu kaio: lbąla kundjuŋu, Wawu ąnŋenŋąlja panburdui:nja? Atjąkekąria ŋḁnia?

18 Wawu mąra parwimja wąlŋąrai ąŋgauwona God iŋgarko:do:da wunja, indja edbul' ekamandj?

19 Gejau kundjuŋąnąŋga, Bḁri bąnu, baiuŋuru; wa puŋgąŋudjarien ŋąri ŋundjąnąŋga ŋunmundulbąla.

20 Burkai iŋgaiąbiena Pharisia nąnja ąŋudjau keŋgal bąndaia God anąŋga, kandjo:lbąla, kundjuŋu, Bąndaia God anąŋga wa puŋgeŋgunal mu:n njiniŋge,

21 Kari pitja puŋgadjin, Wai ŋuru, ma; gewunja bąndaia God anąŋga mamulba njiri nąnja kunuŋ.

22 Kundjuŋąnąŋgori inalalaia, Lewąra pitja njejeŋgal ŋąma wurąŋundjiri mąra wunja lewąra tjḁruŋ I:dj' iŋko:lu anąŋga, pitja wa mḁra puro:n.

23 Pitja bąrenuri, wai ma, wai ŋuru; njiri kari arwelbam, parąmalando:jiri.

24 Gewunja kądjinu mąlŋirinja mal kundjiri kanalu waiuru andjo:l' dąnja indal' djini waiuru andjo:l' dąnja, ge kadjinu pitja enu I:dj' iŋko:lu lewąra anąŋga nanja.

25 Darawa wungurle madj kundji:nja, madj kaiąbienja ąndja arkulieja nąnja.

26 Noahjau kądjinu, pitja njḁnu I:dj' iŋko:lu lewąra anąŋga nąnja:

27 Mindjḁl kubądjuŋiri, djo: kariŋeri, pąnąn karwoneri, pąnąn kunja kadowi:neri, lewąra ge njini Noah dąra iŋgeŋaŋuru ark ŋuru, worumbąm maŋgeŋgunal, ardarawaia bądawadai kundjuŋąnąŋgori.

28 Kądjinu Lotjau; mindjḁl kubądjuŋiri, djo: kariŋeri, kanbądburąŋeri, ko:l kubądjuŋiri, kanbąrkandeŋiri, bąn kubadjuŋiri;

29 O! ge-i-di-dagu Lot mąŋgaiandiwela Sodom, wiḁnu, brimstone pḁlulu kuninal ąndjo:l' di dągu, bądawadai kundjuŋąnąŋgori.

30 Ge kądjinu pitja njḁnu lewąra I:dj' iŋko:lu pitja emiimbaie.

31 Lewąra gejau aua iŋgąnuŋ maiarum malerdu nąnja, wuląnbiri anąŋgaia maiarum maninja, jeri pąŋgowaliri ąŋgaŋuru wunja; aua kuda: yardba nąnja iŋgąnuŋ, wararkar pąŋgąniri pąle ŋuru.

32 Ni: njiraŋuru Lot mąŋgąnąŋgąnja.

33 Aua buluk iŋgeŋa iŋaui kąmąndulba wunja, pitja njoiim; aua koiim, pitja wundjedjer njandju.

34 Kuŋenuri, wundugum majau iḁruŋandu pitja enandu inarugu tjḁruŋ nąnja, iąkąra pitja emie, iakąra pitja emąŋgie;

35 Ndjḁruŋandinja pitja wurąŋgan njejandiri, ndjąkąrinja pitja njemie, ndjąkąrinja pitja njemąŋgie.

36 Iaruŋandu pitja enandu yardba nąnja, iąkḁra pitja emie, iąkąra pitja emangie.

37 Kauerio:lbąla, kubądjuŋanąŋga, Ŋḁnąm, Inaiuri? Aua kundjuŋąnąŋgori, Ma durgu, ma kuda: pitja djḁruk arąmie waranaia.

18

1 Bḁre-bḁre kundjuŋąnąŋgori, kądjinma dadjurd kubądji:nja, ilura padiri.

2 Kundjuŋu, Wureŋąra iḁruŋ kąnina malaiindem maiaruŋam maninja aua God wa paŋgo:lgunenja, i:dja wa ŋuru paŋgaŋurunja.

3 Ndjo:rinja malaiindem maua nąnja njinina, njąŋga tjile-jile kąmurkalal kundjuŋiri, Wure tjḁno: inauurgundj ŋaianąŋga wunja.

4 Wąli kądjinba puŋgenja; O! pąlejau ini: ąkamanma kundjuŋu, Ŋaiu ŋąmba wa pąŋo:lgunąn God, wa ŋuru pąŋaŋurun i:dja,

5 Ko: ge wunja njina ndjo:rinja ŋḁnŋąliŋga, wure ŋo mąŋga, ŋąmba wa pinjeŋgaliri tjile-jile kadada pąŋąngandjuiri.

6 Inaiuri kundjuŋu, Ŋuru njidu wureŋąra alikoli ge.

7 Wawu God wure panbun adburieja anąŋgaia, jero:l kadjunąŋgeri lewąra, wundugum, njḁmula iŋgąnuŋąnąŋgori?

8 Kuŋenuri aua pitja wure ąnjo: maiirgi:rkum. O! wuno:murum I:dj' iŋko:lu iŋgeŋgal, mąra njo: pąrąd ŋąri kabąlba nąnja?

9 Kundjuŋąnąŋgori atjąkekąria ark a ŋundju-ŋundju pąrąd ąŋgąmurauwi:na, tjḁdąŋuru wa ąŋgąmiena, atjąkekąria iluk ąŋganbądbąŋ, bḁre-bḁre wuna.

10 I:gąndu pai kąninandu dadjurdŋąrim ŋuru dadjurd kunja, iąkąra Pharisee, iąkąra publican.

11 Pharisee kauwelgenja, wuna dadjurd kundjuŋu ini:ąkamanma, God, ŋungulbo: ŋaiu i:dja atjąkekąria kądjin' ŋuru-ŋuru, adbia, arkolikolia, wurni-wurnia, indja publican ŋaiu kądjin' ŋuru-ŋuru;

12 Ŋaiamindjąŋa tjḁruŋandu mąnŋąle Wunaiurujau, adbunduŋuru kaŋano: ardarawaia ąŋąnŋunawungeri.

13 Publican bọwora kauwelgenja, wa bal nąma puŋgenja ąndjo:l' kuru, O! imąnŋąlim ŋoiil kundjuŋu, kulula, God tjḁndjeriwu ŋḁworu.

14 Kuŋenuri indja jeri kauwonaŋuru maiarum anąŋga' ŋuru tjḁdąŋuru iŋgandjui:na iąkąra nąnja; gewunja aua ŋundju-ŋundju waiuru iŋgąni:ŋu pitja brai eni:.

15 Kanbąrkaŋurulaldąga: ardjaiandia aua ąŋgąmąndana wunja; inalalaia mąra aŋganbarwuna kanbądbaiḁmbuna,

16 O! Jesu ai kanbuna, kundjuŋu, Woŋąlaląŋuja kariŋgunjalgąra, kąre paro:jiri, gewunja arge kądjindjia bąndaia God anąŋga.

17 Nidji kuŋenuri, aua bąndaia God anąŋga ŋąmba wa puŋgąmąn ŋąri woŋąląŋ kądjindja, ma ŋuru wa pitja pąŋgeŋąn ŋuru.

18 Iḁruŋ inaiuri burkai kaiąbuna kundjuŋu, Iniiŋgundeja ŋunia, ŋḁni kuŋe wundjedjer kądjinma ŋąri ŋḁnŋuma?

19 Jesu kundjuŋąnąŋga, Ąŋudja kunja ŋḁnia kundjiara? Kari inia, God auekamandj.

20 Laiburu ŋunuŋ ŋąla-ŋąla wununauie, Wurni puŋuniri, Bąda pandjo:jiri, Maneba pąmąndjo:jiri, Pḁre pandjaŋuriri, Iro:lidj, karanja ŋuru aŋurandu.

21 Aua kundjuŋu, Wuna darawa kuŋeŋiri woŋḁląŋ ŋḁnŋuninal.

22 Jesu ŋuru ingąnina kundjuŋąnąŋga, Wąli tjḁruŋ ŋuno:ra; ardarawaia ąndjąŋunauwungaia ko:l dju, ardjeja ąno:, gejau pitja kudai ŋunjąnu wuląnbiri ąndjo:l' dąnja; kąkọ, tjḁnmalandowal.

23 Aua wuna ŋuru iŋgąnina djenbeŋuru pakul kąnina, gewunja djenbeŋuru tjiŋi:ra kąnina.

24 Jesu iŋgąŋindjąŋa kundjuŋu, Adbąnŋąle ŋuru arka wuląnbiri kudai ąŋgąnuŋ ąŋgeŋa ŋuru bandaia God anąŋga ŋuru.

25 Camel needle ambula pąŋgejuŋuru ŋąna, tjini:ra imąnŋąle ŋuru iŋgeŋa ŋuru bąndaia God anąŋga ŋuru.

26 Arka ŋuru ąŋgąnina kubądjuŋ, Ąŋguja ŋąna pąŋgąmundulbaie?

27 Aua kundjuŋu, Ge i:dja wa puŋgadjin ŋąri, God gole puŋge.

28 Peter kundjuŋu, Wai, ḁri kanjedbąŋgi:la ar-arkanąŋgaia, ŋunbądbalando:na.

29 Aua kundjuŋąnąŋgori, Nidji kuŋenuri, i:dja kari wa pąŋgąnin, ŋąmba ąŋgąmąŋgi:la maiarum, mąŋganja, ŋawawaia, inenaiurgandu, woŋąlalḁŋuja, bąndaia God anąŋga wunja.

30 Wa pitja ino:ra pąŋgeŋan, pitja ąnjam ardarawaia atjąkekąria wendjiau, bąndaia keŋgal gąri nanja wundjedjer kądjinma ŋąri.

31 Kanmurąŋ twelve, inalalaia, kimdjuŋąnąŋgori, Wai, Jerusale' ŋuru pai ŋḁrąnu, gejau pitja ko:rug njḁmie darawa wiri-wiri kauwi:na tjo:lbądaia nąnja I:dj' iŋko:lu wunja.

32 Aua pitja enowi:nąŋgori edbulia, umbili pitja njąm, woru pitja njąmienąŋga, pitja tjipa ewi:;

33 Pitja wodpili ewuro:, bąda ewuro:; lewąra tjḁruŋuriau pitja bḁri enu.

34 Arka wuna darawa wa puŋgadenenja; ŋąla-ŋąla wuna kundjąlgaiena-ŋąŋgori, wa laiburu padinja ge kaluiena.

35 Ge kunina, wąli wodjulu iŋgeŋgunaliri Jericho nąnja, iḁruŋ ambulidj atją kąnineri kalumba iwondąra nąnja, kaniauwuneri.

36 Ŋuru iŋgąnina peleŋgąre tjḁnai ąŋgeŋeri, burkai kandjąbuna, Ąŋudja wuna?

37 Kubądjuŋąnąŋga, Jesu Nazareth ŋąra tjḁnai keŋeri.

38 Aua jero:l kundjuŋu, Jesu, David ŋunŋungula, tjḁndjeriwu.

39 Arka mąnŋąle ąŋgeŋeri kauerąmaiḁmbuna, aua kumuk kunja; O! aua tjąkąri djenbeŋuru jero:l kundjuŋu, David ŋunŋungula, tjḁndjeriwu.

40 Jesu kauwelgenja, kundjuŋu iŋgaŋurieŋal kunja. Wuno:murum wodjulu iŋgeŋgunal, burkai kaiąbuna,

41 Ŋḁni djejara kundjiara? Aua kulula, Inaiuri, bal ŋḁnŋuma.

42 Gejau Jesu kundjuŋąnąŋga, Bal minjąm; pąrąd ŋundjanąŋga ŋunmundulbąla.

43 Maiirgi:rkum bal kumąn, kąmalando:na, God ko:do:daleri. I:dja ardarawaia mara iŋgąrwuna God kauero:do:dala.

19

1 Jericho dąra keŋgunal, bulumąn keŋaŋuriri.

2 Wai, i:dja iŋumba iŋgąrimiena Zacchaeus, aua publican inąiuri iŋgąnina, tjiŋi:ra kąnina.

3 Kąŋąnjiro:na Jesu iŋgąnindja wunja, ąŋguja iŋgąnina, kądjinba pąŋgąnindjenja peleŋgąre nąnja, aua iau iŋgąnina.

4 Mąnŋąle wąri-wąri keŋa, pai kąnina tjilium maninja iŋgąnindja wunja, ma ŋuru iŋgeŋa ŋuru.

5 Jesu, wuno:murum iŋgeŋgunal tḁmbiu' ŋural, kąle kundjuŋu, kundjuŋąnąŋga, Zacchaeus, maiirgi:rkum jeri bọwal; weni maiarum ŋundjanąŋgam maninja atją ŋenu.

6 Aua maiirgi:rkum jeri kauwonal, tjukul kąmąŋanąŋga.

7 Mara iŋgarwuna, ardarawaia jau karkaŋuriena, kubądjuŋiri, Aua dąra keŋaŋuru atja wunja i:dja iwori nąnja.

8 Zacchaeus kauwelgenja kundjuŋanąŋga Inaiuri, Wai, Inaiuri, alamia wuląnbiri ŋaianąŋgaia ardjeja ąŋano:, ŋąmba woru ąŋąnŋuno:ŋgula i:dja nąnja, ardarawaia atjąkekąria pitja ąŋano:naŋga.

9 Jesu kundjuŋanąŋga, Weni umundulbaie kunjąŋgunal maiarum mḁna nąnja, aua kuda: Abraham iŋko:lu iŋgąnuŋ.

10 Gewunja I:dj' iŋko:lu keŋgunal iŋgąŋąnjiro: wunja, iŋgąmundulba wunja, iŋgoiimiena.

11 Arka ŋuru ąŋgąnina bḁre-bḁre kuda: kundjuŋąnąŋgori, aua Jerusalem wodjulu iŋgąnina, arka ni: kadina bąndaia God anąŋga maiirgi:rkum mąra njḁwi:.

12 Gewunja kundjuŋu, I:dja iḁruŋ inaiuri tḁmbiu' ŋuru bọwora keŋa-ŋuru, mąŋgąma wunja tḁmbium aua ŋundju-ŋundju wunja, djo:li iŋgąninal kunja.

13 Ai kanbuna ardawodjieja anąŋgaia ąnŋenŋąlja, kaiug wunŋenŋąlu kanino:la, kundjuŋąnąŋgori, Wuraŋuriri ŋḁnŋunjeŋgal djini.

14 I:dja anąŋgaia kauero:ndjurula, wąląnu kubąrkaŋawuna iwelbam, kubądjuŋ, Wa lai pąŋgauwon-njḁri indja inaiuri iŋgąnuŋanjḁri.

15 Ge kunina wuno:murum djo:li iŋgąninal, tḁmbium gole mąŋgąmąŋ, kundjuŋu ai aŋgauwi:ŋu wunja ardawodjieja arka kaiug ąŋgąnino:la, aua laiburu iŋgąnuŋ wunja ŋḁni kadjuŋu ardjerundjerunŋuja.

16 Iwurle kąmurkalal kundjuŋu, Inaiuri, kaiug ŋundjanąŋga gole kumurąŋ kaiug wunŋenŋąlu tjąkąri.

17 Aua kundjuŋąnąŋga, Wuniama, inawodjie ŋunia, pąrąd ŋąra ŋunŋunina pidi:n nąnja, ŋunaiuru bąnu malaiindem manŋenŋąlba nąnja.

18 Iąkąra keŋgunal kundjuŋu, Kaiug ŋundjanąnga, Inaiuri, gole kumurąŋ kaiug tjąkąri wun-ŋąlu.

19 Aua kuda: kundjuŋanąŋga, Ŋundju kuda: ŋunaiuru bąnu malaiindem manŋąlba nąnja.

20 Iąkąra keŋgunal kundjuŋu, Inaiuri, wunindja kaiug ŋundjanąŋga, kuŋaŋurulal kuŋandeŋu wobi nąnja;

21 Gewunja ŋungulgunąla, i:dja ŋundądarąda ŋunŋunuŋ, kimdjąmura wa pindjandenja ŋąri, dur kundji: wa pindjandenja kabąlba nąnja.

22 Aua kundjuŋanąŋga, Ŋundjamundu ŋund-janąŋga nąnja pitja wure ŋo:nu, inawodjie ŋuworu. Laiburu ŋunina ŋaiu i:dja ŋḁrądarąda, kuŋąmura wa puŋandenja, dur kuŋe wa puŋandenj a kabąlba nąnja;

23 Ąŋudja kunja wa pindjąnino:nja kaiug ŋaianąŋga kaiug ŋąria? Gejau djo:li ŋąnŋuninal ŋḁnŋumąŋ ŋainąŋga tjąkąri nąnja?

24 Arka ŋaiilem ąŋgauwelgenjiri kundjuŋąnąŋgori, Aua kaiug irano:ŋgu, irano: aua wunŋenŋąlu kudai.

25 Kubądjuŋanąŋga, Inaiuri, aua gole kudai kaiug wunŋenŋąlu.

26 Kuŋenuri, Aua kudai iŋgąnuŋ pitja njḁno:wi:nąŋga; aua ino:ra pitja njḁno:ŋgienąŋga ge aua kudai.

27 Mia ardauurgundjia ŋaianaŋgaia, arka wa lai pąŋgauwenjanąŋgori ŋḁnaiuru ark a nąnja, araŋural, bąda arana ŋḁmąnŋąle ŋuru.

28 Wuno:murum wuna geŋu, mąnŋąle keŋaŋuru pai kąninaŋuriri Jerusale' ŋuru.

29 Ge kunina, wuno:murum mąŋgamurkalaliri Bethphage a Bethany, kurandu nąnja kąrimiena Oliva ŋąri, kaŋaŋawunandu inalalandu,

30 Kundjuŋiri, Njiriandu maiarundjeruŋu' ŋuru mąndjo:ri, ma nąnja njirkunjąŋaŋurandu pitja mąra irewandu donkey kauila murd iŋgąmiena, bura irąmandu, iraŋuralgandu.

31 Iąruŋ ŋąmba burkai njindjąbandu, Ąŋudjakunja burąŋgai kąrąmandiri? Wurunąŋgowu wurinąŋgandu, Inaiuri iŋąma kundju.

32 Iŋaŋawiandu keŋaŋurandu, mąra ko:nandu kądjinu geŋunąŋgandu.

33 Wąli burąŋgai iŋgąmąŋandiri kauila, anąŋga ŋąria kubądjuŋanąŋgandu, Ąŋudjakunja kauila burąŋgai kąrąmandiri?

34 Kundjuŋandu, Inaiuri iŋąma kundju.

35 Kaŋurulalgandu Jesu nąnja, wobi anąŋgandu ko:guleŋandu kauila nąnja, Jesu atka kaueri:la.

36 Wąli iŋgeŋaŋuriri, wobi arkanąŋga ląŋgąr kanbąrkandjuna kalumba nąnja.

37 Wuno:murum wodjulu iŋgeŋgunaliri gole ŋḁlilim maninja kurandu Oliva ŋąri, peleŋgąre ardarawaia inalalaia wunmanbąli tjukul kadineri, God kauero:do:daleri ŋąla-ŋąla daraiu wundjurulu darawa wunja kadidjąŋa;

38 Kubądjuŋiri, Tjukul ŋąra aua iŋgeŋgal Inaiuri iŋumba Inaiud' dąnja; andjo:l' dąnja jḁmbula ŋąri, pąlemba karąn ŋąri nąnja.

39 Atjąkekąria Pharisia peleŋgąre nąnja Kubądjuŋanąŋga, Iniiŋgundeja, ŋunalalaia ąnmaiḁmbu.

40 Aua kandjo:lbąla kundjuŋu, Kuŋenuri, ąndja ŋąmba kumuk karwu, kaiuguja jero:l puŋgadju.

41 Wuno:murum wodjulu iŋgeŋgunal, malaiindem manindjąŋa, wola: kundjuŋu maua wunja,

42 Kundjuŋiri, Ŋundju ŋąmba laiburu ŋunŋunina lewąrajau ŋundjanąŋga, ŋundju kuda:, wunia jḁmbula ŋąri; weni kundjąlgiena ŋungubul' dąnja.

43 Gewunja lewąra pitja njejeŋgal ŋundju nąnja gejau ardauurgundjia ŋundjanąŋgaia pitja mewąraru kabąlba ŋundju nąnja, pitja wo:ri mewuro:nu, pitja tjilibid ŋunbąrąm kądjinma,

44 Ŋarwu ŋunbąraru, woŋąlaląŋuja ŋundju nąnja kuda:; kądjinba puŋgadbąŋgi:n kaiug kaiug nąnja ŋundju nąnja, wa laiburu puŋuninja ŋąri ŋunŋunbadburkajau.

45 Dąra keŋaŋuru dadjurdŋąrim maninja, wai kandjąbuna arka ko:l kadjuŋu,

46 Kundjuŋąnąŋgori, Wiri-wiri kumbi:na, Maiarum ŋaianąŋgam pitja meniŋaie maiarum dadjurdŋąrim; O! njiri marandjuna kąnmenma lulun ŋąria arkanąŋgam.

47 Kaniiŋgundaleri tjile-jile dadjurdŋąrim maninja. Ardenaiuri dadjurdŋąria, wiri-wiri ŋąria kuda: kubąrkąnjiro:na bąda iŋgarwu wunja, ardenaiuri i:dja kuda:,

48 Wa mąra parwi:nja ŋḁnąŋga kadju wunja; peleŋgąraia ardarawaia djḁruk ąŋgadbiena aua ŋuru iŋgarkaŋuru wunja.

20

1 Ge kunina, lewąra tjḁruŋujau, aua ąŋgąniiŋgundaleri i:dja dadjurdŋąrim maninja, wąląnuwunia ardi:um kaluleri, kauerąmurkalal ardenaiuri dadjurd ŋąria, wiri-wiri ŋąria, mababaia kuda:,

2 Kubąlula, kubądjuŋąnąŋgeri, Minjenjḁri, Ąŋudja wundjurulu njiniŋge wuna kundji:, ąŋguja ŋuno:na wundjurulu wuna?

3 Aua kandjo:lbąla kundjuŋąnąŋgori, Ŋaiu kuda: burkai njinjiąb ŋąla-ŋąla tjḁruŋ, wuriara,

4 Baptism John anąŋga, ąndjo:l' i dagu, i:dja i dągu, kunina?

5 Arge wurura kubąrwḁdeŋiri, Ŋąmba njerkulu, Ąnd jo:l' i dągu, aua pitja nje, Ąŋudjakunja kurąŋudjaralanąŋga?

6 Ŋąmba njerkulu, I:dja i dągu, i:dja ardarawaia kaiug pitja tjuna bąreŋḁri, gewunja arka wa pauerąŋudjarąn John tjo:lbąda iŋgąnina.

7 Kauerio:lbąla, wa laiburu padinja ŋḁru i dągu.

8 Jesu kundjuŋąnąŋgori, Ŋaiu wa puŋen-nuri ąŋudja wundjurulu njiniŋge wuna ŋḁnŋundju.

9 Wunmanbali i:dja kundjuŋąnąŋgori bḁre-bḁre wuna; I-dja iḁrun tjḁri ŋąrim mandeŋu, maua manino: la tjḁri ŋąria, maiąndiwela tḁmbium maiąkąri' ŋuru maranu.

10 Wuniajau kaŋaŋawuna tjḁri ŋąria nąnja inawodjieja, arka kurab tjḁri ŋąrim maninja iŋgado: wunja; O! tjḁri ŋaria wodpiliba kauerio:rala, kaueraŋaŋawuna ino:ra.

11 Inawodjieja iąkąra njele kąŋaŋawuna; aua wodbandąga wodpiliba kauerio:rala, umąra kubądjuŋanąŋga, kaueraŋaŋawuna ino:ra.

12 Iąkąra njele kąŋaŋawuna; aua kuda: iŋgadbalimąla, wai kaueriąbuna.

13 Gejau kundjuŋu inaiuri tjḁri ŋąrim, Ŋani ne? Pitja iŋaŋaŋawu iŋąngula ŋḁnŋunarieŋunąŋga; djiu ŋąna arka ŋuru paueraŋuru.

14 Tjḁri ŋąria wuno:murum aua mąra iŋgarwuna, arge wurura kadiŋaiena, Indja iŋko:lu kąnuŋ; bąda ąro;, gejau tjḁri ŋąrim ŋarkanąŋgam pitja menu.

15 Wai kaueriąbuna dąnde tjḁri ŋąrim, bąda kauero:na. Gewunja ŋḁani pitja njenąŋgori inaiuri tjḁri ŋąrim?

16 Pitja ejeŋgal, pitja bąda anjo: ąndja tjḁri ŋąria, tjḁri ŋąrim atjąkekąria pitja menino:nąŋgori. Ŋuru ąŋgąnina kubądjuŋ, Kari puŋgąniri.

17 Aua kanindjąŋa, kundjuŋu, Gewunja ąŋudja wuna wiri-wiri kauwina, Kaiug ge wondi mąŋgarwiria wai kadjąbuna, ge i di dągu umri: ruko:wa kuniŋaiena?

18 Aua iŋgauwona kaiug ge nąnja pitja elemie; aua nąnja ge kauwona, pitja wurąŋgąn njenąŋga tjurni' njinim.

19 Wiri-wiri ŋąria, ardenaiuri dadjurd ŋąria kuda:, kubąrkąnjiro:na laburd iŋgadba wunja ge i di dągu; i:dja kanbąrkulgunąla; laiburu ąŋgąnina auą geŋu bḁre-bḁre wuna arka wunja.

20 Mu:n marwunanąŋga, kanbąrkaŋawuna tjąŋąrkuja, adjadjin ąŋgąnuŋ wunja tjḁdąŋuria, aua laburd iŋgadba wunja ŋąla-ŋąla nąnja, gejau arka pitja ewurino: wundjurul' dąnja inaiuri anąŋga.

21 Burkai kaueriąbuna, kubądjuŋ, Iniiŋgundeja, laiburu ḁduŋąnu nidji tjuŋundju, ąndjąniiŋgunda, i:dja kari wa pandjo:lgunąn, God ŋąri nidji kandjaniiŋgunderi;

22 Wuniọwu ḁri Caesar kaiug erkuno:, wuniọwu ŋuru-ŋuru?

23 Aua laiburu kąninanąŋgori ardjadjin bądaia, kundjuŋąnąŋgori,

24 Tjḁrąmiimbu kaiug tjḁruŋ; ąŋguja anąŋgam imiŋum, wiri-wiri? Arka kubądjuŋ, Caesar anąŋga.

25 Aua kundjuŋąnąŋgori, Gewunja irano: Caesar Caesar anąŋga, irano: God God anąŋga.

26 Kądjinba laburd puŋgadbąn ŋąla-ŋąla anąŋga i:dja adbąnŋąle ŋuru, rąngąri kariŋa aua ąŋgaio:lbąla, kumuk karwuna.

27 Kauerąmurkalal atjąkekąria Sadducia, arka kubądjiri kari wa bḁri padin, burkai kaueriąbuna,

28 Kubądjuŋ, Iniiŋgundeja, Moses wiri-wiri kundjuŋunjḁri, i:dja ŋawanąŋga ŋąmba debąra iŋgeŋa mąŋgąnąŋgąnja kudai, woŋąląŋ ino:ra, ŋawanąŋga mąŋganja njimenja, woŋąląŋ bḁri ąŋgaiąnda wunja ŋawanąŋga wunja.

29 Gewunja kadina ŋawawaia ąnŋąlja; iwurlge mąŋgąnąŋgąnja njimąŋ, debąra keŋa woŋąląŋ ino:ra;

30 Pulaŋąra kuda:;

31 Leŋgunda kuda: njimąŋ, ge kądjinu ąnŋąlja miriŋu, woŋąląŋ ardo:raia, debąra kadjurlina.

32 Pąlejau woŋaiinja kuda: debąra njeŋa.

33 Gewunja bḁri ąŋgąnuŋjau, ąŋguja anąŋgąnja mąŋgąnąŋgąnja pitja njeŋu? Gewunja ąnŋąlja njimąŋeri mąŋgąnąŋgorinja.

34 Jesu kundjuŋąnąŋgori, Ąŋgo:lo:lia bąndaia wuna ŋąria pąnąn karwona, pąnąn kunja kado:wi: nja;

35 Arka ardinia mandjia bąndaia ge ąŋgąmąŋ wunja, bḁri ąŋgąnuŋ wunja adbąn nąnja, wa pąnąn parwąn, wa pado:wi:n pąnąn kunja;

36 Kądjinba debąra pariŋąn njele, gewunja kaduŋ wąląn ŋąria kądjindjia, God ąŋgo:lo:lia kaduŋ arka bḁri ąŋgaladiąŋ.

37 Adbąn bḁri ąŋgąnuŋ, Moses kanmiimbuna irulul' dąnja, wuno:murum geŋunąŋga Inaiuri God Abraham anąŋga, God Isaac anḁŋga, God Jacob anąŋga.

38 God wa pąŋgąnin adbąn arkanąŋga, O! ardjedjeria arkanąŋga; gewunja ardarawaia ardjedjeria kaduŋanąŋga.

39 Atjąkekąria wiri-wiri ŋąria kauerio:lbąla kubądjuŋ, Iniiŋgundeja, wunia kundjalula.

40 Pąlejau kari kądjinba dąrąngu padinja kari burkai iŋgadjąb wunja.

41 Kundjuŋąnąŋgori, Nḁrunąŋgowu kubądjiri Christ David iŋko:lu?

42 David ŋundju-ŋundju kundjiri mili-mili kan nąra nąnja, Inaiuri kundjuŋąnąŋga Inaiuri ŋaianąŋga, Atjąbąnu ŋaiu worawerdum maninja,

43 Ąŋande njini ardauurgundjia ŋundjanąŋgaia ŋundjerdu waiuru.

44 Gewunja David kąrim Inaiuri, ŋḁrunąŋgowu iŋko:lu kąnuŋ?

45 Peleŋgąre ardarawaia wąli ŋuru ąŋgąnineri kundjuŋąnąŋgori inalalaia,

46 Lia marąm wiri-wiri ŋąria wunja, arka lai kauwoŋąnąŋgori wudawa ąŋgeŋuru wunja wobi karąŋgendjia nąnja, wulmai lai kauwonąnąŋgori ko:l ŋąrim maninja, adbąli' kąrim karąŋ ŋąrim mąŋąria nąnja.

47 Arka mindjḁl kadju maiarum ardjo:jo:ria arkanąŋgam, mara-maranu dadjurd kadju, ąŋgąnindjieŋu wunja; umąlimaie wunaiuru pitja pąrąm.

21

1 Bal kumąŋ, mąra kanbuna tjiŋi:ria lulwa karkuguleŋu kaiugŋąri' ŋuru.

2 Mąra njimbuna kuda: ndjḁruŋ ndjo:rinja ndjenja ma ko:guleŋu kaiug tjḁruŋandu pidi:nu.

3 Aua kundjuŋu, Nidji kuŋenuri, njąŋga ndjo:rinja ndjenja kuŋguguleŋu tjąkąri man dągu ardarawaia nąnja;

4 Gewunja ąndja ardarawaia darawa kudai ąŋgąnuŋ, lulwa kubąrkuguleŋu, O! njąŋga njino:ra kuŋguguleŋu darawa wundjedjeru njąŋgananga.

5 Atjąkekąria kadjuŋiri dadjurdŋąri' wunja, mamąlalam mąŋgąnina kaiug wunia njiniŋge, ląŋugu njiniŋge, kundjuŋu,

6 Wuna wurąŋunindj, lewąra pitja njejeŋgal, gejau wa pitja puŋgąmąŋgien ŋuruma kaiug kaiug nąnja, nąmba wa puŋgaiąbien ŋąri.

7 Burkai kaueriąbuna kubądjuŋ, Iniiŋgundeja, Ąŋudjau gewunja wuna pitja njḁnu? Ŋḁnąŋga umiimbaie wuna pitja njejeŋgal?

8 Aua kundjuŋu, Maranindj, pinjirkądjuiejiri; gewunja ardarawaia pitja areŋgal ŋḁŋumba nąnja, pitja bąre, Ŋaiu ŋḁnuŋ, lewąra wodjulu kunuŋ; paramalando:jiri.

9 Wuno:murum ŋuru njirkunuŋ mąląni' wunja, wurgunu wunja, pinjirgulgunejiri; wungurle madj kunjąŋgunjal, O! umindjuŋuru maiirgi:rkum ŋuru-ŋuru.

10 Gejau kundjuŋąnąŋgori, Worumba pitja bari arąmurkie worumba nąnja, bąndaia bąndaia nąnja.

11 Ŋuli-ŋulim manaiudba pitja menu, tḁmbium maiagekąri' nąnja pitja njąnu kaladadąru, wungulgunia kuda: umiimbaie wunenaiuru and jo:l' di dągu.

12 Wuna darawa wąli puŋgąninja ardo:ri njiri nąnja pitja parandenuri, pitja njinbąrejo:ra pitja ąnbąranino:nuri dadjurdŋąrim maninja, bur kąrim maninja, njinbąraŋural ardenaiud' dąnja, mąnanąmbaraia nąnja ŋḁŋumba wunja.

13 Umiimbaie pitja njḁniŋaienuri.

14 Gewunja tjḁdąŋuru wurandju njidi:um maninja gewurle ni: pinjidiri arąŋundjo'lba;

15 Gewunja ŋaiu pitja njinjano: njidjamundu a wuni:ndjaru, wuna nąnja ardauurgundjia njirkanąŋgaia ardarawaia kądjinba pitja parwelgen, kądjinba pitja pinjinbądjo:lbąn.

16 Pitja njiraninowie njidenaiurgandu nąnja, ŋawawaia nąnja, njiri madeja nąnja, jḁligaia nąnja, atjąkekąria njiri nąnja pitja njinbąrandju njirkumbi:nu wunja.

17 Pitja njiro:ndjurie ardarawaia nąnja ŋḁŋumba wunja.

18 Tjąkąra tjḁruŋ njidbri: nąnja wa pitja debąd puŋgeŋąn.

19 Njḁmula njirkunuŋ njirkandj pitja arem.

20 Wuno:murum mąra marąŋunbu Jerusalem wo:ri mąŋgauwi:na mąlaniŋąria nąnja, gejau laiburu njidu wuliŋgądba wodjulu mąŋgąnuŋ.

21 Gejau arka Judaea nąnja ąŋgąnuŋ kubądaiinja tḁląmbąn ŋuru; arka puląga nąnja madjąndiwenja ŋuru, arka bundul' dąnja ąŋgąnuŋ dąra parengaliri ma nąnja.

22 Gewunja wuna kunuŋ umalimaiejau, darawa wiri-wiri kauwi:na ko:rug kąmieŋu wunja.

23 Wurgunu arka nąnja mąnduwanja ąŋgą-nuŋ, ŋamugu ąŋganbądo: gejau; wurgunu wunaiuru pitja njḁnu kabąlba nąnja, wundji:la worumba ąndja nąnja.

24 Pitja arọwa kuldjuru iamundu nąnja, pitja araŋurie murd-murdkaia worumbaia ardarawaia ŋuru, Jerusalem pitja djąmbąba mejo:rie edbulia nąnja, ko:rug njḁmie njini lewąra edbulia arkanąŋga.

25 Umiimbaie pitja njąnu mąrąŋun' nąnja, kunjila nąnja, jalŋgąndąm maninja; kabąlba nąnja kuda: pakul ŋąri worumbaia nąnja, lia mąŋgadbaia pąląŋgąrinja wo:ndum auuba mąŋgo:.

26 I:dja ŋarwu ąŋgauwona luren kunja, kadidja wuna pitja njḁniŋaie bąndaia nanja; wundjurulu ąndjo:l' dąnja pitja djera-djera njḁniŋaie.

27 Gejau pitja mąra irewu I:dj' iŋko:lu iŋgeŋgaliri ąŋgubąn nąnja wundjurul' dąnja pąlemba manaiudba nąnja.

28 Wuna wunmanbąli kąniŋaieŋu, bal wurąm, njidbri: brai wuri:, gewunja umundulbaie njirkanąŋga wodjulu kunjąŋgaliri.

29 Bḁre-bḁre kundjuŋąnąŋgori, Maranindj tjilium, ŋuwonu darawa kuda:;

30 Wuno:murum gole la-la mąŋgąm, wuranindj, njiri ŋundju-ŋundju laiburu njiduŋ wodjulu tjauądba;

31 Ge kądjinu njiri kuda:, mąra wurąŋunbu wuna ko:rug kąmieŋu, laiburu njidu bąndaia God anąŋga wodjulu kąnuŋ.

32 Nidji kuŋenuri, Arkulieja ąndja pitja wa pareŋąn, darawa wąli ko:rug puŋgąmien.

33 Ąndjo:lu, kabąlba pitja ejuŋurandu, ŋąla-ŋąla ŋaianąŋga pitja wa puŋgeŋan ŋuru.

34 Maranindj njiri ŋundju-ŋundju wunja, ŋąmba njirkulum kąlabu ŋąna pąmąniŋaie wungąlbąnda nąnja, djo: nąnja, wun' ŋąri wundjedjer kąri nąnja, gejau lewąra ge maiirgi:rkum puŋgeŋgalduri limbitja ŋąri kądjinu;

35 Gewunja pitja njejeŋgal ardarawaia nąnja atją ąŋgąnuŋ mamiŋum kabąlba mararawam maninja.

36 Barele njidu kądjinma, iraniau njidia ma wunja jąŋanai njirkumbąna wunja wuna darawa keŋgaliri, njirkumbąlgeŋu wunja imąnŋąle ŋuru I:dj' iŋko:lu.

37 Kądjinma lewąra kaniingundaleri dadjurdŋąrim maninja, kądjinma wundugum dąnde keŋaŋuru, atją kąnina tḁląmbąn Oliva ŋąri nąnja.

38 Peleŋgąraia ardarawaia aliŋąri kauerąmurkalal dadjurdŋąrim maninja aua ŋuru iŋgarkaŋuru wunja.

22

1 Mąŋąrijau lo:jenda kunjąŋgunal maia iroroi, iŋgąrimiena Wukiau.

2 Ardenaiuri dadjurdŋąria, wiri-wiri ŋąria kuda: kubąrkąnjiro:na ŋḁrunąngọwu iŋgadbalim wunja; peleŋgąraia ąŋganbąrkulgunaleri.

3 Satan dąrąk keŋaŋuru Judas nąnja iŋgąrimiena Iscariot, aua iḁruŋ twelve, inalalaia nąnja iŋgąnina.

4 Aua keŋaŋuru, kumbądeŋunąŋgori ardenaiuri dadjurdŋąria, ardenaiuri dadjurdŋąrim ŋąria kuda:, ŋḁrunąŋgọwu ąŋgąnino:nąŋga wunja.

5 Arka tjukul kadina, tjauaien kubądjuŋąnḁŋga kaiug iŋgado: wunja.

6 Aua korega kundjuŋu, kuŋąnjiro:na wuniama ąŋgąnino:nąŋga wunja peleŋgąraia adbidjaia.

7 Lewara maia iroroi kunjąŋgunal gejau Wukiau iŋgarwuneda.

8 Kaŋaŋawunandu Peter a John, kundjuŋiri, Njiriŋurandu, brar wuriandu Wukiau, ŋḁri mindjḁl kunja.

9 Auandu kundjuŋąnąŋgandu, Ŋḁnam maninja Brar wuriandu kundji:njḁrendu?

10 Aua kundjuŋąnąŋgandu, Wai, wuno:murum malaiinde' ŋuru njirkunjąŋurandu pitja njindją-mąndjerandu i:dja wuraua agu mano: iŋgaŋuru; irąmalando:wandu maiaru' ŋuru ma dąra iŋgeŋuru.

11 Wuri:nąŋgandu inaiuri maiaru' ŋąra, Iniiŋgundeja kundjunu, Ŋḁnąm balaium, ma Wukiau mindjḁl ŋḁnŋundju ŋḁnalalaia nąnja?

12 Aua pitja njinjąmiimbandu balaium manaiudba karąŋ ŋąrim mḁnamanjam; ma brar wuriandu.

13 Keŋaŋurandu mąra ko:nandu kądjinu geŋunąŋgandu, brar kundjuŋandu Wukiau.

14 Wuno:murum gole ko:rug kąmiena, atją kauwona, arkaŋawieja kuda: aua nąnja.

15 Kundjuŋąnąŋgori, Djenbeŋuru mindjḁl ŋe kuŋeŋu wuna Wukiau njiri nąnja, wąli debąra pąŋeŋąn;

16 Gewunja kuŋenuri, Kądjinba njele mindjḁl puŋen, ko:rug njḁmie njini bąndaia God anąŋga nąnja.

17 Djo: ŋąra kąmąn, wunia kulula, kundjuŋu, Irąm, dalar wuri: njirge wurura;

18 Gewunja kuŋenuri, Kądjinba djo: pąŋeŋąn njele kurab wuŋgalalidjerugu ŋąra, bąndaia God anaŋga keŋgal djini.

19 Wuro:dbori kamḁŋ, wunia kulula, kḁlemḁla, kano:na, kundjuŋu, Indja kąnun ŋḁŋḁnąba iŋgąnauwi:ŋu njiri wunja; wuna wuri: ni: tjḁruŋungąŋuru wunja.

20 Djo: ŋąra kuda: kądjindja pąlejau mindjḁl kadjuŋu, kundjuŋiri, Indja djo: ŋąra kąnuŋ tjauaien wuŋunąli gulu, ŋaianąŋga nąnja, pḁlulu kaniŋaiena njiri wunja.

21 O! Wai, ino:ri aua tjiriwin mąŋgo:wara ŋaiu nąnja pąlalo:nma nąnja kunuŋ.

22 Mia, I:dj' iŋko:lu keŋaŋuriri, kądjinu kauwi:na aua wunja. O! wurgunu i:dja nąnja aua tjiriwin mąŋgo:ja.

23 Arge wurura wunmanbąli burkeba kadjąbiena ąŋguja arka nąnja wuna geja.

24 Ai karwiineri ąŋguja arka nąnja inaiuri iŋgąniŋaieŋu.

25 Aua kundjuŋąnąŋgori, Ardenaiuri edbulia arkanąŋgaia ardjurulworaia kaduŋąnąŋgori, arka ardjurulba mąŋgąnuŋ kadimieŋu ardinieja.

26 Wuna kądjinu njiri kari; O! aua inaiuri iŋgąnuŋ njiri nąnja kąninja iwomale kądjindja; aua iurulba mąŋgąnuŋ, inawodjieja kądjindja kąninja.

27 Gewunja ąŋguja inaiud' ban dąga, aua atją iŋgauwona mąŋąri nąnja, aua iŋgąnawodjeri? Wawu pąŋgąnin aua atją ingauwona? O! ŋaiu njiri puląga nąnja ŋḁnun, kądjindja inawodjieja.

28 Njiri njiduŋ atją njirkunina ŋaiu nąnja wuŋgundjuie ŋaianąŋga nąnja;

29 Bąndaia ŋande njiri wunja, kądjinu Iraia ŋaianąŋga kandeŋu ŋaiu wunja,

30 Mindjḁl wurąŋundju wunja, djo: njirkunjąŋa wunja, pąlalo:nma ŋaianąŋga nąnja bąndaia ŋaianąŋga nąnja, atja njirkumbąna wunja adbąlikąrim manŋenŋąlba nąnja, wure wurąŋunbimḁŋgori worumbaia ąnŋenŋąlja Israel ŋąria.

31 Simon, Simon, wai, Satan Iŋąma kundjuŋąnu, djera-djera ŋunŋumbu wunja corn kądjindja;

32 O! Ŋaiu dadjurd kuŋeŋu ŋundju wunja, pąrąd ŋundjanąŋga ilura puŋuniri; ŋundju, wuno:murum kuluŋąn ŋunŋumbąna, ŋundju ŋawawaia birem-bire ąŋgandju.

33 Aua kundjuŋąnąŋga, Inaiuri, ŋḁnamanja nąri ŋąnŋunjąŋaŋuru ŋundju nąnja bur kąrim ŋuru, debąra ŋarkunjąŋandu.

34 Aua kundjuŋu, Kuŋenu, Peter, weni, punara wa pitja jero:l puŋgen, ŋundju wąli tjḁruŋuri pindjiin wa laiburu puŋuningąra.

35 Kundjuŋąnąŋgori, Wuno:murum ŋaiu njinŋunjąŋaŋawuna bururu njido:ra, tjalumba njido:ra, njidjerdu ŋąria njido:ra, gejau njidąmiaru? Arka kubądjuŋ, Kari.

36 Gejau kundjuŋąnąŋgori, O! weni, aua bururu kudai kuŋgaŋurinja, tjalumba kądjindja, aua kuldjuru ino:ra, wobi ko:l kundji:nja, kumarenja.

37 Gewunja kuŋenuri, Wuna wiri-wiri kauwi:na madj ko:rug kumaienja ŋaiu nąnja, AUA KAUWI:NA ARWORIA NĄNJA; gewunja ŋaiu ŋąri umindju kudai.

38 Kubądjuŋ, Inaiuri, wai, ŋuruma kuldjuru tjḁruŋandu. Kundjuŋąnąŋgori, Gole kunuŋ.

39 Ba keŋgunal, keŋaŋuru kądjinu geŋirida tḁląmban ŋuru Oliva ŋąri; inalalaia kuda: kauerąmalando:na.

40 Wuno:murum tḁmbiu' nąnja iŋgąnina kundjuŋąnaŋgori, Dadjurd wuri: pinjireŋuru wuŋgundjuie ŋuru.

41 Kaŋuriena arka nąnja kądjinu kaiug tjuna workundju, luŋgudja kąnina, dadjurd kundjuŋu,

42 Kundjuŋiri, Iraia, ŋundju ŋąmba lai kauwonąnu, wuna djo: ŋąri tjḁno:ŋgu; O! kari ge lai kauwonara, lai kauwonąnu kuninja.

43 Mąra kauwi:nanąŋga wąląnŋąra ąndjo:l' kąra, birem-bire kandjuna.

44 Pąmbalọa kaŋuriena, wundjilwora dadjurd kundjuŋu; mąŋadjinja anąŋgąnja pin njinineri gulu: kądjinu do:ra njimbąneri kabąlba ŋuru.

45 Bḁri iŋgąnina dadjurd geŋiri, inalalaia kanmurkalal, mąra kanbuna kulunu ąŋgąnineri pakul kunja.

46 Kundjuŋanąŋgori, Ąŋudjakunja kulunu njiduŋiri? Bari njidu, dadjurd wuri: pinjireŋuru wuŋgundjuie ŋuru.

47 Wąli kaluleri wai, peleŋgąre, aua kuda: Judas iŋgąrimiena, iḁruŋ twelve, inalalaia, nąnja, adbąnŋąle ŋuru keŋaŋuru, Jesu kąmąndjerala, ko:lbo:na.

48 Jesu kundjuŋąnąŋga, Judas, I:dj' iŋko:lu tjiriwin mandjo:nąŋga tjḁnŋungulbo:?

49 Arka wo:ri iŋgarwuneri mąra karwuna kubądjuŋ, Inaiuri, kanjḁrwu kuldjuru njiniŋge?

50 Iḁruŋ arka nąnja ko:na inawodjieja inaiuri dadjurdŋąra anąŋga, ini:um worawerdu' ŋąrim dur mo:na.

51 Jesu kąndjo:lbąla kundjuŋu, Ge njini kuninja wąli; ini:um mamąndanąla, kąmurduna.

52 Gejau Jesu kundjuŋanąŋgori iŋgadburkalal ardenaiuri dadjurdŋąria, dadjurdnąrim ŋąria, mababaia, Njirkunjeŋgunal lulun ŋąra kądjinu, kuldjuru, diam njiri kudai?

53 Tjile-jile ŋḁnŋunineri njiri nąnja dadjurdŋąrim maninja, njido:ri wa la pąmąrąmenjara; O! wuna njirkanąŋgajau, wundjurulu duiba ŋąri.

54 Kauerąmąŋ, kauerielguruŋgula, kaueraŋurula maiaru' ŋuru inaiuri dadjurdŋąra anąŋgam; Peter kuda: bọwora kąmalando:na.

55 Wuno:murum wiḁnu karkuguleŋu puląga maiarum maninja, kurug ąŋgąnina, Peter atja kauwona puląga nąnja.

56 Njimbąridja ndjḁruŋ mąra iŋgo:na atjḁ iŋgąnineri marąma nąnja, njḁdba kąnindjąŋa, kundjuŋu, Indja kuda: aua nąnja kąnina.

57 Aua kari kundjuŋu, kundjuŋiri, Woŋaiinja, wa laiburu pąŋąninnąŋga.

58 Wąli pąlejau iąkąra mąra ko:na, kulula, Ŋundju kuda: arka nąnja ŋuŋuŋ. O! Peter kundjuŋu, I:dja, wa pąŋąnin.

59 Wąli pąlejau, iąkara njḁdbama kundjuŋu, Nidji indja kuda: aua nanja kąnina, Galilee ŋara iŋganuŋ.

60 Peter kundjuŋu, I:dja wa laiburu pąŋąnin tjuŋunjalu. Maiirgi:rkum, wąli kaluleri, punara jero:l kundjuŋu.

61 Gejau Inaiuri wararkar kąnina, Peter kąnindjąŋa. Peter ni: kuŋgaŋurula ŋąla-ŋąla Inaiuri anąŋga, kądjinu geŋunąŋga, Punara wąli jero:l puŋgen, weni tjḁruŋuri kari djejara.

62 Dąnde keŋaŋuru, njḁdba wola: kundjuŋiri.

63 I:dja aua iŋgadbąŋ umbili kauerąmąŋ, wodpiliba kauerio:rala.

64 Imąndjugu womburuk kubąri:la, burkai kaueriąbuna, kubądjuŋiri, Tjo:lba minjalu, ąŋguja ŋunŋumbuna?

65 Darawa tjąkąri wodbandągu kubądjuŋąnąŋga.

66 Wuno:murum lei mąŋgo:na, mababaia i:dja nąnja djḁruk kadbiena, ardenaiuri dadjurdŋąria, wiri-wiri ŋąria kuda:, kaielwa kaueraŋurula karwądeŋąrim ŋuru.

67 Kubądjuniri, Ŋundju Christ ŋąmba ŋunŋunun, minjenjḁri. Aua kundjuŋąnąŋgori, Ŋaiu ŋąmba ŋḁnŋundjunuri, pitja dja pąnjḁrąŋudjara,

68 Namba burkai njinŋundjąb, kądjinba pąnjḁrio:lbąn.

69 Wendj-i-dągu I:dj' iŋko:lu pitja atja ewa worawerdum maninja wundjurulu God anąŋga nąnja.

70 Ardarawaia kubądjuŋ, Ŋundju God ŋunŋungula? Aua kundjuŋąnąŋgori, Njiri kuri: ŋḁnŋunuŋ.

71 Arka kubądjuŋ. Aŋudja piri adąŋądjaieja ąŋąma wodju? Ŋḁri ŋundju-ŋundju ŋuru karkaŋurula iamundu nąnja.

23

1 Arka ardarawaia bḁri kadina, kaueraŋurula Pilate ŋuru.

2 Wunmanbąli de kauero:na, kubądjuŋiri, Indja mąra kerwuna worumba arkanąŋga arkolikolia ąŋgandjuna, kąre ko:nanąŋgori kaiug iŋgado: wunja Caesar, geŋiri aua ŋundju-ŋundju Christ inaiuri iŋgąnuŋ.

3 Pilate burkai kaiąbuna, kundjuŋiri, Ŋundju ŋunaiuru Jew ŋąria arkanąŋga? Aua kaio:lbąla, kundjuŋu, Ŋundju kundjaluiri.

4 Pilate kundjuŋąnąŋgori ardenaiuri dadjurdŋąria, peleŋgąraia kuda:, I:dja indja nḁnja worn kari wa mąra puŋo:n.

5 Arka njḁdbama kubądjuŋ, Peleŋgąraia kanŋąndjeru, kaniiŋgunderi Judaea mararawam maninja, Galilee maiaŋuru i dągam ŋuru njini.

6 Pilate ŋuru iŋgąnina, burkai kandjąbuna i:dja ŋąmba Galilee ŋąra iŋgąnuŋ.

7 Laiburu iŋgąnina aua Herod ŋąrim waia iŋgąnina, kaŋaŋawuna Herod ŋuru, aua gejau Jerusalem maninja iŋgąnina.

8 Wuno:murum Herod Jesu iŋgąnindjąŋa, djenbeŋuru tjukul kąnina; gewunja maranu lai kauwonanąŋga iŋgąnindja wunja, ŋuru iŋgąnina aua wunja, ini:u' ŋąra kąnina umiimbaie kąnindja wunja aua nąnja kąniŋaiena.

9 Burkai kaiąbuna ŋąla-ŋąla darawa nąnja; O! aua kari wa pąŋgaio:lbenja.

10 Ardenaiuri dadjurdŋąria, wiri-wiri ŋąria kuda:, karwelgenja, njḁdbama de kauero:na.

11 Herod mąląniŋąria anąŋgaia kuda: iluk kauerąmąŋ, umbili kauerąmąŋ, wobi pąlemba ŋąra tai kaueri:la, tjile kąŋaŋawuna Pilate ŋuru.

12 Ge i di dągu Herod a Pilate, aue wururandujḁligaiandu kąniŋaienandu; auurlejandu inauurgun-gąndu.

13 Pilate naia kanmąŋ ardenaiuri dadjurd ŋąria, ardenaiuri peleŋgąraia kuda:,

14 Kundjuŋąnąŋgori, I:dja indja kąraŋurulalgąra kądjindja iḁruŋ peleŋgąraia ąŋgąŋąndjeru, wai, ŋaiu njidbąnŋąle ŋuru aua burkai kąŋaiabuna, kari wa mąra puŋo:nja i:dja indja nąnja, ge njiri de irąŋunbu.

15 Kari Herod kuda:; gewunja kąŋaŋawunalgąri njele, wai, kari debḁd' kḁri wa pungauwi:nanąŋga.

16 Wodpiliba iŋaio:ra, burąŋgai iŋąm.

17 Burąŋgai kąmenjanąŋgori iḁruŋ mąŋąrijau.

18 Arka jero:l kubądjuŋ tjḁruŋama, Aŋuru, burąŋgai imanjḁri Barabbas;

19 Aua wurgunu tjḁruŋ wunja malaiindem maninja kąniŋaiena, wurkemąn' kunja, iŋgaiąbiena bur kąrim maninja.

20 Pilate njele kundjuŋąnąŋgori, korega geŋu Jesu burąŋgai wunja.

21 O! arka jero:l kubḁdjun, kubąlula, Wongaia nąnja ande.

22 Tjḁruŋuri kundjuŋąnąŋgori, Ąŋudjakunja, ŋḁnąŋga woru indja kundjuŋu? Ŋaiu wa mąra puŋo:nja kari debąd' kąri aua nąnja; gewunja wodpiliba iŋaio:ra, burąŋgai iŋąm.

23 Arka njḁdbama, ŋąla-ŋąla daraiu njiniŋge, burkai kaueriąbuna wongaia nąnja iŋgande wunja, gejau ŋąla-ŋąla arkanąŋga puluru ki:la.

24 Gejau Pilate wure kumbuna kuninja kądjinu burkai iŋgadjąbuna.

25 Burąŋgai kąmąŋąnąŋgori aua wurgunu wunja, wurkemąn' kunja, iŋgaiąbiena bur kąrim maninja, aua iŋgadiauwuna, O! Jesu kanino:la lai kauwonąnąŋgori wunja.

26 Wąli iŋgadjelguruŋgula, laburd kauerąmąŋ Simon Cyrene ŋąra, iŋgeŋgunaliri bundul' ḁlp, aua nąnja wongaia kubḁrkandeŋu, mano: wunja Jesu iwelbam.

27 Kauerąmalando:na peleŋgąraia djenbeŋuru i:dja, woŋaia kuda:, arka wola: kubądjuŋiri, kaueraremaleri,

28 Jesu wararkar kanmurkąla kundjuŋu, Pąmąmaraia Jerusale' ŋąria, wola: piriareri; wola: wuri: njiri ŋundju-ŋundju wunja, woŋąlaląŋuja njirkąnąŋgaia wunja.

29 Gewunja, wai, lewąra pitja njejeŋgal wuno: murum pitja bąre, Tjukul ŋąria njąŋgąngundia, arkulum kądjinba bḁri padjąndienja, ŋamugu kądjinba panbądo:nja.

30 Gejau pitja bąrenąŋgori tḁleląmbąn, Njirwa ḁri nanja; kurorandu, Ro:k wuri:njḁri.

31 Gewunja wuna ŋąmba kadju ŋuwonu kalguru nąnja, ŋḁnąŋga pitja njḁniŋaie dalga nąnja?

32 Kaielguruŋgienandu kuda: iḁruŋandu iwaworkandu aua nąnja iŋgauwi:ŋandu wunja.

33 Gejau madburkąla tḁmbium maŋgąrimiena Pąndjuŋąrim, ma wongaia nąnja kauerandeŋu iwaworkandu kuda:, iąkąra worawerdum maninja, iakąra mamauim maninja.

34 Gejau Jesu kundjuŋu, Iraia, wai tjąbunąŋgori; gewunja wa laiburu padin ŋąni kadjiri. Wobi anąŋga arge wurura dalar kubądjuŋ, kauerąmurąŋeri.

35 Peleŋgąraia karwelgenja kaueranindjąŋeri. Ardenaiuri kuda: umbili kauerąmąŋeri, kubądjuŋ, Atjąkekąria kanmundulbąla, aue ŋundju-ŋundju kąmundulbaienja, indja ŋąmba iŋgąnuŋ Christ, iŋgąmuriena God anąŋga.

36 Mąlani' ŋąria kuda: umbili kauerąmąŋeri, kauerąmurkalaleri, vinegar kąno:na,

37 Kubądjuŋiri, Ŋundju ŋąmba ŋunŋunuŋ Jew ŋąria inaiuri arkanąŋga, pamundulbaie.

38 Wiri-wiri kuda: kuniŋaiena aua nąnja, INDJA INAIURI JEW ŊĄRIA ARKANĄŊGA.'

39 Iḁruŋ iwaworkandu iŋgalienjandu kąŋujo:na, Ŋundju wawu Christ puŋunin? Ŋunge ŋundju-ŋundju pąmundulbaie, ḁrendu kuda:.

40 Iąkąra kaio:lbąla kamaiḁmbuna, kundjuŋiri, Ŋundju wawu God puŋungulgunen, wure nąnja wundji-di-dągu ŋunŋunuŋ?

41 Ŋḁrendu kuda: wuniama, gewunja wodbandu kądjinu workundjuŋandu; O! indja kari woru wa puŋgenja.

42 Kundjuŋąnąŋga, Jesu, ni: tjḁngąŋuru wuno:murum ŋunŋunjąŋa bąndaia ŋundjanąŋga nąnja.

43 Aua kundjuŋąnąŋga, Nidji kuŋenu, weni pitja ŋunjąnu ŋaiu nąnja Paradisa nąnja.

44 Lewąra njinina, duiba maniŋaiena kabąlba mararawam maninja kąle-kąle' njinim,

45 Mąrąŋunja duiba ŋąrinja njiniŋaiena, jarąla dadjurd ŋąrim maninja dalar kąniŋaiena puląga nąnja.

46 Ŋąla-ŋąla daraiu jero:l kundjuŋu Jesu kulula, Iraia, ŋuno:ri nąnja ŋunino: ŋḁŋandj. Wuna kalula, iŋandj wudi keŋa.

47 Centurion mąra ko:na wuna kąniŋaiena, God ko:do:dala, kundjuŋiri, Nidji i:dja indja iḁdąŋuru kąnina.

48 Peleŋgąraia ardarawaia djaruk aŋgąmiena wuna kadidja wunja, wuno:murum kadidjąna wuna kąniŋaiena, adbąnŋąlim deba marwuna, djo:li kadinal.

49 Laiburia ardarawaia anąŋgaia bọwora karwelgenjiri, woŋaia kuda: iŋgadbalando:na Galilee alp, wuna kubądidjąŋeri.

50 Wai, i:dja iŋumba Joseph, kauadeja, i:dja inia, iḁdąŋuru,

51 Aua wa panmurkenja arka kalula, kadjuŋu, Arimathaea ŋąra, malaiindem Judaea nąnja, aua kunanąla bąndaia God anąŋga,

52 Aia kąmurkąlaŋuru Pilate, kąniauwuna durgu Jesu.

53 Jeri kaiąbuna, murd kąmąŋ wobi imąlala njiniŋge, kandeŋu kąnmenma nąnja kaiug nąnja dur mąŋgauwi:na, ma nąnja wąli i:dja kari wa we parwenja.

54 Lewąra ge Ardamanjajau, Wunaiurujau wodjulu kuninaleri.

55 Woŋaia kuda: kauerąmalando:na, aua nąnja ąŋgeŋgunaliri Galilee ḁlp, kąnmenma mąra marwuna, ŋḁrunąŋgọwu durgu kandiena.

56 Djo:li kadinal, ardamanja kanbąrkandjuna arkąnim manieja, ąŋgaiamie ŋąria.

57 Wunaiurujau ŋoiba kadina, ŋąla-ŋąla nąnja.

24

1 Lewąra gewurle pąle Wunaiurujau, aliŋąri mąmąŋgunu, kąnmenma madburkalal, markaŋurulal arkąnim manieja mḁnamanja mąŋgarkandjuna.

2 Mąra kubąrwuna kaiug ruluba kaŋuriena kąnmendj-i-dągu.

3 Dąra kariŋa, wa mąra puŋgarwi:nja durgu Jesu Inaiuri anąŋga.

4 Ge kunina, wąli ardi:um idjedja njiŋgąnineri wuna wunja, wai i:dja iḁruŋandu kauwelgenjandu arka nąnja wobi pąlemba ŋąra nąnja;

5 Arka karkulgunenja, idjidja kubądbaŋ arbiŋum kabąl' kuru, auandu kundjuŋandu, Ąŋudjakunja kąrąŋąnjiro:jiri iedjer adbąn nanja?

6 Ŋuruma wa pąŋgąnin. O! bḁri kąnina. Ni: wuraŋuru kalulanuri wąli Galilee nąnja iŋgąnineri,

7 Geŋiri, I:dj' iŋko:lu madj kḁnauwi:nja i:dja arworia ardo:ri nąnja, wongaia nąnja kandienja, pąle kulunu tjḁruŋandu bḁri kąninja.

8 Arka ni: kubąrkaŋurulanąaŋga ŋąla-ŋąla anąŋga,

9 Djo:li kadinal kąnmenm' ḁlp, darawa wuna kubądjuŋąnąŋgori eleven, inalalaia, atjąkekąria ardarawaią kuda.

10 Arge kąninuri Mary Magdalena, Joanna, Mary James anąŋgąnja, atjąkekąria kuda: arka nąnja wuna kubądjuŋanąŋgori arkaŋawieja.

11 Ŋąla-ŋąla wuna mąra kumbi:nanąŋgori woŋąla kadjinu, arka dja kubąrkudjarala.

12 O! Peter bḁri kąnina, tjḁri kumąnaŋuru kąnmen' ŋuru; ilu kąnina, mąra ko:na wobi ekamandj; keŋaŋuru, ini:ąkamanma rąngąri keŋa wuna tjąnda kąmiena.

13 Gejau, wai, iḁruŋandu arka nąnja lewara ge-i-di-dągu keŋaŋurandiri maiarundjeruŋu' ŋuru wodjulu Jerusale' nąnja, maŋumba Emmaus.

14 Kululandiri aue wururandu wuna darawa tjumąn kąmiena.

15 Ge kunina, wąli kalulandiri, burkeba iŋgaiąbienandiri, Jesu mandja kąmurkalalgąndu, auandu nąnja keŋo:ri.

16 O! ambulkandu djiḁn kumienandu aua wa laiburu pąŋgąninjanąŋgandu.

17 Aua kundjuŋąnąŋgandu, Ŋḁnąŋga wuna ŋąla-ŋąla ai njirkumbi:ŋandiri njirkunjąŋaŋurandiri? Auandu pindi-windi kauwelgenjandu.

18 Iąkąra kaio:lbąla, iŋumba Cleopas, kundjuŋąnąŋga, Ŋundju edbulwu Jerusale' nąnja, wawu laiburu puŋunindjiri wuna tjumąn kąmiena ma nąnja wendjiau?

19 Aua kundjuŋąnąŋgandu, Ŋḁnąŋga? Auandu kundjuŋąnąŋgandu, Jesu Nazareth ŋąra wunja, aua iŋgąnina i:dja tjo:lbąda, iurulba kudai geŋu, kalula, God imąnŋąle ŋuru, i:dja ardarawaia kuda:;

20 Ardenaiuri dadjurd ŋąria, ardenaiuri ararkanąŋgaia, ąŋganbądino:nąŋga wure nąnja debąr' kunja, wongaia nąnja iŋgarkandeŋu.

21 O! ari ardi:u' ŋąria ḁdina aua pitja ąnjąmundulba Israel; weni kuda: lewąra tjḁruŋuri wuna tjumąn kąmiena.

22 Woŋaia atjąkekąria kuda: ḁri nąnja rąngąri ąnbąrkąndjuna, arka aliŋąri kąnmenma nąnja ąŋgąnina;

23 Durgu anąŋga wa mąra puŋgarwi:nja, kariŋgunal kubądjuŋiri ardidjieja wąląnŋąria ąŋganbądidjąŋa, arka kadjuŋu aua iedjer iŋgąnuŋ.

24 Atjąkekąria kuda: ḁri nąnja kąnmen' ŋuru madburkąlaŋuru, mąra kubąrwuna kądjinu woŋaia kadjuŋu; aua wa mąra pauero:nja.

25 Gejau aua kundjuŋąnąŋgandu, O woŋąla, njirkulum tjanąnba ŋąri wurąŋunŋudjara darawa tjo:lbądaia kadjuŋu.

26 Wawu Christ wuna ko:ru puŋgenja, iŋgeŋaŋuru pąlemba ŋuru anąŋgąm?

27 Gejau Moses auurle tjo:lbądaia ardarawaia njini, kąmiimbunandu mili-mili irarawa nąnja wuna aua ŋundju-ŋundju wunja.

28 Gejau mąmurkalalkuri maiarundjeruŋuma ma ŋuru iŋgeŋaŋuririŋguri, aua kundjuŋu ingenaŋuriri njele.

29 Auandu wore kąmąŋandu, kundjuŋandu, Atją bąnu ḁrendu ąanja, Kąle-kąlem njiŋgąnuŋ, mąrąŋunja gole we njimbąneri. Dąra keŋaŋuru atją wunja auandu nąnja.

30 Ge kunina, wuno:murum atją iŋgauwona, auandu nąnja, wuro:dbori kąmąŋ, wunia kulula, dewod ko:na, kąno:nandu.

31 Gejau ambulkandu tjalan kumbunandu, laiburu kąninanąŋgandu; aua kąmburuk kąnina auandu nąnja.

32 Aue ŋundju-ŋundjandu kąni:nandu, Wawu ŋarkulandum mąra-mąra pąmąninjandu ŋąrendu nąnja, wąli geŋuŋḁrendiri kalumba nąnja, wąli ŋarkumiimbunandu mili-mili?

33 Ge-i-di-dągu bḁri kąninandu, djo:li kąninalgąndu Jerusale' nąnja, mąra kanbunandu eleven, inalalaia, djaruk ąŋgąmiena, atjąkekąria kuda: arka nąnja,

34 Kubądjuŋiri, Inaiuri nidji bḁri kąnina, mąra kauwi:nanąŋga Simon.

35 Gejau auandu kundjuŋandu wuna kalumba nąnja, ŋḁrunąŋgọwu aua laiburu iŋgąni:nanąŋgandu wuro:dbori dewod iŋganaleri.

36 Wuna wąli kadjuŋiri, Jesu aua ŋundju-ŋundju kauwelgenja arka puląga nąnja, kundjunąnąŋgori, Abi:la kuninjanuri.

37 Arka luren kubądbąŋ, karkulgunenja, iŋan' ŋali kubądjuŋ mąra iŋgarwuna.

38 Aua kundjuŋąnąŋgori, Ąŋudjakunja djerara mąrąmeri, ąŋudjakunja njidi:akamanma kuriiri?

39 Ŋḁno:ri, ŋaierdu, wuranindj, ŋaiąkawḁli ŋaiu ŋundju-ŋundju; tjḁrąmąndana, tjḁrąnindj, gewunja iŋandj iwiliri, inari ino-ra, kądjinu tḁarąŋunindj ŋaiu kudai ŋḁnŋunuŋ.

40 Wuna geŋu kanmiimbuna ino:ri, ierdu.

41 Arka wąli karkudjarala gewunja tjukul ąŋgąnina, rąngąri ąŋgeŋa, aua kundjuŋąnąŋgori, Njiri mąŋąri kudawu?

42 Kauerano:na djaia iwidjḁra.

43 Aua kąmąŋ, adbąnŋąle ŋuru mindjal kundjunu.

44 Gejau kundjuŋąnąŋgori, Wuna ŋąla-ŋąla ŋḁnŋundjuŋanuri wąli njiri nąnja ŋḁnŋunineri, ko:rug kumaienja darawa wiri-wiri kauwi:na ŋąla-ŋąla Moses anąŋga nąnja, tjo:lbądaia nąnja kuda:, kan nanja kuda:, ŋaiu wunja.

45 Gejau ardi:um pąlkḁr mamurąŋąnąŋgori mili-mili iŋgadena wunja;

46 Kundjuŋąnąŋgori, Wurunąŋgowu wiri-wiri kumbi:na Christ madj puŋgenja, bḁri kaiąndienja imąndj i dągu lewąra tjḁruŋuri jau.

47 Kuląŋąn ardi:um kuluienja iŋumba nąnja umąra wai kunja worumbaia ardarawaia nąnja, Jerusalem maninja mauurlem.

48 Wuna nąnja njidąŋądjaieja.

49 Wai, kuŋaŋaŋawunuri tjauaien ŋaiu Iraia anąŋga; atja njidu manaiudba nąnja wurąŋunma njini wundjurulu karąŋ i dągu.

50 Kangaŋurulaŋuru dąnde ŋuru Bethany njini, ino:ri la mamąŋąnąŋgori, pąli kanbuna.

51 Ge kunina, wąli pąli ąŋgo:neri, kąno:ŋgienanąŋgori, mano: kaŋuriena ąnd jo:l' kuru.

52 Arka luŋgu-luŋgudja kabądbąŋąnąŋga, Jerusalem maninja djo:li kadinal, tjukul djenbeŋuru kadina.

53 Kądjinma kadineri dadjurdŋąrim maninja, God kauero:do:daleri.